[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 20.4.2009

KOM(2009) 178 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, KOMITETU REGIONÓW ORAZ EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

Wprowadzenie euro na Słowacji

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO, KOMITETU REGIONÓW ORAZ EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO

Wprowadzenie euro na Słowacji

WPROWADZENIE

W następstwie decyzji Rady z dnia 8 lipca 2008 r. stwierdzającej, że Słowacja spełnia warunki konieczne do przyjęcia euro, w dniu 1 stycznia 2009 r., czyli dniu obchodów dziesięciolecia wprowadzenia euro, strefa euro powiększyła się do 16 członków.

Słowacja wybrała scenariusz „big bang”, tj. bez okresu przejściowego. Podobnie jak w Słowenii, okres podwójnego obiegu walut, w którym przyjmowano płatności zarówno w euro, jak i koronie słowackiej, wyniósł dwa tygodnie. Powodzenie operacji wprowadzenia wspólnej waluty potwierdza, że przy jej starannym przygotowaniu krótki okres podwójnego obiegu walut może być wystarczający również w kraju, w którym w obiegu znajduje się duża ilość gotówki. Przeważająca większość obywateli Słowacji (91 %) uznała, że operacja wprowadzenia euro przebiegła sprawnie i bezproblemowo.

W niniejszym komunikacie omówiono najważniejsze aspekty procesu wprowadzenia wspólnej waluty, w szczególności wymianę środków pieniężnych (zob. sekcja 2), środki podjęte w celu przezwyciężenia obaw obywateli o podwyżki cen (zob. sekcja 3), zmiany cen w okresie wprowadzania wspólnej waluty (zob. sekcja 4) oraz kampanię informacyjną i opinie obywateli na temat przebiegu procesu przejścia na euro (zob. sekcja 5). W stosownych przypadkach przedstawiono wnioski, które mogą być przydatne dla krajów, które będą wprowadzać euro w przyszłości.

WYMIANA śRODKÓW PIENIężNYCH

Wymiana środków pieniężnych stanowi prawdopodobnie najbardziej widoczny element procesu wprowadzenia wspólnej waluty, ponieważ dotyczy praktycznie wszystkich instytucji finansowych, podmiotów gospodarczych i obywateli. Sprawne przeprowadzenie tego procesu zależy od odpowiedniego zaopatrzenia wszystkich zaangażowanych podmiotów w środki pieniężne denominowane w euro oraz od dobrego przygotowania banków i przedsiębiorstw do dodatkowego obciążenia pracą.

Przygotowania do wymiany środków pieniężnych

Na potrzeby wymiany będących w obiegu i w skarbcu Narodowego Banku Słowacji (NBS) środków denominowanych w koronie słowackiej, z Narodowego Banku Austrii pożyczono około 188 mln banknotów euro , a mennica słowacka w mieście Kremnica wybiła 500 mln monet euro . Słowacja była pierwszym spośród nowych państw członkowskich wprowadzających euro, które wybiło monety euro we własnej mennicy.

W dniu 6 września 2008 r. NBS rozpoczął wstępne zaopatrywanie 16 banków komercyjnych, w których ma miejsce obrót środkami pieniężnymi, w monety euro, natomiast miesiąc później rozpoczęto ich wstępne zaopatrywanie w banknoty euro. Systematyczne eskorty policji państwowej zagwarantowały wysoki poziom bezpieczeństwa wszystkich transportów środków pieniężnych denominowanych w euro.

Pod koniec października 2008 r. rozpoczęto operację zaopatrzenia wtórnego przedsiębiorstw w środki pieniężne denominowane w euro. Około 14 000 przedsiębiorstw podpisało z bankami umowy o zaopatrzenie wtórne i zostało zaopatrzonych w blisko 24 % banknotów i 68 % monet w ujęciu wartościowym, dostarczonych w ramach zaopatrzenia wstępnego. Przed wprowadzeniem euro rozprowadzono łącznie 27,8 % środków pieniężnych w ujęciu wartościowym, dostarczonych w ramach zaopatrzenia wstępnego. W Słowenii zaopatrzenie wtórne stanowiło jedynie 2,4 % środków pieniężnych w ujęciu wartościowym dostarczonych w ramach zaopatrzenia wstępnego, podczas gdy na Cyprze i Malcie wyniosło zaledwie ok. 1 %.

Banki słowackie nie skorzystały z nowych, uproszczonych zasad dotyczących zaopatrzenia wtórnego, przyjętych przez EBC w czerwcu 2008 r.[1] Według NBS i banków komercyjnych nowe wytyczne nadeszły zbyt późno, aby mogły być wykorzystane na Słowacji, ponieważ do maja 2008 r. wiele umów o zaopatrzenie wtórne zostało już zawartych. Zmiana zasad w trakcie procesu mogłaby postawić przedsiębiorstwa w niekorzystnej sytuacji i wymagałaby znacznych zmian w planach rozprowadzania środków pieniężnych.

W dniach 1–31 grudnia 2008 r. wszystkie 1 320 000 zamówionych przez NBS pakietów bilonu (pakietów startowych) o wartości 500 SKK (ok. 16,60 EUR) zostało sprzedanych przedsiębiorstwom i ludności. W oparciu o doświadczenia zebrane podczas poprzednich operacji wprowadzenia wspólnej waluty Komisja zaleciła przygotowanie około jednego pakietu startowego na gospodarstwo domowe. Ponieważ Słowacja liczy ok. 2 mln gospodarstw domowych i, co więcej, nie przygotowała specjalnych pakietów bilonu dla handlowców, Komisja stwierdziła w siódmym i ósmym „Sprawozdaniu w sprawie praktycznych przygotowań do przyszłego rozszerzenia strefy euro ”, że liczba pakietów startowych zamówionych przez NBS może być niewystarczająca . Ponieważ wielu oddziałom banków komercyjnych i urzędom pocztowym zabrakło pakietów startowych już w pierwszych dniach (81 % sprzedano do dnia 5 grudnia), NBS zalecił ograniczenie sprzedaży do maksymalnie 10 pakietów startowych na osobę. Wiele przedsiębiorstw zakupiło pakiety bilonu, aby uzyskać euro do wydawania reszty, natomiast część przedsiębiorstw i organów administracji wykorzystała je na prezenty świąteczne bądź doroczne premie. Ponieważ podmioty te nie zgłosiły z wyprzedzeniem NBS zapotrzebowania na pakiety startowe, wielu dystrybutorom szybko zabrakło zapasów pakietów. Zgodnie z przeprowadzonym przez Komisję sondażem, 25 % obywateli, którzy nie kupili pakietów startowych, nie uczyniło tego ze względu na ich niedostępność[2].

W celu rozłożenia w czasie operacji wymiany, w ostatnich tygodniach 2008 r. niektóre banki komercyjne prowadziły bezprowizyjną wymianę korony słowackiej na euro po oficjalnym kursie wymiany. Wiele banków oferowało również specjalne produkty, by zdobyć nowych klientów lub zachęcić obecnych do wpłacenia na konto bankowe gotówki przechowywanej w domu.

Według przeprowadzonego na trzy dni przed wprowadzeniem euro sondażu Komisji[3] wielu obywateli Słowacji było już w posiadaniu pewnych środków gotówkowych w euro: 60 % z tych osób posiadało monety euro – głównie z pakietów startowych (53 %) oraz z wcześniejszej wycieczki zagranicznej (42 %) – natomiast 49 % posiadało banknoty euro – głównie z wycieczki zagranicznej (56 %) oraz w wyniku wymiany waluty w banku na Słowacji (39 %).

Operacje zaopatrzenia wstępnego i wtórnego zostały dobrze zorganizowane. Wartość środków pieniężnych, w które zostały zaopatrzone przedsiębiorstwa przed wprowadzeniem euro, była znacznie wyższa niż w przypadku trzech ostatnich operacji wprowadzania wspólnej waluty. Duży popyt na pakiety bilonu euro na Słowacji potwierdził, że obywatele są zainteresowani pierwszymi monetami euro ze stroną narodową swojego państwa, nawet jeśli już posiadają monety euro wyemitowane przez inne państwa. Ważne jest przygotowanie wystarczającej liczby pakietów startowych dla wszystkich obywateli, tak aby mogli oni zapoznać się ze swoją nową walutą przed wprowadzeniem euro. W związku z tym, że przedsiębiorstwa potrzebują monet euro do wydawania reszty od dnia wprowadzenia nowej waluty, należy systematycznie przewidzieć specjalnie pakiety startowe dla handlowców w celu pokrycia ich zapotrzebowania. Podczas planowania wielkości produkcji należy również uwzględnić zapotrzebowanie ze strony przedsiębiorstw i różnych instytucji, które mogą wykorzystywać pakiety bilonu na prezenty. Aby ułatwić dostęp małych przedsiębiorstw do środków pieniężnych w euro należy od tej pory stosować nowe uproszczone wytyczne EBC w sprawie zaopatrzenia wtórnego. |

Okres podwójnego obiegu

Podczas 16-dniowego okresu podwójnego obiegu (w dniach 1–16 stycznia) NBS i banki komercyjne były czynne na potrzeby wymiany wymiany waluty praktycznie codziennie (poza niedzielą 11 stycznia). Aż do niedzieli 4 stycznia liczba klientów w bankach była dość ograniczona, ale sytuacja gwałtownie się zmieniła w dniu 5 stycznia, kiedy wiele osób wróciło z urlopów: obywatele dokonali blisko 198 000 transakcji wymiany walut lub wypłat gotówkowych w oddziałach banków – wymieniono prawie 325 mln EUR, czyli sto razy więcej niż w dniu 5 stycznia 2008 r. Drugą co do wielkości (168 000) i wartości (261 mln EUR) liczbę transakcji wymiany w okresie podwójnego obiegu zanotowano dnia 7 stycznia.

Według wszelkich dostępnych informacji banki nie zgłosiły poważnych problemów. Do dnia 3 stycznia pomyślnie przeprowadzono konwersję systemów informatycznych we wszystkich bankach, a pełny zakres usług bankowych dostępny był od dnia 5 stycznia. Dzięki starannym przygotowaniom banki poradziły sobie z większą ilością pracy, a czas obsługi pozostał ogólnie niezbyt długi. Według przeprowadzonego przez Komisję sondażu jedynie niewielki odsetek osób, które udały się do banku, skarżyło się na wydłużenie kolejek. Problem ten najczęściej poruszany był przez respondentów w dniu 5 stycznia, co jest naturalne z uwagi na fakt, że tego dnia w bankach panował największy ruch w całym okresie podwójnego obiegu. W dniach 1–16 stycznia obywatele dokonali łącznie 1 418 000 transakcji wymiany i wypłat gotówkowych w oddziałach banków, czyli czterokrotnie więcej niż w pierwszych 16 dniach ubiegłego roku, a łączna wartość tych transakcji i wypłat gotówkowych wyniosła 2,207 mld EUR, czyli 2,4 raza więcej niż w dniach 1–16 stycznia 2008 r.

W porównaniu z innymi państwami, w których niedawno wprowadzono euro, Słowacy mieli podobne doświadczenia jak Cypryjczycy: 8 % osób w obu państwach doświadczyło pewnych trudności podczas dokonywania w bankach wymiany czy wypłaty gotówki w nowej walucie. Więcej trudności doświadczyli obywatele Malty (13 % – głównie długie kolejki), a najmniej – Słoweńcy (3 %). Osoby pracujące na własny rachunek miały więcej trudności w bankach niż respondenci z innych grup zawodowych[4].

Wszystkie z ok. 2 200 bankomatów na Słowacji wydawały wyłącznie banknoty euro (głównie 10 EUR i 20 EUR), a 32 000 terminali kart płatniczych w punktach sprzedaży działały w euro krótko po północy dnia 1 stycznia. Poważne obciążenie bankomatów nastąpiło w dniu 5 stycznia, kiedy dokonano 2,5 raza więcej wypłat gotówkowych pod względem wartości (41 mln EUR) niż dnia 5 stycznia 2008 r.

Wykorzystywanie euro do dokonywania płatności w pierwszych dniach upowszechniało się wolniej niż podczas poprzednich przejść na euro. W dniu 5 stycznia 45 % kupujących na Słowacji dokonywało płatności w euro, podczas gdy tego samego dnia w Słowenii było to 78 % kupujących (zob. wykres 1). Na Cyprze i Malcie, gdzie obywatele mogli płacić w dotychczasowej walucie krajowej do końca stycznia, w dniu 4 stycznia udział płatności w euro przekroczył 70 %. W dniu 7 stycznia, gdy większość Słowaków wróciła z urlopów, szybkość upowszechniana się nowej waluty dorównała szybkości odnotowanej w innych nowych państwach członkowskich, które wprowadziły euro.

Wykres 1

Udział płatności w euro we wszystkich płatnościach gotówkowych w sklepach

(% kupujących)

[pic]

Przyczyną wolniejszego początku procesu przejścia na euro na Słowacji były prawdopodobnie zarówno długie wakacje zimowe (dni 1 i 6 stycznia były dniami wolnymi od pracy), jak i wyjątkowo wysoka liczba handlowców wydających resztę w koronach słowackich w dniach 1–2 stycznia (odpowiednio 62 % i 16 %). Z dniem 3 stycznia sektor detaliczny zastosował się do zaleceń władz Słowacji i Komisji, aby wydawać resztę wyłącznie w euro: odsetek transakcji gotówkowych, w których wydawano resztę w koronach słowackich spadł w dniu 5 stycznia do 3 %, a w dniu 7 stycznia był bliski zera.

Sektor detaliczny dobrze poradził sobie z większą ilością pracy. Banki i władze zachęcały obywateli do dokonywania płatności za pomocą posiadanych przez nich kart płatniczych (5,2 mln), aby zmniejszyć obciążenie sektora detalicznego. Zachęty te spotkały się z niewielkim odzewem, gdyż średnio mniej niż 2,5 % Słowaków zadeklarowało dokonanie płatności kartą podczas okresu podwójnego obiegu[5].

W pierwszych dniach stycznia w sklepach zaobserwowano niewielkie kolejki. Większość handlowców nie zgłosiła problemów z zaopatrzeniem w euro czy przechowywaniem wycofanych z obiegu koron słowackich. Niektóre sklepy mieszczące się na obszarach wiejskich doświadczyły problemów, gdy emeryci chcieli wydać otrzymane za pośrednictwem urzędów pocztowych w ramach emerytury banknoty euro o wysokim nominale. Po tych incydentach władze Słowacji i Komisja wezwały do wydawania emerytur i wynagrodzeń w banknotach euro o niskim nominale[6].

W przeprowadzonych przez Komisję sondażach, w których respondentów poproszono o sprawdzenie zawartości portfeli potwierdzono stosunkowo niższe tempo upowszechniania się nowej waluty niż w poprzednich przejściach na euro. Zgodnie z przedstawionymi na wykresie 2 wynikami, pięć dni po wprowadzeniu euro ok. 56 % Słowaków posiadało wyłącznie lub w większości banknoty euro, a ok. 63 % obywateli miało wyłącznie bądź w większości monety euro. W Słowenii w dniu 5 stycznia 81 % obywateli posiadało wyłącznie lub w większości banknoty euro, a aż 88 % z nich posiadało wyłącznie bądź w większości monety euro. Proces wprowadzenia euro na Słowacji przyspieszył od dnia 7 stycznia. Na dzień przed końcem okresu podwójnego obiegu 97 % Słowaków posiadało wyłącznie lub w większości banknoty euro, a 98 % z nich – wyłącznie bądź w większości monety euro.

Wykres 2

Obywatele mający w portfelach wyłącznie bądź w większości banknoty euro

(% ludności powyżej 15 roku życia)

[pic]

Większość ankietowanych w drugiej połowie stycznia Słowaków (64 %) stwierdziła, że rozróżnienie monet euro i posługiwanie się nimi było bardzo łatwe lub raczej łatwe. Takie same odczucia pod koniec okresu podwójnego obiegu miało trochę więcej mieszkańców Słowenii (69 %) i Malty (75 %) oraz znacznie więcej mieszkańców Cypru (81 %). Podobnie jak w innych państwach, Słowacy szybciej zaznajomili się z banknotami euro. Dla 81 % Słowaków posługiwanie się banknotami euro było łatwe lub raczej łatwe, w porównaniu z 88 % Maltańczyków, 91 % Słoweńców i 95 % Cypryjczyków[7]. Trudności w posługiwaniu się nową walutą zgłaszali częściej starsi respondenci.

Wycofanie dotychczasowej waluty krajowej

Znaczny odsetek środków pieniężnych denominowanych w koronie słowackiej został wycofany przed wprowadzeniem euro. Prawie połowa środków pieniężnych w koronie słowackiej w ujęciu wartościowym będących w obiegu w połowie września 2008 r. (140 mld SKK) została wycofana przed dniem 31 grudnia 2008 r., podczas gdy 77 mld SKK pozostało w obiegu. W pierwszych dziewięciu dniach stycznia 2009 r. wycofano ok. 30 mld koron słowackich, a przed końcem okresu podwójnego obiegu – dalsze 16 mld SKK. Pod koniec stycznia 2009 r. w obiegu pozostawało ok. 16 mld SKK (20 % środków pieniężnych denominowanych w koronie słowackiej w ujęciu wartościowym, będących w obiegu pod koniec 2008 r.). Blisko 94 % pozostających w obiegu koron słowackich w ujęciu wartościowym było denominowanych w banknotach, a zaledwie 6 % w monetach.

W pierwszych miesiącach 2009 r. znaczna ilość monet euro dostarczonych w ramach zaopatrzenia wtórnego została zwrócona do banków: niektórzy handlowcy na Słowacji błędnie ocenili swoje zapotrzebowanie i pobrali zbyt dużo środków w ramach zaopatrzenia wtórnego. Po skargach ze strony handlowców dotyczących zbyt wysokich opłat bankowych za obsługę gotówki parlament Słowacji zdecydował, że banki komercyjne mają obowiązek bezprowizyjnego przyjmowania środków pieniężnych w euro, jeśli zostaną one zdeponowane na rachunku bankowym między dniem 1 marca a 31 sierpnia 2009 r. (przewidywany czas potrzebny na wycofanie nadmiaru euro z obiegu).

Banknoty korony słowackiej można nieodpłatnie wymieniać we wszystkich bankach komercyjnych do końca 2009 r., a w Narodowym Banku Słowacji można je nieodpłatnie wymieniać bezterminowo. Monety korony słowackiej można wymieniać w bankach komercyjnych do dnia 30 czerwca 2009 r., a w NBS do końca 2013 r.

Wprowadzenie euro na Słowacji było dobrze przygotowane i przebiegło bezproblemowo. W oparciu o doświadczenie innych państw, które wprowadziły euro, Słowakom udało się uniknąć wielu problemów, które miały miejsce w tych państwach (np. długich kolejek w bankach). Mimo iż proces upowszechniania euro rozpoczął się trochę wolniej niż w innych państwach, które zastosowały scenariusz „big-bang”, uzyskane rezultaty można uznać ogólnie za bardzo pozytywne. Aby przyspieszyć proces upowszechniania się nowej waluty i w ten sposób zmniejszyć obciążenie handlowców, którzy muszą posługiwać się równocześnie dwiema walutami, od dnia 1 stycznia resztę należy wydawać wyłącznie w euro. Na potrzeby wprowadzenia euro w innych państwach w przyszłości można rozważyć wprowadzenie prawnego zakazu wykorzystywania dotychczasowej waluty krajowej do wydawania reszty (poza przypadkami, gdy stosowanie euro jest fizycznie niemożliwe). Aby uniknąć niedoboru gotówki w sklepach, wynagrodzenia i emerytury – jeżeli wypłacane są w gotówce – należy wypłacać głównie w banknotach o niskim nominale. Handlowcy powinni ostrożnie zaplanować zapotrzebowanie na środki pieniężne w euro w okresie wprowadzania wspólnej waluty, a banki powinny rozważyć dostosowanie taryfy opłat do wyjątkowych okoliczności ze względu na wprowadzenie euro. |

ZAPOBIEGANIE NIEWłAśCIWYM PRAKTYKOM ORAZ BłęDNEMU POSTRZEGANIU ZMIAN CEN PRZEZ OBYWATELI

Władze Słowacji przyjęły pakiet środków, od dobrowolnych programów po monitorowanie cen, mających na celu zapewnienie stabilności cen i podniesienie zaufania klientów w okresie przejścia na euro.

Logo projektu „ kodeks etyczny ”, którego sygnatariusze zobowiązują się do przestrzegania zasad przechodzenia na euro i niewykorzystywania tej operacji dla własnych korzyści, znajdowało się w 20 000 miejscach (w sklepach, punktach usługowych i organach administracji lokalnej i regionalnej). W przypadku nieprzestrzegania kodeksu przez jego sygnatariuszy obywatele mogli wnieść skargę do urzędu pełnomocnika rządu ds. wprowadzenia euro, który zajmował się rozpatrywaniem skarg. Do połowy lutego do urzędu pełnomocnika rządu wpłynęły jedynie cztery skargi: wszystkie okazały się nieuzasadnione. Sygnatariusze nieprzestrzegający kodeksu mogli utracić prawo do posługiwania się logo i zostać umieszczeni na „czarnej liście” stowarzyszenia konsumentów słowackich.

Obowiązek podawania cen w koronach słowackich i w euro wszedł w życie z dniem 24 sierpnia 2008 r. i pozostanie w mocy do dnia 1 stycznia 2010 r. Przestrzeganie tego obowiązku jest uważnie monitorowane przez Słowacką Inspekcję Handlu (SIH). Według przeprowadzonego przez Komisję sondażu, dziewięciu na dziesięciu Słowaków uznało podawanie cen w obu walutach za użyteczne. Większość respondentów stwierdziła, że ceny w obu walutach zawsze podawano poprawnie (53 %), a kolejne 31 % uznało, że ceny podawano poprawnie w większości przypadków. W porównaniu z innymi państwami, które niedawno przyjęły euro, Słowaccy respondenci należeli do najbardziej zadowolonych z podawania cen w obu walutach[8].

Do końca stycznia 2009 r. SIH przeprowadziła ponad 25 000 kontroli. Wyniki tych kontroli z czasem znacznie się polepszyły. Problemy (np. niepodawanie cen w dwóch walutach lub błędne przeliczenie/zaokrąglenie ceny w euro, wydawanie reszty w SKK bez wyraźnej zgody klienta w okresie podwójnego obiegu walut) zidentyfikowano głównie w sklepach lub punktach usługowych zatrudniających do 5 pracowników. Jeżeli podczas drugiej tury kontroli SIH stwierdza brak poprawy, kolejnym krokiem jest wydanie ostrzeżenia, a następnie wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia przepisów. W styczniu i lutym 2009 r. SIH wszczęła 14 postępowań o naruszenie przepisów, a w trzech przypadkach nałożyła kary. Poważne przypadki łamania zasad przejścia na euro mogą teoretycznie zostać ukarane grzywną w wysokości do 60 000 EUR.

Oprócz kontroli przeprowadzanych z własnej inicjatywy SIH przeprowadzała również kontrole konkretnych placówek handlowych po otrzymaniu skargi obywatelskiej dotyczącej nieprawidłowego stosowania zasad podawania cen w dwóch walutach lub nieuzasadnionego wzrostu cen. Wszystkie skargi uważnie rozpatrzono: zmiany cen zostały porównane z długoterminowymi tendencjami w zakresie zmian cen i cenami tego samego produktu w innych sklepach oraz poddane analizie w szerszym kontekście (np. czynników mających zastosowanie w danym przypadku i zmian na rynkach światowych). W styczniu i lutym 2009 r. do SIH wpłynęło 607 skarg. Spośród 420 skarg dotyczących wzrostu cen, tylko jedna była uzasadniona.

W następstwie sugestii Komisji SIH regularnie kontrolowała ceny w sektorach, w których wystąpiły problemy podczas poprzednich operacji przejścia na euro (np. w restauracjach, zakładach fryzjerskich, kawiarniach i parkingach). SIH szczegółowo analizuje ceny w przypadku wybranych parkingów, szkół nauki jazdy i zakładów fryzjerskich, ponieważ w tych sektorach odnotowano znaczne wzrosty cen od początku okresu obowiązkowego podawania cen w obu walutach.

Uzupełnieniem kontroli przeprowadzanych przez SIH jest system monitorowania cen przez stowarzyszenie konsumentów słowackich . Stowarzyszenie to opublikowało „czarną listę” handlowców, którzy podnieśli ceny w okresie przejścia na euro i nie przedstawili odpowiedniego uzasadnienia. Do połowy lutego na czarnej liście znalazło się 12 przedsiębiorstw: każde z nich podlega kontroli Inspekcji Handlu.

Zmiany cen we wszystkich sektorach gospodarki są regularnie badane przez specjalny organ utworzony przez rząd – radę ds. cen . Jeśli po szczegółowym badaniu rada uzna, że w danym sektorze nastąpił „spekulacyjny” wzrost cen, może ona zaproponować rządowi regulowanie cen danego towaru lub usługi.

Za pośrednictwem środków przekazu obywatele są regularnie informowani o wynikach kontroli i zachęca się ich do kontaktowania się z Inspekcją Handlu lub innymi organami ochrony konsumentów, jeśli zaobserwują wystąpienie nieprawidłowości.

Zgodnie z wynikami przeprowadzonego przez Komisję sondażu, ok. 56 % Słowaków (w porównaniu z 76 % Cypryjczyków i Słoweńców oraz 47 % Maltańczyków) miało wrażenie, że bardzo często, często lub co najmniej czasami przeliczenie cen było nieuczciwe.

Słowacja wdrożyła kompleksowy pakiet środków służących zapobieganiu błędnemu postrzeganiu zmian cen i nadużyciom związanym z cenami, zgodnie z zaleceniami Komisji[9]. Władze powinny zagwarantować należyte rozpatrywanie wszystkich skarg obywatelskich i poświęcać szczególną uwagę zmianom cen pod koniec okresu podawania cen w dwóch walutach. |

TENDENCJE W ZAKRESIE ZMIAN CEN I POSTRZEGANIE CEN W OKRESIE PRZEJśCIA NA EURO

Tendencje w zakresie zmian cen

W roku 2008 na zmiany cen w Słowacji silny wpływ miały czynniki zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Roczna stopa inflacji HICP w 2008 r. kształtowała się na średnim poziomie 3,9 %, w porównaniu z poziomem 1,9 % w roku 2007. Utrzymując tendencję wzrostową, która rozpoczęła się w połowie 2007 r., roczna stopa inflacji HICP stopniowo wzrastała w pierwszej połowie 2008 r. w warunkach rosnących cen żywności i energii. Po osiągnięciu maksimum na poziomie 4,5 % w ujęciu rok do roku we wrześniu 2008 r., w ostatnich miesiącach 2008 r. roczna inflacja HICP spadła.

Proces hamowania inflacji zapoczątkowany we wrześniu 2008 r. był przede wszystkim spowodowany spadkiem cen żywności i paliw wynikającym z korzystnej sytuacji wyjściowej, w połączeniu ze spadkiem cen energii i żywności na rynkach międzynarodowych. Jednakże powyższe tendencje dezinflacyjne zostały częściowo zniwelowane przez wzrost cen tytoniu i ogrzewania. Ceny tytoniu zaczęły rosnąć w październiku, odzwierciedlając opóźniony wpływ podniesionych na początku 2008 r. stawek akcyzy na papierosy. Wzrost cen ogrzewania nastąpił na skutek gwałtownych podwyżek cen urzędowych w trzecim kwartale 2008 r., będących następstwem wzrostu cen gazu w pierwszej połowie 2008 r. Pomimo silnego umocnienia się kursu wymiany w pierwszej połowie 2008 r. wpływ cen towarów przemysłowych z wyłączeniem energii na inflację w drugiej połowie 2008 r. nieco się zwiększył.

W styczniu 2009 r. roczna inflacja HICP w ujęciu rok do roku spadła do poziomu 2,7 %, a w lutym 2009 r. zwolniła do poziomu 2,4 %, odzwierciedlając oczekiwany spadek tempa wzrostu cen żywności i energii. Według prognozy Komisji ze stycznia 2009 r. spadek cen żywności i paliw prawdopodobnie doprowadzi w 2009 r. do spadku średniej inflacji do poziomu nieco poniżej 3 %, natomiast w roku 2010 rosnące ceny energii i usług mogą doprowadzić do ponownego wzrostu inflacji do poziomu 3,5 %.

Ze wstępnych szacunkowych obliczeń wynika, że łączny (jednorazowy) wpływ przejścia na euro na wysokość inflacji zasadniczej podczas operacji wprowadzenia nowej waluty i bezpośrednio po niej był w granicach do 0,3 punktu procentowego[10].

Postrzeganie cen

Według przeprowadzonego przez Komisję sondażu, względna większość Słowaków pozytywnie oceniła wpływ wprowadzenia euro na ceny: 42 % uznało, że wprowadzenie euro pomoże w utrzymywaniu stabilności cen, podczas gdy tylko 19 % (w porównaniu z 52 % Słoweńców i 37 % Maltańczyków) wyraziło zaniepokojenie, że euro doprowadzi do wzrostu inflacji[11]. Pozytywne odczucia Słowaków dotyczące wpływu przejścia na euro na ceny przełożyły się również na wyniki pomiarów inflacji postrzeganej.

Postrzeganie inflacji generalnie podąża za tendencją inflacji HICP na Słowacji w ostatnich kilku latach. Jednakże uprzednio silna korelacja pomiędzy tymi dwoma szeregami (0,9 w latach 2004–2007) nieco zmniejszyła się w 2008 r. (do 0,67), kiedy to przyspieszeniu inflacji rzeczywistej towarzyszył silniejszy wzrost inflacji postrzeganej. Następnie inflacja postrzegana gwałtownie spadła, a inflacja rzeczywista osłabła. Wyraźniejsza niż w przypadku inflacji rzeczywistej reakcja w przypadku inflacji postrzeganej jest jednak obserwowana w większości państw członkowskich UE i może być przynajmniej częściowo powiązana z faktem, iż poprzedni okres wysokich cen surowców na świecie miał znaczny wpływ na postrzeganie inflacji.

Ze styczniowych danych uzyskanych w ramach przeprowadzonego przez Komisję sondażu wynika, że wprowadzenie euro nie miało wpływu na postrzeganie inflacji. Inflacja postrzegana utrzymała tendencję spadkową i w styczniu wyniosła 21,7 punktu procentowego, co oznacza spadek z poziomu 25,6 punktu procentowego odnotowanego w grudniu. W lutym nastąpił dalszy spadek inflacji postrzeganej, tym razem do poziomu 18,7 punktu procentowego. W warunkach mniejszającej się inflacji HICP trudno jest wyodrębnić wpływ przejścia na euro na postrzeganie inflacji.

Wykres 3

Inflacja postrzegana a inflacja rzeczywista

( w % )

[pic]

KAMPANIA INFORMACYJNA NA TEMAT WPROWADZENIA EURO ORAZ POSTRZEGANIE OPERACJI PRZEZ OPINIę SPOłECZNą

Kampania informacyjna na temat wprowadzenia euro rozpoczęła się w roku 2007 wraz z uruchomieniem krajowej strony internetowej poświęconej euro i bezpłatnej infolinii, a także z organizacją seminariów i konferencji. Szeroko zakrojona kampania informacyjna rozpoczęła się wiosną 2008 r.

Celem kampanii było poinformowanie wszystkich obywateli Słowacji o kluczowych aspektach wprowadzenia euro w sprawny i wyczerpujący sposób. Zorganizowana na szczeblu centralnym kampania w środkach przekazu, takich jak telewizja, radio czy prasa, prowadzona była od marca 2008 r. do lutego 2009 r. Uzupełnieniem kampanii było powszechne rozprowadzanie publikacji i kalkulatorów euro do wszystkich gospodarstw domowych, na bieżąco uaktualniana (i masowo odwiedzana) strona internetowa, specjalne projekty dla szkół i dziennikarzy, program szkolenia osób prowadzących szkolenia oraz pojazd „euromobile” docierający z aktualnymi informacjami do obszarów oddalonych. Współorganizowana przez władze krajowe, EBC i Komisję konferencja na temat euro, która odbyła się we wrześniu 2008 r. i była odpowiednio nagłośniona w środkach przekazu, była początkiem ostatniego, najbardziej intensywnego etapu kampanii informacyjnej na temat wprowadzania euro. Kampania zakończyła się świętowaniem wprowadzenia euro w dniu 1 stycznia 2009 r. W całym okresie kampanii władze Słowacji poświęcały szczególną uwagę określonym grupom odbiorców (dzieciom i młodzieży, osobom starszym, osobom niepełnosprawnym, mniejszościom etnicznym itp.) i zapewniały im dostosowane do ich potrzeb narzędzia wyjaśniające kluczowe etapy i elementy wprowadzenia euro.

Komisja wsparła kampanię informacyjną pod względem technicznym i finansowym. Wsparcie to obejmowało zapewnienie publikacji i materiałów promocyjnych, organizację wystaw, seminariów dla dziennikarzy i sondaży. W ramach kilku udzielonych dotacji Komisja sfinansowała część wynagrodzeń pracowników zajmujących się działaniami informacyjnymi, kampanię informacyjną w środkach przekazu, krajową infolinię i stroną internetową, projekt dla szkół, projekty dla środowisk opiniotwórczych, kalkulatory euro i pojazd „euromobile”.

Eksperci ze Słowacji uczestniczyli w organizowanych przez Komisję/OLAF, EBC oraz Europol działaniach informacyjnych i szkoleniowych mających na celu zapoznanie ich z procedurami i metodami zapobiegania fałszowaniu euro.

Europejski Bank Centralny we współpracy z NBS zrealizował również wspólne działania mające na celu zapoznanie ludności i osób zawodowo zajmujących się obsługą gotówki z warunkami wymiany pieniądza gotówkowego oraz z zabezpieczeniami banknotów i monet euro.

Krajową kampanię informacyjną na temat wprowadzenia euro można uznać za udaną: jak wynika z Eurobarometru ze stycznia 2009 r., 90 % Słowaków uznało się za bardzo dobrze lub dość dobrze poinformowanych na temat wprowadzeniu euro, a blisko 84 % było dość zadowolonych lub bardzo zadowolonych z informacji przekazanych przez władze krajowe. Z pewnością przyczyniło się to do ogólnego postrzegania przejścia na euro: dziewięciu na dziesięciu Słowaków uznało, że operacja wprowadzenia wspólnej waluty przebiegła sprawnie i bezproblemowo. Najważniejszym źródłem informacji były dla większości obywateli środki przekazu (93 %), w dalszej kolejności Narodowy Bank Słowacji (20 %). Około 90 % respondentów przyznało, że zobaczyło spoty telewizyjne poświęcone euro: większość z nich uznała je za bardzo użyteczne lub dość użyteczne. Prawie wszyscy Słowacy potwierdzili otrzymanie kalkulatora euro (95 %), a około dwóch trzecich ogółu respondentów uznało go za pożyteczny. W odpowiedzi na pytanie dotyczące utrzymujących się potrzeb w zakresie informacji ok. 31 % Słowaków przyznało, że chciałoby dowiedzieć się więcej o zabezpieczeniach banknotów i monet euro (4 na 10 respondentów nie potrafiło wymienić w czasie sondażu żadnego zabezpieczenia), a 22 % o uczciwym zaokrąglaniu cen, natomiast 19 % chciałoby uzyskać więcej informacji na temat sposobów ochrony przed oszustwami podczas przeliczania waluty.

Dobrze prowadzona kampania informacyjna na Słowacji przyczyniła się do sprawnego wprowadzenia wspólnej waluty . Kampania miała charakter kompleksowy: ukierunkowana była na wszystkie grupy odbiorców, w tym mniejszości i osoby mające szczególne potrzeby w zakresie informacji. Władze powinny zająć się utrzymującymi się potrzebami informacyjnymi: zapewnić dodatkowe informacje na temat zabezpieczeń banknotów i monet euro, a także stale zajmować się kwestiami uczciwego ustalania cen i związanych z tym obaw.

[1] Wytyczne EBC (EBC/2008/4) z dnia 19 czerwca 2008 r. zmieniające wytyczne EBC/2006/9 w sprawie niektórych przygotowań do wymiany pieniądza gotówkowego związanych z wprowadzeniem waluty euro oraz w sprawie zaopatrzenia wstępnego i zaopatrzenia wtórnego w banknoty i monety euro podmiotów poza strefą euro.

[2] Badanie Flash Eurobarometr 259 ze stycznia 2009 r.

[3] Badanie Flash Eurobarometr 255 ze stycznia 2009 r.

[4] Badanie Flash Eurobarometr 259 ze stycznia 2009 r.

[5] Badanie Flash Eurobarometr 255 ze stycznia 2009 r.

[6] Sklepy mieszczące się na obszarach wiejskich mają utrudniony dostęp do banków, więc szybko skończyły im się środki gotówkowe w euro do wydawania reszty.

[7] Badanie Flash Eurobarometr 259 ze stycznia 2009 r.

[8] Badanie Flash Eurobarometr 259 ze stycznia 2009 r.

[9] Zalecenie Komisji dotyczące środków ułatwiających przyszłe przejście na euro (Dz.U. L 23/30 z dnia 26 stycznia 2008 r.).

[10] Eurostat: Euro changeover and inflation in Slovakia, 23 marca 2009 r.

[11] Badanie Flash Eurobarometr 259 ze stycznia 2009 r.