[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 5.9.2006

KOM(2006) 475 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Ustanowienie Strategii dotyczącej środowiska dla obszaru Morza Śródziemnego {SEC(2006)1082}

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Ustanowienie Strategii dotyczącej środowiska dla obszaru Morza Śródziemnego

1. WPROWADZENIE

Morze Śródziemne jest największym morzem europejskim, skupiającym wokół ludność krajów, które wspólnie korzystają z jego wód. Ich dobrobyt zależy od stanu morskiego środowiska. Jednak pomimo blisko trzydziestoletnich wysiłków międzynarodowych podejmowanych na rzecz ochrony tego wyjątkowego ekosystemu, jest on wciąż kruchy i jego stan wciąż pogarsza się pod wpływem zwiększających się nacisków na środowisko. Według obecnych prognoz 50% linii brzegowej Morza Śródziemnego może zostać zabudowanych do 2025 r.[1] i jest to tylko jeden z przykładów skali tych nacisków. Najnowsze badania[2] pokazały po raz pierwszy koszty degradacji środowiska w kilku krajach[3]. Koszt degradacji środowiska był szacowany na kwotę między 2,7 mld EUR a 5,1 mld EUR rocznie (lub 3,2-6,4% PKB) w Egipcie, na kwotę 1,5 mld EUR rocznie (lub 3,6% PKB) w Algierii i 1,2 mld EUR rocznie (lub 3,7% PKB) w Maroku[4]. Najwyraźniej, jeżeli zdrowie ludności regionu oraz rozwój gospodarczy i społeczny mają być chronione nie można czekać z założonymi rękami. Kraje obszaru Morza Śródziemnego już dziś muszą podjąć działania w celu ochrony otaczającego środowiska i właściwego zarządzania swoimi zasobami naturalnymi na możliwie największą skalę.

W ciągu ostatnich trzydziestu lat liczne długotrwałe inicjatywy i organizacje określiły przyczyny problemów oraz rozwinęły strategie i działania mające na celu ich rozwiązanie.

Jednakże strategie te często nie są wdrażane. Oprócz często przywoływanych problemów ograniczonych zasobów finansowych jedną z głównych przyczyn tego braku działania jest spychanie środowiska na plan dalszy w hierarchii priorytetów, wyrażające się między innymi w niedostatecznym uwzględnianiu środowiskowego, gospodarczego i społecznego wymiaru zrównoważonego rozwoju. Brak kompleksowego zarządzania środowiskiem i ograniczona świadomość społeczna kwestii dotyczących środowiska pogarsza sytuację. Ponadto słaba współpraca pomiędzy różnymi podmiotami od szczebla lokalnego po międzynarodowy zmniejszyła skuteczność pomocy międzynarodowej.

Podobnie jak żaden kraj nie może samodzielnie ponosić odpowiedzialności za pogorszenie środowiska obszaru Morza Śródziemnego, tak samo żaden kraj nie może chronić tego środowiska działając w pojedynkę. Unia Europejska (UE) będąca głównym podmiotem regionu powinna odgrywać rolę w ochronie wspólnego dziedzictwa, ale jej ograniczone zasoby powodują, że nie może działać sama. Biorąc pod uwagę potrzeby regionu znacznie przekraczające możliwości i środki konieczne do ich zaspokojenia Komisja będzie musiała skupić swoje wysiłki i ograniczone zasoby na tych dziedzinach, do których mogłaby wnieść wartość dodaną i w tym kierunku powinna przygotować realistyczne podejście strategiczne do współpracy w zakresie środowiska w obszarze Morza Śródziemnego. Każdy z naszych partnerów w organizacjach międzynarodowych, grupy darczyńców i przede wszystkim różne podmioty i kraje basenu Morza Śródziemnego będą musiały podjąć dodatkowe ważne i skoordynowane wysiłki dla uzyskania celu, jakim jest zmniejszenie zanieczyszczenia Morza Śródziemnego. Powodzenie działań będzie ostatecznie zależeć od szerokiego wsparcia politycznego wyrażającego się w podjęciu decyzji o uruchomieniu koniecznych środków.

Kraje basenu Morza Śródziemnego można podzielić według ich stosunków politycznych z UE. Obecne i potencjalne państwa członkowskie UE wnoszą olbrzymi wkład w ochronę obszaru Morza Śródziemnego wprowadzając dostosowania do polityk i prawodawstwa UE w zakresie środowiska oraz skutecznie wykonując przepisy. Strategia UE względem tych krajów jest dobrze określona i dlatego będzie skupiać się na krajach partnerskich [5] grupy objętej europejską polityką sąsiedztwa (ENP)[6].

W listopadzie 2005 r. podczas szczytu z okazji dziesiątej rocznicy partnerstwa eurośródziemnomorskiego przywódcy potwierdzili swoje zaangażowanie w proces i ponownie określili działania wspólnie przyjmując pięcioletni program prac[7]. Wszystkie kraje regionu zobowiązały się do zwiększenia wysiłków na rzecz znacznego zmniejszenia zanieczyszczenia Morza Śródziemnego do roku 2020 w ramach inicjatywy zwanej „Horyzontem 2020” i wezwały do stworzenia wykonalnego harmonogramu dla osiągnięcia celu.

Po szerokich dyskusjach[8] dotyczących inicjatywy Horyzont 2020 z zainteresowanymi podmiotami Komisja przygotowała niniejszy komunikat mający na celu:

- przedstawienie inicjatywy Horyzont 2020 i sporządzenie pierwszego wniosku dotyczącego wykonalnego harmonogramu ograniczania zanieczyszczeń, który będzie przedmiotem dyskusji z partnerami i ważnym etapem wprowadzania w życie zobowiązań politycznych zaciągniętych w Barcelonie.

- pokazanie, w jaki sposób Komisja, równolegle z inicjatywą Horyzont 2020, wniesie wkład w ochronę i odnowę Morza Śródziemnego poprzez szerszą współpracę oraz w jaki sposób będzie dążyć do poprawy koordynacji z krajami partnerskimi i innymi podmiotami.

Podejście to wesprze szerszą politykę morską UE[9] (oraz jej filar związany ze środowiskiem, strategię morską UE)[10], która jest obecnie rozwijana.

2. CELE WSPÓłPRACY W DZIEDZINIE śRODOWISKA W OBSZARZE MORZA ŚRÓDZIEMNEGO

Ponieważ zanieczyszczenia przemieszczają się niezależnie od granic, istnieje wyraźna współzależność między krajami położonymi w basenie Morza Śródziemnego. Zanieczyszczenia pochodzące z krajów trzecich mają bezpośredni wpływ na UE i odwrotnie, powodowane przez nas zanieczyszczenia dotykają naszych sąsiadów. Podobnie zasoby naturalne takie jak woda, powietrze, gleba i bioróżnorodność są powiązane w złożone ekosystemy, poprzez przepływ osób, towarów i usług; istnieją między nimi niezliczone współzależności wymagające zintegrowanego i skoordynowanego działania. Obszar Morza Śródziemnego może ochronić jedynie spójny system ochrony i odnowy środowiska obejmujący cały region. Komisja Europejska, poprzez współpracę w zakresie środowiska z krajami partnerskimi wyraża gotowość do podejmowania działań ukierunkowanych na osiągnięcie tego celu.

Do podstawowych celów współpracy Komisji z krajami basenu Morza Śródziemnego w dziedzinie środowiska należą:

- Wspieranie krajów partnerskich w tworzeniu dobrze działających instytucji zajmujących się środowiskiem i rozwijaniu solidnej i skutecznie wdrażanej polityki w dziedzinie środowiska, a także ustanowienie podstawy prawnej umożliwiającej włączanie kwestii związanych ze środowiskiem do polityk sektorowych.

- Doprowadzenie do znacznego obniżenia poziomu zanieczyszczenia w całym regionie, przynoszącego odpowiednie korzyści dla zdrowia, a także ograniczenie wpływu niekontrolowanej działalności na nasze środowisko naturalne.

- Wspieranie przygotowania administracji zajmującej się środowiskiem do postępowania w sytuacjach kryzysowych, obejmujących zarówno zagadnienia punktowe jak i kwestie dotyczące środowiska o charakterze długoterminowym.

- Upowszechnianie bardziej zrównoważonego (ekonomicznie efektywnego, dostosowanego do potrzeb społecznych i ekologicznie wydajnego) wykorzystania gruntów i obszarów morskich w regionie Morza Śródziemnego.

- Promowanie zwiększania roli społeczeństwa obywatelskiego, w którym obywatele mają dostęp do informacji na temat środowiska, uczestniczą w procesie decyzyjnym w kwestiach środowiska i mają coraz większą świadomość kwestii środowiskowych.

- Wspieranie współpracy regionalnej wśród krajów partnerskich dla osiągnięcia tych celów.

Osiągnięcie powyższych celów nie tylko przyczyni się do ochrony środowiska, ale również do długoterminowego wzrostu gospodarczego w regionie.

3. ŚRODKI OSIąGANIA ZAłOżONYCH CELÓW

W celu pogłębienia współpracy regionalnej w dziedzinie środowiska Komisja dysponuje następującymi środkami:

3.1 Pomoc finansowa

Potencjalna pomoc Wspólnoty Europejskiej dla krajów partnerskich ENP będzie pochodzić z Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI). Dlatego wszystkie projekty muszą mieć wyraźny związek z europejską polityką sąsiedztwa (ENP), partnerstwem euro-śródziemnomorskim (EMP) i przyjętymi planami działań ENP. W odniesieniu do projektów o zasięgu światowym możliwe jest również ograniczone finansowanie ze strony Wspólnoty w ramach przyszłego programu tematycznego „Środowisko i zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi, w tym energią (ENRTP)”.

Jednakże wsparcie UE w formie dotacji pozostanie na pewno na niższym poziomie niż potrzeby inwestycyjne w regionie. Dlatego projekty zmniejszenia zanieczyszczenia nadal będą otrzymywać częściowe wsparcie finansowe w formie pożyczek udzielanych przez międzynarodowe instytucje finansowe (IFIs), wkładów innych darczyńców, zasobów krajowych i innych źródeł finansowania. W przyszłości pomoc Wspólnoty będzie mieć na celu maksymalizację efektów katalitycznych, w tym wsparcia międzynarodowych instytucji finansowych poprzez ukierunkowane stosowanie instrumentów takich jak pomoc techniczna i dopłaty do oprocentowania tam, gdzie to właściwe, ponieważ mogą one przyczynić się do podniesienia poziomu wsparcia w formie pożyczek. Ponadto wciąż będą przyznawane dotacje na realizację działań na rzecz tworzenia zdolności administracyjnych. Zwiększone korzystanie z wyników badań naukowych przyczyni się do zysków w formie większej opłacalności.

3.2 Pogłębianie dialogu i własność

Unia Europejska włączyła się w dialog polityczny z krajami partnerskimi poprzez partnerstwo eurośródziemnomorskie i europejską politykę sąsiedztwa. W celu ułatwienia tego dialogu w ciągu ostatnich lat utworzona została formalna struktura posiedzeń podkomitetów na mocy dwustronnych układów stowarzyszeniowych. Komisja dołoży starań, by struktura ta przyczyniła się do podniesienia świadomości zagadnień środowiskowych, również poza ministerstwami ds. środowiska (w szczególności odpowiedzialnymi za planowanie i finanse) oraz do promowania włączania zagadnień środowiskowych do wszystkich odnośnych polityk sektorowych, w tym polityki gospodarczej.

Działania Komisji w krajach trzecich obszaru Morza Śródziemnego muszą zgadzać się z celami europejskiej polityki sąsiedztwa i wszelkimi zobowiązaniami prawnymi wobec krajów trzecich, które wynikają z istoty prawa UE ( wspólnotowego dorobku prawnego) , w tym ze zobowiązań międzynarodowych takich jak Johannesburski Plan Działania przyjęty podczas Światowego Szczytu w sprawie Zrównoważonego Rozwoju w 2002 r. Plany działania ENP określają działania priorytetowe, jakie powinna podjąć UE oraz kraje partnerskie. Wyżej wymienione plany zawierają szereg działań w dziedzinie środowiska mających na celu poprawę systemu zarządzania środowiskiem, rozwiązywanie specyficznych problemów dotyczących środowiska, a także promowanie międzynarodowej i regionalnej współpracy w dziedzinie środowiska. Unia Europejska i kraje partnerskie wspólnie odpowiadają za te plany, które są wspólnie przyjmowane i wdrażane w oparciu o priorytety każdego kraju i priorytety UE.

Działania w dziedzinie ochrony środowiska w basenie Morza Śródziemnego przyczynią się również do wdrożenia Planu działania dotyczącego inicjatywy na rzecz środowiska opracowanego w ramach Nowego Partnerstwa dla Rozwoju Afryki (NEPAD) i Unii Afrykańskiej (AU), z którymi UE utrzymuje stały dialog od kilku lat.

Organizacje pozarządowe to najważniejsze podmioty biorące udział w rozwijaniu i wdrażaniu polityki w dziedzinie środowiska, podejmujące często działania w dziedzinach, którymi agencje rządowe nie chcą się zająć lub w których nie są w stanie interweniować. Nie ma ich wiele w regionie i istnieje potrzeba wzmocnienia ich zdolności, tak by mogły wziąć udział w dialogu politycznym. Komisja będzie wspierać tworzenie i funkcjonowanie regionalnych sieci organizacji pozarządowych oraz nawiązywanie kontaktów w celu wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego poprzez opracowanie spójnego podejścia regionalnego i wymianę dobrych praktyk. Krajowe platformy organizacji pozarządowych będą również zachęcane do podejmowania działań, między innymi związanych z bardziej efektywnym korzystaniem z istniejących wyników badań oraz z wyznaczaniem priorytetów w zakresie przyszłej współpracy naukowej.

Komisja będzie dalej przywiązywać dużą wagę do otwartości i przyjrzystości; zadba o to, by jej działania nie ograniczały się jedynie do kontaktów z zainteresowanymi stronami na poziomie krajowym, ale wykraczały poza nie w celu włączania w rozwój i wdrażanie polityki w dziedzinie środowiska wszystkich zainteresowanych partnerów, takich jak: władze lokalne i regionalne, przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego oraz środowisko przedsiębiorców.

3.3 Mechanizmy poprawy koordynacji

Komisja będzie ściśle współpracować z różnymi partnerami i zadba o to, by jej działania były ukierunkowane na dziedziny, w których może wnieść wyraźną wartość dodaną.

Obecnie istnieje wiele organizacji aktywnie działających w dziedzinie środowiska w basenie Morza Śródziemnego, w szczególności organizacji związanych z konwencją barcelońską[11], która jest fundamentem współpracy w regionie i której stroną jest Wspólnota.

Wspólny plan działania na rzecz Morza Śródziemnego[12] (MAP)/ Program działania Komisji Europejskiej podpisany w 2005 r. zapewni większą spójność pomiędzy działaniami dwóch organizacji w następujących obszarach priorytetowych:

- wdrażanie Europejskiej Strategii Morskiej,

- wdrażanie Europejskiej Strategii na rzecz Zintegrowanego Zarządzania Strefą Przybrzeżną (ICZM) oraz zagwarantowanie spójności z bieżącymi pracami nad protokołem ICZM w ramach konwencji barcelońskiej,

- realizacja celów związanych z zapobieganiem zanieczyszczeniom oraz ochroną bioróżnorodności.

Będzie kontynuowana współpraca z Bankiem Światowym i Europejskim Bankiem Inwestycyjnym w ramach Europejskiego Programu Wsparcia Technicznego dla obszaru Morza Śródziemnego (METAP). Protokoły uzgodnień z międzynarodowymi instytucjami finansowymi zostaną w pełni wykorzystane dla zapewnienia lepszej koordynacji działań w dziedzinie środowiska w basenie Morza Śródziemnego. Podjęte zostaną również kroki mające na celu wzmocnienie współpracy z Funduszem na rzecz globalnego środowiska (GEF)/ Strategicznym Funduszem Inwestycyjnym.

Mocniejsze powiązania z powyższymi instytucjami oraz różnymi darczyńcami zostaną wzmocnione dzięki utworzeniu Grupy Sterującej „Horyzont 2020” opisanej dalej.

Zostanie zapewniona lepsza koordynacja pomiędzy działaniami promowanymi w ramach siódmego programu ramowego na rzecz badań naukowych i technologii (FP7) oraz działaniami w ramach zewnętrznego instrumentu UE, z uwzględnieniem potrzeby tworzenia zdolności administracyjnych i infrastruktury badawczej oraz wykorzystania badań naukowych.

3.4 Przeniesienie, dostosowania i wykorzystanie doświadczenia UE

Unia Europejska ma duże doświadczenie w rozwiązywaniu problemów w dziedzinie środowiska w obszarze Morza Śródziemnego, w tym w promowaniu wzorców zrównoważonej produkcji i konsumpcji oraz uwzględnianiu zagadnień środowiska w innych sektorach. UE może również podzielić się doświadczeniami z przyjętych podjeść, które odniosły sukces w różnych częściach Europy, ze wszystkimi państwami basenu Morza Śródziemnego dostosowując je do ich sytuacji społeczno-gospodarczej.

Instrument TAIEX[13] jest odtąd dostępny dla państw ENP. Dlatego oprócz bieżącej pracy nad wspieraniem tworzenia zdolności administracyjnych w krajach kandydujących i innych krajach Europy południowo-wschodniej, instrument ten umożliwi ukierunkowane przekazywanie doświadczenia oraz wiedzy fachowej UE w dziedzinie środowiska stosownie do potrzeb krajów partnerskich poprzez działania takie jak warsztaty, wizyty studyjne i wizyty ekspertów w określonych krajach. Instrument ten będzie szczególnie przydatny w przekazywaniu doświadczeń państw członkowskich UE regionom i w ich dostosowywaniu w celu lepszej realizacji zobowiązań zawartych w planach działań ENP.

Program LIFE oraz program działań krótko- i średnioterminowych (SMAP) umożliwiły pomyślne wdrożenie wielu projektów w dziedzinie środowiska, a kraje partnerskie i UE zdobyły doświadczenie w ważnych dla regionu kwestiach. Z doświadczeń tych korzystać będą kraje partnerskie i zainteresowane strony.

W dziedzinie badań naukowych w ramach 5. i 6. programu ramowego badań naukowych realizowane są obecnie lub zostały niedawno ukończone liczne projekty o szczególnym znaczeniu dla obszaru Morza Śródziemnego. Dotyczą one przykładowo rozwiązywania problemów z wodą na podstawie części Inicjatywy Wodnej UE odnoszącej się do basenu Morza Śródziemnego, a także obejmują przypadkowe zanieczyszczenie wód morskich, badania wód morskich i przybrzeżnych oraz skutki zmiany klimatu. Wyniki stosownych projektów są zwykle ogólnodostępne i korzystać z nich będą wspólnie kraje partnerskie i Komisja za pośrednictwem istniejących sieci i narzędzi rozpowszechniania informacji, w tym internetu.

Komisja określiła wyzwania dotyczące promowania zrównoważonej turystyki w obszarze Morza Śródziemnego[14] oraz utworzyła Grupę ekspertów ds. Zrównoważonego Rozwoju Turystyki (TSG) z udziałem przedstawicieli zrzeszeń przemysłu, związków zawodowych/społeczeństwa obywatelskiego, miejscowości turystycznych oraz administracji państw członkowskich i organizacji międzynarodowych. Do końca 2006 r. TSG powinna wydać zestaw wniosków i zaleceń, natomiast te o szczególnym znaczeniu zostaną przekazane partnerom.

Wymieniane będą doświadczenia dotyczące konwencji w sprawie Morza Bałtyckiego, Morza Czarnego i Morza Śródziemnego.

4. HORYZONT 2020

Podczas szczytu zorganizowanego z okazji dziesiątej rocznicy partnerstwa eurośródziemnomorskiego udzielono mandatu politycznego do wprowadzenia inicjatywy na rzecz ograniczania zanieczyszczenia w obszarze Morza Śródziemnego.

Przy pomocy dostępnych środków Komisja określiła dziedziny, w których może wnieść wyraźną wartość dodaną, by przyczynić się do osiągnięcia wcześniej wymienionych celów w zakresie współpracy w dziedzinie środowiska.

Istnieje potrzeba poprawy koordynacji pomiędzy różnymi stronami dla zwiększenia skuteczności i efektywności działań podejmowanych w zakresie środowiska, w tym pomocy finansowej i technicznej. Komisja świetnie się nadaje do pełnienia tej funkcji.

Dlatego Komisja zaproponowała inicjatywę Horyzont 2020 stanowiącą przedłużenie szczytu barcelońskiego i przedłożyła propozycję „ wykonalnego harmonogramu” w Załączniku do niniejszego komunikatu. Wniosek ten służy za podstawę przyszłych rozmów z krajami partnerskimi prowadzących do jego przyjęcia przez ministrów ds. środowiska obszaru eurośródziemnomorskiego na trzecim posiedzeniu, które odbędzie się w Kairze w listopadzie 2006 r.

Inicjatywa Horyzont 2020 będzie opierać się na istniejących instytucjach i wynikach oraz wypełni braki przynosząc wartość dodaną tam, gdzie to możliwe. Będzie realizowana w ramach istniejących i tworzonych instrumentów polityki w dziedzinie środowiska oraz będzie wspierać wdrażanie podjętych w ramach konwencji barcelońskiej zobowiązań dotyczących zmniejszenia zanieczyszczeń. W oparciu o wynik naszych rozmów z różnymi partnerami pojawiła się propozycja pogrupowania działań w ramach inicjatywy Horyzont 2020 w cztery grupy:

- Projekty ograniczania zanieczyszczeń

We współpracy z krajami-beneficjentami, odnośnymi międzynarodowymi instytucjami finansowymi, MAP i innymi uczestnikami prace nad projektami będą ukierunkowane w pierwszej kolejności na sektory priorytetowe określone podczas szczytu eurośródziemnomorskiego z okazji jego dziesiątej rocznicy, mianowicie odpady miejskie, ścieki komunalne i zanieczyszczenia przemysłowe.

- Środki tworzenia zdolności administracyjnych

W oparciu o bieżące działania i inicjatywy, kontynuowane będą działania mające na celu stworzenie niezbędnych warunków zrównoważonej ochrony środowiska w obszarze Morza Śródziemnego, w tym poprzez rozwój prawodawstwa, tworzenie instytucji oraz wsparcie władz lokalnych i społeczeństwa obywatelskiego. Szczególną uwagę poświęca się środkom tworzenia zdolności administracyjnych na poziomie lokalnym. Działania te wykroczą poza trzy sektory priorytetowe związane ze zmniejszeniem poziomu zanieczyszczenia.

- Badania naukowe

Kontynuowane będą działania mające na celu tworzenie, dzielenie i przekazywanie wiedzy naukowej wspierające cele Horyzontu 2020. Działania obejmą szerzenie wiedzy zdobytej w ramach najnowszych programów badawczych i programu LIFE, współpracę naukową w ramach zbliżającego się 7. Programu ramowego w dziedzinie badań naukowych, działania bezpośrednie Wspólnego Centrum Badawczego (WCB) Komisji oraz międzynarodowe działania w obszarze potencjału ludzkiego.

- Monitorowanie, nadzór i przeglądy

Europejska Agencja Środowiska we współpracy z Urzędem Statystycznym Komisji Europejskiej (EUROSTAT), Programem Monitorowania i Badania Zanieczyszczenia Obszaru Śródziemnomorskiego (MEDPOL) na mocy konwencji barcelońskiej, Eurośródziemnomorskim Systemem Informacji o Wodzie (EMWIS), Komisją Europejską i innymi właściwymi organami będzie rozwijać „tabelę osiągnięć” w celu określenia postępów w zakresie redukcji poziomu zanieczyszczenia Morza Śródziemnego, korzystając z bieżących prac na poziomie europejskim.

Doradczy komitet sterujący będzie składać się z wielu podmiotów i będzie kontrolować wdrażanie wszystkich filarów inicjatywy.

5. SZERSZA WSPÓłPRACA WYKRACZAJąCA POZA HORYZONT 2020

Horyzont 2020 będzie dotyczyć kluczowych kwestii związanych z zanieczyszczeniem obszaru Morza Śródziemnego, ale nie może samodzielnie w pełni zrealizować celów przedstawionych w sekcji 2. Z tego względu istnieje potrzeba równoległego prowadzenia dalszych działań i inicjatyw.

Zgodnie z europejską polityką sąsiedztwa, z jej planami działań oraz partnerstwem eurośródziemnomorskim współpraca w dziedzinie środowiska pomiędzy Komisją i partnerami obszaru Morza Śródziemnego będzie w ciągu kolejnych lat skierowana na następujące zagadnienia, które wykraczają poza Horyzont 2020:

- Pełne wdrożenie planów działań ENP (promowanie zarządzania środowiskowego, pogłębianie współpracy międzynarodowej i regionalnej, włączanie zagadnień środowiska i zdrowia do różnych polityk sektorowych, a także rozwiązywanie specyficznych problemów w dziedzinie środowiska i zdrowia takich jak pustynnienie, jakość wody i powietrza, turystyka, itp.).

- Dalsze włączanie zagadnień środowiskowych do odnośnych sektorów gospodarki, ze szczególnym naciskiem na sektory gospodarki o wysokim potencjale pod względem wzrostu gospodarczego i generowania miejsc pracy.

- Globalne zagrożenia środowiskowe takie jak zmiana klimatu i utrata bioróżnorodności określone w najnowszym komunikacie proponującym tematyczny program na rzecz zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi[15]. Podobnie, Komisja będzie dalej wspierać część Inicjatywy Wodnej UE odnoszącej się do basenu Morza Śródziemnego, włączając jej element badawczy jako wkład UE w osiągnięcia Milenijnych Celów Rozwoju, które są szersze niż cele Horyzontu 2020.

- Inne regionalne problemy priorytetowe takie jak zagrożenia środowiskowe i zdrowotne oraz wypadki, degradacja gleby i ICZM będą dalej rozwiązywane.

- Stosowanie oceny wpływu na środowisko i strategicznej oceny oddziaływania na środowisko będzie regularnie promowane w regionie.

- Tworzenie odnośnych wskaźników będzie promowane i utrzymywane poprzez istniejące regionalne mechanizmy współpracy w dziedzinie statystyki (np. MEDSTAT Środowisko).

- Europejski System Informacji o Pożarach Lasów zostanie rozszerzony na cały basen Morza Śródziemnego, we współpracy z FAO Silva Mediterranean.

- Państwa członkowskie UE będą zachęcane do współpracy z krajami sąsiadującymi w celu wdrożenia tej części prawa UE w dziedzinie środowiska, która dotyczy współpracy z krajami trzecimi. Przykładem jest zaproponowana dyrektywa w sprawie strategii morskiej[16], której zasięg jest szerszy niż szczególny zasięg Horyzontu 2020 i która może już czerpać z istniejących i bieżących badań.

- W ramach współpracy dalej promowane będzie włączanie zagadnień środowiskowych do innych sektorów. Komisja zakończy swoją ocenę wpływu zrównoważonego rozwoju handlu (SIA) dla eurośródziemnomorskiej strefy wolnego handlu (EMFTA). Wnioski i zalecenia zostaną włączone do negocjacji handlowych z krajami partnerskimi.

- Dalej kontynuowana będzie praca nad szczególnie ważnymi nowymi problemami takimi jak susze, brak wody i powodzie jeżeli zajdzie taka potrzeba.

- Dwustronne układy stowarzyszeniowe pomiędzy UE i krajami partnerskimi obszaru Morza Śródziemnego obejmują inne dziedziny współpracy w zakresie środowiska.

- Działania mające na celu promowanie przygotowania do postępowania w sytuacjach kryzysowych, takich jak katastrofa ekologiczna w regionie.

6. WNIOSKI

Morze Śródziemne może być właściwie chronione jedynie wtedy, gdy wszystkie kraje basenu Morza Śródziemnego będą wypełniać swoje zobowiązania mające na celu ochronę i odnowę ekosystemów w możliwie największym stopniu. Wiele krajów basenu Morza Śródziemnego nie dysponuje środkami koniecznymi do zaspokojenia ich potrzeb w zakresie ochrony środowiska. Jednocześnie samo wsparcie darczyńców nie zapewni zrównoważonej ochrony środowiska w przyszłości. Cel „ograniczenia zanieczyszczenia obszaru Morza Śródziemnego” może wydawać się nie do zrealizowania biorąc pod uwagę jego olbrzymi koszt finansowy, ale poprzez koncentrowanie się na strefach najbardziej zagrożonych w sektorach powodujących największe zanieczyszczenie oraz poprzez koordynację zasobów w ramach współpracy możliwa jest poprawa sytuacji. W obecnej dobie ograniczonych zasobów Komisja Europejska i inni darczyńcy powinni skoordynować swoje wysiłki w celu zapewnienia, by udzielona pomoc była skierowana na właściwy cel i wykorzystana skutecznie, bez powielania działań.

Zgodnie ze strategią przedstawioną w tym dokumencie Komisja Europejska będzie dążyć do maksymalizacji efektywności współpracy WE poprzez wspieranie nie tylko własnych priorytetów, ale również priorytetów partnerów. Wykorzysta instrumenty europejskiej polityki sąsiedztwa i partnerstwa eurośródziemnomorskiego dla podniesienia priorytetowego charakteru ochrony środowiska w regionie. W szczególności będzie zachęcać partnerów do wdrażania środków w dziedzinie środowiska zgodnie z już zaciągniętymi przez nich zobowiązaniami i zapewni konkretyzację planów strategicznych w terenie. Komisja będzie współpracować w pierwszej kolejności z krajami partnerskimi, które wykazują największą gotowość do pracy z UE w kwestiach środowiska. Komisja nie może przejąć obowiązków swych partnerów w dziedzinie ochrony środowiska, ale może pomagać im w wypełnianiu zobowiązań. Jedynie w drodze współpracy możliwa jest ochrona naszego wspólnego dziedzictwa obszaru Morza Śródziemnego.

[1] Zrównoważona przyszłość Morza Śródziemnego – Blue Plan dotyczący środowiska i rozwoju

[2] http://www.metap.org/main.php?id_menu=12

[3] Algieria, Egipt, Jordania, Liban, Maroko, Syria i Tunezja.

[4] Innym przykładem kosztów degradacji środowiska są dane Europejskiego Systemu Informacji o Pożarach Lasów (EFFIS) WE, zgodnie z którymi średnie straty wynoszą około 600,000 ha obszarów zalesionych w regionie Morza Śródziemnego UE rocznie przy szacowanym koszcie prawie 2 mld EUR rocznie.

[5] Algieria, Egipt, Izrael, Jordania, Liban, Libia, Maroko, Autonomia Palestyńska, Syria i Tunezja

[6] http://ec.europa.eu/world/index_en.htm

[7] „Dziesiąta rocznica partnerstwa eurośródziemnomorskiego: program prac mający na celu sprostanie wyzwaniom najbliższych pięciu lat” COM (2005) 139 wersja ostateczna

[8] Dyskusje objęły między innymi spotkanie wysokiego szczebla w dniu 19 grudnia 2005 r. w Barcelonie z udziałem władz krajowych, administracji lokalnej i regionalnej, organizacji międzynarodowych i międzynarodowych instytucji finansowych (IFI) oraz przedstawicieli organizacji pozarządowych i przedsiębiorców, a także nieformalne konsultacje internetowe na stronie Komisji: http://ec.europa.eu/environment/enlarg/med/horizon_2020_en.htm

[9] Zielona Księga „Przyszła unijna polityka morska: europejska wizja oceanów i mórz” z dnia 7 czerwca 2006 r., COM (2005) 504 wersja ostateczna

[10] Komunikat Komisji „Strategia tematyczna dotycząca ochrony i zachowania środowiska morskiego” z dnia 24 października 2005 r., COM (2005) 504 wersja ostateczna

[11] Konwencja o Ochronie Środowiska Morskiego i Regionu Przybrzeżnego Morza Śródziemnego

[12] Sekretariat Konwencji Barcelońskiej

[13] Instrument Pomocy Technicznej i Wymiany Informacji

[14] COM(2003) 716 „Podstawowe kierunki dotyczące zrównoważonego rozwoju turystyki europejskiej”

[15] Działanie zewnętrzne: Tematyczny program na rzecz środowiska i zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi, w tym energią – COM(2006)20.

[16] Wniosek dotyczący dyrektywy ustanawiającej ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa w sprawie Strategii Morskiej) COM(2005) 505