[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 3.3.2008 r.

KOM(2008) 118 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Specjalny Region Administracyjny Hongkong: Sprawozdanie roczne za rok 2007

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Specjalny Region Administracyjny Hongkong: Sprawozdanie roczne za rok 2007

Streszczenie

W 10 lat po przekazaniu Hongkongu zasada „jeden kraj, dwa systemy” jest nadal realizowana w zadowalający sposób, przy zachowaniu lokalnego stylu życia i poszanowaniu dla zasad praworządności i podstawowych wolności. W 2007 r. współpraca z UE, oparta na wzajemnym podejściu pragmatycznym, rozwijała się prawidłowo i uległa pogłębieniu. Po spadkach pod koniec lat 90. XX w. gospodarka Hongkongu ożywiła się, zwłaszcza dzięki znacznemu wsparciu lokalnego przemysłu turystycznego ze strony Chin oraz udzieleniu Hongkongowi uprzywilejowanego dostępu do rynków Chin kontynentalnych. Obecnie gospodarka przeżywa rozkwit, lecz tempo przygotowań do wprowadzenia powszechnych wyborów do instytucji rządowych Hongkongu stanowi nadal powód do niepokoju. Terytorium to stoi także przed szeregiem wyzwań w dłuższej perspektywie, zwłaszcza w zakresie ochrony środowiska.

Wprowadzenie

W 2007 r. obchodzono dziesiątą rocznicę przekazania Hongkongu Chinom. Po przekazaniu terytorium otrzymało status Specjalnego Regionu Administracyjnego Chińskiej Republiki Ludowej. Ponowne zjednoczenie Hongkongu z Chinami kontynentalnymi oparte jest na zasadzie „jeden kraj, dwa systemy” zapisanej we Wspólnej Deklaracji Rządu Chińskiej Republiki Ludowej i Rządu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z 1984 r. oraz Ustawie Zasadniczej Hongkongu uchwalonej w 1990 r. przez Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych Chińskiej Republiki Ludowej. Ustawa Zasadnicza weszła w życie 1 lipca 1997 r. i gwarantuje, że uprzedni system kapitalistyczny oraz styl życia Hongkongu pozostanie bez zmian przez 50 lat. Zachowanie otoczenia gospodarczego oraz przestrzeganie prawa na terytorium Hongkongu było przyczyną poparcia chińskiej zasady „jeden kraj, dwa systemy” przez UE i generalnie zasada ta funkcjonuje prawidłowo.

I. Współpraca UE-Hongkong w 2007 r.

Podobnie jak w 1997 r. najwięcej obywateli UE w Azji mieszka i pracuje w Hongkongu. Ich liczba w 2007 r. wyniosła 37 tys. Miasto to jest także największym miastem Azji pod względem liczby przedsiębiorstw UE działających na tym obszarze. Dlatego też Unia jest zaangażowana w sprawy Hongkongu.

Obecność UE w Hongkongu jest w istocie coraz znaczniejsza i obejmuje wiele różnych sektorów gospodarki, zwłaszcza usług finansowych i biznesowych, handlowych, transportowych i budowlanych (95 %).

Zgodnie z oficjalnym badaniem opublikowanym przez władze Hongkongu (we wrześniu 2007 r.) od przekazania terytorium w 1997 r. liczba przedsiębiorstw zagranicznych w Hongkongu wzrosła o ponad 50 %. W czerwcu 2007 r. w Hongkongu funkcjonowało 1 246 central regionalnych, 2 644 biur regionalnych oraz 2 550 biur lokalnych, reprezentujących spółki macierzyste zlokalizowane poza Hongkongiem.

Przedsiębiorstwa UE posiadają w Hongkongu w sumie 405 central regionalnych, Stany Zjednoczone – 298, a Japonia – 232.

Hongkong odgrywa ważną rolę w ułatwianiu handlu między Chinami kontynentalnymi a Europą. Handel chińsko-europejski za pośrednictwem Hongkongu gwałtownie rośnie. Według handlowych statystyk Hongkongu handel pomiędzy UE a Chinami za pośrednictwem Hongkongu wyniósł 37 mld EUR w 2006 r., z czego wartość powrotnego wywozu towarów pochodzenia chińskiego do UE osiągnęła 29,6 mld EUR, a wartość powrotnego wywozu towarów pochodzenia europejskiego do Chin wyniosła w sumie 7,5 mld EUR. Chińskie statystyki pokazują, że transport przez Hongkong stanowi 17 % całkowitej wartości wymiany handlowej pomiędzy Chinami a UE.

Jednakże ponieważ przedsiębiorstwa europejskie coraz częściej handlują z Chinami bezpośrednio, względnie duże znaczenie handlu za pośrednictwem Hongkongu spada. Udział handlu pomiędzy UE a Chinami za pośrednictwem Hongkongu w całkowitym handlu pomiędzy UE a Chinami zmniejszył się z ponad jednej trzeciej w 2002 r. do mniej niż 15 % w pierwszych miesiącach 2007 r., mimo że wzrosły łączne obroty handlowe. Oczywiście łączne obroty handlowe między UE a Chinami kontynentalnymi nadal rosną w szybszym tempie niż powrotny wywóz przez Hongkong.

Od 1997 r. stosunki między UE a Hongkongiem rozwijały się nadal na bazie wspólnego rozumienia wzajemnych interesów. Związki te są przede wszystkim pragmatyczne i skupiają się na handlu oraz inwestycjach. Obejmują one jednak również sferę edukacyjną, społeczną, kulturową i regulacyjną.

Po przekazaniu terytorium Hongkong musiał zmierzyć się z szeregiem nieprzewidzianych problemów (w tym z azjatyckim kryzysem finansowym, epidemią ptasiej grypy oraz pandemią SARS), które miały negatywny wpływ na gospodarkę. Chiny przybyły Hongkongowi na ratunek, łagodząc ograniczenia obowiązujące mieszkańców Chin kontynentalnych, chcących odwiedzić Hongkong – co stanowiło wsparcie dla turystyki, oraz nadając Hongkongowi uprzywilejowany dostęp do rynków Chin kontynentalnych na mocy umowy o bliższej współpracy gospodarczej (CEPA) zawartej w 2003 r. Umowa CEPA była w kolejnych latach uzupełniana dalszymi porozumieniami. Taki rozwój sytuacji okazał się bardzo skuteczny, a gospodarka Hongkongu przeżywa rozkwit dzięki sprawności gospodarczej Chin kontynentalnych. Sukces ten przekłada się również na bliższe stosunki pomiędzy administracjami obydwu stron, przy poszerzającym się zakresie wymiany i konsultacji.

Obecnie wydaje się jasne, że gospodarcza przyszłość Hongkongu zależy od pogłębiania stosunków gospodarczych z Chinami kontynentalnymi. Gospodarka regionu oparta jest na usługach, więc jej przyszły wzrost w znacznej mierze będzie zależeć od dobrego funkcjonowania na ogromnym rynku chińskim. Sytuacja w sektorze finansowym umacnia tę tendencję. Chińska Komisja Regulacji Bankowych ogłosiła w maju 2007 r., że zakres inwestycji w programie uprawnionych krajowych inwestorów instytucjonalnych (Qualified Domestic Institutional Investors – QDII), kanale pozwalającym inwestorom instytucjonalnym z Chin kontynentalnych na inwestowanie w zagraniczne portfele inwestycyjne, został poszerzony o papiery wartościowe Hongkongu. Ogłoszenie w sierpniu tzw. „through-train scheme”, programu pozwalającego inwestorom indywidualnym z Chin kontynentalnych na nabywanie akcji w Hongkongu, doprowadziło do prognoz o gotówkowym „tsunami”, grożącym ogromną niestabilnością giełdy w Hongkongu. Wprowadzenie tego programu zostało odłożone na późniejszy termin.

Po zatwierdzeniu przez Radę w dniu 12 grudnia 2006 r. wniosków Komisji dotyczących możliwości współpracy z Hongkongiem w latach 2007–2013 Komisja pogłębiła współpracę w sektorach innych niż handel, w tym w sektorze ceł, finansów, w dziedzinie wymiany międzyludzkiej i akademickiej, sportu, ochrony środowiska, opieki zdrowotnej i bezpieczeństwa żywności.

Pierwsza sesja w ramach usystematyzowanego dialogu między Hongkongiem a UE odbyła się dnia 30 listopada 2007 r. w Hongkongu. Dialog był wynikiem zawarcia w 2006 r. porozumienia między szefem rządu Specjalnego Regionu Administracyjnego Hongkong a przewodniczącym Komisji UE w celu ustanowienia corocznej platformy służącej rozwijaniu i pogłębianiu współpracy w obszarach wspólnego zainteresowania Hongkongu i UE.

To pierwsze spotkanie przyniosło pozytywne rezultaty w zakresie bieżącej współpracy handlowej, celnej i imigracyjnej. Uznano na nim także również zasadność odpowiednich ceł, ruchu bezwizowego oraz umów o readmisji. Hongkong wychodzi naprzeciw niektórym obawom UE, zwłaszcza w zakresie ochrony praw własności intelektualnej (towarów podrabianych oraz fałszowania znaków towarowych przez zarejestrowane w Hongkongu przedsiębiorstwa „niemarkowe”), a także planuje przeprowadzić szerokie konsultacje na temat projektu prawa konkurencji w celu przyjęcia go przez Radę Ustawodawczą po wyborach we wrześniu 2008 r.

W ramach działań UE dążących do wzmocnienia współpracy z państwami uprzemysłowionymi Komisja zaoferowała środki na rozpoczęcie w Hongkongu projektu współpracy biznesowej w celu rozpowszechniania informacji o UE, stymulowania dyskusji, poprawy wizerunku Unii oraz przygotowywania działań o szerokim zasięgu. Komisja liczy na rozpoczęcie realizacji projektu w 2008 r.

II. Zmiany polityczne

Komisja monitoruje zmiany instytucjonalne i społeczne w Hongkongu w oparciu o formalne zobowiązanie z 1997 r. wobec Parlamentu Europejskiego. UE konsekwentnie wyraża poparcie dla dalszego rozwoju demokracji w Hongkongu. Ustawa Zasadnicza, bazująca na spuściźnie instytucjonalnej okresu kolonialnego sprzed 1997 r., stanowi, że docelowo szef rządu oraz wszyscy członkowie Rady Ustawodawczej będą wybierani w wyborach powszechnych (art. 45 i 68 Ustawy Zasadniczej).

W 2007 r. szeroko omawiana była sprawa rządowego planu stopniowych reform, wprowadzających wybory powszechne w późniejszym terminie (w roku 2012 lub 2017). Szef rządu Donald Tsang, który w dniu 1 lipca rozpoczął nową 5-letnią kadencję, rozpoczął ogólnospołeczne konsultacje na temat zielonej księgi w sprawie zmian konstytucyjnych.

W trakcie wyborów uzupełniających do Rady Ustawodawczej, które odbyły się dnia 2 grudnia, zanotowano wysoką frekwencję. Zwyciężyła pani Anson Chan (była sekretarz główna), popierana przez Partię Demokratyczną i jej zwolenników, nad panią Reginą Ip (byłą sekretarz ds. obrony), popieraną przez partię DAB (Demokratyczny Sojusz na Rzecz Poprawy Hongkongu) i pewnych lobbystów biznesowych. Oznacza to, że mieszkańcy Hongkongu chcą utrzymać bezpośredni wpływ na własne sprawy oraz pragną odpowiedzialnego rządu. Listopadowe wybory lokalne pokazały, że partia DAB, której kandydaci podkreślali w kampanii kwestię podstawowych potrzeb obywateli, rośnie w siłę.

Dnia 12 grudnia, podsumowując konsultacje na temat zielonej księgi, szef rządu Donald Tsang przedstawił sprawozdanie stałemu komitetowi przy Zgromadzeniu Przedstawicieli Ludowych. Dnia 29 grudnia Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych postanowiło, że szefa rządu oraz Radę Ustawodawczą można by wybrać w wyborach powszechnych od 2017 r. W praktyce oznacza to, że bezpośredni wybór szefa rządu będzie możliwy w 2017 r., a Rady Ustawodawczej w 2020 r. Przed 2017 r. nie nastąpią więc żadne istotne zmiany w obecnym systemie. W celu wprowadzenia w życie uchwał Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych Rada Ustawodawcza przyjmie odpowiednie ustawy, prawdopodobnie po wyborach w 2012 r. Przyjęcie tych ustaw będzie możliwe za zgodą większości dwóch trzecich głosów wszystkich członków Rady Ustawodawczej, szefa rządu oraz Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych.

Szef rządu przyznał, że badania opinii publicznej przeprowadzone w ramach procesu konsultacji wskazują, że około połowa mieszkańców Hongkongu popiera organizowanie wyborów powszechnych od 2012 r., lecz jego zdaniem odłożenie tej zmiany do 2017 r. ma większe szanse na uzyskanie poparcia „większości społeczeństwa”.

Parlament Europejski nadal obserwuje te zmiany, a kilku parlamentarzystów udało się w 2007 r. z wizytą do Hongkongu. Wsparcie procesów demokratycznych przez UE stanowi ważny element zaangażowania Unii w rozwijanie stosunków z Hongkongiem. Legalność, stabilność i odpowiedzialność rządu uważa się za podstawowe czynniki konieczne do utrzymania korzystnych warunków gospodarczych, a co więcej gwarantujące przestrzeganie prawa oraz chroniące wolności i prawa człowieka, bez których ginie przedsiębiorczość i innowacyjność.

Decyzje Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych ogłoszone dnia 29 grudnia podtrzymują zaangażowanie Chin w ostateczny cel, jakim, zgodnie z literą Ustawy Zasadniczej, jest wprowadzenie powszechnych wyborów przywódców i prawodawców Hongkongu. Komisja konsekwentnie wyraża poparcie dla wczesnych zmian zmierzających do osiągnięcia tego celu. Komisja zauważa szczególną stopniowość działania w podejściu Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych do wdrażania tych decyzji oraz stwierdza, że nadal będzie okazywać poparcie nie tylko dla stopniowego, ale również dla znacznego postępu. Istotne wydają się wczesne działania w celu przekształcenia funkcjonujących okręgów wyborczych oraz opracowania przejrzystych procedur określania elektoratu i wyboru kandydatów na urzędy publiczne.

Komisja zauważa, że służby sądownicze i porządkowe w Hongkongu ciągle funkcjonują prawidłowo i tworzą prawo precedensowe zgodnie z najlepszą praktyką prawa zwyczajowego. Skuteczna ochrona wolności i podstawowych praw dzięki kompetentnym i niezależnym sądom stanowi fundament stylu życia Hongkongu. Niektóre prowadzone obecnie sprawy sądowe związane z wolnością słowa w kontekście spornych licencji na nadawanie mogą badać jakość ochrony wymaganej w przypadku tych podstawowych wolności.

III. Perspektywy na przyszłość

Komisja przyznaje jednak, że ogólnie rzecz biorąc zasada „jeden kraj, dwa systemy” jest respektowana i funkcjonuje sprawnie z korzyścią dla mieszkańców Hongkongu. Szczególnie istotne jest, aby rząd Specjalnego Regionu Administracyjnego Hongkong nadal zachował duży stopień autonomii w dziedzinie ekonomii, handlu, podatków, finansów oraz w dziedzinie tworzenia prawa i aby mieszkańcy Hongkongu nadal mogli korzystać z własnego systemu prawnego, niezależnych rządów prawa, osobistych praw majątkowych, wolności słowa oraz systemu gospodarki rynkowej.

Należy jednocześnie zauważyć, że od 1997 r. sytuacja Hongkongu uległa zmianie. Dwa najważniejsze wydarzenia na świecie w ostatnich 10 latach to osiągnięcia gospodarcze Chin i wynikająca z tego pozycja oraz ogólne uznanie zmian klimatu i katastrofalnych ich konsekwencji. Sprawy te mają bezpośredni wpływ na Hongkong i muszą być w pełni uwzględniane przez rząd Specjalnego Regionu Administracyjnego. Rząd ten musi zająć się szeregiem problemów w perspektywie krótko– i średniookresowej. Ostatnie zalecenia premiera Chin Wen Jiabao dla Hongkongu (skoncentrowanie się na innowacjach, edukacji, rozwijaniu talentów oraz na ochronie środowiska) dobrze określają te wyzwania.

Hongkong istotnie stoi przed szeregiem problemów związanych z ochroną środowiska: przede wszystkim zanieczyszczeniem powietrza, wody, różnorodnością biologiczną, wydajnością energetyczną, utylizacją odpadów oraz niskimi standardami wydalania gazów przez pojazdy i elektrownie. W tych dziedzinach konieczne jest sformułowanie i wdrożenie spójnej strategii długoterminowej. Specjalistyczna wiedza europejska, przekazywana przez nawiązywanie kontaktów i kręgi akademickie może przyczynić się do urzeczywistnienia wizji Hongkongu do 2047 r. i dalej.

Koncepcja pozycji Hongkongu w regionie jako bramy Chin i azjatyckiego centrum usług finansowych jest nadal aktualna. Należy jednak również uwzględnić potrzebę ściślejszych kontaktów i współpracy z Chinami kontynentalnymi, zwłaszcza prowincją Guangdong, miastami Shenzhen i Zhuhai oraz regionem Makau. Współpraca ta jest konieczna do obsługi wymiany handlowej, zapewnienia przestrzegania prawa oraz rozwiązania problemu zanieczyszczenia środowiska. Komisja uważa, że UE może, i jest skłonna, przyczynić się do osiągnięcia tych celów przez oferowanie swego doświadczenia i technologii. Należy rozważyć również potencjalny wkład nauki przez proponowaną możliwość współpracy w ramach siódmego ramowego programu badań UE. Sprawy te powinny znaleźć się w planie kolejnej sesji usystematyzowanego dialogu w 2008 r.

Główny wniosek z tegorocznego sprawozdania na temat sytuacji w Hongkongu to ciągła potrzeba wzmacniania pragmatycznej współpracy między UE i państwami członkowskimi a Hongkongiem oraz wspieranie wymiany międzyludzkiej w obszarach najważniejszych dla przyszłej pomyślności Hongkongu.