[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 13.6.2008 r.

KOM(2008) 355 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

na temat statystyk zestawianych na mocy rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów oraz na temat ich jakości

1. WPROWADZENIE

1.1. Rozporządzenie w sprawie statystyk odpadów

Rozporządzenie (WE) Nr 2150/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2002 r. w sprawie statystyk odpadów[1] w art. 8 ust. 1 zobowiązuje Komisję do składania przed Parlamentem Europejskim oraz Radą sprawozdań w sprawie statystyk zestawionych w zastosowaniu tego rozporządzenia, w szczególności ich jakości, jak również związanego z nimi obciążenia przedsiębiorstw.

Punkt 3 sekcji 7 załącznika I i załącznika II stanowi, że Komisja włączy sprawozdania z zakresu i sprawozdania jakościowe do sprawozdania przewidzianego w art. 8 rozporządzenia. Sprawozdania dotyczące jakości, przedstawione przez państwa członkowskie, są dostępne w internecie na stronie:

http://circa.europa.eu/Public/irc/dsis/pip/library?l=/wastesstatisticssregulat/data_transmission/quality_statistics

W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono w skrócie pierwsze wyniki, opisano ogólnie jakość danych i przedstawiono zalecenia dotyczące ewentualnych zmian rozporządzenia. Uwzględniono w nim 25 państw członkowskich, które były prawnie zobowiązane do dostarczenia danych w 2006 r.

Rozporządzenie zobowiązuje państwa członkowskie UE do przedstawiania danych co dwa lata począwszy od roku referencyjnego 2004. W załącznikach I i II zawarto wymogi dotyczące statystyk w zakresie wytwarzania odpadów, ich przetwarzania oraz zdolności przerobowych w zakresie przetwarzania odpadów. Wyniki przedstawiono w podziale na kategorie odpadów zgodne z nomenklaturą statystyczną odpadów (EWC-Stat), określone w załączniku III do rozporządzenia. W tabeli 1 przedstawiono szczegóły w zakresie wymogów dotyczących przedstawiania sprawozdań.

Tabela 1: Zbiory danych według rozporządzenia w sprawie statystyk odpadów

Zbiór danych | Opis i podział | Poziom regionalny |

1 | Wytwarzanie | Wytwarzanie odpadów w podziale na: - 20 rodzajów działalności skutkującej wytwarzaniem odpadów: 19 gałęzi przemysłu, gospodarstwa domowe - 48 kategorii odpadów | Krajowy |

2 | Spalanie | Spalanie odpadów w podziale na: - 2 rodzaje przetwarzania - 14 kategorii odpadów | NUTS 1 |

3 | Odzysk z wyłączeniem odzysku energii | Odzysk odpadów w podziale na: - 1 rodzaj przetwarzania - 17 kategorii odpadów | NUTS 1 |

4 | Unieszkodliwianie inne niż spalanie | Unieszkodliwianie odpadów w podziale na: - 2 rodzaje przetwarzania - 16 kategorii odpadów | NUTS 1 |

5 | Infrastruktura służąca do przetwarzania Zakres programu zbiórki odpadów | Liczba i zdolność przerobowa zakładów odzysku lub unieszkodliwiania odpadów w podziale na: - 5 rodzajów przetwarzania Odsetek ludności lub mieszkań objętych programem zbiórki odpadów z gospodarstw domowych i odpadów podobnych | NUTS 2 |

1.2. Środki wykonawcze

Jako podstawę do wykonania rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 Komisja przygotowała dodatkowe akty prawne i opracowała dokument zawierający wytyczne:

- rozporządzenie Komisji (WE) nr 574/2004 z dnia 23 lutego 2004 r. zmieniające załączniki I i III do rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów[2]

- rozporządzenie Komisji (WE) nr 783/2005 z dnia 24 maja 2005 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów[3]

- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 782/2005 z dnia 24 maja 2005 r. ustanawiające format dla przekazywania wyników statystyk odpadów[4]

- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1445/2005 z dnia 5 września 2005 r. określające właściwe kryteria oceny jakości oraz treść sprawozdań dotyczących jakości w odniesieniu do statystyk odpadów[5]

- Manual for the Implementation of Regulation (EC) No 2150/2002 on Waste Statistics (July 2006, Version 1.1) [Wytyczne dotyczące wykonania rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów (lipiec 2006, wersja 1.1)][6].

1.3. Jakość danych w sytuacji stosowania różnych metod

W rozporządzeniu (WE) nr 2150/2002 określono dane podlegające przekazywaniu i ich wymaganą jakość, ale nie narzucono konkretnej metody opracowywania statystyk odpadów, które w związku z tym są zestawiane z zastosowaniem różnych metod. Pozwala to państwom członkowskim na utrzymanie ugruntowanych systemów gromadzenia danych i minimalizację zmian koniecznych do przestrzegania rozporządzenia.

Jednak stosowanie wielu metod powoduje także istotne problemy. Może to skutkować stosowaniem różnych metod w różnych krajach, w odniesieniu do różnych zbiorów danych z jednego kraju, a nawet w ramach poszczególnych zbiorów danych. Utrudnia to w pewnym stopniu zapewnienie porównywalności danych i ich wysokiej jakości.

Możliwe sposoby pomiaru jakości danych zależą od zastosowanych metod. Dla różnych metod istnieją różne parametry jakości (np. współczynnik wariancji w przypadku badań prób, analiza wrażliwości w przypadku modelowania itp.). Szczególnie połączenie różnych metod w ramach tych samych zbiorów danych utrudnia określenie wskaźników ogólnej jakości danych. W związku z tym przyjęte w rozporządzeniu podejście zezwalające na stosowanie różnych metod znacznie komplikuje ocenę jakości danych i przekazywanie informacji na ten temat.

Różnorodność podejść wpływa również na porównywalność danych. Ograniczenia porównywalności danych mogą występować zwłaszcza w odniesieniu do zakresu oraz do sposobu przypisywania danych odpadów do dziedzin działalności, w których są one wytwarzane, jak jest to opisane w dalszej części sprawozdania.

W przedstawionych sprawozdaniach na temat jakości państwa członkowskie opisywały dane przez odniesienie do aspektów jakości powszechnie stosowanych do oceny jakości statystyk w ramach Europejskiego Systemu Statystycznego[7] i określonych w rozporządzeniu (WE) nr 1445/2005 dotyczącym jakości statystyk odpadów.

2. TERMINOWOść I AKTUALNOść

Terminowość i aktualność odnoszą się do dostarczania danych w urzędowo ustalonych terminach i do odstępu czasowego między okresem referencyjnym a dostępnością danych.

Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 2150/2002 dane za rok referencyjny 2004 i sprawozdania dotyczące jakości powinny być dostarczone do dnia 30 czerwca 2006 r. W okresie dwóch miesięcy po tym terminie Eurostat poddał ocenie otrzymane informacje pod względem następujących kryteriów:

- kompletność zbiorów danych,

- kompletność sprawozdania dotyczącego jakości,

- aktualność,

- odpowiednie stosowanie definicji i klasyfikacji,

- stosowanie rozsądnych metod statystycznych.

Wyniki przedstawiono państwom członkowskim dnia 23 sierpnia 2006 r.; jednocześnie zwrócono się do nich o jak najszybsze dostarczenie brakujących informacji w razie niekompletności danych lub braku sprawozdań dotyczących jakości. Dane zostały w miarę potrzeb ponownie poddane ocenie we wrześniu 2006 r. z uwzględnieniem informacji uzyskanych po pierwszej ocenie; arkusze ponownej oceny rozesłano dnia 13 września 2006 r.

Biorąc pod uwagę fakt, że rok 2006 był pierwszym, którego dotyczyły sprawozdania, terminowość była zadowalająca. Większość krajów dotrzymała terminu lub przekroczyła go tylko o kilka dni:

- 12 państw członkowskich dotrzymało terminu wyznaczonego na dzień 30 czerwca 2006 r. (Austria, Belgia, Cypr, Republika Czeska, Niemcy, Estonia, Finlandia, Węgry, Łotwa, Polska, Szwecja, Słowenia).

- 6 państw członkowskich dostarczyło dane lub sprawozdania dotyczące jakości z opóźnieniem, ale wystarczająco wcześnie, aby mogły one być uwzględnione w pierwszej turze oceny w sierpniu 2006 r. (Dania, Hiszpania, Włochy, Litwa, Słowacja, Zjednoczone Królestwo).

- 4 państwa członkowskie dostarczyły do sierpnia 2006 r. dane, lecz bez sprawozdania dotyczącego jakości (Francja, Luksemburg, Malta, Niderlandy); wszystkie te państwa dostarczyły sprawozdania niedługo później.

- 3 państwa członkowskie nie dostarczyły do dnia 22 września 2006 r. znacznych części danych (Grecja, Irlandia, Portugalia), w wyniku czego otrzymały urzędowe upomnienia. Grecja dostarczyła brakujące dane w listopadzie 2006 r., Irlandia w czerwcu 2007 r., a Portugalia we wrześniu 2007 r.

Publikacja

Dane dotyczące wytwarzania odpadów opublikowano w bazie danych Eurostatu służącej do ich rozpowszechniania w grudniu 2006 r., natomiast dane o przetwarzaniu odpadów – w styczniu 2007 r. Baza danych była od tego czasu kilkakrotnie aktualizowana w celu wprowadzenia zmienionych danych lub danych szacunkowych w miejsce brakujących wartości. Zbiór danych dotyczący zdolności przerobowych przetwarzania odpadów nie został jeszcze opublikowany ze względu na skomplikowaną strukturę, co wynika z liczby wymiarów.

3. KOMPLETNOść DANYCH

Dostarczenie kompletnych danych ma zasadnicze znaczenie dla tworzenia danych zagregowanych na poziomie UE. Imputacja brakujących danych jest trudna i czasochłonna; wpływa ona na aktualność statystyk dotyczących odpadów i na jakość danych. Kraje są zatem proszone o minimalizowanie ilości brakujących danych poprzez przesyłanie – w razie konieczności – danych szacunkowych.

Jak wynika z wykresu 1, państwa członkowskie dostarczyły 88 % wymaganych danych; 12 % uznano za brakujące. Z analizy podziału brakujących danych na poszczególne państwa członkowskie, gałęzie gospodarki i kategorie odpadów wynika wyraźnie, że większość brakujących wartości dotyczy trzech dziedzin.

Około jednej trzeciej brakujących danych dotyczy odpadów wytworzonych w rolnictwie, leśnictwie i łowiectwie (NACE A), rybactwie (NACE B) i sektorze usług (NACE G-Q). Jedenastu krajom przysługiwały odstępstwa zgodnie z art. 4 rozporządzenia, zwalniające je z obowiązku zgłaszania informacji dotyczących tych sektorów. Wyjaśnia to ok. 70 % brakujących danych z tych trzech sektorów; pozostałe 30 % dotyczy krajów, którym nie przysługiwały odstępstwa. Niektóre kraje, którym przyznano odstępstwa, dostarczyły pomimo tego odpowiednie dane lub ich część.

Około 20 % brakujących danych dotyczy osadów ściekowych (szlamów). Ich ilość podlega zgłaszaniu w postaci wagi mokrej i suchej . Większość krajów była w stanie dostarczyć dane jedynie w postaci wagi mokrej albo wagi suchej. Eurostat opracował współczynnik do przeliczania wagi mokrej i suchej, który następnie stosowano do imputacji brakujących wartości.

Do czasu opracowania niniejszego sprawozdania Portugalia dostarczyła wyłącznie dane na temat odpadów wytwarzanych przez gospodarstwa domowe, nie przedstawiając żadnych danych dotyczących wytwarzania odpadów w działalności gospodarczej. Aby możliwe było obliczenie łącznych danych dla UE, Eurostat musiał imputować brakujące wartości, choć w pierwszym roku podstawy empiryczne do tego były znikome.

[pic]

Wykres 1: Kompletność danych dotyczących wytwarzania odpadów w podziale na państwa członkowskie

Kompletność dostarczonych danych na temat przetwarzania odpadów ma jeszcze większe znaczenie, niż w odniesieniu do wytwarzania odpadów, ponieważ imputacja ilości przetworzonych odpadów w podziale na typ przetwarzania jest niemożliwa. Dane dotyczące przetworzonych ilości powinny być zgłaszane na poziomie krajowym i na poziomie NUTS 1. Opis w niniejszej sekcji dotyczy tylko poziomu krajowego. Niektóre kraje nie dostarczyły pełnego podziału regionalnego; w obecnym, pierwszym etapie dostarczania danych Eurostat przypisał priorytetowe znaczenie spójności i kompletności danych na poziomie krajowym.

Odsetek brakujących danych na temat przetwarzania odpadów nie przekracza 2,6 %. Braki te dotyczą zasadniczo dwóch dziedzin.

Niektóre kraje nie były w stanie dostarczyć danych na temat osadów ściekowych jednocześnie w postaci wagi mokrej i suchej, lecz tylko jedną z tych wartości. Ponad połowa brakujących wartości związana była z niekompletnymi informacjami na temat osadów ściekowych. Większość pozostałych brakujących wartości dotyczyła rzadziej stosowanych metod unieszkodliwiania: obróbki w ziemi (np. biodegradacji odpadów płynnych lub osadów ściekowych w glebie itp.) i spuszczania do wód.

4. DOKłADNOść

Dokładność dotyczy stopnia, w jakim wartości szacowane lub wyliczone są bliskie wartościom dokładnym lub rzeczywistym, z uwzględnieniem takich aspektów, jak błędy próby, zakres danych, zastosowane progi, brak odpowiedzi, dostosowania, kontrole i korekty, poufność itp.

4.1 Zakres danych i błędy zakresu

Celem rozporządzenia jest tworzenie statystyk dotyczących odpadów zgodnie z ich definicją w art. 1 lit. a) dyrektywy 2006/12/WE z wyjątkiem odpadów radioaktywnych.

Sporządzanie statystyk na temat wytwarzania odpadów jest obowiązkowe w odniesieniu do wszystkich sektorów gospodarki oraz gospodarstw domowych. Statystyki powinny również obejmować odpady pochodzące z małych przedsiębiorstw (zatrudniających mniej niż 10 pracowników), chociaż takie przedsiębiorstwa powinny zawsze w miarę możliwości być zwalniane z udziału w badaniach.

Statystyki dotyczące przetwarzania odpadów obejmują wszystkie odpady odzyskiwane lub unieszkodliwiane w danym kraju, niezależnie od ich pochodzenia. Podstawą rozporządzenia jest założenie gromadzenia danych o końcowym przeznaczeniu odpadów; nie obejmuje ono przetwarzania wstępnego.

Zakres rozporządzenia nie obejmuje wszelkich odpadów poddawanych recyklingowi bezpośrednio w miejscu ich wytworzenia.

Niejasne definicje

Przepisy dotyczące statystyk odpadów są częścią prawodawstwa europejskiego dotyczącego odpadów. Oznacza to, że w odniesieniu do statystyk odpadów konieczne jest rozwiązanie problemów wynikających z braków w definicjach prawnych, szczególnie problemu rozróżnienia odpadów od materiałów niebędących odpadami. Rozbieżne interpretowanie definicji może w istotny sposób wpływać na zakres i porównywalność danych w sytuacjach istnienia bardzo dużych ilości odpadów. W sprawozdaniach dotyczących jakości często poruszano problem, jak klasyfikować odpady drewniane i metalowe oraz odpady organiczne z przemysłu spożywczego.

Użytecznych wskazówek w tej kwestii dostarcza komunikat wyjaśniający Komisji dotyczący odpadów i produktów ubocznych (COM(2007) 59 wersja ostateczna). Komisja pracuje również nad opracowaniem kryteriów rozgraniczających, które byłyby pomocne w wyjaśnieniu różnicy między odpadami a innymi materiałami.

Jasne klasyfikacje i definicje są szczególnie potrzebne dla użyteczności danych w kontekście ustalania poziomów docelowych, np. dotyczących recyklingu.

Przywóz i wywóz

Główną przyczyną powstawania błędów zakresu w odniesieniu do wytwarzania odpadów jest fakt, że w niektórych krajach dane nie są uzyskiwane od podmiotów wytwarzających odpady, lecz pośrednio w fazie zbiórki lub przetwarzania odpadów. Dzięki temu obciążenie respondentów jest niskie, ale podejście to ma pewne wady. Jedną z nich jest pominięcie odpadów poddawanych bezpośredniemu wywozowi, tj. bez fazy przetwarzania w kraju (np. w Austrii, Danii i na Litwie), o ile nie stosuje się innych źródeł danych pozwalających na uwzględnienie tego wywozu. Dotyczy to głównie objęcia danymi odpadów nadających się do recyklingu. Możliwości gromadzenia statystyk dotyczących wywozu i przywozu odpadów były tematem osobnego badania pilotażowego, zakończonego w 2007 r. Obecnie opracowywane jest sprawozdanie Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady, streszczające wyniki tego badania.

Niektóre kraje tradycyjnie zestawiają statystyki krajowe dotyczące wyłącznie przetwarzania odpadów generowanych w kraju (np. Dania, Francja, Niderlandy, Belgia). Nie wszystkie z tych krajów dostosowały swoje podejście do wymogów rozporządzenia. Niezgodności z wymaganym zakresem mogą dotyczyć wszystkich kategorii odpadów (np. w Danii i Belgii) albo tylko niektórych (np. we Francji).

Odpady wtórne

Załącznik I rozporządzenia zawiera jednoznaczny wymóg przedstawiania informacji o odpadach powstających przy odzysku i unieszkodliwianiu odpadów, czyli o odpadach wtórnych. Pojawiają się one głównie w ramach działalności gospodarczej w zakresie gospodarki odpadami (sektory NACE: 37, 51.57 i 90). Jednak z uzyskanych danych i sprawozdań dotyczących jakości wynika, że niektóre kraje nie przestrzegały tego wymogu, najprawdopodobniej dlatego, że dane dla celów krajowych są opracowywane w inny sposób.

Ze względu na niepełne objęcie danymi odpadów wtórnych, w wielu sektorach szacunki dotyczące wytwarzania odpadów są zaniżone, co z kolei komplikuje interpretację danych dotyczących tych sektorów i ogólnych ilości odpadów.

Objęcie małych przedsiębiorstw

Większość państw członkowskich zwolniła małe przedsiębiorstwa z obowiązku gromadzenia danych dotyczących wytwarzania odpadów. Niektóre kraje przedstawiały dane szacunkowe dotyczące odpadów wytworzonych przez małe przedsiębiorstwa, inne natomiast tego nie robiły (np. Republika Czeska, Francja, Węgry, Łotwa, Polska, Słowenia), bądź ze względu na problemy metodologiczne, bądź dlatego, że odnośne ilości odpadów uznano za nieznaczne.

Skala ilości odpadów nieobjętych danymi z powyższych względów jest różna w zależności od progów gromadzenia danych i od struktury gospodarki poszczególnych krajów, tj. od liczby i działalności przedsiębiorstw nieobjętych danymi. Informacje z różnych krajów sugerują, że odsetek odpadów wytwarzanych przez małe przedsiębiorstwa może się znacznie różnić. Spośród krajów, które nie przedstawiły danych szacunkowych, niektóre poinformowały w sprawozdaniach dotyczących jakości, że opracowują obecnie metody szacowania i w kolejnej turze sprawozdań będą już w stanie podać dane szacunkowe.

4.2. Problemy klasyfikacji i przypisania

Podział na sektory gospodarki

Rozporządzenie wymaga od państw członkowskich przedstawiania danych w podziale na 20 rodzajów działalności skutkującej wytwarzaniem odpadów. Właściwy przydział odpadów do rodzajów działalności jest niezbędnym warunkiem:

- porównywalności ilości odpadów z poszczególnych sektorów,

- spójności statystyk odpadów ze statystykami działalności gospodarczej.

Podział według rodzaju działalności gospodarczej odbywa się na podstawie klasyfikacji działalności gospodarczej we Wspólnocie Europejskiej (NACE Rev. 1.1). Przyjęto nową klasyfikację działalności gospodarczej (NACE Rev. 2), a wymagany podział w rozporządzeniu w sprawie statystyk odpadów został odpowiednio dostosowany. Klasyfikacja NACE Rev. 2 będzie stosowana począwszy od roku referencyjnego 2008; przewiduje się również przeliczenie danych z lat 2004 i 2006 zgodnie z NACE Rev. 2. Zmiana NACE nie wpływa na problemy klasyfikacji opisane poniżej.

Przypisanie odpadów do danego sektora wytwarzającego zależy od metod stosowanych w celu gromadzenia danych. Około dwóch trzecich państw członkowskich gromadzi większość danych o wytwarzaniu odpadów bezpośrednio u podmiotów wytwarzających w drodze badań lub dokumentów administracyjnych. Takie podejście zapewnia bezpośrednią informację o źródłach odpadów. Większość tych państw ustala kod NACE podmiotu wytwarzającego na podstawie własnych rejestrów działalności gospodarczej, co zapewnia spójność ze statystykami działalności gospodarczej.

Znaczne ryzyko błędnego przypisania istnieje w krajach, gdzie dane o wytwarzaniu odpadów uzyskiwane są pośrednio z danych dotyczących przetwarzania odpadów. Takie podejście stosuje się w Danii, Niemczech, na Litwie, w Austrii i na Malcie. W takim przypadku informacje o działalności związanej z wytwarzaniem odpadów pochodzą jedynie ze źródeł wtórnych (np. od podmiotu prowadzącego zbiórkę lub przetwarzanie odpadów) lub muszą być uzyskiwane w inny sposób (np. za pomocą modeli lub europejskiego wykazu odpadów[8], który zawiera informacje o pochodzeniu odpadów). Wszystkie te podejścia mają wyraźne ograniczenia.

Odpady wytwarzane przez gospodarstwa domowe

Dokonane w rozporządzeniu rozróżnienie odpadów wytwarzanych w toku działalności gospodarczej i odpadów wytwarzanych przez gospodarstwa domowe zastąpiło tradycyjne pojęcie „odpadów komunalnych”.

Głównym wyzwaniem metodologicznym jest stworzenie trafnych statystyk dotyczących odpadów wytwarzanych przez gospodarstwa domowe, ponieważ tego rodzaju odpady są zwykle zbierane razem z odpadami ze sklepów, małych przedsiębiorstw i instytucji. Wiele państw nie dysponuje bezpośrednimi informacjami o stosunkowej ilości odpadów wytwarzanych przez gospodarstwa domowe – państwa te musiały zatem określić udział takich odpadów inną metodą.

Dwanaście państw członkowskich wprowadziło to nowe pojęcie i zgłaszało dane dotyczące ściśle odpadów z gospodarstw domowych. Państwa te stosowały różne metody, od badań kierowanych do określonych grup (analiz odpadów) po przybliżone szacunki uzyskane od przedsiębiorstw gospodarki odpadami lub podmiotów prowadzących składowiska. Dziewięć krajów nie wprowadziło nowego pojęcia. W przypadku czterech krajów sprawozdania dotyczące jakości nie zawierały w ogóle informacji na ten temat. W konsekwencji porównywalność danych o odpadach z gospodarstw domowych jest obecnie ograniczona tylko do krajów spełniających opisane wymogi. Sytuacja powinna się poprawić w odniesieniu do dostarczanych danych dotyczących 2006 r., ponieważ kilka krajów opracowuje obecnie odpowiednie metody.

4.3. Błędy pomiaru

Błędy pomiaru mogą wynikać ze stosowania niedokładnych przeliczników. Częstym problemem są nadal składowiska odpadów niewyposażone w wagi pomostowe. W takich przypadkach ilości odpadów są zwykle zgłaszane na podstawie objętości samochodów do wywozu odpadów i przeliczane z zastosowaniem średniej gęstości odpadów. Doświadczenia z Polski i Litwy wskazują, że taka metoda prowadzi częściej do zawyżania danych szacunkowych dotyczących ilości odpadów niż do ich zaniżania. Błąd pomiaru jest prawdopodobnie największy w odniesieniu do odpadów komunalnych i pozostałych odpadów innych niż niebezpieczne, składowanych na składowiskach. Z przyczyn finansowych ważenie odpadów jest bardziej prawdopodobne w przypadku odpadów niebezpiecznych i odpadów nadających się do recyklingu. Jakość danych w tym aspekcie będzie się stopniowo poprawiać w miarę likwidacji starych składowisk i budowy nowych w sposób zgodny z przepisami UE.

5. OBCIążENIE PRZEDSIęBIORSTW

Obciążenie respondentów odnosi się do obciążenia spoczywającego na przedsiębiorstwach w związku z dostarczaniem danych; mierzy się je faktyczną liczbą respondentów i obciążeniem w sensie fizycznym (czas wymagany na udzielenie odpowiedzi).

Rozporządzenie w sprawie statystyk odpadów wymaga od państw członkowskich zmniejszenia obciążenia poprzez zapewnienie dostępu do danych administracyjnych oraz wyłączenie z zakresu badań małych przedsiębiorstw, zatrudniających mniej niż 10 pracowników, o ile nie mają one znacznego udziału w wytwarzaniu odpadów.

Większość państw członkowskich nie prowadzi jednak fizycznych pomiarów obciążenia, przez co nie mogą one udzielić informacji na ten temat. Pięć państw członkowskich zgłosiło obciążenie wynoszące od 30 minut do pięciu godzin na respondenta. Niemniej jednak większość państw członkowskich ma świadomość nakładu pracy spoczywającego na przedsiębiorstwach; państwa te przyjmują różne podejścia w celu zmniejszenia obciążenia oraz gromadzenia danych w efektywny sposób.

Najistotniejszą pomocą dla przedsiębiorstw jest eliminowanie konieczności podwójnego zgłaszania danych (dla celów administracyjnych i statystycznych), co osiąga się poprzez wykorzystywanie danych administracyjnych lub koordynację badań dotyczących odpadów, prowadzonych przez różne instytucje (urzędy statystyczne, ministerstwa środowiska, agencje ochrony środowiska). W przypadku 14 państw członkowskich dane administracyjne są głównym materiałem wyjściowym do opracowywania statystyk odpadów. Inne kraje wykorzystują dane administracyjne jako jedno z wielu źródeł danych.

Zawarty w rozporządzeniu wymóg zwolnienia małych przedsiębiorstw z udziału w badaniach jest różnie traktowany. W niektórych krajach małe przedsiębiorstwa są objęte badaniami wyrywkowymi, których wyniki są ekstrapolowane (Belgia; Estonia – niektóre sektory; Grecja). Większość państw jednak w ogóle nie obejmuje badaniami małych przedsiębiorstw i albo pomija odnośne ilości (zob. sekcja 4.3), albo uzyskuje je w drodze ekstrapolacji na podstawie czynnikowych modeli estymacji. Różne kraje ustaliły różne progi zwolnienia z badań, przeważnie na podstawie liczby pracowników lub ilości odpadów wytwarzanych na rok. Niektóre kraje łączą te dwa kryteria dla zapewnienia, że nawet małe przedsiębiorstwa zostaną objęte gromadzeniem danych, o ile przekroczą określony próg ilości wytwarzanych odpadów.

6. WNIOSKI

Analiza danych z pierwszej tury sprawozdań nie dobiegła jeszcze końca, ale już teraz wyraźnie widoczny jest postęp dokonany w kierunku pełniejszych i bardziej zharmonizowanych europejskich statystyk dotyczących odpadów.

Należy podkreślić pozytywny wpływ obowiązku dokumentowania metod i oceny jakości danych w sprawozdaniach dotyczących jakości. Dzięki temu wyraźniej widać problemy i wady, co wskazuje, gdzie konieczne są udoskonalenia. Ponadto rozporządzenie ma pozytywny wpływ na spójność statystyk odpadów z innymi dziedzinami statystyki, wymagając ścisłego przestrzegania klasyfikacji działalności gospodarczej NACE i stosowania jednostek statystycznych wykorzystywanych w statystyce przedsiębiorstw. Zwiększa ono w ten sposób możliwość włączenia statystyk odpadów w zakres rachunku sozoekonomicznego.

6.1. Rozwój sytuacji w państwach członkowskich

Na poziomie krajowym wiążący charakter rozporządzenia wyraźnie wpłynął na podwyższenie statusu statystyk dotyczących odpadów w ramach krajowych systemów statystycznych. Obowiązki nałożone rozporządzeniem doprowadziły do rozwoju metodycznego i do zmian w krajowych systemach gromadzenia danych.

W świetle doświadczeń pierwszej tury sprawozdań kilka krajów zgłosiło zamiar poprawy jakości danych i stopnia przestrzegania wymogów rozporządzenia. W przypadkach, w których takie zmiany wymagają działań prawnych, środki takie mogą stać się skuteczne dopiero w roku referencyjnym 2008.

Wydaje się, że rozporządzenie przyspieszyło w państwach członkowskich ogólny trend unikania zbędnych obowiązków w zakresie sprawozdawczości dzięki współpracy instytucji zajmujących się gromadzeniem danych oraz dzięki usprawnieniu obowiązkowych procedur przedkładania sprawozdań. Coraz powszechniejsze staje się dwojakie wykorzystywanie danych – do celów administracyjnych i statystycznych, a podstawowymi założeniami są większa spójność danych i zmniejszone obciążenie respondentów.

6.2. Potrzeba zmian

Choć wynik pierwszej tury sprawozdań potwierdził słuszność ogólnego podejścia, wyraźna jest potrzeba zwrócenia uwagi na pewne niedociągnięcia w sferze koncepcji.

Podział według rodzajów odpadów

W załącznikach I i II do rozporządzenia (sekcja 2 obu załączników) wymaga się podziału ilości odpadów wytwarzanych i przetwarzanych według kategorii odpadów, jednak w różny sposób dla poszczególnych zbiorów danych (zob. tabela 1). Celem tego przepisu było zminimalizowanie wymaganej szczegółowości, a przez to obciążenia państw członkowskich.

Doświadczenia z pierwszej tury sprawozdań wskazują wyraźnie, że koncepcja taka ma liczne wady, natomiast jej zalety są nieznaczne, a korzyści dla państw członkowskich – niezauważalne. Większość państw członkowskich gromadzi dane na znacznie większym poziomie szczegółowości, a następnie zmniejsza liczbę kategorii podziału przy opracowywaniu danych przekazywanych do Eurostatu.

Główne wady są następujące:

- Niemożliwe jest określenie udziału poszczególnych rodzajów przetwarzania w ramach danej kategorii odpadów, co w znacznym stopniu utrudnia potwierdzanie i interpretację danych.

- Poziom szczegółowości w odniesieniu do przetwarzania odpadów jest zbyt niski – znaczne ilości odpadów są łączone w ramach niespecyficznych kategorii („inne odpady”).

- Prezentacja i przekazywanie wyników jest bardzo skomplikowane.

- Różnorodność formatów utrudnia obróbkę i przetwarzanie danych.

Należy zrezygnować z obecnego podejścia na rzecz wspólnego podziału w odniesieniu do wytwarzania i przetwarzania odpadów. Jako podstawę do dyskusji należy wykorzystać bardziej szczegółowy podział odpadów na kategorie, przedstawiony w sekcji 2 załącznika I.

Regionalny podział danych dotyczących infrastruktury przetwarzania odpadów

Rozporządzenie wymaga od państw członkowskich przedstawiania danych o liczbie i zdolności przerobowej zakładów odzyskiwania i unieszkodliwiania odpadów na poziomie NUTS 2 (załącznik II, sekcja 3). Tak szczegółowy podział regionalny powoduje znaczny nakład pracy zarówno dla Eurostatu, jak i dla państw członkowskich. Przyjęcie szczegółowego podziału regionalnego oznacza istotny wzrost proporcji danych poufnych, co ogranicza ich użyteczność. Należy zweryfikować przydatność tak szczegółowych informacji.

Podział według rodzajów przetwarzania odpadów

W sekcji 8 pkt 2, na potrzeby zgłaszania danych o przetwarzaniu odpadów, połączono w jedną kategorię wszystkie 10 rodzajów działań w zakresie odzysku, z wyjątkiem odzysku energii. Ponadto wymagane dane dotyczące zdolności przerobowych w zakresie odzyskiwania odpadów obejmują takie rodzaje przetwarzania, jak kompostowanie, recykling metali i rafinowanie olejów. W tych przypadkach poziom szczegółowości wydaje się niewystarczający – dla celów monitorowania polityki w zakresie odpadów pożądane byłyby informacje o określonych działaniach w ramach recyklingu. W szczególności istnieje coraz większa potrzeba przedstawiania danych nadających się do wykorzystania w analizie porównawczej w stosunku do ustalonych poziomów docelowych. W niektórych przypadkach takie poziomy docelowe mogą mieć charakter obowiązkowy. Z tego względu wyraźna staje się potrzeba istnienia spójnych danych dla wszystkich państw członkowskich, a w tym celu prawdopodobnie konieczne będzie bardziej szczegółowe ujęcie definicji i klasyfikacji.

Wreszcie działania w zakresie unieszkodliwiania (8 rodzajów przetwarzania) są podzielone na potrzeby sprawozdawczości na dwie kategorie, z których jedna praktycznie nie jest stosowana w państwach członkowskich.

7. PERSPEKTYWY

Korzystając z pierwszych doświadczeń, a także aby zwiększyć przydatność i jakość danych przy uwzględnieniu ewentualnych dodatkowych kosztów dla przedsiębiorstw i organów administracji publicznej, Komisja przedstawi wniosek dotyczący zmiany rozporządzenia w terminie umożliwiającym jego zastosowanie do gromadzenia danych za rok referencyjny 2008. Przewiduje się następujące zmiany:

- ujednolicenie sekcji 2 w załącznikach I i II poprzez wprowadzenie tego samego podziału odpadów na kategorie w odniesieniu do wytwarzania i przetwarzania odpadów;

- weryfikacja podziału regionalnego w załączniku II;

- weryfikacja podziału przetwarzania odpadów na kategorie w załączniku II, szczególnie w odniesieniu do odzysku i unieszkodliwiania odpadów.

[1] Dz. U. L 332 z 9.12.2002, s. 1, zmienione rozporządzeniem (WE) nr 1893/2006 (Dz.U. L 393 z 30.12.2006, s. 1).

[2] Dz.U. L 90 z 27.3.2004, s. 15.

[3] Dz.U. L 131 z 25.5.2005, s. 38.

[4] Dz.U. L 131 z 25.5.2005, s. 26.

[5] Dz.U. L 229 z 6.9.2005, s. 6.

[6] http://circa.europa.eu/Public/irc/dsis/pip/library?l=/wastesstatisticssregulat/manual_statistics

[7] Strona internetowa Eurostatu dotycząca jakości: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=2273,1,2273_47140765&_dad=portal&_schema=PORTAL

[8] Decyzja 2000/532/WE dotycząca wykazu odpadów, Dz.U. L 226 z 6.9.2000, s. 3.