[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 19.10.2009

KOM(2009)560 wersja ostateczna

PIĄTE SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

w sprawie utrzymywania przez niektóre państwa trzecie obowiązku wizowego z naruszeniem zasady wzajemności zgodnie z art. 1 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 539/2001 wymieniającego państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 851/2005 w odniesieniu do mechanizmu wzajemności

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

2. Wyniki uzyskane od czasu czwartego sprawozdania Komisji na temat wzajemności 4

2.1. Występowanie pełnej wzajemności 4

2.1.1. Japonia 4

2.1.2. Panama 4

2.1.3. Singapur 4

2.2. Dalsze postępy w kwestii wzajemności od czasu sprawozdania z dnia 23 lipca 2008 r. 5

2.2.1. Australia 5

2.2.2. Stany Zjednoczone Ameryki (USA) 7

2.3. Brak postępów w kwestii wzajemności od czasu sprawozdania z dnia 23 lipca 2008 r. 12

2.3.1. Brazylia 12

2.3.2. Państwo Brunei Darussalam 13

2.3.3. Kanada 14

3. Wnioski 14

WROWADZENIE

Rozporządzenie Rady (WE) nr 539/2001 z dnia 15 marca 2001 r. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych (załącznik I do rozporządzenia, zwany dalej „listą negatywną”), oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (załącznik II do rozporządzenia, zwany dalej „listą pozytywną”)[1], zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 851/2005 z dnia 2 czerwca 2005 r.[2], stanowi podstawowy instrument naszej wspólnej polityki wizowej i przewiduje także mechanizm wzajemności w przypadkach, w których państwo trzecie figurujące na liście pozytywnej utrzymuje lub wprowadza wymóg wizowy dla obywateli jednego państwa członkowskiego lub większej ich liczby. W pierwszym[3], drugim[4] oraz trzecim[5] sprawozdaniu przedstawiono opis mechanizmu wzajemności oraz bieżącą sytuację w przypadku braku wzajemności w odnośnych okresach, których dotyczyły sprawozdania.

Z zawiadomień przysłanych przez państwa członkowskie w ramach nowego mechanizmu wzajemności wynika, że do czerwca 2005 r. wniesiono zgłoszenia dotyczące w sumie 13 krajów trzecich oraz 75 przypadków (zob. załącznik 1B do pierwszego sprawozdania na temat wzajemności wizowej[6]). Po przystąpieniu do Unii Europejskiej w dniu 1 stycznia 2007 r. Bułgaria oraz Rumunia zgłosiły siedem krajów trzecich, w przypadku których miała miejsce sytuacja braku wzajemności.

Czwarte sprawozdanie[7] na temat wzajemności wizowej z czerwca 2008 r. pokazało, że sytuacja braku wzajemności utrzymywała się w przypadku ośmiu krajów trzecich figurujących na liście pozytywnej. Sprawozdanie, przedstawione Radzie ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w dniu 24 lipca 2008 r., zostało dobrze przyjęte przez państwa członkowskie. Generalnie państwa członkowskie wyrażały się optymistycznie w odniesieniu do kwestii uzyskania pełnej wzajemności wizowej.

W obecnym piątym sprawozdaniu podsumowano działania podjęte przez Komisję od lipca 2008 r. Zgodnie z tym, co wyszczególniono poniżej, pełną wzajemność wizową uzyskano w przypadku trzech dodatkowych krajów trzecich, podczas gdy pięć krajów trzecich figurujących na liście pozytywnej nadal utrzymuje obowiązek wizowy w stosunku do obywateli jednego państwa członkowskiego lub większej ich liczby.

WYNIKI UZYSKANE OD CZASU CZWARTEGO SPRAWOZDANIA KOMISJI NA TEMAT WZAJEMNOśCI

Po przedłożeniu czwartego sprawozdania Radzie w dniu 24 lipca 2008 r. Komisja aktywnie wznowiła działania.

Występowanie pełnej wzajemności

Japonia

Zgłoszenie: Rumunia

W dniu 23 czerwca 2009 r. Japonia poinformowała władze rumuńskie notą werbalną nr 59/2009, że od dnia 1 września 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. obowiązek wizowy w stosunku do obywateli Rumunii zostaje zawieszony. To tymczasowe zniesienie obowiązku wizowego dojdzie do skutku pod warunkiem, że Rumunia od dnia 1 września 2009 r. oddeleguje do swojej ambasady w Japonii attaché z ministerstwa administracji i spraw wewnętrznych oraz zaangażuje się w kampanię medialną podnoszącą świadomość obywateli rumuńskich i ostrzegającą przed nielegalnym pobytem za granicą oraz zagrożeniami związanymi z handlem ludźmi.

Rumunia rozpoczęła kampanię informacyjną w mediach dotyczącą warunków, na jakich obywatele tego kraju mogą podróżować do Japonii bez obowiązku uzyskania wizy. Ponadto w dniu 18 sierpnia 2009 r. Rumunia wysłała na placówkę do Tokio attaché ds. wewnętrznych z ministerstwa administracji oraz spraw wewnętrznych.

Ocena

Uzyskano pełną wzajemność w zakresie zniesienia obowiązku wizowego wobec wszystkich państw członkowskich i państw stowarzyszonych w ramach Schengen. Ponieważ jednak decyzja Japonii ma jedynie charakter tymczasowy, Komisja będzie starannie monitorować stosowanie tymczasowego zniesienia obowiązku wizowego, aby zapewnić, że zostanie ono przekształcone w zwolnienie bezterminowe.

Panama

Zgłoszenia: Bułgaria i Rumunia

W dniu 19 września 2008 r. Panama poinformowała Komisję za pośrednictwem noty werbalnej DGPE/DE/770/08, że od tego dnia obywatele Bułgarii oraz Rumunii są uprawnieni do bezwizowego wjazdu na terytorium Panamy.

Ocena

Uzyskano pełną wzajemność w zakresie zniesienia obowiązku wizowego wobec wszystkich państw członkowskich i państw stowarzyszonych w ramach Schengen.

Singapur

Zgłoszenia: Bułgaria i Estonia

Singapur zwolnił obywateli wszystkich państw członkowskich UE z obowiązku wizowego. Zniesienie wiz ograniczono jednak do pobytów 30-dniowych w przypadku wjazdu na teren kraju drogą powietrzną oraz do pobytów 14-dniowych w przypadku wjazdu drogą morską lub lądową; już na miejscu pobyt bezwizowy może zostać przedłużony dwukrotnie o kolejne 30 dni zgodnie z ogólnymi uregulowaniami w zakresie zwolnienia z obowiązku wizowego.

W dniu 23 września 2008 r. Singapur poinformował Komisję za pośrednictwem noty werbalnej SEB/024/2008, że ze skutkiem od dnia 1 listopada 2008 r. zapewni obywatelom obecnych 27 państw członkowskich UE automatyczne zezwolenia na pobyt ograniczony do 90 dni oraz 90-dniowy bezwizowy pobyt przy wjeździe.

Ocena

Uzyskano pełną wzajemność w zakresie zniesienia obowiązku wizowego wobec wszystkich państw członkowskich i państw stowarzyszonych.

Dalsze postępy w kwestii wzajemności od czasu sprawozdania z dnia 23 lipca 2008 r.

Australia

Obecna sytuacja

Australia wymagała elektronicznego pozwolenia na wjazd (ang. Electronic Travel Authority, ETA ) od obywateli 14 państw członkowskich (Austrii, Belgii, Danii, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Luksemburga, Malty, Niderlandów, Niemiec, Portugalii, Szwecji i Włoch) oraz od obywateli Islandii i Norwegii.

Od 11 państw członkowskich (Bułgarii, Cypru, Estonii, Litwy, Łotwy, Polski, Republiki Czeskiej, Rumunii, Słowacji, Słowenii i Węgier) wymagana była wiza elektroniczna (e676). Obywatele tych 11 państw członkowskich objęci byli tzw. uproszczonym mechanizmem wydawania wiz (ang. autogrant facility ; bliższe wyjaśnienia dotyczące wizy elektronicznej i uproszczonego mechanizmu wydawania wiz znajdują się w załączniku 2 do pierwszego sprawozdania na temat wzajemności wizowej[8]).

W dniu 27 października 2008 r. Australia wprowadziła system eVisitors . Wszystkie państwa członkowskie oraz kraje stowarzyszone w ramach Schengen, a także kilka pozostałych mniejszych państw europejskich (Andora, Liechtenstein, Monako, San Marino oraz Stolica Apostolska) są pierwszymi krajami korzystającymi z tego systemu, niezależnie od tego, jaki był ich poprzedni status (tzn. niezależnie od tego, czy objęte były wymogiem elektronicznego zezwolenia na wjazd czy też systemem wiz elektronicznych).

Działania podjęte w celu zapewnienia wzajemności

Australia przedstawiła Komisji sprawozdania dotyczące statystyk w zakresie stosowania systemu eVisitors . W sprawozdaniach ujęto liczbę złożonych, pozytywnie rozpatrzonych i odrzuconych wniosków wizowych oraz procent pozytywnie rozpatrzonych wniosków wizowych według obywatelstwa, a także procent wniosków zatwierdzonych automatycznie. Pierwsze sprawozdanie Komisja otrzymała w dniu 14 kwietnia 2009 r.; sprawozdanie dotyczyło okresu pomiędzy 27 października 2008 r. a 31 marca 2009 r. W tym okresie przyznano 159 981 pozwoleń w ramach systemu eVisitors , z czego 85,02 % stanowiły pozwolenia przyznane automatycznie. W przypadku pozwoleń udzielonych w sposób automatyczny wskaźnik procentowy wynosił od 75,89 %, w przypadku obywateli Słowacji, do 91,44 %, w przypadku obywateli Grecji. Odrzucono 641 wniosków, z których 249 zostało złożonych przez obywateli Rumunii. W pierwszym okresie władze australijskie wykryły liczne przypadki podania nieprawdziwych danych we wnioskach o pozwolenie na wjazd w wypadku dwóch państw członkowskich. Australia skontaktowała się z państwami członkowskimi, których dotyczył problem, aby wyjaśnić powstałe zastrzeżenia.

W dniu 26 sierpnia 2008 r. Australia dostarczyła drugie sprawozdanie, obejmujące okres od dnia 27 października 2008 r. do dnia 30 czerwca 2009 r. Sprawozdanie pokazuje, że w ramach systemu eVisitors udzielono 223 324 pozwoleń, a odsetek pozwoleń udzielonych automatycznie wzrósł do 86,01 %. Wskaźnik liczby pozwoleń udzielonych automatycznie wynosił od 71,05 %, w przypadku obywateli Rumunii, do 92,42 %, w przypadku obywateli Grecji. Całkowity odsetek pozwoleń (udzielonych zarówno w sposób automatyczny jak i ręcznie) wyniósł 99,2 %. Odrzucono 1 118 wniosków, w tym najwięcej złożonych przez obywateli Rumunii (498); nie odrzucono żadnego wniosku w przypadku obywateli Grecji, Luksemburga oraz Malty.

Australia dostarczyła również dwa dodatkowe przeglądy danych statystycznych dotyczących dwóch pierwszych kwartałów 2009 r. Według pierwszego z nich, obejmującego okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 marca 2009 r., udzielono 91 468 pozwoleń, przy czym ogólny odsetek pozwoleń wydanych automatycznie wyniósł 89.05 %. Odsetek pozwoleń udzielonych automatycznie wahał się od 77,78%, w przypadku obywateli Luksemburga, do 96,05 %, w przypadku obywateli Grecji. Odrzucono 474 wniosków, w tym najwięcej złożonych przez obywateli Rumunii (197); nie odrzucono żadnego wniosku w przypadku obywateli Estonii, Grecji, Luksemburga oraz Malty.

Zgodnie z drugim przeglądem, obejmującym okres od dnia 1 kwietnia do dnia 30 czerwca 2009 r., udzielono 63 343 pozwoleń, przy czym ogólny odsetek pozwoleń wydanych automatycznie wyniósł 88,50 %. Odsetek pozwoleń udzielonych automatycznie wahał się od 70,54 %, w przypadku obywateli Słowacji, do 95,06 %, w przypadku obywateli Grecji. Odrzucono 477 wniosków, w tym najwięcej złożonych przez obywateli Rumunii (249); nie odrzucono żadnego wniosku w przypadku obywateli Finlandii, Grecji, Luksemburga, Malty oraz Słowenii.

W swoim czwartym sprawozdaniu Komisja oznajmiła, że przedstawi ocenę, czy system eVisitors odpowiada procedurze ubiegania się o wizę Schengen zdefiniowanej we wspólnych instrukcjach konsularnych. Proces oceny nadal trwa, a jego wyniki zostaną przedstawione w osobnym dokumencie przed końcem 2009 r.

Ocena

Wprowadzenie systemu eVisitors spowodowało, że obywatele państw członkowskich oraz krajów stowarzyszonych w ramach Schengen traktowani są w taki sam sposób. Jednakże oba sprawozdania oraz oba przeglądy wykazują, że mimo wysokiego odsetka pozwoleń wydawanych automatycznie, nadal znacząca liczba wniosków rozpatrywana jest ręcznie. W związku z powyższym Komisja nadal będzie uważnie śledzić wdrażanie systemu eVisitors . Komisja będzie w stanie określić, czy osiągnięto pełną wzajemność wizową, dopiero po zakończeniu oceny systemu eVisitors .

Stany Zjednoczone Ameryki (USA)

Obecna sytuacja

Obowiązek wizowy utrzymywany jest wobec obywateli Bułgarii, Cypru, Grecji, Polski oraz Rumunii.

W dniu 17 listopada 2008 r. Republika Czeska, Estonia, Łotwa, Litwa, Węgry oraz Słowacja dołączyły do programu bezwizowego (ang. Visa Waiver Program, VWP ). W dniu 30 grudnia 2008 r. programem została objęta również Malta.

Działania podjęte w celu zapewnienia wzajemności

Komisja wielokrotnie podnosiła kwestię braku wzajemności wizowej w kontaktach z władzami Stanów Zjednoczonych na poziomie technicznym i politycznym, szczególnie podczas posiedzeń trojki ministerialnej ds. wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych z udziałem UE i Stanów Zjednoczonych w dniach 12 grudnia 2008 r. i 28 kwietnia 2009 r., posiedzeń wspólnej grupy zadaniowej UE i Stanów Zjednoczonych w dniach 8 grudnia 2008 r. oraz 18 lutego 2009 r., oraz nieformalnych spotkań urzędników wyższego szczebla w obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych z udziałem UE i Stanów Zjednoczonych w lipcu 2008 r. oraz w lutym i lipcu 2009 r.

W ramach podejścia dwutorowego (ang. twin track approach ), przyjętego przez Komitet Stałych Przedstawicieli (Coreper) w dniu 12 marca 2008 r. Komisja w imieniu Wspólnoty wznowiła rozmowy ze Stanami Zjednoczonymi. Komisja dąży do porozumienia w formie wymiany korespondencji, w której określa się, które z wymogów prawnych, dotyczących (dalszego) uczestnictwa w programie ruchu bezwizowego, stawianych przez Stany Zjednoczone i wchodzących w zakres kompetencji wspólnotowych, zostały spełnione. Projekty takiej wymiany korespondencji były wzajemnie przekazywane oraz dyskutowane z władzami Stanów Zjednoczonych od grudnia 2008 r., przy czym stanowiska stron są zbieżne. Stany Zjednoczone powtarzają jednakże, że chciałyby, aby wymiana korespondencji przyniosła konkretne rezultaty, w związku z czym chcą, aby znalazła w niej odzwierciedlenie zapowiedź pilotażowego projektu wymiany informacji.

Zgodnie z tym, co stwierdzono w czwartym sprawozdaniu na temat wzajemności wizowej, ze strony Wspólnoty przeprowadzono wstępną ocenę (na podstawie zasad tymczasowych), czy elektroniczny system zezwolenia na podróż (ang. Electronic System for Travel Authorization, ESTA ) odpowiada procedurze ubiegania się o wizę Schengen, zdefiniowanej we wspólnych instrukcjach konsularnych, a także przeprowadzono analizę skutków funkcjonowania systemu ESTA dla ochrony danych osobowych[9]. Wstępne wnioski są następujące:

- na obecnym etapie nie można uznać, że system ESTA odpowiada procedurze ubiegania się o wizę Schengen zdefiniowanej we wspólnych instrukcjach konsularnych;

- system ESTA budzi wątpliwości dotyczące ochrony danych osobowych, dalszych wyjaśnień wymaga kilka istotnych kwestii, których rozwiązanie, jak się oczekuje, przyniosą ostateczne zasady ESTA. Dopiero wówczas będzie możliwa pełna ocena systemu ESTA pod kątem ochrony danych osobowych;

- uzyskano postępy w ramach programu ruchu bezwizowego w odniesieniu do osób będących nosicielami wirusa HIV podróżujących do Stanów Zjednoczonych, niemniej jednak nadal istnieje potrzeba przyjęcia kilku zaległych środków, aby położyć kres dyskryminacji nosicieli wirusa HIV chcących podróżować do Stanów Zjednoczonych w ramach programu ruchu bezwizowego.

Po opublikowaniu ostatecznych zasad ESTA w Rejestrze Federalnym Stanów Zjednoczonych Komisja wyda końcową opinię, uwzględniającą wszelkie możliwe zmiany. Administracja Stanów Zjednoczonych poinformowała, że ostateczne zasady ESTA zostaną wydane w nadchodzących miesiącach.

W odniesieniu do systemu ESTA specjalną uwagę poświęcono projektowi ustawy o promocji podróży z 2009 r. (ang. Travel Promotion Act, TPA ). Na mocy ustawy TPA powstałaby organizacja o charakterze non profit , której zadaniem byłoby lepsze informowanie zagranicznych podróżnych o przepisach dotyczących wjazdu na teren Stanów Zjednoczonych, oraz promocja wyjazdów wypoczynkowych, handlowych i studenckich do Stanów Zjednoczonych. Ponadto zmieniona zostałaby ustawa o imigracji i obywatelstwie (ang. Immigration and Nationality Act, INA ): w przyszłości urząd sekretarza bezpieczeństwa wewnętrznego (ang. Secretary of Homeland Security ) miałby pobierać opłaty za korzystanie z systemu ESTA. Planowana kwota opłaty za uzyskanie pozwolenia wynosi 10 USD i będzie wystarczająca, aby pokryć przynajmniej całkowite koszty wprowadzenia systemu ESTA i zarządzania nim.

Zastrzeżenia dotyczące planowanej opłaty zostały przedstawione w pismach do sekretarz stanu pani Clinton, sekretarz bezpieczeństwa wewnętrznego pani Neapolitano i sekretarza ds. handlu Locke'a w dniu 18 czerwca 2009 r., oraz w pismach do Kongresu z dnia 25 czerwca 2009 r. przesłanych przez ambasadorów Republiki Czeskiej i Szwecji oraz kierownika delegatury Komisji w Waszyngtonie, a także w piśmie dyrektora generalnego ds. sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa skierowanym do departamentu bezpieczeństwa wewnętrznego Stanów Zjednoczonych z dnia 18 czerwca 2009 r. Kierownik delegatury Komisji w Waszyngtonie przedstawił oświadczenie prasowe w dniu 25 czerwca 2009 r. i ponownie w dniu 4 września 2009 r. W dniu 3 września 2009 r. Komisja podjęła kroki dyplomatyczne wobec Chargé d'Affaires placówki dyplomatycznej Stanów Zjednoczonych przy UE, przy której to okazji przekazano notatkę w sprawie wątpliwości wyrażanych przez UE. Uważa się, że opłata jest krokiem wstecz na drodze wspólnych starań mających ułatwić transatlantycką swobodę przemieszczania się, a opodatkowanie zagranicznych podróżnych by promować turystykę przynosi efekty odwrotne do zamierzonych. W swojej odpowiedzi z dnia 24 sierpnia 2009 r. sekretarz Neapolitano stwierdziła, że planowane wprowadzenie opłaty za korzystanie z sytemu ESTA nie wyeliminuje fundamentalnych różnic pomiędzy ESTA a wizami nieimigracyjnymi. Sekretarz Neapolitano wskazała również, że w nadchodzących miesiącach zapadnie decyzja o wycofaniu formularza I-94W. Ponadto, o ile do tej pory podróżujący w ramach programu ruchu bezwizowego niespełniający wymogu ESTA otrzymywali pozwolenie na wjazd na terytorium Stanów Zjednoczonych pod warunkiem, że według pozostałych wymagań kwalifikowali się do otrzymania takiego pozwolenia, o tyle w przyszłości spełnienie wymogu ESTA stanie się obowiązkowe.

W dniu 9 września 2009 r. Senat Stanów Zjednoczonych przyjął planowaną ustawę TPA. W następstwie tego kroku w pismach do członków Izby Reprezentantów z dnia 23 września 2009 r. przesłanych przez ambasadorów Szwecji i Hiszpanii oraz szefa delegatury Komisji w Waszyngtonie ponownie przedstawiono przedmiotowe zastrzeżenia. W dniu 7 października 2009 r. Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych przyjęła ustawę w niezmienionej formie w ramach projektu innej ustawy. Proces legislacyjny w Stanach Zjednoczonych jest zatem bardzo zaawansowany i wydaje się, że ustawa TPA szybko wejdzie w życie.

W ramach działań podjętych w wyniku wstępnej oceny, oraz z uwagi na fakt, że zgodnie z ustawą o imigracji i obywatelstwie osoby będące nosicielami wirusa HIV nadal nie mogą podróżować w ramach programu ruchu bezwizowego, wiceprzewodniczący Barrot podniósł tę kwestię w grudniu 2008 r. w relacjach z ówczesnym sekretarzem bezpieczeństwa wewnętrznego, panem Chertoffem, oraz w marcu 2009 r. wobec sekretarz bezpieczeństwa wewnętrznego, pani Napolitano. Ponieważ jednak rozwiązanie tej kwestii leży w kompetencji departamentu zdrowia i opieki społecznej (ang. Department of Health and Human Services, DHHS ), w dniu 12 maja 2009 r. wiceprzewodniczący Barrot wspólnie z komisarz Vassiliou przesłali pismo do pani Sebelius, sekretarz zdrowia i opieki społecznej. Komisarz Vassiliou ponownie podjęła tę kwestię w relacjach z amerykańskim departamentem zdrowia podczas swojej wizyty w Stanach Zjednoczonych w maju 2009 r. W swojej odpowiedzi z dnia 24 lipca 2009 r. sekretarz Sebelius poinformowała, że w dniu 2 lipca 2009 r. opublikowany został projekt regulacji przewidującej usunięcie HIV z wykazu badań lekarskich obowiązujących określonych cudzoziemców w celu uzyskania pozwolenia na wjazd na terytorium Stanów Zjednoczonych. Jeśli z wykazu zostaną usunięte zapisy dotyczące HIV, osoby będące nosicielami tego wirusa będą mogły podróżować w ramach programu ruchu bezwizowego. Postępowanie jest w toku.

Jeden z warunków określonych w ustawie 9/11 (ang. 9/11 Act ) przewiduje wprowadzenie systemu kontroli biometrycznej w przypadku opuszczenia kraju drogą lotniczą, „który może zweryfikować wylot przynajmniej 97 procent cudzoziemców, opuszczających Stany Zjednoczone w portach lotniczych.” Sekretarz bezpieczeństwa wewnętrznego miała poinformować Kongres o postępach w tej kwestii do dnia 30 czerwca 2009 r., aby organ zajmujący się programem ruchu bezwizowego utrzymał kryterium dotyczące wskaźnika odmowy wiz na poziomie 10 %. Jednakże na chwilę obecną sekretarz nie przekazała takiej informacji, co oznacza, że aby dany kraj został objęty programem ruchu bezwizowego, wskaźnik odmów dla obywateli danego państwa nie może przekroczyć 3 %. Do tej pory Stany Zjednoczone przeprowadziły dwa pilotażowe projekty dotyczące kontroli biometrycznej w Atlancie oraz Denver w 2009 r., nadal natomiast nie wdrożono systematycznej kontroli biometrycznej przy wyjeździe z kraju.

W odniesieniu do programu bezwizowego Stany Zjednoczone ogłosiły również nowe zasady dotyczące podróży na podstawie paszportów tymczasowych/wydanych w nagłych wypadkach. Od dnia 1 lipca 2009 r. wszystkie paszporty tymczasowe/wydane w nagłych wypadkach muszą mieć postać paszportów elektronicznych (chipów zawierających zdjęcie oraz informacje zawarte na stronie z danymi); tylko wówczas posługujące się nimi osoby będą mogły wjechać na teren Stanów Zjednoczonych w ramach programu ruchu bezwizowego. Dwie główne przyczyny takiego stanu rzeczy to fakt, że zgodnie z obowiązującym prawem w przypadku programu ruchu bezwizowego paszporty wydane po dniu 26 października 2006 r. muszą mieć formę dokumentów elektronicznych, brak przy tym przepisu ustanawiającego wyjątek w przypadku paszportów tymczasowych lub wydanych w nagłym wypadku, oraz fakt, że niektórzy podróżni wielokrotnie posługiwali się paszportami wydanymi w nagłych przypadkach podczas rutynowych podróży. Oficerowie biura celnego i ochrony granic Stanów Zjednoczonych (ang. Customs and Border Protection, CBP ) zostali poinstruowani, by zezwalać na podróż stanowiącą rzeczywisty nagły wypadek, jeśli podróżny spełnia wszelkie pozostałe wymagania.

W dniu 29 czerwca 2009 r. prezydencja czeska, nadchodząca prezydencja szwedzka oraz delegatura Komisji w Waszyngtonie podjęły wspólne działania dyplomatyczne, w efekcie czego przesłano pismo do zastępcy sekretarza ds. polityki w departamencie bezpieczeństwa wewnętrznego (DHS), Heymana. Stany Zjednoczone poinformowały, że konsulaty oraz służby graniczne zostały uprzedzone, by samodzielnie podejmować decyzję w przypadku podróżujących w nagłych wypadkach oraz by przekazywać wczesne ostrzeżenie służbom granicznym, jeśli tego typu podróżni nie spełniają odpowiednich wymagań.

W odniesieniu do porozumień dwustronnych Grecja podpisała protokół ustaleń w dniu 28 czerwca 2009 r., dzięki czemu liczba państw członkowskich, które sygnowały tego typu protokół ze Stanami Zjednoczonymi, wzrosła do ośmiu. Te same państwa członkowskie podpisały również porozumienia o zacieśnieniu współpracy w zakresie zapobiegania i zwalczania poważnej przestępczości oraz porozumienia dotyczące wymiany informacji o terrorystach i osobach podejrzanych o terroryzm. Ponadto w dniu 3 listopada 2008 r. Bułgaria i Rumunia również podpisały deklarację ze Stanami Zjednoczonymi określającą współpracę w zakresie zwiększonych wzajemnych środków bezpieczeństwa w odniesieniu do podróży zagranicznych oraz wymogów amerykańskiego programu ruchu bezwizowego.

W dniu 31 grudnia 2008 r. Stany Zjednoczone przesłały pismo skierowane do państw członkowskich objętych programem ruchu bezwizowego jeszcze przed ostatnim rozszerzeniem UE w 2008 r., w którym poinformowały, w jakim stopniu poszczególne państwa spełniają wymogi określone w ustawie 9/11 w odniesieniu do programu ruchu bezwizowego, oraz o potrzebie dalszej współpracy w zakresie kilku wymogów określonych w tej ustawie. W piśmie zachęca się wspomniane państwa członkowskie, by podpisały dwa porozumienia w sprawie wymiany danych, jakie podpisały pozostałe wspomniane wyżej państwa członkowskie. Ponadto wskazano, że w odniesieniu do państw, które zostały objęte programem przed 2008 r., nie wymaga się sporządzenia protokołu ustaleń.

Ocena

Od czasu sprawozdania z dnia 23 lipca 2008 r. siedem kolejnych państw członkowskich dołączyło do programu ruchu bezwizowego. Ponadto Stany Zjednoczone oświadczyły, że Grecja będzie mogła zostać objęta programem przed końcem bieżącego roku. Jednakże obywatele czterech państw członkowskich nadal nie kwalifikują się, by podróżować do Stanów Zjednoczonych bez wiz. Oprócz tego, z uwagi na fakt, że do dnia 30 czerwca 2009 r. nie uruchomiono biometrycznej kontroli wyjazdów, kryterium dotyczące wskaźnika poziomu odmów wiz spadło ponownie do poziomu 3 %. Oznacza to, w oparciu o ostatnie wskaźniki poziomu odmów dla pięciu państw członkowskich nieobjętych programem ruchu bezwizowego, że jedynie Grecja spełnia kryterium wskaźnika odmów poniżej 3 %. Komisja nadal będzie podnosić kwestię braku wzajemności w kwestii regulacji wizowych w swoich kontaktach ze Stanami Zjednoczonymi, aby jak najszybciej osiągnąć pełną wzajemność.

W odniesieniu do płaszczyzny wspólnotowej Komisja ma nadzieję, że do października 2009 r., kiedy to odbędzie się posiedzenie trojki ministerialnej ds. WSiSW, uda się osiągnąć porozumienie odnośnie treści wymiany korespondencji; w tym celu będzie kontynuować rozmowy ze Stanami Zjednoczonymi.

W odniesieniu do kwestii osób będących nosicielami wirusa HIV, które nadal nie mogą podróżować do Stanów Zjednoczonych w ramach programu ruchu bezwizowego, Komisja uważa, że dokonano znaczących postępów. Komisja będzie uważnie monitorować wdrożenie nowego projektu regulacji i nakłaniać administrację Stanów Zjednoczonych, by szybko zakończono ten proces, tak by osoby będące nosicielami wirusa HIV jak najszybciej mogły podróżować w ramach programu bezwizowego.

W odniesieniu do systemu ESTA Komisja wyraża zaniepokojenie planami wprowadzenia opłat za korzystanie z systemu w celu promowania turystyki do Stanów Zjednoczonych. Przy różnych okazjach kontaktów dyplomatycznych UE jasno określiła swoje stanowisko, sygnalizując, że wprowadzenie opłaty za ESTA będzie dodatkowym obowiązkiem ciążącym na europejskich obywatelach podróżujących do Stanów Zjednoczonych oraz, że takie działanie nie jest spójne z wielokrotnie deklarowanym zaangażowaniem w rozwój kontaktów transatlantyckich i współpracy. Komisja nie zakończyła jeszcze swojej oceny systemu ESTA pod kątem jego równoważności z procedurą ubiegania się o wizę Schengen. Stało się tak, ponieważ w Stanach Zjednoczonych nadal nie opublikowano ostatecznych zasad dla ESTA. Nie ma wątpliwości, że pobieranie opłat, w dużej mierze na korzyść wewnętrznego przemysłu amerykańskiego, stanowiłby dodatkowy czynnik, który należy uwzględnić w ocenie, oraz przemawiałoby za podobieństwem systemu ESTA do systemu wizowego.

Wreszcie należy zauważyć, że według departamentu bezpieczeństwa wewnętrznego Stanów Zjednoczonych wskaźniki zgodności z wymogami ESTA wynoszą niewiele ponad 90 %. To z kolei oznacza, że wprowadzenie z dnia na dzień obowiązku pełnej zgodności z wymogami ESTA, jeśli nie będzie temu towarzyszyć zakrojona na odpowiednią skalę kampania informacyjna władz amerykańskich oraz pewien stopień samodzielności w podejmowaniu decyzji służb granicznych, mogłoby prowadzić do tymczasowego zwiększenia liczby podróżnych, którzy spotkają się z odmową wjazdu do Stanów Zjednoczonych.

Brak postępów w kwestii wzajemności od czasu sprawozdania z dnia 23 lipca 2008 r.

Brazylia

Obecna sytuacja

Obywateli czterech państw członkowskich, tj. Cypru, Estonii, Łotwy i Malty, w dalszym ciągu obejmuje obowiązek wizowy przy wjeździe do Brazylii.

Porozumienie w sprawie zniesienia wiz pomiędzy Litwą a Brazylią, podpisane w 2003 r., weszło w życie z dniem 13 stycznia 2009 r.

Działania podjęte w celu zapewnienia wzajemności

W dniu 2 lipca 2008 r. Komisja formalnie rozpoczęła negocjacje z Brazylią w sprawie porozumienia o zniesieniu wiz krótkoterminowych. W praktyce rozmowy rozpoczęto w listopadzie i grudniu 2008 r.

Podczas szczytu UE-Brazylia w Rio w dniu 22 grudnia 2008 r. podkreślono potrzebę porozumienia w sprawie wiz krótkoterminowych, co znalazło odzwierciedlenie również we wspólnym planie działania: „Szybkie zapewnienie ruchu bezwizowego, przy pełnym dopełnieniu odpowiednich procedur parlamentarnych i pozostałych procedur wewnętrznych, na zasadach wzajemności, poprzez negocjacje oraz sfinalizowanie w najbliższej przyszłości porozumienia/porozumień pomiędzy UE a Brazylią w sprawie zniesienia obowiązku wiz krótkoterminowych, w oparciu o wzajemnie przedstawione propozycje.” Zobowiązanie to zostało ponownie potwierdzone przez Brazylię w trakcie posiedzenia wspólnego komitetu WE-Brazylia w dniu 7 lipca 2009 r.

W dniach 18 lutego, 8 maja i 2 czerwca 2009 r. Komisja wzięła udział w spotkaniach z Brazylią, aby osiągnąć kompromis w sprawie treści porozumienia dotyczącego zniesienia obowiązku wizowego. Nie poczyniono jednak większych postępów. Wiceprzewodniczący Barrot przesłał w tej kwestii pismo do brazylijskiego ministra spraw zagranicznych, pana Amorima, w dniu 31 lipca 2009 r., w którym to z jednej strony ponownie podkreślił potrzebę przyspieszenia i zakończenia negocjacji dotyczących porozumienia w sprawie zniesienia obowiązku wizowego, z drugiej zaś strony wskazał, że Wspólnota Europejska wykazała się już wysokim stopniem elastyczności.

W dniu 26 sierpnia 2009 r. odbyła się wideokonferencja z udziałem przedstawicieli Komisji oraz brazylijskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych w celu przegotowania następnej rundy negocjacyjnej. Mimo iż osiągniecie rzeczywistych postępów w zakresie porozumienia o zniesieniu obowiązku wizowego nie było możliwe, zarówno Komisja jak i Brazylia wyjaśniły swoje stanowiska dotyczące najważniejszych punktów; tzn. zakresu porozumienia, potrzeby posiedzeń wspólnego komitetu, oraz terytorialnego zakresu stosowania porozumienia w odniesieniu do pozaeuropejskich terytoriów Francji i Niderlandów.

Od dnia 29 września do dnia 1 października 2009 r. Komisja przeprowadziła z władzami brazylijskimi kolejne spotkanie negocjacyjne w Brasílii. W trakcie negocjacji stronom udało się porozumieć w sprawie projektu porozumienia dotyczącego zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy standardowych paszportów.

Ocena

Komisja z zadowoleniem przyjmuje porozumienie osiągnięte w sprawie projektu umowy dotyczącej zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy standardowych paszportów i ma nadzieję, że podobne porozumienie zostanie szybko osiągnięte również w odniesieniu do posiadaczy paszportów dyplomatycznych, służbowych i oficjalnych. Komisja ma nadzieję, że Brazylia będzie w stanie jak najszybciej ratyfikować oba porozumienia w ramach wewnętrznych procedur.

Państwo Brunei Darussalam

Obecna sytuacja

Wszystkie państwa członkowskie korzystają z systemu zwolnienia z obowiązku wizowego w przypadku pobytów nieprzekraczających 30 dni. Pobyt bezwizowy może zostać przedłużony na miejscu dwukrotnie o kolejne 30 dni, do 90 dni. Jednakże obywatele Stanów Zjednoczonych, będący posiadaczami standardowych paszportów odczytywanych automatycznie, korzystają z przywileju zwolnienia z obowiązku wizowego na okres 90 dni.

Działania podjęte w celu zapewnienia wzajemności

Komisja przeprowadziła konsultacje z placówką dyplomatyczną Państwa Brunei Darussalam przy Unii Europejskiej na poziomie technicznym, aby przedyskutować możliwość uzyskania zwolnienia z obowiązku wizowego na okres 90 dni, porównywalnego do tego, z jakiego korzystają obywatele Stanów Zjednoczonych, i tym samym osiągnąć pełną wzajemność. W czasie konsultacji Komisja wyjaśniła, że wszystkie paszporty wydawane przez państwa członkowskie są dokumentami, które można odczytać automatycznie, oraz że od dnia 28 czerwca 2009 r. państwa członkowskie wydają również paszporty elektroniczne z chipem, na którym zapisywany jest obraz twarzy oraz dwa odciski palców. Komisja wyjaśniła również, że w przypadku Singapuru i Malezji – dwóch krajów sąsiadujących z Państwem Brunei Darussalam – osiągnięto pełną wzajemność odnośnie 90-dniowych bezwizowych pobytów.

Ocena

Międzyresortowe wewnętrzne rozmowy poszczególnych ministerstw Państwa Brunei Darussalam odnośnie możliwości wprowadzenia zwolnienia z obowiązku wizowego na okres 90 dni są w toku. Komisja będzie uważnie śledzić przebieg wewnętrznych rozmów w Państwie Brunei Darussalam oraz konsultować się z władzami tego kraju, aby uzyskać takie samo preferencyjne zwolnienie z obowiązku wizowego na okres 90 dni, jakie uzyskały Stany Zjednoczone.

Kanada

Obecna sytuacja

Wymóg wizowy został utrzymany w stosunku do obywateli Bułgarii i Rumuni, oraz od dnia 14 lipca 2009 r. został ponownie wprowadzony dla obywateli Republiki Czeskiej. Odnośnie ponownego wprowadzenia obowiązku wizowego w stosunku do obywateli Republiki Czeskiej Komisja wskazuje na osobny raport ad hoc przedstawiony w dniu 19 października 2009 r.[10]

Działania podjęte w celu zapewnienia wzajemności

Kwestię bezwizowego ruchu dla wszystkich obywateli UE podróżujących do Kanady podnoszono wielokrotnie, w szczególności w trakcie szczytów UE-Kanada w 2008 i 2009 r. Przy tej okazji potwierdzono, że Kanada i UE nadal będą współpracować, aby jak najszybciej osiągnąć cel, jakim jest możliwe szybkie zniesienie obowiązku wizowego w przypadku podróży do Kanady dla wszystkich obywateli UE.

W następstwie wizyt technicznych w kwietniu 2008 r. w Rumunii oraz Bułgarii, w marcu 2009 r. Kanada przedstawiła obu państwom kluczowe wnioski płynące z przeglądów. Oba państwa członkowskie przekazały zaktualizowane informacje dotyczące wniosków przedstawionych w przeglądzie. Kanada wyjaśniła obu państwom członkowskim swoje zastrzeżenia, wyrażając jednocześnie wolę dalszej współpracy, i poprosiła o udzielenie aktualnych informacji w zakresie kwestii budzących zastrzeżenia. Kanada nadal będzie śledzić warunki w Bułgarii i Rumunii oraz postępy czynione w celu spełnienia określonych przez nią kryteriów zwolnienia z obowiązku wizowego.

Ocena

Komisja będzie kontynuować rozmowy z Kanadą, aby osiągnąć postępy na drodze do zniesienia przez Kanadę obowiązku wizowego dla Bułgarii i Rumunii.

WNIOSKI

Komisja uznaje, ze od czasu ostatniego sprawozdania z dnia 23 lipca 2008 r. nowy mechanizm wzajemności wizowej po raz kolejny okazał się skuteczny. Spośród ośmiu krajów trzecich figurujących na liście pozytywnej, w których istniał obowiązek wizowy wobec obywateli jednego państwa członkowskiego lub większej liczby takich państw w momencie, kiedy sporządzono poprzednie sprawozdanie, jedynie pięć krajów trzecich utrzymało taki stan rzeczy. Pełną wzajemność wizową osiągnięto w przypadku Japonii, Panamy oraz Singapuru.

Ponadto dokonano znaczących postępów w odniesieniu do Australii oraz Stanów Zjednoczonych. W przypadku Australii wprowadzenie systemu eVisitors spowodowało, że obywatele państw członkowskich oraz krajów stowarzyszonych w ramach Schengen traktowani są w taki sam sposób. Komisja będzie w stanie określić, czy osiągnięto pełną wzajemność wizową, dopiero po zakończeniu oceny systemu eVisitors .

W odniesieniu do Stanów Zjednoczonych siedem kolejnych państw członkowskich dołączyło do programu ruchu bezwizowego. Niemniej jednak sytuacja nadal nie jest zadowalająca i Komisja będzie kontynuować rozmowy ze Stanami Zjednoczonymi, dążąc do szybkiego zapewnienia pozostałym pięciu państwom członkowskim objęcie programem ruchu bezwizowego. W odniesieniu do systemu ESTA Komisja ubolewa nad faktem, że Stany Zjednoczone przyjęły przepisy wprowadzające opłaty za korzystanie z tego systemu na korzyść amerykańskiej branży podróży i turystyki. Taki podatek wprowadzony wobec cudzoziemców stanowiłby krok wstecz, przynosząc efekty odwrotne do zamierzonych, i mógłby doprowadzić do stwierdzenia, że ESTA jest równoważna z procedurą ubiegania się o wizę Schengen, co miałoby potencjalnie bardzo poważne skutki dla obywateli USA podróżujących do Europy.

W odniesieniu do Państwa Brunei Darussalam Komisja będzie uważnie śledzić przebieg wewnętrznej debaty, nadal też będzie konsultować się z władzami tego kraju, aby uzyskać zwolnienie z obowiązku wizowego na okres 90 dni dla wszystkich państw członkowskich.

W odniesieniu do Brazylii Komisja z zadowoleniem przyjmuje uzyskane porozumienie w sprawie projektu umowy dotyczącej zniesienia wiz krótkoterminowych dla posiadaczy standardowych paszportów i ma nadzieję, że podobne porozumienie zostanie szybko osiągnięte również w odniesieniu do posiadaczy paszportów dyplomatycznych, służbowych i oficjalnych. Komisja ma nadzieję, że Brazylia będzie w stanie możliwie szybko ratyfikować oba porozumienia w ramach wewnętrznych procedur.

Komisja będzie też kontynuować rozmowy z Kanadą, aby osiągnąć postępy na drodze do zniesienia przez Kanadę obowiązku wizowego dla Bułgarii i Rumunii.

Zgodnie z art. 1 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 539/2001, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 851/2005, Komisja przedstawi kolejne sprawozdanie Radzie i Parlamentowi Europejskiemu najpóźniej do dnia 30 czerwca 2010 r.

[1] Dz.U. L 81 z 21.03.2001, s. 1.

[2] Dz.U. L 141 z 4.6.2005, s. 3.

[3] COM(2006) 3 wersja ostateczna.

[4] KOM(2006) 568 wersja ostateczna.

[5] COM(2007) 533 wersja ostateczna.

[6] KOM(2006) 3 wersja ostateczna, s. 18.

[7] KOM(2008) 486 wersja ostateczna/2.

[8] COM(2006) 3 wersja ostateczna.

[9] SEK(2008) 2991 wersja ostateczna.

[10] COM(2009) 562 wersja ostateczna.