[pic] | KOMISJA EUROPEJSKA |

Bruksela, dnia 27.4.2010

KOM(2010)191 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wdrożenia Europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie wdrożenia Europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej

1. Europejski program energetyczny na rzecz naprawy gospodarczej: powstanie i charakterystyka

Kontekst i uzasadnienie

Powstanie Europejskiego programu energetycznego na rzecz naprawy gospodarczej (EPENG) wiąże się z Europejskim planem naprawy gospodarczej, przyjętym przez Komisję w dniu 26 listopada 2008 r. w odpowiedzi na kryzys gospodarczy i finansowy w Europie. W planie wezwano do podjęcia skoordynowanych działań na szczeblu krajowym, uzupełnionych przez bezpośrednie działanie ze strony UE, w celu zwiększenia siły nabywczej i wzrostu popytu w gospodarce za pomocą natychmiastowego budżetowego środka stymulacyjnego w wysokości 200 mld EUR. W tym kontekście inwestycje w modernizację europejskiej infrastruktury energetycznej i zakładów produkcyjnych zostały określone jako jeden z głównych priorytetów, w związku z tym zaproponowano uruchomienie dodatkowych środków z budżetu UE. Rada Europejska zatwierdziła plan w grudniu 2008 r. i wezwała Komisję do przedstawienia wykazu konkretnych projektów energetycznych. Ponadto kluczowym dokumentem politycznym, w którym ustalono unijne priorytety w zakresie energetyki na nachodzące lata, był drugi strategiczny przegląd sytuacji energetycznej przyjęty przez Komisję w listopadzie 2008 r. i zatwierdzony przez Radę Europejską na jej posiedzeniu wiosną 2009 r.

Wraz z rozwojem kryzysu finansowego i gospodarczego niezbędne okazały się publiczne interwencje wydatkowe, mające na celu ułatwienie inwestycji w sieci energetyczne i w innowacyjną produkcję energii odnawialnej oraz przyspieszenie rozwoju technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla. Ze względu na recesję planowane projekty były zagrożone opóźnieniem lub wycofaniem, co wystawiłoby na szwank bezpieczeństwo unijnych dostaw energii oraz jakość dostaw do użytkowników końcowych. Unia zaangażowała się, proponując serię dobrze dopasowanych i właściwych środków wsparcia inwestycji w sektorze energetycznym.

To właśnie na tym tle Parlament Europejski i Rada przyjęły rozporządzenie (WE) nr 663/2009[1] ustanawiające Europejski program energetyczny na rzecz naprawy gospodarczej (EPENG). EPENG to instrument finansowy mający na celu stymulowanie ożywienia koniunktury po okresie spadku negatywnie wpływającym na gospodarkę UE, a jednocześnie zbliżenie UE do osiągnięcia jej celów w zakresie polityki energetycznej i klimatycznej, a mianowicie bezpieczeństwa i dywersyfikacji dostaw energii, funkcjonowania wewnętrznego rynku energii oraz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

Innowacyjne podejście

Aby osiągnąć te cele, EPENG przyznano pulę finansową w wysokości 3980 mln EUR na wsparcie trzech podprogramów. Zgodnie z rozporządzeniem 2365 mln EUR przeznaczono na projekty dotyczące infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej; 565 mln EUR na projekty dotyczące morskiej energii wiatrowej (ang. offshore wind energy, OWE); a 1050 mln EUR na projekty dotyczące wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (ang. carbon capture and storage, CCS). Ten unijny wkład został przyznany w postaci dotacji na rzecz organizatorów projektów w trzech obszarach programu. Projekty zostały uprzednio zdefiniowane i umieszczone w wykazie w załączniku do rozporządzenia, a środki praktyczne służące do wdrożenia projektów oraz ich organizatorzy wybierani są w drodze zaproszenia do składania wniosków na podstawie szczegółowych kryteriów kwalifikowalności, wyboru i przyznania dotacji. Dotacje mogą pokryć do 50% kwalifikowanych kosztów inwestycji w przypadku infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej oraz projektów OWE, a także do 80% w przypadku CCS.

[pic]

EPENG prezentuje innowacyjne podejście do unijnego finansowania infrastruktury i wdrażania technologii w sektorze energetycznym. Jeśli chodzi o nakłady finansowe, jest to pierwszy przypadek, gdy tak duża kwota środków została udostępniona z budżetu UE. To wielka zmiana w porównaniu do względnie niewielkich sum wyłożonych do tej pory przez Komisję w ramach programu Transeuropejskich Sieci Energetycznych (TEN-E), programów ramowych w zakresie badań i rozwoju technologicznego oraz programu „Inteligentna Energia – Europa” (IEE). Średnio TEN-E, siódmy program ramowy w zakresie badań i rozwoju technologicznego oraz IEE zapewniają projektom energetycznym roczną pulę środków w wysokości odpowiednio około 20, 300 i 100 mln EUR. Należy jednak odnotować, że UE wspiera również projekty energetyczne za pomocą instrumentów finansowych, takich jak fundusze strukturalne i pożyczki Europejskiego Banku Inwestycyjnego, a także za pomocą specjalnych instrumentów finansowych.

Struktura instrumentu EPENG odzwierciedla jego szczególne cele. Z punktu widzenia naprawy gospodarczej, jeśli plan bodźców ma być skuteczny, należy szybko dokapitalizować gospodarkę. Zasada ta została odzwierciedlona w rozporządzeniu EPENG, w którym zawarto wymóg, aby zobowiązania prawne dotyczące wdrożenia EPENG podjąć do 31 grudnia 2010 r. Ponadto rozporządzenie zawiera wymóg, aby kryteria przyznawania dotacji obejmowały stopień przygotowania środków, co do których wnioskuje się o finansowanie z EPENG, a mianowicie ich zdolność do ponoszenia wydatków kapitałowych począwszy od 2010 r.

Aby zmaksymalizować wpływ na cele polityki energetycznej i naprawy gospodarczej, EPENG koncentruje się na stosunkowo niewielkiej liczbie wysoce strategicznych projektów. Przy definiowaniu projektów sugerowano się kierunkami unijnej polityki energetycznej określonymi w drugim strategicznym przeglądzie sytuacji energetycznej oraz w strategicznym planie w dziedzinie technologii energetycznych, z uwzględnieniem postępów we wdrożeniu programu TEN-E oraz odpowiedniej równowagi geograficznej i konsultacji z zainteresowanymi stronami w zakresie objętym programem. Zgodnie z tym podejściem dotacje są przyznawane na podstawie możliwości wnioskodawcy w zakresie wniesienia wkładu w modernizację i uzupełnienie ogólnounijnych sieci energetycznych oraz w rozwój i wdrożenie strategicznych technologii niskoemisyjnych. Innymi kluczowymi kryteriami przyznania dotacji są: stopień, w jakim brak dostępu do finansowania opóźnia wdrożenie działania; stopień, w jakim dotacja wspólnotowa będzie stymulować inwestycje publiczno-prywatne; oraz wpływ na społeczeństwo, gospodarkę i środowisko.

2. Jak EPENG wpisuje się w unijną politykę energetyczną?

Aby zapewnić bezpieczne, konkurencyjne i trwałe dostawy energii na najbliższe lata i dziesięciolecia, UE za pomocą wdrożenia strategicznych technologii niskoemisyjnych musi stawić czoła pilnemu zadaniu polegającemu na rozszerzeniu, odnowieniu i zwiększeniu interoperacyjności swojej infrastruktury energetycznej oraz ograniczeniu emisji dwutlenku węgla podczas wytwarzania energii. Te rozwiązania są istotne, jeśli do 2020 r. UE ma osiągnąć cele, do których zobowiązały się wszystkie państwa członkowskie, a mianowicie ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i zużycia energii pierwotnej o 20% oraz zwiększenie udziału energii odnawialnej do 20% w całkowitym zużyciu energii. EPENG mierzy się z tymi wyzwaniami za pomocą swoich trzech podprogramów.

Projekty dotyczące infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej

Inwestycje w infrastrukturę gazową i elektroenergetyczną są niezbędne, aby ułatwić handel energią i wesprzeć rozwój dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku energii. Płynne funkcjonowanie wewnętrznego rynku energii zapewni użytkownikom końcowym usługi wysokiej jakości w niższych cenach oraz umożliwi Unii Europejskiej skuteczne zaradzenie przerwom w dostawach, takim jak ta ze stycznia 2009 r.

Infrastruktura sieciowa dla unijnego systemu transportowania energii i handlu energią wymaga dalszej integracji poprzez utworzenie brakujących łączy. Kilka państw członkowskich, zwłaszcza w Europie Wschodniej i przy granicach UE, wymaga lepszego połączenia z resztą UE. Dlatego EPENG stanowi również instrument wzmocnienia solidarności państw członkowskich. Ponadto bezpieczeństwo dostaw wymaga zintegrowanych sieci energetycznych w ramach UE oraz dywersyfikacji dróg transportu energii i zasobów poza granicami UE, w tym zasobów, które trafiają do UE w postaci skroplonego gazu ziemnego (ang. liquefied natural gas, LNG).

W tych ramach EPENG wspiera dobrze przygotowane projekty, które po wprowadzeniu:

- będą rocznie dostarczać do Unii Europejskiej około 50 mld m3 dodatkowego gazu spoza Europy za pomocą gazociągów Nabucco, ITGI-Poseidon, GALSI, a także nowych terminali płynnego gazu ziemnego w Polsce i na Cyprze;

- pomogą we wzmocnieniu sieci europejskich gazociągów poprzez rozwój nowych połączeń wzajemnych lub wzmocnienie obecnych połączeń między Portugalią / Hiszpanią / Francją (w dwóch kierunkach), Niemcami / Belgią / Zjednoczonym Królestwem (w dwóch kierunkach), Rumunią / Bułgarią / Grecją / Włochami, Słowacją / Węgrami (w dwóch kierunkach), oraz państwami bałtyckimi / Polską / Danią / Niemcami;

- wdrożą odwrócenie przepływu w krytycznych połączeniach wzajemnych systemów przesyłu gazu w Portugalii, Rumunii, Austrii, na Słowacji, w Republice Czeskiej, na Węgrzech, Łotwie, Litwie i w Polsce, aby umożliwić współpracę i handel gazem w obu kierunkach między krajami sąsiadującymi oraz rozszerzenie na kraje bardziej oddalone;

- pomogą we wzmocnieniu europejskiej sieci elektroenergetycznej poprzez wzmocnienie mocy połączeń wzajemnych między Hiszpanią a Francją, między Portugalią a Hiszpanią, między Austrią a Węgrami, między Irlandią a Zjednoczonym Królestwem oraz w środkowych Niemczech;

- zintegrują odizolowane regiony i „wyspy energetyczne” poprzez budowę nowych ważnych połączeń wzajemnych między państwami bałtyckimi (Estonią, Łotwą, Litwą) a skandynawskim rynkiem elektroenergetycznym (Finlandią, Szwecją, Danią, Norwegią), a także miedzy Maltą a Włochami oraz między Sycylią a Włochami kontynentalnymi.

Morska energia wiatrowa (OWE)

Projekty wybrane do uzyskania dotacji EPENG są pionierami w sektorze morskiej energii wiatrowej. Technologie zaprezentowane i wdrożone na szeroką skalę – innowacyjne struktury fundamentu (struktury uwzględniające grawitację, płaszcze, struktury trójnogie – tripods i tripiles), morskie turbiny wielomegawatowe, technologia modułowej integracji z siecią przesyłową – są konieczne do osiągnięcia ambitnych celów UE w zakresie penetracji morskiej energii wiatrowej do 2020 r. i później. W projektach uwzględniono kluczowe wyzwania zdefiniowane w komunikacie Komisji w sprawie morskiej energii wiatrowej oraz w inicjatywie przemysłowej Europejskiego strategicznego planu w dziedzinie technologii energetycznych dla sektora energii wiatrowej[2]. Dotacje EPENG zagwarantują instalację pierwszych dużych (400 MW) morskich elektrowni wiatrowych i zgodnie z oczekiwaniami przyczynią się bezpośrednio do wytworzenia dodatkowych mocy produkcyjnych elektryczności niepowodującej emisji dwutlenku węgla na poziomie 1500 MW. Odgrywają one istotną rolę w pomaganiu państwom członkowskim UE w osiągnięciu wiążących celów dotyczących odnawialnej energii elektrycznej w 2020 r. Dotacje będą mieć również fundamentalne znaczenie dla podejmowania pierwszych kroków w kierunku europejskiej sieci elektrowni morskich, a tym samym zagwarantowania możliwości handlu energią elektryczną na rynku wewnętrznym.

EPENG OWE wspiera szeroko zakrojone testowanie, wytwarzanie i wdrażanie innowacyjnych turbin i struktur fundamentu elektrowni morskich za pomocą:

- 4 projektów instalacji wielkich morskich elektrowni wiatrowych na niemieckich wodach Morza Północnego (Bard I, Global Tech I, Nordsee Ost, Borkum West II);

- 1 projektu realizującego testy w morskiej elektrowni wiatrowej w pobliżu Aberdeen (Zjednoczone Królestwo);

- 1 projektu realizującego następny etap budowy elektrowni wiatrowej na Wybrzeżu Thornton na belgijskich wodach Morza Północnego.

EPENG OWE wspiera również rozwój rozwiązań modułowych dla integracji sieci dużych ilości energii elektrycznej pochodzącej z elektrowni wiatrowych za pomocą:

- 1 projektu zapewniającego zintegrowane połączenie wzajemne elektrowni wiatrowych w obszarze Kriegers Flak na Morzu Bałtyckim (Niemcy, Dania);

- kabla łączącego wzajemnie Niderlandy i Danię za pomocą technologii HVDC, która umożliwia podłączenie morskich elektrowni wiatrowych do sieci lądowej;

- morskiego centrum na planowanym łączu HVDC między Wyspami Szetlandzkimi a Szkocją (Zjednoczone Królestwo), które posłuży jako platforma z wieloma terminalami do połączenia zaplanowanych elektrowni wiatrowych i morskich generatorów energii.

Wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla (CCS)

Elektrownie wykorzystujące paliwa kopalne oraz przemysł ciężki należą do największych emitentów CO2, i odpowiadają za 52% ogólnej emisji CO2 na świecie. Paliwa kopalne będą nadal wykorzystywane do produkcji energii elektrycznej i nawet jeśli źródła odnawialne zdobędą większy udział w rynku, wykorzystanie węgla nie spadnie w ciągu najbliższych dziesięcioleci. CCS, dzięki zdolności zmniejszenia udziału wytwarzania energii elektrycznej w emisji dwutlenku węgla, może się istotnie przyczynić – razem z efektywnością energetyczną i odnawialnymi źródłami energii – do uzyskania docelowych poziomów ograniczenia emisji CO2. Jednak technologia ta nie jest jeszcze opłacalna ekonomicznie i musi być testowana. EPENG mierzy się z tym problemem, wspierając sześć szeroko zakrojonych projektów demonstracyjnych CCS, które zgodnie z oczekiwaniami mają rozwinąć koncepcję CCS, ograniczyć jej koszty inwestycyjne i operacyjne oraz zwiększyć świadomość publiczną w zakresie tej technologii. EPENG stanowi pierwszy krok w kierunku uczynienia z wytwarzania energii na podstawie CCS przedsięwzięcia opłacalnego ekonomicznie do 2020 r. Te nowatorskie projekty mogą utorować drogę dla następnych, ponieważ prezentują trzy podstawowe technologie wychwytywania dwutlenku węgla, a mianowicie usuwanie po spalaniu, spalanie w tlenie oraz blok gazowo-parowy (ang. integrated gasification combined cycle, IGCC). Wykorzystano w nich również podstawowe możliwości składowania: solankowy poziom wodonośny na lądzie i na morzu oraz zubożałe złoża węglowodorów.

W tym kontekście EPENG wspiera następujące dobrze przygotowane projekty CCS, które mają być wprowadzone do 2015 r.:

- Projekt w Jaenschwalde (Niemcy) ma zaprezentować spalanie w tlenie oraz technologię usuwania po spalaniu w istniejącej elektrowni. Analizowane są dwie możliwości składowania i transportowania.

- W ramach projektu w Porto Tolle (Włochy) zainstalowano technologię CCS usuwania po spalaniu w nowej elektrowni węglowej o mocy 660 MW. Instalacja wychwytująca obejmie spaliny odpowiadające 250 MW mocy elektrycznej. Planuje się składowanie w morskim solankowym poziomie wodonośnym na Morzu Adriatyckim.

- W Rotterdamie (Niderlandy) technologia usuwania po spalaniu zostanie przetestowana w instalacji o mocy równoważnej 250 MW. Planuje się składowanie CO2 w przybrzeżnym zubożałym polu gazowym w pobliżu elektrowni. Projekt jest częścią rotterdamskiej inicjatywy klimatycznej (Rotterdam Climate initiative), która ma na celu rozwój infrastruktury transportowej i składowania CO2 w regionie.

- W projekcie w Bełchatowie (Polska) zaprezentowana zostanie technologia usuwania po spalaniu w nowym nadkrytycznym bloku dużej elektrowni opalanej węglem brunatnym w Europie. Zbadane zostaną trzy różne miejsca składowania w postaci solankowych poziomów wodonośnych w pobliżu elektrowni.

- W Compostilla (Hiszpania) spalanie w tlenie oraz technologia złoża fludialnego zostaną przetestowane w elektrowni pilotażowej o mocy 30 MW, która do grudnia 2015 r. zostanie rozbudowana do elektrowni demonstracyjnej o mocy ponad 320 MW. Planuje się składowanie w pobliskim solankowym poziomie wodonośnym.

- W projekcie w Hatfield (Zjednoczone Królestwo) zaprezentowana zostanie technologia usuwania przed spalaniem w nowej elektrowni IGCC o mocy 900 MW. Przewiduje się składowanie w przybrzeżnym polu gazowym na Morzu Północnym. Projekt jest częścią inicjatywy rozwoju Yorkshire (Yorkshire Forward initiative), która ma na celu rozwój infrastruktury transportowej i składowania CO2 w regionie.

3. Wdrożenie EPENG – stan aktualny

W dniu 19 maja 2009 r. Komisja opublikowała pojedyncze zaproszenie do składania wniosków obejmujące trzy podprogramy, wzywające potencjalnych organizatorów projektów do składania wniosków do dnia 15 lipca 2009 r. Komisja otrzymała 87 wniosków: 46 dla projektów gazowych i elektroenergetycznych, 29 dla morskiej energii wiatrowej oraz 12 dla wychwytywania i składowania dwutlenku węgla. Dla każdego podprogramu przeprowadzono oddzielną ocenę. Ocena rozpoczęła się w drugiej połowie lipca 2009 r. dla wszystkich trzech podprogramów. Została ukończona we wrześniu dla OWE i CCS; z racji złożonego charakteru projektów dotyczących infrastruktury gazowej i energetycznej oraz dużej liczby zgłoszeń ocena tych projektów zajęła więcej czasu i została ukończona w listopadzie 2009 r.

Na podstawie zaleceń komitetów oceniających Komisja przygotowała decyzje o przyznaniu dotacji w ramach każdego podprogramu. Proponowane decyzje o przyznaniu dotacji uzyskały pozytywną opinię odpowiednich komitetów[3] i zostały przedłożone Parlamentowi Europejskiemu do kontroli. W dniu 9 grudnia 2009 r. Komisja przyjęła decyzje o przyznaniu dotacji dla podprogramów OWE i CCS, a w dniu 4 marca 2010 r. – dla projektów infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej.

Podprogram | Złożone wnioski | Wybrane wnioski | Przyznane dotacje (w mld EUR) |

Infrastruktura - gaz (w tym odwrócenie przepływu) - energia elektryczna | 46 33 13 | 43 31 12 | 2,299 1,391 0,908 |

Morska energia wiatrowa | 29 | 9 | 0,565 |

Wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla | 12 | 6 | 1,000 |

OGÓŁEM (w mld EUR) | 3,864 |

Obecnie szacuje się, że prawie cała pula finansowa EPENG (3,98 mld EUR) zostanie przekazana wiosną 2010 r. Pozostała kwota wynosząca około 115 mln EUR (nie więcej niż 3% kwoty ogółem) nie może zostać przekazana. Zgodnie z przewidywaniami kwota ta nie ulegnie zmianie, chyba że co najmniej jeden organizator projektu nie zdoła odebrać dotacji ze względu na ograniczenia regulacyjne oraz ryzyko technologiczne lub rynkowe. Dokładna kwota nieprzekazanych środków będzie znana jesienią 2010 r. Departamenty Komisji oceniają obecnie możliwości realokacji niewykorzystanych środków, zgodnie z motywem 7 oraz art. 28 rozporządzenia, a także z oświadczeniem Komisji załączonym do rozporządzenia.

Gdy tylko decyzje w sprawie przyznania dotacji zostały przyjęte, Komisja zaczęła podejmować indywidualne zobowiązania prawne. W przypadku OWE i CCS zobowiązania prawne mają postać umów w sprawie przyznania dotacji, które zostaną podpisane przez Komisję i beneficjenta. Dla projektów infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej Komisja przyjmuje indywidualne decyzje w sprawie przyznania dotacji, które przekaże beneficjentowi.

Projekty infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej

Komisja otrzymała 46 wniosków na kwotę wsparcia finansowego sięgającą ogółem 2,364 mld EUR. Wnioski zostały ocenione przez wewnętrzny komitet oceniający, złożony z urzędników Komisji, przy wsparciu zespołu niezależnych ekspertów zewnętrznych. Komitet oceniający zalecił finansowanie 43 projektów, a Komisja zdecydowała, aby przyznać wsparcie finansowe w wysokości 2,3 mld EUR (31 projektów gazowych oraz 12 elektroenergetycznych). Przygotowywane są 43 indywidualne decyzje o przyznaniu dotacji; powinny one zostać przyjęte i przekazane do maja 2010 r.

Projekty morskiej energii wiatrowej

Podprogram OWE odniósł szczególny sukces: złożono 29 wniosków o wsparcie finansowe na kwotę ogółem 1,669 mld EUR, co znacznie przekroczyło alokowaną pulę w wysokości 565 mln EUR. Na podstawie zaleceń komitetu oceniającego, złożonego z urzędników Komisji, Komisja przyznała 565 mln EUR dla 9 najwyżej sklasyfikowanych wniosków w ramach ograniczeń dostępnego budżetu. Cztery umowy w sprawie przyznania dotacji zostały już zawarte, a pozostałych pięć jest na etapie podpisywania.

Projekty wychwytywania i składowania dwutlenku węgla

Ogółem złożono 12 wniosków. Wnioskowano o wsparcie finansowe na kwotę 1,770 mld EUR, podczas gdy dla podprogramu CCS alokowano pulę finansową w wysokości 1,050 mld EUR. Na podstawie zaleceń komitetu oceniającego, złożonego z urzędników Komisji i ekspertów z Europejskiego Banku Inwestycyjnego, występujących w charakterze obserwatorów, Komisja przyznała 1 mld EUR dla sześciu najwyżej sklasyfikowanych wniosków. Trzy umowy w sprawie przyznania dotacji zostały podpisane, a trzy są w trakcie podpisywania.

4. Pierwsza ocena wyników i osiągnięć

Zważywszy na krótki czas, który upłynął od publikacji zaproszenia do składania wniosków w ramach EPENG, jest za wcześnie, by oceniać skutki programu. Jednak nawet na tym etapie wdrożenia, możliwa jest pierwsza ocena jakościowa wpływu EPENG. Przede wszystkim należy podkreślić sukces zaproszenia do składania wniosków. Duża liczba i jakość otrzymanych wniosków potwierdzają znaczenie podejścia EPENG i przygotowanie branży.

Co ciekawe, od samego początku EPENG wydaje się motorem inwestycji infrastrukturalnych. Techniczny stopień przygotowania wybranych projektów rzeczywiście oznaczał, że wstępne studia wykonalności, analiza kosztów i rynku oraz strategie inwestycyjne, w pewnych przypadkach finansowane ze środków programu TEN-E, zostały ukończone już przed wprowadzeniem EPENG. Jednak okazało się, że perspektywa finansowego wsparcia wydatków kapitałowych ze strony UE miała decydujące znaczenie dla właściwego rozpoczęcia projektów. Środki z EPENG działały szczególnie jako bodziec przyciągający podmioty współfinansujące i zachęcający je do podejmowania zobowiązań inwestycyjnych. Tym samym możliwe stało się opracowanie projektów, które w przeciwnym razie byłyby opóźnione lub wstrzymane, z uwagi na szczególnie surowe ograniczenia finansowania przeważające w obecnej sytuacji gospodarczej. Wkład UE wywrze istotny efekt dźwigni. W przypadku projektów gazowych i elektroenergetycznych, oczekuje się, że w ciągu najbliższych 3 do 5 lat 2,3 mld EUR dotacji EPENG pomoże zmobilizować nawet 22 mld EUR inwestycji sektora prywatnego.

Jednak wsparcie rozwoju przez dotacje EPENG nie ogranicza się do bezpośrednich inwestycji w wybrane projekty. Rozprzestrzenia się ono również na łańcuch dostaw. Można to już zauważyć w sektorze OWE, gdzie projekty przyczyniają się do tworzenia i zabezpieczenia licznych miejsc pracy w nowych zakładach lub przy liniach produkcyjnych do wytwarzania struktur fundamentów i elementów turbin wiatrowych, a także ich montażu oraz instalacji na morzu. Niektóre z tych nowych działań wytwórczych odbywają się w regionach, gdzie poziom bezrobocia jest szczególnie wysoki, na przykład niedaleko wybrzeża Cuxhaven w Północnych Niemczech. Projekty OWE są najbardziej zaawansowane w zakresie wykonania budżetu. Do końca marca 2010 r. Komisja wykonała płatności w ramach prefinansowania na kwotę ponad 65 mln EUR. Dalsze płatności na kwotę około 155 mln EUR planowane są na okres kwiecień–czerwiec 2010 r.

Odnotowano również postępy w przypadku projektów CCS. Obecność EPENG jako podmiotu współfinansującego była decydująca dla rozpoczęcia tych projektów. Efekt demonstracyjny jest już odczuwalny w projektach w Rotterdamie i Hatfield, które aspirują do statusu centrów CCS z potencjałem przyciągnięcia innych inwestycji dla infrastruktury transportowania i składowania CO2 od innych dużych emitentów CO2 w regionie. Pierwsze zlecenia instalacyjne zostaną złożone w 2010 r. i doprowadzą do znacznych wydatków kapitałowych i tworzenia nowych miejsc pracy.

5. Rodzaje potencjalnego ryzyka dla wdrożenia projektu oraz środki ograniczające ryzyko

Projekty wspierane przez EPENG mogą prezentować wysoki stopień złożoności technicznej, organizacyjnej i finansowej, co wiąże się z pewnym poziomem ryzyka. Pomyślne wdrożenie projektów gazowych i elektroenergetycznych wymaga terminowego uzyskania wszelkich niezbędnych zezwoleń środowiskowych i pozwoleń budowlanych oraz przestrzegania zobowiązań finansowych przez organizatorów projektów. Pomyślne wdrożenie projektów wymaga osiągnięcia zgodności ze wszystkimi odpowiednimi przepisami w zakresie ochrony środowiska[4], terminowego uzyskania pozwoleń budowlanych oraz dotrzymywania przez organizatorów zobowiązań budowlanych. Czynna współpraca władz krajowych, regionalnych i lokalnych odgrywa kluczową rolę w postępowaniu administracyjnym, w celu uzyskania niezbędnych pozwoleń. Aby zmierzyć się z problemem ryzyka, w indywidualnych decyzjach Komisji w sprawie przyznania dotacji dla projektów dotyczących infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej znajdzie się stwierdzenie, że przed otrzymaniem płatności beneficjenci muszą:

- uzyskać niezbędne zezwolenia środowiskowe i pozwolenia budowlane; oraz

- do końca 2010 r. podpisać decyzję inwestycyjną, a mianowicie uzyskać formalne zobowiązanie organizatorów projektu do rozpoczęcia projektu.

Jeśli powyższe warunki nie zostaną spełnione, Komisja dokona oceny sytuacji pod kątem potencjalnego anulowania decyzji i odebrania środków.

W pewnych projektach OWE najważniejsze ryzyko to ryzyko technologiczne. Na przykład w jednym projekcie zaprezentowane zostanie pierwsze wdrożenie turbin morskich o mocy 6 MW, a w innych zastosowana zostanie innowacyjna technologia kablowa wysokiego napięcia prądu stałego (ang. high voltage direct current, HVDC) dla integracji sieci elektrycznej energii wiatrowej o jeszcze nieustalonej mocy. W jeszcze innych projektach ryzyko ma charakter bardziej finansowy (zgodnie z przewidywaniami do zamknięcia finansowego powinno dojść w ciągu kilku najbliższych miesięcy) lub administracyjny (możliwe opóźnienia w wydawaniu zezwoleń). Załączniki techniczne do umów w sprawie przyznania dotacji zawierają wyjaśnienie, jak beneficjenci zarządzają odnośnym ryzykiem, oraz plan uzyskania niezbędnego współfinansowania i zezwoleń.

Jeśli chodzi o projekty CCS, wdrożenie przebiega bez zakłóceń. Istnieją jednak trudne kwestie, które należy monitorować. Niezbędne będzie przede wszystkich ciągłe finansowanie krajowe i zaangażowanie przemysłu, jeśli demonstracyjne projekty CCS mają być pomyślnie ukończone do 2015 r. Ponadto państwa członkowskie muszą zapewnić niezbędne ramy prawne dla składowania CO2 poprzez transpozycję dyrektywy w sprawie CCS[5] do prawa krajowego. Ma to zapobiec opóźnieniom w dostarczaniu zezwoleń na składowanie CO2, a w efekcie ma prowadzić do terminowego zatwierdzenia ostatecznej decyzji inwestycyjnej. Na koniec należy odpowiednio zwiększyć świadomość publiczną na temat bezpieczeństwa składowania CO2, ponieważ jest ona krytyczna dla wdrożenia projektów CCS.

Odpowiedzialne służby Komisji, w bliskiej współpracy z państwami członkowskimi lub promotorami projektów, zapewnią zarządzanie projektem. Będą polegać na sprawozdaniach merytorycznych i zestawieniach poniesionych wydatków, które mają być regularnie przedstawiane przez beneficjentów, a następnie sprawdzą postępy podczas wizyt na miejscu. Tam, gdzie jest to właściwe, Komisję podczas monitorowania projektów EPENG i ogólnej oceny wpływu programu EPENG będą wspierać niezależni eksperci zewnętrzni.

[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiające program wspomagania naprawy gospodarczej poprzez przyznanie pomocy finansowej Wspólnoty na projekty w dziedzinie energetyki.

[2] COM(2008)768 oraz COM(2007)732.

[3] Komitet siódmego programu ramowego dla podprogramów OWE i CCS oraz Komitet ds. Pomocy Finansowej TEN-E dla projektów infrastruktury gazowej i elektroenergetycznej.

[4] Należy zapewnić przestrzeganie istotnych aktów prawnych UE w zakresie ochrony środowiska, w szczególności, dyrektywy 85/337/EWG w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne , zmienionej dyrektywą 97/11/WE i dyrektywą 2003/35/WE; dyrektywy 2001/42/WE w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko; Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym (Espoo, 1991 r.); oraz dyrektywy 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory.

[5] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/31/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla.