17.7.2009 |
PL |
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej |
C 165/7 |
Streszczenie decyzji Komisji
z dnia 2 czerwca 2004 r.
odnoszącej się do procedury przewidzianej w art. 82 traktatu WE
(w sprawie COMP/38.096 – Clearstream (usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe))
(notyfikowana jako dokument nr C(2004) 1958)
(Jedynie tekst w języku niemieckim jest autentyczny)
2009/C 165/05
Dnia 2 czerwca 2004 r. Komisja przyjęła decyzję dotyczącą postępowania na podstawie art. 82 Traktatu WE. Zgodnie z przepisami art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 (1) Komisja niniejszym podaje do wiadomości nazwy stron oraz zasadniczą treść decyzji wraz z informacją na temat wszelkich nałożonych grzywien, mając na uwadze uzasadnione prawo przedsiębiorstw do ochrony swoich interesów handlowych. Pełen tekst wspomnianej decyzji w wersji nieopatrzonej klauzulą poufności w językach autentycznych sprawy oraz w językach roboczych Komisji znajduje się na stronie internetowej Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji pod adresem:
http://ec.europa.eu/competition/index_en.html
WPROWADZENIE
1. |
Niniejszy tekst jest streszczeniem decyzji Komisji z dnia 2 czerwca 2004 r. w wyżej wymienionej sprawie. W myśl decyzji spółka Clearstream Banking AG, zwana także Clearstream Banking Frankfurt (CBF), oraz jej spółka dominująca Clearstream International (CI), określane wspólną nazwą „Clearstream”, naruszyły przepisy art. 82 traktatu WE. Przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy Clearstream świadczenia na rzecz Euroclear Bank SA (EB) niektórych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych oraz stosowania dyskryminujących stawek ze szkodą dla EB. |
2. |
Procedura została rozpoczęta w wyniku dochodzenia ex-officio, którego celem było zbadanie właściwego wdrażania wspólnotowej polityki w zakresie konkurencji w unijnym sektorze operacji dokonywanych po zamknięciu transakcji (post-trading) na papierach wartościowych. Komisja przeprowadziła w szczególności badania w zakresie (i) dostępu, (ii) stawek, (iii) uzgodnień wykluczających i (iv) konsolidacji. Dochodzenie zaczęło się następnie stopniowo skupiać wokół kwestii potencjalnie antykonkurencyjnego zachowania spółki Clearstream. |
3. |
W dniu 28 marca 2003 r. Komisja przekazała Clearstream pisemne zgłoszenie zastrzeżeń. Spółka Clearstream odpowiedziała na wspomniane pisemne zgłoszenie zastrzeżeń i przedstawiła swoje uwagi podczas spotkania wyjaśniającego przeprowadzonego w dniu 24 lipca 2003 r. |
4. |
Urzędnik prowadzający spotkanie wyjaśniające odnotował w swoim sprawozdaniu, że prawa Clearstream do obrony były respektowane. |
5. |
Na posiedzeniu w dniu 30 kwietnia 2004 r. Komitet Doradczy ds. Praktyk Ograniczających Konkurencję i Pozycji Dominującej wydał przychylną opinię. |
6. |
Nie nałożono żadnych grzywien. Powody leżące u podstaw zarówno decyzji, jak i propozycji, aby nie nakładać grzywien, zostały opisane poniżej. |
1. STRESZCZENIE SPRAWY
7. |
Sprawa Clearstream dotyczy stosowania prawa UE w dziedzinie konkurencji do serii konkretnych zdarzeń mających miejsce w konkretnym okresie czasu i odnosi się do zastosowania reguł dotyczących konkurencji do tej serii zdarzeń. Nie ma ona na celu narzucenia proponowanych w niej ram ani norm prawnych. |
8. |
Złożoność sprawy wynika ze specyfiki danego sektora przemysłu – sektora usług rozliczeniowych i rozrachunkowych – w którym procesy są złożone, słownictwo branżowe niejednolite, na różnych poziomach jest wielu uczestników; sektor ten przechodzi istotne zmiany spowodowane siłami regulacyjnymi i branżowymi. |
9. |
Charakterystyka głównych procesów zachodzących po zamknięciu transakcji finansowych na papierach wartościowych może być pokrótce opisana w sposób następujący:
|
10. |
Oprócz kroków niezbędnych do przeprowadzenia transakcji na papierach wartościowych, istnieje także potrzeba przechowywania papierów wartościowych w depozycie. Pojęcia przechowywanie papierów wartościowych w depozycie i funkcje depozytowe stosowane są wymiennie w celu określenia rzeczywistego deponowania w danym podmiocie papierów wartościowych w formie papierowej lub elektronicznej. Stosowane są także terminy „depozyt pierwotny” lub „depozyt ostateczny”. O podmiotach, które nie przyjmują papierów wartościowych w depozyt ostateczny, mówi się, że świadczą usługi związane z papierami wartościowymi jako „pośrednicy”. |
11. |
Podmiotami świadczącymi usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe mogą być centralne depozyty papierów wartościowych (zwane dalej depozytami CSD) (2), międzynarodowe depozyty papierów wartościowych (zwane dalej depozytami ICSD) (3) lub inni pośrednicy, jak np. banki. Jednak w związku z papierami wartościowymi rzeczywiście złożonymi w depozyt ostateczny każda instytucja może świadczyć jedynie „pierwotne” usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe (4). W przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, że wszystkie papiery wartościowe emitowane zgodnie z niemieckim prawem i przechowywane w depozycie zbiorowym (5) są złożone w depozyt w CBF (zwanym emitującym CSD), jedynie CBF może świadczyć pierwotne usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe związane z tymi papierami wartościowymi. |
12. |
Decyzja odnosi się do usług przetwarzania (rozliczenia i rozrachunku) świadczonych w związku z papierami wartościowymi, a nie do usług związanych z funkcjami depozytowymi. CBF świadczy te usługi za pośrednictwem platformy internetowej o nazwie CASCADE. System CASCADE RS (który jest podsystemem CASCADE, do którego spółce EB odmówiono dostępu) służy do umieszczania w nim informacji odnoszących się do akcji imiennych. Musi być uaktualniany jedynie co pewien czas (np. przed zgromadzeniem ogólnym) i nie ingeruje w proces przetwarzania transakcji dotyczących akcji imiennych. Mimo to CBF odmówił EB prawa do przetwarzania akcji imiennych na platformie CASCADE do momentu, gdy EB uzyska dostęp do CASCADE RS. |
1.1. Właściwy rynek
13. |
Właściwy rynek określa się jako świadczenie przez emitujący CSD (centralny depozyt papierów wartościowych, w którym rejestrowana jest pierwotna emisja) pierwotnych usług na rzecz depozytów CSD w innych państwach członkowskich i depozytów ICSD w zakresie rozliczenia i rozrachunku papierów wartościowych emitowanych zgodnie z prawem niemieckim. Pierwotne usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe mają miejsce wtedy, kiedy następuje zmiana w sytuacji rachunku papierów wartościowych przechowywanych przez emitujący CSD (w przypadku papierów wartościowych emitowanych zgodnie z prawem niemieckim jest nią CBF). Wtórne usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe są natomiast dokonywane przez będących następnym ogniwem pośredników w ich własnych księgach. Obejmują one zarówno zapisy na rachunkach inwestorów, które odzwierciedlają stan na kontach depozytowych uczestników (mirror operations), za pomocą których pośrednicy pokazują wynik pierwotnego rozliczenia i rozrachunku na kontach swoich klientów jak i wpisy na koncie dokonane w wyniku transakcji zawieranych wewnętrznie. Zawieranie transakcji wewnętrznych następuje w przypadku, gdy pośrednik może rozliczyć transakcję w swoich własnych księgach (np. jeżeli zarówno kupujący, jak i sprzedający, posiadają rachunki w jego księgach). |
14. |
Strony były zdania, że pierwotne i wtórne usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe nie są odrębnymi rynkami. |
15. |
Decyzja przeprowadza szczegółową analizę opinii Clearstream i EB odnoszących się do definicji właściwego rynku. Clearstream jest zdania, że usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe dokonywane przez depozytariuszy pośredniczących (pośredników) zastępują rozliczenie i rozrachunek dokonywane przez CBF. Podobnie EB (6) sugeruje, że zawieranie transakcji wewnętrznych nakłada ograniczenie konkurencyjne na depozyty CSD. W przedmiotowej decyzji argumenty te zostały odparte w sposób następujący:
|
16. |
W celu zdefiniowania rynku Komisja nie musi badać w przedmiotowej sprawie potrzeb klientów pośredników, ale raczej określone potrzeby danej kategorii klientów wymagających produktu lub usługi, czyli pośredników finansowych chcących świadczyć swoim własnym klientom znaczące dla gospodarki konkurencyjne wtórne usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe. Pierwotne usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe dokonywane przez emitujący CSD oraz wtórne usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe przeprowadzane przez będących następnym ogniwem pośredników nie stanowią dla tej kategorii klientów prawdziwej równoważnej alternatywy. Zdaniem EB dostęp pośredni wiążący się z odwoływaniem się do innego pośrednika (często konkurenta), zamiast do emitującego CSD, nie stanowi zadawalającej alternatywy. |
17. |
Poszczególnych usług świadczonych na rzecz depozytów CSD czy depozytów ICSD nie można porównywać do standardowych usług na rzecz klientów depozytów niebędących depozytami CSD (banków) świadczonych w oparciu o warunki ogólne CBF. |
1.2. Pozycja dominująca
18. |
CBF ma pozycję dominującą na właściwym rynku, gdyż jest jedynym depozytem CSD emitującym papiery wartościowe zgodnie z niemieckim prawem i przechowującym je w depozycie zbiorowym. Jest zatem jedynym podmiotem zdolnym do świadczenia pierwotnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych w odniesieniu do wspomnianych papierów wartościowych. Pozycji CBF nie ogranicza żadna istniejąca konkurencja na przedmiotowym rynku. Wejście nowego podmiotu na ten rynek w przewidywalnej przyszłości jest nierealne. |
1.3. Nadużycie
19. |
Decyzja stwierdza dwa rodzaje nadużycia:
|
1.3.1. Odmowa świadczenia pierwotnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych oraz dyskryminowanie EB
20. |
Odmowa świadczenia usługi przybrała formę odmowy dostępu do CASCADE RS. Bez tego dostępu EB nie mógł korzystać z usług rozliczeniowych i rozrachunkowych w zakresie akcji imiennych dostępnych na platformie CASCADE, natomiast mógł nadal korzystać z tego rodzaju usług w odniesieniu do innych transakcji. Odmowa świadczenia na rzecz EB pierwotnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych w zakresie akcji imiennych wynika z kilku czynników: Clearstream jest partnerem handlowym, którego nie można uniknąć, EB nie mógł powielać żądanych usług, a zatem odmowa świadczenia usługi zakłóciła innowacyjność i konkurencję na rynku będącym następnym ogniwem w tym procesie. Ponadto jednym ze skutków rosnącego znaczenia akcji imiennych w Niemczech było ograniczenie usług świadczonych na rzecz EB, aktualnego klienta Clearstream doszło również do naruszenia zasady uzasadnionego oczekiwania EB odnośnie do uzyskania od Clearstream pierwotnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych w rozsądnym terminie. |
21. |
Dyskryminacyjny charakter postępowania spółki Clearstream wobec EB przejawia się również w wolnym tempie działań, co kontrastuje z rozsądnymi terminami usług oferowanymi innym klientom. |
1.3.1.1.
22. |
Badanie barier wejścia na rynek, jakie będzie musiała pokonać ewentualna konkurencja względem pozycji dominującej CBF na właściwym rynku, ukazuje, iż CBF jest koniecznym partnerem handlowym, którego nie może zastąpić alternatywne źródło, a spółka EB nie może powielić jego roli. Skutkiem postępowania Clearstream polegającego na odmowie świadczenia na rzecz EB pierwotnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych dla akcji imiennych było osłabienie zdolności EB świadczenia wszechstronnych i innowacyjnych usług w skali ogólnoeuropejskiej na będącym następnym ogniwem rynku transgranicznych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych w zakresie papierów wartościowych UE. Akcje imienne są akcjami niemieckimi, które są najczęściej wprowadzane do obrotu międzynarodowego, i dlatego istnieje duże prawdopodobieństwo ich włączenia do transakcji klienteli depozytu ICSD. |
23. |
Nie istnieją żadne przesłanki, aby sądzić, iż postępowanie Clearstream podyktowane było chęcią uczynienia swoich usług lub operacji bardziej wydajnymi, ani też wypracowania korzyści dla swoich klientów. Spółka Clearstream nie odnotowała żadnej takiej poprawy wydajności ani większych korzyści dla klientów. Ekonomiczna motywacja odmowy świadczenia usługi oraz jej rzeczywiste skutki powinny zostać raczej ocenione w kontekście całej grupy finansowej, której CBF jest częścią. Clearstream Banking Luxembourg (CBL), spółka siostrzana CBF w ramach wspólnego holdingu Clearstream International (CI), jest obok EB jedynym depozytem ICSD w UE i w związku z tym także bezpośrednim konkurentem EB na będącym następnym ogniwem rynku wtórnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych w odniesieniu do transakcji transgranicznych. Typowi klienci depozytu ICSD chcący korzystać z kompleksowej obsługi depozytu ICSD w UE korzystają z innowacyjnych usług, takich jak te świadczone przez EB. Dlatego odmowa świadczenia usług przez Clearstream przeszkodziła świadczeniu innowacyjnych wtórnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych dla transgranicznego obrotu papierami wartościowymi. |
1.3.1.2.
24. |
Spółka EB zwróciła się do Clearstream z wnioskiem o dostęp do CASCADE RS w dniu 3 sierpnia 1999 r., który został przyznany dopiero w dniu 19 listopada 2001 r. Przedmiotowa decyzja bada szczegółowo:
|
25. |
Okres oczekiwania spółki EB na udzielenie jej przez Clearstream dostępu do CASCADE RS przekracza rozsądny okres maksymalnie czterech miesięcy od złożenia wniosku o udzielenie dostępu. Cztery miesiące od złożenia wniosku w dniu 3 sierpnia 1999 r. upłynęły w dniu 3 grudnia 1999 r. W celu określenia rozsądnego okresu decyzja bierze pod uwagę wewnętrzne przygotowania po obu stronach w dwóch przypadkach (pierwszy w okresie przygotowań do planowanego uruchomienia dostępu do CASCADE RS w dniu 4 grudnia 2000 r. i drugi z okazji przygotowań do daty uruchomienia ustalonej na 19 listopada 2001 r.). W obu przypadkach plany wewnętrzne czynione były w oparciu o okres dwóch do trzech miesięcy. Ponadto depozyty CSD, które zgłosiły wniosek o dostęp do CASCADE RS, otrzymywały go albo niemal natychmiast, albo maksymalnie po upływie jednego miesiąca, a CBL udzielono dostępu przed upływem czterech miesięcy. |
1.3.1.3.
26. |
Z wyżej wymienionych powodów w decyzji formułuje się wniosek, iż Clearstream, niezgodnie z przepisami art. 82, odmawiał EB udzielenia pierwotnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych dla akcji imiennych w okresie od dnia 3 grudnia 1999 r. do dnia 19 listopada 2001 r. w sposób nieuzasadniony oraz przez okres bezzasadnie długi. Z uwagi na fakt, że Clearstream odmawiał świadczenia usług na rzecz EB, a świadczył je sprawnie na rzecz porównywalnych klientów, odmowa świadczenia usługi także stanowi dyskryminację. |
1.3.2. Stosowanie dyskryminujących stawek za świadczenie pierwotnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych
27. |
Od końca 1996 r. do 1 stycznia 2002 r. Clearstream pobierał od Euroclear X EUR od transakcji, natomiast od krajowych depozytów CSD Y EUR (przy czym X wynosi o 20 % więcej niż Y). Ponadto w przeciwieństwie do depozytów CSD Euroclear wnosił roczną opłatę pokrywającą w części usługi rozrachunkowe. |
28. |
Na podstawie informacji udzielonych przez CBF w decyzji stwierdza się, iż zawartość transgranicznych pierwotnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych świadczonych przez Clearstream na rzecz depozytów CSD oraz depozytów ICSD jest równoważna. |
29. |
Brak obiektywnego uzasadnienia dla różnicy stawek poddano szczegółowemu badaniu. Należy podkreślić, że Clearstream nie prowadzi księgowości kosztów według klientów oraz – mimo ponawianych wniosków – Clearstream nie przedstawił żadnego finansowo umotywowanego uzasadnienia dla wspomnianej różnicy stawek. |
30. |
W związku z powyższym Komisja zdecydowała, iż stosując wobec EB wyższą (X EUR) stawkę od transakcji za pierwotne usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe w momencie, gdy CBF pobierał od krajowych depozytów CSD jedynie Y EUR od transakcji za ten sam typ transakcji, Clearstream dopuścił się dyskryminacji EB, łamiąc przepisy art. 82 traktatu, nie mając ku temu obiektywnego uzasadnienia ani też nie zyskując dzięki temu korzyści dla swoich klientów. |
2. BRAK GRZYWIEN
31. |
Istnieje kilka przyczyn nienakładania grzywien w omawianym przypadku. |
Jest to pierwsza decyzja dotycząca sektora złożonego
32. |
Nie istnieje wspólnotowa praktyka decyzyjna ani orzecznictwo odnoszące się do usług rozliczeniowych i rozrachunkowych w zakresie papierów wartościowych. Nowatorski jest zwłaszcza kluczowy element decyzji w kontekście definicji rynku, jakim jest szczegółowa analiza procesów związanych z rozliczaniem i rozrachunkiem. Decyzja analizuje właściwy rynek, rozróżniając pomiędzy pierwotnymi i wtórnymi usługami rozliczeniowymi i rozrachunkowymi oraz biorąc pod uwagę inne specyficzne dla danego sektora kwestie, jak np. zawieranie transakcji wewnętrznych. |
Zaprzestano postępowania naruszającego przepisy
33. |
Fakt, że zaprzestano postępowania naruszającego przepisy nie jest sam w sobie powodem do nienakładania grzywien; powinien jednak zostać rozpatrzony w połączeniu z innymi czynnikami, takimi jak nowatorski charakter przedmiotowych kwestii. |
Transgraniczne usługi rozliczeniowe w UE na rozdrożu
34. |
Usługi rozliczeniowe i rozrachunkowe są w UE sektorem rozwijającym się, szczególnie – jak w przedmiotowym przypadku – tam, gdzie dotyczą transakcji transgranicznych. Różne instytucje debatują obecnie nad kwestiami związanymi z zadaniami usługodawców, zakresem zawierania transakcji wewnętrznych, rolą depozytów CSD i depozytów ICSD oraz ich związkiem z dużymi depozytariuszami. Mimo że zagadnienia te nie pokrywają się w całości z tymi, które są przedmiotem niniejszej decyzji, są jednak z nimi powiązane. |
35. |
W tym kontekście nienakładanie grzywien wydaje się być właściwą decyzją. Nawet jeśli nie nakłada się grzywien, Komisja nadal musi podjąć decyzję wyjaśniającą sytuację prawną dotyczącą Clearstream i innych przedsiębiorstw. |
3. WNIOSEK
36. |
W myśl decyzji Clearstream naruszył przepisy art. 82 traktatu, odmawiając świadczenia na rzecz spółki EB pierwotnych usług rozliczeniowych i rozrachunkowych dla akcji imiennych w sposób nieuzasadniony i podczas bezzasadnie długiego okresu czasu oraz dyskryminując EB w zakresie świadczenia wspomnianych usług. Decyzja stwierdza ponadto, że Clearstream stosował dyskryminujące stawki. |
(1) Dz.U. L 1 z 4.1.2003, s. 1.
(2) Depozyt CSD jest podmiotem, który przechowuje i zarządza papierami wartościowymi oraz umożliwia obrót papierami wartościowymi poprzez rejestrację transakcji. W kraju pochodzenia oferuje on usługi przetwarzania w odniesieniu do transakcji na papierach wartościowych znajdujących się u niego w depozycie (przechowywanych przez niego w depozycie ostatecznym); pełniący tę funkcję depozyt CSD nazywany jest „emitującym CSD” (ang. „issuer CSD”) i nie jest on wówczas pośrednikiem. Depozyt CSD w roli pośrednika może również oferować usługi przetwarzania w zakresie rozliczania i rozrachunku transakcji transgranicznych, w przypadku gdy pierwotne złożenie papierów wartościowych do depozytu nastąpiło w innym państwie.
(3) Depozyt ICSD jest organizacją, której głównym zadaniem jest rozliczanie i rozrachunek papierów wartościowych – zazwyczaj euroobligacji – w środowisku międzynarodowym (nie krajowym). Obecnie w UE istnieją dwa depozyty ICSD: Euroclear Bank z siedzibą w Belgii oraz Clearstream Banking Luxembourg (CBL), spółka zależna Clearstream International SA i spółka siostrzana Clearstream Banking AG. Depozyt ICSD może świadczyć także inne usługi, jak np. usługi pośrednictwa związane z akcjami zwykłymi.
(4) Patrz pkt 13 odnośnie do definicji pierwotnej usługi rozliczenia i rozrachunku.
(5) W przeciwieństwie do depozytu indywidualnego depozyt zbiorczy zamiennych papierów wartościowych pozwala na rozliczenie i rozrachunek poprzez rejestrację i stanowi obecnie jedyną znaczącą formę depozytu w Niemczech.
(6) Pozycja EB może wydawać się z początku zaskakująca, wynika jednak z faktu, że EB posiada izby CSD w różnych państwach członkowskich (UK, FR, NL, BE). Stąd też w interesie EB nie leży stwarzanie precedensu, który mógłby doprowadzić do zdefiniowania właściwego rynku, a tym samym ewentualnego wykrycia przypadków dominacji.