26.2.2008 |
PL |
Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej |
C 53/16 |
Opinia Komitetu Regionów „Wspólnotowa strategia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2007-2012”
(2008/C 53/03)
KOMITET REGIONÓW
— |
Jest zdania, że państwa członkowskie potrzebują wspomnianej strategii jako istotnej podstawy do opracowania własnych strategicznych planów rozwoju na rzecz poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy, które oddziałują w znaczący sposób zarówno na władze lokalne i regionalne, jak i na duże przedsiębiorstwa oraz MŚP. |
— |
Podkreśla fakt, że władze lokalne i regionalne we wszystkich państwach członkowskich UE są jednym z ważniejszych pracodawców i dlatego są predestynowane do dawania przykładu we wszelkich inicjatywach w zakresie BHP. Z tego względu Komisja Europejska, realizując opracowaną strategię, powinna zwrócić szczególną uwagę na władze lokalne i regionalne. |
— |
Podziela zdanie Komisji, że państwa członkowskie w strategii lizbońskiej przyznały, iż zagwarantowanie jakości w miejscu pracy i wydajności może wnieść istotny wkład w promowanie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. W istocie brak skutecznej ochrony zapewniającej bezpieczeństwo i higienę pracy może prowadzić do absencji, na skutek wypadków przy pracy i chorób zawodowych, a nawet do trwałej niezdolności do pracy. Kwestia ta jest nie tylko tragedią dla osób, których dotyka, lecz także ma bardzo niekorzystny wpływ na gospodarkę. Ogromne koszty ekonomiczne związane z problemami w zakresie BHP hamują wzrost gospodarczy i mają negatywne skutki dla konkurencyjności przedsiębiorstw w UE. |
— |
Uważa, że Wspólnota i państwa członkowskie potrzebują pilnie najnowszych, rzetelnych danych statystycznych, jak również systemu gromadzenia i przetwarzania danych, który dostarczać będzie przejrzystego obrazu sytuacji w zakresie wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Z tego względu zaleca rozpoczęcie pracy nad harmonizacją statystyk dotyczących wypadków przy pracy i chorób zawodowych w Unii Europejskiej. |
Sprawozdawca |
: |
Uno SILBERT (EE/UEN-EA), przewodniczący rady gminy Kose |
Dokument źródłowy
Komunikat Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Podniesienie wydajności i jakości w pracy: wspólnotowa strategia na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2007-2012”
COM(2007) 62 wersja ostateczna
Zalecenia polityczne
KOMITET REGIONÓW
Uwagi ogólne
1. |
Przyjmuje z zadowoleniem inicjatywę Komisji Europejskiej dotyczącą dalszych wysiłków na rzecz poprawy jakości w pracy i podniesienia wydajności oraz opracowania wspólnotowej strategii na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2007-2012. Inicjatywa ta ma na celu zmniejszenie do 2012 r. o 25 % liczby wypadków przy pracy w UE-27 poprzez poprawę ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników. Byłoby to równocześnie istotnym wkładem w pomyślną realizację strategii na rzecz wzrostu i zatrudnienia. |
2. |
Jest zdania, że państwa członkowskie potrzebują wspomnianej strategii jako istotnej podstawy do opracowania własnych strategicznych planów rozwoju na rzecz poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy, które oddziałują w znaczący sposób zarówno na władze lokalne i regionalne, jak i na duże przedsiębiorstwa oraz MŚP. |
3. |
Podkreśla fakt, że władze lokalne i regionalne we wszystkich państwach członkowskich są znaczącym pracodawcą i dlatego są predestynowane do dawania przykładu we wszelkich inicjatywach w zakresie BHP. Z tego względu Komisja Europejska, realizując opracowaną strategię, powinna zwrócić szczególną uwagę na władze lokalne i regionalne. |
4. |
Podziela zdanie Komisji, że państwa członkowskie w strategii lizbońskiej przyznały, iż zagwarantowanie jakości w miejscu pracy i wydajności może wnieść istotny wkład w promowanie wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. W istocie brak skutecznej ochrony zapewniającej bezpieczeństwo i higienę pracy może prowadzić do absencji, na skutek wypadków przy pracy i chorób zawodowych, a nawet do trwałej niezdolności do pracy. Kwestia ta jest nie tylko tragedią dla osób, których dotyka, lecz także ma bardzo niekorzystny wpływ na gospodarkę. Ogromne koszty ekonomiczne związane z problemami w zakresie BHP hamują wzrost gospodarczy i mają negatywne skutki dla konkurencyjności przedsiębiorstw w UE. |
5. |
Wzywa Komisję do połączenia synergii politycznych między poszczególnymi instytucjami UE, państwami członkowskimi oraz przede wszystkim władzami lokalnymi i regionalnymi w perspektywie bezpieczeństwa i higieny pracy. |
6. |
Uważa, że Wspólnota i państwa członkowskie potrzebują pilnie najnowszych, rzetelnych danych statystycznych, jak również systemu gromadzenia i przetwarzania danych, który dostarczać będzie przejrzystego obrazu sytuacji w zakresie wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Z tego względu zaleca rozpoczęcie pracy nad harmonizacją statystyk dotyczących wypadków przy pracy i chorób zawodowych w Unii Europejskiej. |
7. |
Uważa, że państwa członkowskie muszą dysponować krajową strategią na rzecz bezpiecznego środowiska pracy, opartą na strategii Komisji, obejmującą zagadnienia zatrudnienia oraz stosunków i warunków pracy. |
8. |
Sądzi, że państwa członkowskie potrzebują sprawnego systemu ubezpieczeń w zakresie wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Stanowiłoby to zachętę z jednej strony do zwiększania bezpieczeństwa w miejscu pracy, a z drugiej — do rejestrowania wszystkich wypadków przy pracy oraz przypadków chorób zawodowych. |
9. |
Podkreśla, że w ramach zarządzania ryzykiem należy poświęcić odpowiednią uwagę środkom prewencyjnym, które nie powinny być traktowane jako element kontroli. Zarządzanie ryzykiem obejmuje zarówno środki o charakterze prewencyjnym (proaktywne zarządzanie ryzykiem), jak i strategię „gaszenia pożarów” (reaktywne zarządzanie ryzykiem), a oba te podejścia muszą być jednakowo ważne. |
10. |
Przyjmuje do wiadomości stwierdzenie Komisji, że chodzi tutaj o strategię na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2007-2012. Z tego względu należy uznać, że komunikat będący przedmiotem niniejszej opinii jest dokumentem strategicznym. |
Opracowanie strategicznego planu rozwoju
11. |
Przyjmuje z zadowoleniem fakt, że opracowywanie strategicznego planu rozwoju (strategii) przebiega zgodnie z przepisami prawa wspólnotowego. |
12. |
Zwraca uwagę na dysonans w punkcie 5 pomiędzy podpunktem dotyczącym profilaktycznej kontroli medycznej (poprzez określone procedury) a podpunktem dotyczącym reagowania na zmiany społeczne i demograficzne (aspekty pokoleniowe). Ponadto w podpunkcie dotyczącym rehabilitacji pracowników posłużono się bardzo starymi danymi (z 1999 r.), które raczej z małym prawdopodobieństwem mogą mieć zastosowanie do strategii obejmującej okres do 2012 r. Należałoby przynajmniej przyjąć za podstawę strategię na lata 2002-2006. |
Misja, wizja i wartości
13. |
Wyraża swoje zdziwienie, że z dokumentu strategii nie wynika jasno, na czym polega jej zadanie oraz jaka wizja jej przyświeca. W rezultacie w strategii nie sposób dostrzec ani wspólnego podejścia, ani celu ukierunkowanego działania Wspólnoty. Ponadto nie wiadomo dokładnie, na czym polega cel, jakie działania należy podjąć i dla kogo, ani też czemu ma służyć rozwiązanie tego problemu. |
14. |
Uważa, iż istotne jest, by wskazać wspólne wartości państw członkowskich, które będą stanowić podstawę wspólnego działania i realizacji celów. |
Źródła strategicznego planu rozwoju
15. |
Odnotowuje, że w przedstawionym dokumencie stwierdza się, iż strategiczny plan rozwoju ma dotyczyć lat 2007-2012. W ten sposób dokument wskazuje horyzont czasowy realizacji celów i środków przewidzianych w planie rozwoju, ale nie przedstawia ani harmonogramu, ani konkretnych związanych z nim celów. |
16. |
Zwraca uwagę na fakt, że należałoby wskazać, jak często i w jakim zakresie kreślone obecnie plany mają być rewidowane (pozostawione bez rewizji przykładowo na trzy lata mogą stać się nieaktualne). |
17. |
Wyraża zadowolenie z dużego udziału państw członkowskich w opracowaniu strategicznych planów rozwoju. Niemniej żałuje, że nie ułatwiono samorządom lokalnym i regionalnym uczestniczenia w ich opracowaniu, mimo że jest to proces, w którym ważny jest bliski kontakt z obywatelami. Pod tym względem samorządy lokalne i regionalne są nie tylko pracodawcami, ale również mogą być podmiotami odpowiedzialnymi za wdrażanie tej polityki. |
18. |
Opowiada się za zagwarantowaniem kontynuacji kierunków strategicznych nakreślonych we wspólnotowej strategii na rzecz bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2002-2006. |
19. |
Docenia osiągnięcie poprzedniej strategii polegające na uwrażliwieniu opinii publicznej na znaczenie bezpieczeństwa i higieny pracy jako elementów integrujących zarządzania jakością oraz czynników decydujących o wydajności i konkurencyjności. |
20. |
Wyraża swoje zdziwienie, że w przedstawionej strategii ani nie wspomina się o zarządzaniu jakością w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, ani w ogóle nie porusza się kwestii zarządzania jakością. |
21. |
Przyznaje, ze liczne przedsiębiorstwa w państwach członkowskich UE, w tym również wiodące koncerny europejskie, opierają swoją działalność na systemie zarządzania jakością EFQM (European Foundation for Quality Management), którego istnienie należy uświadomić wszystkim państwom członkowskim. Chodzi tutaj o model skutecznej strategii, który zastosować można także w dziedzinie BHP. |
22. |
Wzywa państwa członkowskie do przestrzegania najważniejszych zasad systemu zarządzania jakością EFQM, takich jak koncentracja na wynikach, nastawienie na potrzeby klienta, zgodność między przywództwem i celami, zarządzanie poprzez procedury i fakty, rozwój i zaangażowanie pracowników, rozwój partnerskiej współpracy i odpowiedzialność społeczna przedsiębiorstw. W ten sposób można wesprzeć działania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zwiększyć harmonizację ram prawnych w tej dziedzinie. Jednocześnie państwa członkowskie powinny postarać się zrozumieć oczekiwania poszczególnych grup interesów w społeczeństwie oraz właściwie na nie odpowiedzieć. |
Ocena obecnej sytuacji
23. |
Uważa, że do oceny obecnej sytuacji potrzeba danych statystycznych odnoszących się do poszczególnych państw członkowskich lub ogólnych danych dotyczących Unii Europejskiej jako całości, i to w ujęciu czasowym, tak aby można było określić tendencje. |
24. |
Podkreśla, że ocena obecnej sytuacji powinna obejmować analizę dostępnych wyników w podziale według obszarów, jak również analizę aktualnych problemów, możliwości i zagrożeń. |
25. |
Stwierdza, że zagrożenia i ryzyko stały się z natury bardziej złożone i wzajemnie zależne. Z tego względu należy koniecznie oszacować potencjalne zagrożenia poprzez dokonanie analizy ryzyka oraz opracować metody zarządzania ryzykiem z uwzględnieniem jego różnych rodzajów. Ogromne znaczenie w tym wypadku ma krytyczne spojrzenie na obecną sytuację, gdyż tylko wówczas możliwe jest wyznaczenie realistycznych celów. |
26. |
Jest zdania, że dla realistycznego oszacowania wyobrażalnych szkód wynikających z potencjalnych zagrożeń ogromne znaczenie ma nie tylko uświadomienie sobie źródeł zagrożeń i ich łącznych skutków, lecz także ustalenie kryteriów oceny owych szkód. Dokonując oceny szkód, należy rozróżniać techniczne, psychologiczne, socjologiczne, kulturalne i gospodarcze aspekty zagrożeń. |
27. |
Podkreśla, że państwa członkowskie powinny określić dokładnie sposób zbierania i zestawiania informacji, odpowiedzialne za to podmioty oraz procedury, jakie należy stosować. Często kwestii tej nie regulują przepisy deklaratywne, jednak bez teoretycznej i praktycznej podstawy, która byłaby zrozumiała dla wszystkich, nie można oczekiwać pozytywnych wyników. |
28. |
Uważa, iż państwa członkowskie potrzebują pilnie solidnej podstawy metodologicznej w zakresie zarządzania ryzykiem, którą należy ponadto opracować zgodnie z zasadami naukowymi. |
29. |
Stwierdza, że istnieje potrzeba ciągłego obserwowania zmian w zakresie warunków i czynników ryzyka, co pozwoli śledzić na bieżąco rozwój wypadków oraz stwierdzić ewentualne pojawienie się nowych czynników ryzyka. |
30. |
Sądzi, że strategia powinna bardziej szczegółowo poruszać zagadnienie chorób zawodowych. Określając kryteria podziału chorób zawodowych, należy przyjąć odpowiednio elastyczne i jasne podejście, tak aby umożliwić ich klasyfikację z uwzględnieniem przyczyn powstawania. |
31. |
Uważa, że istotne jest, by nie utrudniać diagnozowania chorób zawodowych w państwach członkowskich oraz aby wypłaty odszkodowań przebiegały w możliwie niezbiurokratyzowany sposób. |
32. |
Uważa za niezbędne zapewnienie funkcjonalnego systemu prawno-administracyjnego, który gwarantować będzie rejestrację każdego wypadku przy pracy i każdej choroby zawodowej, co nie powinno jednak stanowić nadmiernego obciążenia szczególnie dla MŚP. |
33. |
Opowiada się za dokładnym rejestrowaniem wypadków i chorób zawodowych oraz za opracowaniem strategicznych planów działania na rzecz poprawy bezpieczeństwa w miejscu pracy we wszystkich państwach członkowskich. Środki te nie powinny stanowić nadmiernego obciążenia dla MŚP. |
34. |
Uznaje, że zasadnicze znaczenie ma kontrolowanie w państwach członkowskich wypełniania wymogów i przestrzegania przepisów dotyczących środowiska pracy, tak aby wykryć wszelkie niedoskonałości i zapobiegać zagrożeniom. |
35. |
Potwierdza, że niedoskonałości w zakresie organizacji bezpieczeństwa pracy należą do najważniejszych przyczyn wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych. Każde utracone życie ludzkie i każdy dzień choroby oznacza dla każdego państwa członkowskiego, dla każdego samorządu lokalnego i regionalnego, dla wszystkich firm i MŚP istotne straty — wielokrotnie większe jednak są całkowite koszty dla społeczeństwa. |
36. |
Odczuwa brak wyraźnego wskazania, że istnienie zdrowych czy sprzyjających zachowaniu zdrowia warunków w miejscu pracy i w społeczeństwie prowadzi do rozwoju zdrowych wzorców zachowań. |
37. |
Pragnąłby, aby opracowując wspólne podejście strategiczne w organizacjach różnych państw członkowskich i starając się uzyskać obiektywne, adekwatne i porównywalne wyniki, stosowano klasyczne, ogólnie uznane metody analizy jak na przykład: SWOT, PEST, GAP, FFA czy CAF. |
Strategiczne cele
38. |
Przyjmuje z zadowoleniem propozycję Komisji, zgodnie z którą głównym celem wspólnotowej strategii pozostać ma stałe, trwałe i równomierne zmniejszanie liczby wypadków przy pracy w latach 2007-2012, oraz zgadza się z oceną Komisji, że ogólnym celem UE-27 we wskazanym okresie powinno być obniżenie liczby wypadków przy pracy i przypadków chorób zawodowych o 25 %, nawet jeżeli taki cel może się wydawać chwytem reklamowym. |
39. |
Stwierdza, że strategiczne cele wiązać się muszą z jasnym przesłaniem. Trzeba wyraźnie wskazać, dokąd ostatecznie zmierzamy, tzn. co należy osiągnąć i w jakim terminie. |
40. |
Zwraca uwagę, że cel strategiczny musi spełniać tzw. wymogi SMART, tj. musi być konkretny (specific), mierzalny (measurable), uzgodniony (agreed), realistyczny (realistic) i określony w czasie (timed). Cechy te zapewniają jasne określenie i wymierność zadań, z czego wynika założenie wspólnego ustalenia skal pomiarowych. |
41. |
Zwraca uwagę, że cel strategiczny musi odpowiadać wymaganiom, co oznacza, że cele muszą wiązać się z określonym harmonogramem, tak aby można było kontrolować i mierzyć ich realizację. To prowadzi nas z kolei do koncepcji celów krótko- i długoterminowych, przez co staje się jasne, iż cel główny należy podzielić na mniejsze cele pośrednie, dzięki czemu można będzie dokładniej mierzyć postępy, kontrolować realizację i kierować nią. |
42. |
Uważa, że należy pilnie ustalić system wskaźników dla państw członkowskich, który stanowić będzie podstawę do oceny sytuacji wyjściowej i docelowej, jak również efektywności podejmowanych środków. Wskaźniki te powinny cechować się przede wszystkim istotnością, konkretnością, wymiernością, solidnością i efektywnością nakładów. |
Środki zmierzające do realizacji celów
43. |
Przyjmuje z zadowoleniem fakt, że poprzez zastosowanie obowiązujących przepisów Komisja wspiera MŚP oraz pragnie dostosowania ram prawnych do tendencji na rynku pracy i ich uproszczenia przede wszystkim z myślą o MŚP. |
44. |
Podkreśla, że należy określić instrumenty dla środków przedstawionych w strategicznym planie rozwoju. Należy przez to rozumieć programy, główne projekty, inwestycje strategiczne czy też inne większe, szerzej zakrojone obszary działania, jak na przykład zadania rutynowe, które służyłyby realizacji postawionych celów. |
45. |
Pragnie zauważyć, że w porównaniu z innymi zagadnieniami poruszana w punkcie czwartym kwestia stworzenia ram prawnych została omówiona zbyt szczegółowo. Różne aspekty życia społecznego należy systematycznie analizować na przykład w oparciu o zasadę PESTLE (Political, Economic, Social, Technical, Legal, Environmental). Rozważania należy prowadzić nie tylko w ogólnych ramach wspólnotowych, lecz także w kontekście poszczególnych państw członkowskich oraz powinny one obejmować obszar polityki, gospodarkę, kwestie społeczne, zagadnienia technologiczne, prawo i ochronę pracowników. |
46. |
Opowiada się za wspieraniem tworzenia zakładowych programów promocji zdrowia w przedsiębiorstwach. |
Ramy finansowe i harmonogram
47. |
Przypomina, że do nieodłącznych elementów dokumentu strategicznego należą ramy finansowe i harmonogram obejmujące oszacowanie całkowitych kosztów planu rozwojowego oraz ich podział na poszczególne lata i inne okresy. |
48. |
Uważa za pożądane, by punkt poświęcony planowaniu i wdrażaniu rozwiązań mających na celu zmniejszanie zagrożeń dla bezpieczeństwa i higieny pracy przewidywał przedstawianie jednolitych dokumentów dotyczących ram finansowych i harmonogramu, tak aby zapewnić porównywalność danych pochodzących z państw członkowskich i umożliwić ich analizowanie w kontekście całej Wspólnoty. |
Struktura zarządzania
49. |
Stwierdza, że struktura zarządzania BHP obejmuje: opis koniecznych procesów koordynujących w odniesieniu do opracowywania, uzupełniania, realizacji i oceny planów rozwoju, a następnie sprawozdawczości w tym zakresie. Należy przy tym wskazać, jak zorganizowana jest współpraca, podział pracy i procedury przekazywania informacji zwrotnych między zaangażowanymi stronami. |
50. |
Stwierdza, że opis struktury zarządzania BHP jest niezbędny w celu osiągnięcia porozumienia w sprawie koordynacji, administracji i innych istotnych aspektów planu rozwojowego dla danego obszaru, jak również celem informowania innych zainteresowanych stron. |
51. |
Zwraca uwagę na obowiązujące na całym świecie wytyczne Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczące systemów zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy (MOP), które zostały opracowane na prośbę Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) ze względu na odrzucenie międzynarodowej normalizacji systemów zarządzania BHP i które powinny być i częściowo już są wdrażane na szczeblu krajowym przez poszczególne państwa. Wytyczne te są odzwierciedleniem wartości i instrumentów MOP w odniesieniu do systemów zarządzania BHP pracowników oraz ustanawiają podstawowe wymagania dla systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy, który ma prowadzić do trwałej poprawy w tej dziedzinie. |
52. |
Stwierdza, że wspomniane podstawy metodologiczne przedstawione są w następującym dokumencie:
|
53. |
Stwierdza, że trwale działający system zarządzania BHP prowadzący do stałej poprawy BHP w miejscu pracy powinien obejmować następujące główne elementy:
|
Wdrażanie oraz sprawozdawczość dotycząca wykonania, uzupełniania i zamknięcia strategicznego planu rozwoju
54. |
Odnotowuje, że punkt dotyczący struktury strategicznego planu rozwoju odzwierciedla środki i cele do osiągnięcia w trakcie realizacji planu działań, a także szereg wyjaśnień w tym zakresie. Plan działań i plan rozwoju muszą być porównywalne oraz mieć wzajemnie dostosowaną strukturę. |
55. |
Zaleca przedstawienie planu działań w formie tabeli, która określałaby dla każdej podgrupy cele, wskaźniki i środki, jakie należy podjąć do ich realizacji, jak również czynności, które mają być wykonane wraz z realizatorami, podmiotami finansującymi, a także źródłami i instrumentami finansowania. |
56. |
Stwierdza, że należy przewidzieć rozwiązania uzupełniające na wypadek, gdyby w trakcie realizacji strategicznego planu rozwoju pojawiła się potrzeba zmiany ustalonych celów i środków lub wprowadzenia nowych celów i środków. Podejmując decyzję o uzupełnieniu planu lub zakończeniu jego realizacji, należy uwzględniać przede wszystkim stosowność ustalonych celów, skuteczność zastosowanych środków, jak również zaplanowane lub wprowadzone zmiany w zakresie finansowania i obszarów działania. |
Ocena realizacji strategicznego planu rozwoju
57. |
Odnotowuje, że z chwilą osiągnięcia postawionych celów, na koniec okresu, którego dotyczy strategiczny plan rozwoju lub po jego pomyślnym wykonaniu, sporządza się sprawozdanie końcowe. |
58. |
Zwraca uwagę, że w punkcie dotyczącym okresu przygotowania sprawozdań przez państwa członkowskie należy koniecznie podkreślić:
Sprawozdanie z wykonania strategicznego planu rozwoju musi odpowiadać pod względem układu i struktury zarówno planowi rozwoju, jak i planowi działań. |
Bruksela, 28 listopada 2007 r.
Przewodniczący
Komitetu Regionów
Michel DELEBARRE