[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 22.5.2008

KOM (2008) 312 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Bezpieczeństwo jądrowe oraz ochrona materiałów i instalacji jądrowych jako problem międzynarodowy

(przedstawiony przez Komisję)

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Bezpieczeństwo jądrowe oraz ochrona materiałów i instalacji jądrowych jako problem międzynarodowy

1. WPROWADZENIE

Awaria w 1986 r. pokazała, jak katastrofalne w skutkach mogą być problemy elektrowni jądrowych o wadliwej konstrukcji działających w krajach, gdzie kultura bezpieczeństwa jest niska, a przepisy wykonawcze i dotyczące bezpieczeństwa zbyt mało restrykcyjne.

Liczba elektrowni jądrowych na świecie będzie prawdopodobnie rosła, ponieważ państwa dążą do większego bezpieczeństwa energetycznego poprzez różnicowanie swoich koszyków energetycznych. Robią to, aby pozostać konkurencyjne przy odwiecznie wysokich cenach ropy lub też aby ograniczyć lub wyeliminować emisję gazów cieplarnianych.

Celem niniejszego komunikatu jest dokonanie przeglądu problemów z zakresu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony materiałów i instalacji jądrowych, jakie wynikają z coraz większego zasięgu geograficznego wykorzystania energii jądrowej, oraz przedstawienie zaleceń co do:

1. najważniejszych kwestii, w których UE jest źródłem wartości dodanej;

2. programu prac uwzględniającego priorytety techniczne i geograficzne;

3. ewentualnych elementów pakietów środków na rzecz bezpieczeństwa jądrowego oraz ochrony materiałów i instalacji jądrowych przeznaczonych dla krajów trzecich.

2. ROSNąCA POWSZECHNOść ENERGII JąDROWEJ

W wielu krajach rozwiniętych energia jądrowa ma silną pozycję w koszyku energetycznym, a niektóre planują zwiększenie jej wykorzystania. Na przykład Rosja i Chiny zapowiedziały, że planują zwiększenie swojego potencjału jądrowego o ponad 20 GW do roku 2020. Rosja zwiększa również sprzedaż technologii jądrowej: sprzedała już elektrownie jądrowe (w budowie) Chinom i Indiom, a niedawno podpisała umowę na budowę elektrowni w Bułgarii.

Wiele krajów nieprodukujących obecnie energii jądrowej wyraziło zainteresowanie budową elektrowni jądrowych. Niektóre z nich znajdują się w bliskim sąsiedztwie UE (Jordania, Egipt, Tunezja, Algieria, Maroko, Białoruś), podczas gdy inne, jak Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Wietnam, Tajlandia, Chile i Wenezuela, są położone w większej odległości. Liga Państw Arabskich oraz Rada Współpracy Zatoki również zachęcają swoich członków do stosowania energii jądrowej. Niektóre z powyższych krajów są położone w regionach o trudnej sytuacji geopolitycznej. Dobrze znane są także problemy związane z polityką jądrową Iranu.

Przemysł jądrowy w Unii Europejskiej jest dojrzały, a dzięki swemu długoletniemu doświadczeniu w tej dziedzinie może ona współpracować z partnerami budującymi lub planującymi budowę elektrowni jądrowych i w ten sposób zapewnić zgodność wszelkich takich działań z najwyższymi normami bezpieczeństwa i ochrony materiałów i instalacji jądrowych. Kwestie bezpieczeństwa i nierozprzestrzeniania należy traktować jako dwa powiązane filary polityki UE w tym zakresie.

3. BEZPIECZEńSTWO JąDROWE

3.1. Spuścizna po programie bezpieczeństwa jądrowego TACIS

Po rozpadzie Związku Radzieckiego w 1991 r. w niektórych nowych państwach niepodległych pozostały elektrownie jądrowe zbudowane w różnych okresach i stosujące różne technologie. Państwa te nie miały środków, możliwości ani strategii bezpieczeństwa koniecznych do unowocześnienia tych elektrowni zgodnie z zachodnimi normami. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) miała za zadanie zidentyfikować słabe punkty bezpieczeństwa jądrowego w Europie Środkowej i nowych państwach niepodległych. Aby naprawić znalezione niedociągnięcia utworzono program bezpieczeństwa jądrowego TACIS, w którym uwzględniono strategię G7 przyjętą w Monachium w 1992 r.[1].

Pomoc świadczona od 1991 r. w ramach programu bezpieczeństwa jądrowego TACIS, przede wszystkim na rzecz Rosji i Ukrainy, a w mniejszym stopniu także Kazachstanu i Armenii, powinna być kontynuowana. Istnieje potrzeba konsolidacji działań, a niektóre tradycyjne sektory, jak np. wsparcie dla organów regulacyjnych, będą w najbliższej przyszłości musiały być utrzymane. Pomoc świadczona na miejscu w elektrowniach jądrowych dotyczy w coraz większym stopniu bezpieczeństwa ich działania i również będzie musiała być kontynuowana.

Istotne jest śledzenie rozwoju sytuacji w Rosji w zakresie ewolucji reaktorów pierwszej generacji, które nie spełniają obowiązujących międzynarodowych norm bezpieczeństwa jądrowego i których modernizację uważa się w UE za nieopłacalną. Kwestia ta zostanie podniesiona w kontekście handlu energią elektryczną między systemami UCTE i IPS/UPS, w celu uzyskania ze strony Rosji zobowiązania do zamknięcia tych reaktorów w krótkim terminie.

Kontynuowane będą również prace związane z uporządkowaniem schedy po Flocie Północnej w północno-zachodniej Rosji. Demontaż i przechowywanie odpadów radioaktywnych pochodzących z atomowych okrętów podwodnych, lodołamaczy, baz pływających i lądowych to poważny problem techniczny i finansowy. Wspólnota Europejska przekazała w ramach programu bezpieczeństwa jądrowego TACIS 40 mln EUR na rzecz programu jądrowego Funduszu Partnerstwa Wymiaru Północnego w dziedzinie Środowiska (NDEP) oraz przeprowadziła w tym obszarze kilka projektów i badań. Planowane jest dalsze wsparcie finansowe.

UE jest głównym donatorem Funduszu Budowy Powłoki Ochronnej w Czarnobylu (CSF) na Ukrainie (ok. 240 mln EUR) oraz Konta Bezpieczeństwa Jądrowego, z którego finansuje się projekty związane z zamykaniem instalacji jądrowych. Obydwoma funduszami zarządza Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. Komisja jest również zaangażowana w inne projekty, m.in. Przemysłowy Ośrodek Gospodarowania Radioaktywnymi Odpadami Stałymi (ICSRM) (całkowita kwota finansowania ze środków TACIS-u w wysokości ok. 50 mln EUR). Aby finansować projekty w ramach Funduszu Budowy Powłoki Ochronnej w Czarnobylu i Konta Bezpieczeństwa Jądrowego, konieczne będą dalsze deklaracje wsparcia finansowego. W ramach Euratomu uruchomiono pożyczkę w wysokości 83 mln USD na sfinansowanie programu modernizacji elektrowni Równe i Chmielnicki (znanego jako projekt K2R4). Podobnie jak w przypadku Rosji, w najbliższej przyszłości organy regulacyjne będą nadal otrzymywały wsparcie. Pomoc świadczona na miejscu w elektrowniach jądrowych dotyczy w coraz większym stopniu bezpieczeństwa ich działania i będzie musiała być kontynuowana.

Protokół ustaleń w sprawie energii podpisany w 2005 r. z Ukrainą[2] przewiduje przeprowadzenie oceny bezpieczeństwa ukraińskich elektrowni jądrowych. Rozpoczęła się właśnie realizacja wspólnego projektu Komisji, MAEA i Ukrainy w tym zakresie, finansowanego głównie ze środków Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego. UE uzależniła swoje poparcie dla członkostwa Ukrainy we Wspólnocie Energetycznej od pozytywnej oceny poziomu bezpieczeństwa jądrowego wszystkich działających ukraińskich elektrowni jądrowych. Zwiększenie bezpieczeństwa tych elektrowni jest również obowiązkiem Ukrainy zgodnie z umową o pożyczkę Euratom na projekt K2R4.

Elektrownia jądrowa Medzamor w Armenii, radziecki reaktor pierwszej generacji, poważnie ucierpiała podczas trzęsienia ziemi w 1988 r. i została zamknięta. Jednak z powodu niedoborów energii rząd zdecydował o ponownym uruchomieniu jej drugiego bloku w 1995 r. UE wywiera nacisk na rząd Armenii, aby wyznaczył ostateczną datę zamknięcia elektrowni. Jednocześnie, wraz z innymi donatorami w ramach MAEA, UE przekazała ok. 25 mln EUR na najpilniejsze prace w zakresie poprawy bezpieczeństwa jądrowego tego obiektu. Rząd Armenii podał w międzyczasie rok 2016 jako planowaną datę zamknięcia elektrowni. Podana data jest nie do przyjęcia dla społeczności międzynarodowej, w związku z czym Unia nadal domaga się od władz armeńskich wyznaczenia wcześniejszego terminu. Konieczne jest jednak kontynuowanie pomocy przy wprowadzaniu najpilniejszych krótkoterminowych usprawnień w zakresie bezpieczeństwa, aby ograniczyć ryzyko, jakie niesie ze sobą dalsze działanie elektrowni, szczególnie dla regionu południowego Kaukazu.

Na prośbę rządu Kazachstanu, skierowaną do społeczności międzynarodowej, grupa donatorów z różnych krajów pod przewodnictwem MAEA opracowała plan oceny dla poligonu jądrowego w Semipałatyńsku. Służby Komisji były aktywnie zaangażowane w te prace, co zaowocowało komisyjnym projektem przeprowadzenia inspekcji terenu. Komisja planuje także nadal finansować projekty związane z zamknięciem elektrowni w Aktau.

Służby Komisji wciąż aktywnie działają w ramach Grupy G8 ds. bezpieczeństwa jądrowego, która przejęła obowiązki utworzonej w 1992 r. Roboczej grupy G7 ds. bezpieczeństwa jądrowego. Grupa ta opracowała program poprawy bezpieczeństwa jądrowego w nowych państwach niepodległych oraz krajach Europy Środkowej i Wschodniej, finansowany przez wspólnotę międzynarodową. W 1995 r. Robocza grupa G7 ds. bezpieczeństwa jądrowego wynegocjowała protokół ustaleń między Ukrainą, państwami grupy G7 i Komisją, którego skutkiem było zamknięcie w grudniu 2000 r. ostatniego działającego bloku elektrowni w Czarnobylu. Grupa ta odegrała bardzo ważną rolę w zdobywaniu deklaracji wsparcia w celu pokrycia systematycznie rosnących kosztów prac w Czarnobylu oraz w przewodniczeniu międzynarodowym inicjatywom na rzecz bezpieczeństwa jądrowego.

3.2. Nowe projekty dotyczące bezpieczeństwa jądrowego

Plany wielu naszych partnerów międzynarodowych dotyczące rozpoczęcia realizacji programu jądrowego lub rozszerzenia bieżącej działalności w tym zakresie stanowią nowe wyzwanie dla UE.

Większość krajów rozwijających się, które planują rozpocząć produkcję energii jądrowej, nie ma obecnie infrastruktury prawnej ani regulacyjnej niezbędnej do tego, aby u podstaw decyzji dotyczących projektowania, budowy i działania elektrowni leżały kwestie bezpieczeństwa. W krajach tych zazwyczaj brakuje również koniecznej wiedzy fachowej oraz odpowiedniej infrastruktury przemysłowej. Wszystko to może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa jądrowego, co budzi niepokój UE. Znacznej pomocy z zewnątrz mogą również potrzebować kraje, gdzie programy jądrowe już działają — szczególnie te, w których przewiduje się ich szybki rozwój.

Kiedy w 2006 r. program bezpieczeństwa jądrowego TACIS dobiegł końca, utworzono nowy Instrument Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego o zasięgu globalnym w celu kontynuowania i rozwijania działań Komisji w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego i zabezpieczeń. Środki finansowe przewidziane w ramach tego instrumentu wynoszą ok. 524 mln EUR na okres 2007-2013[3]. Ponadto Rosja, Ukraina i Armenia nadal mogą korzystać z pożyczek Euratom.

Zapotrzebowanie na pomoc w Rosji i na Ukrainie stopniowo maleje, podczas gdy nowe potrzeby pojawiają się w krajach spoza grupy nowych niepodległych państw. W związku z tym Komisja musi na nowo uszeregować pod względem ważności swoje działania w krajach trzecich[4] w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego. Cele przyszłej pomocy na rzecz krajów trzecich lub współpracy z nimi można podsumować następująco:

- podniesienie kultury bezpieczeństwa jądrowego (w tym na etapach projektowania i działania);

- zwiększenie ochrony przed promieniowaniem jonizującym;

- rozwiązanie problemów dotyczących odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego;

- pomoc we wprowadzaniu zabezpieczeń jądrowych.

W definicjach programów i projektów mających na celu osiągnięcie tych celów zostaną uwzględnione ograniczenia związane z dostępnością środków finansowych i zasobów ludzkich.

3.3. Inne instrumenty

W kontekście rozwoju współpracy UE ma do dyspozycji również inne środki. Kwestie bezpieczeństwa jądrowego reguluje Traktat EURATOM, którego postanowienia umożliwiają Komisji zawieranie, za zgodą Rady, umów międzynarodowych w tej dziedzinie[5]. Umowy o współpracy na rzecz pokojowego wykorzystania energii jądrowej i badań nad energią jądrową podpisano z wieloma krajami, w tym z Australią, Kanadą, Szwajcarią, Stanami Zjednoczonymi, Japonią, Argentyną, Ukrainą i Uzbekistanem.

UE podpisała również umowy o bezpieczeństwie jądrowym z krajami takimi jak Ukraina i Kazachstan. Wspólnota jest coraz częściej stroną umów międzynarodowych z krajami trzecimi oraz zacieśnia współpracę z organizacjami międzynarodowymi, w szczególności z MAEA, w celu promowania bezpieczeństwa jądrowego, ochrony materiałów i instalacji jądrowych oraz nierozprzestrzeniania materiałów jądrowych.

Ponadto wspólnotowa polityka edukacyjno-szkoleniowa w zakresie badań nad energią jądrową, w skład której wchodzi program Euratom dotyczący rozszczepienia jądra atomu, prowadzony w ramach siódmego programu ramowego, dysponuje środkami na pośrednie i bezpośrednie działania Wspólnego Centrum Badawczego. Może to być ważnym źródłem efektu synergii w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego.

4. BEZPIECZEńSTWO JąDROWE I NIEROZPRZESTRZENIANIE

4.1. Obecna sytuacja

Bezpieczeństwa jądrowego (czyli bezpiecznego projektu, działania i zamykania instalacji jądrowych oraz uregulowania kwestii usuwania odpadów) nie można rozpatrywać w oderwaniu od ochrony instalacji i materiałów jądrowych (czyli fizycznego zabezpieczenia instalacji, handlu materiałami jądrowymi, kontroli odpadów promieniotwórczych, możliwości wykrywania i działań na wypadek awarii).

Z uwagi na potencjalne dwojakie (pokojowe i wojskowe) zastosowanie niektórych materiałów, sprzętu i instalacji jądrowych[6], zwiększenie produkcji energii jądrowej może prowadzić do wzrostu ryzyka rozprzestrzeniania materiałów jądrowych[7]. Istnieją również poważne obawy co do wykorzystania pokojowych technologii jądrowych przez podmioty niepaństwowe do celów terrorystycznych lub innych celów przestępczych. Zwalczanie przemytu materiałów jądrowych wymaga nowych zdolności na poziomie krajowym, regionalnym i międzynarodowym.

W ramach zapobiegania ryzyku związanemu z bezpieczeństwem jądrowym rozpoczęto niedawno kilka inicjatyw mających na celu wzmocnienie mechanizmów weryfikacyjnych MAEA, zasad kontroli eksportu materiałów jądrowych, monitorowania granic oraz zwiększenie aspektu wielostronności w cyklu paliwowym w energetyce jądrowej[8]. Wspólne oświadczenie w sprawie ściślejszej współpracy, przygotowywane przez Komisję i MAEA, ma również na celu ogólne zmniejszenie zagrożeń dla bezpieczeństwa w produkcji energii jądrowej.

UE wspiera wymienione wyżej środki w ramach swojej strategii z 2003 r. przeciwko rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia oraz poprzez pełne poparcie dla rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1540 (kwiecień 2004 r.). Zgodnie z konkluzjami Rady ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych przyjętymi na posiedzeniu w dniu 17 listopada 2003 r. UE wprowadza również klauzulę dotyczącą nierozprzestrzeniania do umów zawieranych z krajami trzecimi. Ponadto Komisja będzie zabiegać o ratyfikację i wprowadzenie w życie Konwencji o ochronie fizycznej materiałów jądrowych i obiektów jądrowych (zmienionej w Wiedniu dnia 8 lipca 2005 r.) przez wszystkie kraje, które prowadzą lub zamierzają prowadzić cywilny program jądrowy.

Europejski program ochrony infrastruktury krytycznej ma również aspekt zewnętrzny, który przewiduje podpisywanie specjalnych protokołów ustaleń oraz wymianę najlepszych praktyk z krajami trzecimi w celu poprawy bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej.

Poprzez programy wspólnotowe i wspólne działania Rady Unia już od początku lat 90. aktywnie działa na rzecz ograniczania ryzyka rozprzestrzeniania, ze szczególnym uwzględnieniem krajów WNP, a z pomocą nowego Instrumentu na rzecz Stabilności zamierza zapobiegać ryzyku i zagrożeniom na całym świecie. Instrument ten ma na celu rozwiązanie wielu kwestii dotyczących zapobiegania rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia[9]. Kwestie zagrożenia związanego z rozprzestrzenianiem zostaną również uwzględnione podczas trwającej właśnie rewizji europejskiej strategii bezpieczeństwa.

Ważną kwestią dla krajów posiadających elektrownie jądrowe lub planujących otwarcie programów jądrowych jest bezpieczeństwo dostaw paliw jądrowych. Długoterminowe stosunki handlowe są ważne dla dostawców i użytkowników materiałów jądrowych w interesie stabilnego i przewidywalnego funkcjonowania rynku. Europejska Wspólnota Energii Atomowej zawarła umowy o współpracy z głównymi dostawcami (np. z Australią, Kanadą, USA i Kazachstanem), które przewidują prowadzenie przez strony regularnych konsultacji. Umowy zawierają również klauzule o pokojowym wykorzystaniu materiałów jądrowych oraz przewidują stosowanie zabezpieczeń, mających zastosowanie również w przypadku eksportu materiałów jądrowych do krajów trzecich.

4.2. Przyszłe działania

Wspólnota będzie dokładać wszelkich starań, aby najwyższe normy w zakresie bezpieczeństwa i nierozprzestrzeniania, wciąż podnoszone we Wspólnocie, były przestrzegane również na arenie międzynarodowej[10]. Wspólnota powinna być otwarta na badanie możliwości ściślejszej współpracy z krajami trzecimi w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu materiałów jądrowych oraz wspierania bezpieczeństwa jądrowego. Podczas negocjowania i podpisywania międzynarodowych umów Euratom Wspólnota będzie dążyć do tego, aby jej partnerzy przestrzegali wszystkich odpowiednich konwencji międzynarodowych. W tym kontekście należy odnotować, że Komisja wystosuje do Rady i Parlamentu specjalny komunikat w sprawie kompetencji Wspólnoty nadanych jej przez Traktat Euratom w dziedzinie nierozprzestrzeniania materiałów jądrowych.

5. WARTOść DODANA UE

Każdy kraj, który dąży do stosowania energii jądrowej w celach cywilnych oraz do ścisłego przestrzegania międzynarodowych wymogów bezpieczeństwa, stanie w końcu przed problemem zwiększenia swojego potencjału (zarówno pod względem zasobów ludzkich i finansowych, jak i infrastruktury) oraz stworzenia ram prawnych i instytucji koniecznych do przestrzegania zobowiązań międzynarodowych. Z pomocą instytucji wspólnotowych i państw członkowskich UE może wnieść znaczący wkład na tym polu dzięki swemu ogromnemu doświadczeniu z energią jądrową i realizacją programu bezpieczeństwa jądrowego TACIS (patrz wyżej) oraz instrumentom, jakie ma do dyspozycji.

Działania Komisji będą dotyczyły przede wszystkim poprawy bezpieczeństwa, w tym badań, opracowywania prawodawstwa, budowania systemu instytucji oraz, w wyjątkowych przypadkach już istniejących elektrowni jądrowych, ich wyposażenia. Szczególny nacisk należy położyć na szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i nierozprzestrzeniania w celu wyeliminowania problemu braku w pełni wyszkolonej kadry w niektórych krajach. Należy opracować programy wsparcia, aby zapewnić ciągłość działań po wygaśnięciu wsparcia UE.

6. KRYTERIA PROGRAMOWANIA NA OKRES 2007-2013

W najbliższej przyszłości kontynuowana będzie współpraca z krajami, które korzystały z pomocy w ramach programu TACIS. W przypadku innych krajów priorytety będą określane w oparciu o kryteria strategiczne, geograficzne i techniczne.

6.1. Kryteria strategiczne i geograficzne

Określając priorytety udzielania pomocy w odniesieniu do bezpieczeństwa jądrowego, należy w odpowiednim czasie uwzględnić następujące kryteria strategiczne i geograficzne:

- znaczenie geograficzne, strategiczne i geopolityczne kraju dla UE, w tym jego odległość od UE oraz wkład Instrumentu Współpracy w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego i Instrumentu na rzecz Stabilności w osiągnięcie celów europejskiej polityki sąsiedztwa[11];

- gotowość kraju do współpracy i jego dotychczasowe działania w zakresie nierozprzestrzeniania;

- stabilność polityczna kraju oraz przede wszystkim jego zdolność do długotrwałego udziału w finansowaniu.

6.2. Kryteria techniczne

Określając priorytety współpracy WE z krajami trzecimi, należy uwzględnić następujące kwestie techniczne:

- stopień pilności problemów[12] w kontekście bezpieczeństwa obywateli i instalacji oraz fizycznej ochrony materiałów i instalacji;

- prawdopodobieństwo opracowania przez dany kraj w niedługim czasie wiarygodnego programu jądrowego.

Różne kraje trzecie można podzielić na następujące kategorie w zależności od ich obecnej sytuacji pod względem doświadczenia z energią jądrową oraz deklarowanych ambicji na tym polu:

- kraje dysponujące działającymi elektrowniami jądrowymi;

- kraje dysponujące reaktorami badawczymi, które mogą planować rozpoczęcie programu jądrowego;

- kraje niedysponujące reaktorami badawczymi, planujące rozpoczęcie programu jądrowego.

Oprócz kwestii bezpieczeństwa jądrowego niektóre kraje będą musiały zwiększyć ochronę przed promieniowaniem jonizującym oraz skorzystać z pomocy przy wprowadzaniu zabezpieczeń jądrowych.

7. WNIOSKI

W miarę jak produkcja energii jądrowej wkracza na coraz to nowe obszary, UE musi rozwijać swoją politykę i wiedzę fachową oraz kontynuować współpracę z partnerami w celu promowania najwyższych norm bezpieczeństwa jądrowego.

Wraz ze swoimi partnerami Komisja określi, w jaki sposób najkorzystniej wesprzeć najlepsze praktyki w istniejących cywilnych programach jądrowych, a w przypadku nowych programów – jak zapewnić spełnianie norm bezpieczeństwa w procesie decyzyjnym, w trakcie projektowania i realizacji planów oraz późniejszego działania elektrowni.

[1] Podobny program utworzono w ramach Phare w celu poprawy bezpieczeństwa jądrowego w krajach kandydujących do UE.

[2] Protokół ustaleń w sprawie współpracy w dziedzinie energetyki między Unią Europejską a Ukrainą, podpisany w Kijowie dnia 1 grudnia 2005 r. przez Przewodniczącego Rady Europejskiej Tony’ego Blaira, Przewodniczącego Komisji Europejskiej José Manuela Barrosa oraz Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenkę.

[3] Wykorzystywane przede wszystkim w ramach pozycji budżetu 19.060401.

[4] Określenie „kraje trzecie” nie dotyczy krajów objętych instrumentem przedakcesyjnym. Zasadniczo wyłączone są również kraje uprzemysłowione i o wysokim dochodzie.

[5] Rozdział 10 Traktatu EURATOM (art. 101).

[6] Zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1334/2000 z dnia 22 czerwca 2000 r. ustanawiającym wspólnotowy system kontroli eksportu produktów i technologii podwójnego zastosowania.

[7] Zob. Konwencja o ochronie fizycznej materiałów jądrowych i obiektów jądrowych (zmieniona w Wiedniu dnia 8 lipca 2005 r.).

[8] Przykładem takiej inicjatywy jest kierowane przez USA Globalne Partnerstwo Energii Jądrowej, w ramach którego konsorcjum krajów dysponujących zaawansowaną technologią jądrową zapewnia dostawy paliwa jądrowego i reaktorów krajom, które „zgadzają się powstrzymać od działań związanych z cyklem paliwowym”, takich jak wzbogacanie i recykling. Działalność partnerstwa polega głównie na leasingu paliwa. Dostawca jest odpowiedzialny za ostateczną utylizację wypalonego paliwa.

[9] Główna pozycja budżetowa wykorzystywana na ten cel to 19.060201.

[10] Zob. Komunikat Komisji z dnia 10.1.2007 – europejska polityka energetyczna, COM(2007)1 wersja ostateczna, ss. 18 i 19.

[11] Spośród krajów sąsiadujących, planujących rozpoczęcie programu jądrowego, szczególnie ważne są regiony Maghrebu i Maszreku z uwagi na ich bliskie położenie geograficzne w stosunku do Unii. Region Bliskiego Wschodu jest drugi pod względem ważności.

[12] Pierwszeństwo mogą otrzymać kraje z działającymi programami jądrowymi, szczególnie te, w których takie programy rozwijają się bardzo prężnie i które nie były wcześniej brane pod uwagę.