[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 29.5.2006

KOM(2006) 248 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO

STOSUNKI UE Z WYSPAMI PACYFIKU - STRATEGIA NA RZECZ ZACIEŚNIONEGO PARTNERSTWA {SEK(2006) 642}

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO

STOSUNKI UE Z WYSPAMI PACYFIKU - STRATEGIA NA RZECZ ZACIEŚNIONEGO PARTNERSTWA

1. Wprowadzenie

Unia Europejska oraz państwa AKP regionu Pacyfiku[1] współpracują ze sobą od ponad trzydziestu lat w ramach partnerstwa UE-AKP. Długoletnie stosunki opierają się na dziedzictwie wspólnej historii, wspólnych wartościach oraz współpracy gospodarczej i handlowej. Rozwój sytuacji po obu stronach uzasadnia odnowienie tego partnerstwa i ustanowienie kompleksowej strategii obejmującej państwa AKP regionu Pacyfiku. Istnieją istotne powody, aby zaproponować tę pierwszą w historii strategię UE na rzecz państw Pacyfiku.

W przypadku UE, zrewidowana umowa z Kotonu oraz Konsensus Europejski w sprawie rozwoju - trójstronna deklaracja w sprawie polityki rozwoju, wspólnie przyjęta przez Parlament Europejski, Radę i Komisję – stanowią nowe ramy stosunków UE z państwami Pacyfiku i impuls dla ich zacieśniania. Umowa z Kotonu wzmacnia wymiar polityczny współpracy UE-AKP, umożliwiając pogłębiony dialog polityczny z partnerami, podczas gdy Konsensus Europejski określa eliminację ubóstwa jako centralny i podstawowy cel w kontekście zrównoważonego rozwoju, przy dbałości o polityczną spójność rozwoju oraz uzyskiwanie efektu synergii pomiędzy różnymi dziedzinami polityki, tak wewnętrznymi jak i zewnętrznymi, oraz przy uwzględnieniu celów działań zewnętrznych UE. Deklaracja paryska w sprawie skuteczności pomocy, przyjęta w marcu 2005 r., potwierdza zobowiązania harmonizacji i dostosowania polityki pomocy oraz wyznacza cele szczegółowe na 2010 r.

Państwa AKP regionu Pacyfiku z kolei stają obecnie wobec kilku istotnych wyzwań w zakresie podatności na kryzysy, ubóstwa i słabych rządów. Zbyt często państwa te są pomijane ze względu na fakt, że ich łączna liczba ludności wynosi mniej niż 10 milionów, połowa z tej liczby żyje w Papui-Nowej Gwinei. W grudniu 2005 r. umowa z Kotonu została ratyfikowana przez Timor Wschodni, który stał się drugim pod względem liczby ludności państwem AKP regionu Pacyfiku. Państwa AKP regionu Pacyfiku są państwami demokratycznymi, jedynym wyjątkiem jest Królestwo Tonga. Państwa te charakteryzują się wyjątkową różnorodnością kulturową, którą należy objąć ochroną.

Jednocześnie region obfituje w zasoby naturalne (ryby, drewno, produkty rolne, ropa, gaz, minerały). Ma on istotny udział w wysiłkach zmierzających do łagodzenia zmian klimatycznych. Region jest też bardzo zróżnicowany biologicznie (np. szacuje się, że w samej Papui-Nowej Gwinei jest pięć razy więcej gatunków ryb niż w całym regionie Karaibów). Wiele państw mających duże znaczenie na arenie międzynarodowej, jak Chiny, Japonia czy USA zwiększa swoją obecność w tym regionie.

Ponadto przyjęcie w 2005 r. przez wszystkie 16 państw członkowskich Forum Wysp Pacyfiku, w tym 14 państw AKP regionu Pacyfiku[2], Australię i Nową Zelandię planu działań dla Pacyfiku stało się nowym impulsem dla zacieśnienia współpracy w regionie Pacyfiku. To oznacza ważny i ambitny krok naprzód we współpracy w regionie Pacyfiku, a współpraca ta skupia się w szczególności, na wzroście gospodarczym, zrównoważonym rozwoju, dobrych rządach oraz bezpieczeństwie w państwach Pacyfiku, poprzez regionalizm, oferując możliwość zacieśnienia stosunków między UE a państwami Pacyfiku.

W tych zmieniających się okolicznościach istnieje potrzeba uaktualnienia i dostosowania europejskiej strategii na rzecz państw Pacyfiku. Proponuje się zatem skoncentrowanie wysiłków na realizacji ograniczonej liczby konkretnych priorytetów, w obszarach, w których państwa Pacyfiku mają znaczne potrzeby, i w odniesieniu do których Europa posiada niekwestionowaną przewagę względną.

Zacieśnione partnerstwo powinno się zatem skupiać na rządach, regionalizmie, oraz zrównoważonej gospodarce zasobami naturalnymi.

2. Powody zaangażowania UE w regionie Pacyfiku

2.1. Globalne wyzwania związane z zasobami naturalnymi i środowiskiem naturalnym

Ocean Spokojny pokrywa jedną trzecią powierzchni Ziemi , co oznacza że zachodzące tam zmiany środowiska naturalnego będą miały znaczący wpływ w skali globalnej, na przykład jeśli chodzi o przyszłość światowego rybołówstwa oraz zmiany klimatyczne.

W interesie ludzkości leży zachowanie ogromnej różnorodności biologicznej Pacyfiku, której duża część nie jest nawet znana. Szacuje się, że jedynie 20 % flory i fauny zostało odpowiednio zbadane. W regionie tym znajdują się jedyne zasoby połowowe na świecie, które nie są jeszcze nadmiernie eksploatowane, w tym największe na świecie zasoby tuńczyka.

Wyjątkowa różnorodność biologiczna mórz tego regionu i dominujące (w tym migracyjne) zasoby rybne są od siebie wzajemnie zależne. Ocean Spokojny ma ogromny potencjał, mogący mieć wpływ na zdrowie ludzi pod względem biotechnologii, na przykład poprzez lekarstwa i kuracje stworzone, dzięki bioinżynierii, z żyjących organizmów z Oceanu Spokojnego. Dlatego też można uznać go, podobnie jak inne duże strefy ekologiczne, takie jak Amazonka, za globalne dobro publiczne.

Ponadto w przypadku gdy ekosystemy są nadmiernie eksploatowane przez lokalne społeczności, może to skutkować kryzysem ekologicznym , który z kolei prowadzi do pogłębienia ubóstwa, napięć, a nawet konfliktów.

Lasy tropikalne Papui-Nowej Gwinei mają znaczenie globalne pod względem różnorodności biologicznej oraz w odniesieniu do zmian klimatycznych. Dlatego też nadmierna wycinka tamtejszych lasów, która ma miejsce również w Samoa, na Wyspach Salomona, w Timorze Wschodnim, Tonga i Vanuatu, stanowi znaczące ryzyko dla społeczności globalnej. W połączeniu z praktykami rolnymi sprzecznymi z zasadami zrównoważonego rozwoju prowadzi to w niektórych przypadkach, do degradacji gleb. To z kolei powoduje niszczenie źródeł utrzymania na obszarach wiejskich i pogarsza sposób życia mieszkańców wysp Pacyfiku. Jeżeli zmiany klimatu będą postępować, to wiele wysp należących do grupy państw AKP zniknie, a region stanie wobec problemów związanych z uchodźcami ekologicznymi. Ponadto zanieczyszczenia przemysłowe i złe zarządzanie ochroną środowiska również stanowią poważne powody do niepokoju. Środowisko naturalne ma bezpośredni wpływ na wszystkie sektory gospodarki i życia społecznego, w tym na turystykę, rybołówstwo i zdrowie.

Podczas gdy istniejące zasoby naturalne w innych częściach świata stopniowo się wyczerpują, a Chiny, Indie i państwa ASEAN w dalszym ciągu odnotowują znaczący wzrost gospodarczy, zapotrzebowanie na zasoby naturalne będzie w dalszym ciągu będzie wzrastać, a znaczne zasoby Pacyfiku będą nabierać coraz większego znaczenia, dlatego też kwestia zrównoważonej gospodarki tymi zasobami zasługuje na szczególną uwagę ze strony UE.

2.2. Wyzwanie związane ze stabilnością i bezpieczeństwem

Mając na uwadze fakt, że kilka państw AKP regionu Pacyfiku było w niedalekiej przeszłości sceną konfliktów , konieczne są ze strony społeczności światowej ciągła czujność oraz odpowiednie wsparcie, ukierunkowane na pomoc w radzeniu sobie z głównymi przyczynami tych konfliktów. Konsekwencje niestabilności mogą być dramatyczne w ujęciu straconych możliwości rozwoju. Napięcia na Wyspach Salomona na przykład zmniejszyły PKB per capita tego państwa o jedną trzecią.

W interesie UE leży stabilność i bezpieczeństwo regionu Pacyfiku. Ostatnie wydarzenia w Timorze Wschodnim i na Wyspach Salomona jeszcze raz przypominają, że region ten jest zagrożony konfliktami społecznymi, przestępczością oraz polityczną niestabilnością. Wybory powszechne na Fidżi w 2006 r. obserwowała oddelegowana przez Unię misja obserwacji wyborów, a Komisja zdobyła pewne doświadczenie we wspieraniu wysiłków regionu w dążeniu do wewnątrzpaństwowej stabilizacji, czego przykładem są środki uzupełniające względem prowadzonej Regionalnej Misji Wsparcia dla Wysp Salomona (RAMSI).

Państwa niestabilne regionu Pacyfiku stwarzają poważne wyzwania dla społeczności międzynarodowej. Do słabości państwa przyczyniają się niewydolne instytucje i słabe organy władzy, a także niski wzrost gospodarczy, wysoka stopa bezrobocia oraz ubóstwo. W przyszłości region stanie wobec coraz poważniejszych problemów. Przeciętnie gospodarki państw AKP regionu Pacyfiku odnotowują prawie zerowy wzrost, przy jednoczesnej kontynuacji szybkiego wzrostu liczby ludności . Jeżeli ten trend nie zostanie odwrócony, może to doprowadzić do zapalnej sytuacji społecznej i / lub politycznej, ze względu na pogłębiające się ubóstwo. Smutnym faktem jest również to, że w państwach AKP regionu Pacyfiku zaczęto odnotowywać przypadki zarażenia wirusem HIV / zachorowalności na AIDS, przy czym Papua-Nowa Gwinea jest najbardziej dotknięta.

2.3. Stosunki UE z państwami trzecimi w regionie

Piętnaście państw AKP należy do tego regionu Pacyfiku, który z kolei jest częścią większego regionu Azji i Pacyfiku, którego znaczenie geopolityczne wzrasta. UE uznała już wzrastające znaczenie tego większego regionu poprzez ustanowienie nowego partnerstwa z Azją Południowo-Wschodnią w 2003 r.

Australia i Nowa Zelandia są kluczowymi państwami tego obszaru. Stosunki UE z tymi państwami są solidne i szeroko zakrojone. Obejmują współpracę w zakresie polityki zagranicznej, handlu, bezpieczeństwa, środowiska i edukacji. Ponadto współpraca na rzecz rozwoju stopniowo staje się coraz bardziej wartościowym składnikiem ogólnych stosunków UE z Australią i Nową Zelandią i należy ją pogłębiać. USA i Japonia również odgrywają ważną rolę w regionie Pacyfiku. Ich interesy w zakresie bezpieczeństwa, polityki i handlu w szerszym regionie Pacyfiku są znaczące podczas gdy rola Europy zmniejszyła się. Podniesienie znaczenia Europy w regionie Pacyfiku wpłynęłoby także dodatnio na stosunki dwustronne UE ze Stanami Zjednoczonymi, Japonią, Australią i Nową Zelandią.

Rosnące zaangażowanie Chin jest nowym czynnikiem, który będzie miał wpływ na rozwój sytuacji w regionie Pacyfiku. Jest to także bodziec dla nowej dynamiki w regionie, i będzie miał także wpływ na stanowisko polityczne kilku państw AKP regionu Pacyfiku.

Francja w dalszym ciągu odgrywa ważną rolę poprzez swoje trzy terytoria zamorskie oraz obecność wojskową. Zjednoczone Królestwo , które ma KTZ (kraje i terytoria zamorskie) na Pacyfiku, zmniejszyło ostatnio swoją obecność dyplomatyczną w tym regionie, podczas gdy Portugalia odgrywa kluczową rolę w odbudowie Timoru Wschodniego.

Cztery KTZ (Nowa Kaledonia, Polinezja Francuska, Wallis i Futuna, Pitcairn) na Pacyfiku są stowarzyszone z UE i są wartościowym i ważnym wyznacznikiem obecności europejskiej w regionie. Stanowią one również atut, jaki należy w pełni uwzględnić w strategii, w celu wspierania integracji tych KTZ w regionie.

Zacieśnione partnerstwo oraz pogłębiony dialog polityczny między państwami AKP regionu Pacyfiku i UE mogą sprzyjać zachowaniu spójnego frontu na forach wielostronnych (trzynaście państw AKP regionu Pacyfiku jest członkami ONZ i często występują one jako jedna grupa), gdzie te dwa regiony mają często wspólny interes w dążeniu do ulepszonego zarządzania globalnego, na przykład w zakresie zmian klimatu.

3. Strategia zacieśnionego partnerstwa

Umowa z Kotonu opiera się na pięciu następujących filarach: (i) wzmocnienie wymiaru politycznego; (ii) zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego, sektora prywatnego i innych organizacji niepaństwowych; (iii) ograniczenie ubóstwa; (iv) innowacyjne ramy współpracy gospodarczej i handlowej; (v) racjonalizacja instrumentów finansowych oraz system ciągłego programowania, wszystkie te filary są bardzo istotne dla obecnej współpracy między państwami AKP regionu Pacyfiku i UE

Główne założenia proponowanej strategii są następujące:

(1) zacieśnienie stosunków między UE a państwami AKP regionu Pacyfiku i samym regionem w celu prowadzenia szerokiego dialogu politycznego dotyczącego kwestii leżących we wspólnym interesie, od zagadnień polityki i bezpieczeństwa po sprawy gospodarcze, handlowe, społeczne, ekologiczne i dotyczące zarządzania, dzięki czemu partnerstwo UE-państwa Pacyfiku stanie się bardziej widoczne i zwiększy się jego wymiar polityczny po obu stronach;

(2) lepsze ukierunkowanie działań na rzecz rozwoju, z większym naciskiem na współpracę regionalną w celu stworzenia masy krytycznej, wspierania zarządzania regionalnego oraz ułatwiania twórczej wymiany doświadczeń. Główny nacisk zostanie położony na realizację kluczowych priorytetów regionu, w szczególności tych określonych w Planie działań dla Pacyfiku[3];

(3) zwiększenie skuteczności przekazywania pomocy , obejmujące większe wykorzystanie wsparcia budżetowego oraz ściślejszą koordynację działań z innymi partnerami, w szczególności Australią i Nową Zelandią.

3.1. Zacieśnienie stosunków

Proponuje się pogłębienie dialogu politycznego z państwami Pacyfiku poprzez zintensyfikowanie wzajemnych kontaktów oraz współpracy na Forum Wysp Pacyfiku, głównej instytucji regionalnej w zakresie kwestii politycznych, która uzyska wkrótce międzynarodowy status prawny. Plan działań dla Pacyfiku określa mandat tej organizacji i spójne działania w zakresie polityki regionalnej..

Dialog po etapie Forum[4] , który jest obecnie wspólną płaszczyzną dialogu dla tych dwóch regionów, posiada kilka niedoskonałości, między innymi ograniczoną widoczność, niski poziom interakcji i oddziaływania oraz zbyt krótki czasu na przygotowanie i dyskusje. podczas gdy program działań UE-państwa Pacyfiku rozrasta się.

Należy dodać, że oprócz uczestnictwa w Dialogu po etapie Forum, kilku partnerów regionu, na przykład Japonia, już uruchomiło ukierunkowane płaszczyzny współpracy z regionem.

Decyzja przywódców Forum z października 2005 r. dotycząca przyjęcia nowego Porozumienia ustanawiającego Forum Wysp Pacyfiku posiadającego status organizacji międzyrządowej zgodnie z prawem międzynarodowym stała się okazją do wzmocnienia dialogu między UE i regionem Pacyfiku w celu wyeliminowania wyżej wspomnianych niedoskonałości Dialogu po etapie Forum.

Określając warunki zacieśnionego dialogu UE-państwa Pacyfiku należy dążyć do zapewnienia jego wydajności i skuteczności.

Oprócz zaproponowanego powyżej pogłębionego dialogu na poziomie regionalnym, proponuje się również prowadzenie dialogu na poziomie krajowym z kluczowymi państwami AKP regionu Pacyfiku. Takie krajowe dialogi polityczne mają być prowadzone zgodnie z postanowieniami Umowy z Kotonu, przy uwzględnieniu specyficznych cech państw Pacyfiku i jednoczesnym pełnym i systematycznym wykorzystaniu jej potencjału i postanowień.

3.2. Lepsze ukierunkowanie działań na rzecz rozwoju

Lepsze ukierunkowanie działań jest konieczne, aby zapewnić ich optymalne oddziaływanie. Proponuje się skoncentrowanie się na trzech priorytetach: rządach, regionalizmie oraz zrównoważonej gospodarce zasobami naturalnymi. Kluczowe potrzeby państw AKP regionu Pacyfiku dotyczą właśnie tych dziedzin, Europa z kolei posiada w nich względną przewagę.

3.2.1. Rządy

UE może odgrywać konstruktywną rolę zarówno w zakresie przeciwdziałania konfliktom, jak i zapewniania stabilizacji w sytuacjach pokonfliktowych, czerpiąc ze swoich doświadczeń nabytych w podobnych sytuacjach w innych częściach świata. W takich okolicznościach pomoc europejska powinna wspierać płynne przechodzenie do długookresowego rozwoju, powinna ona się charakteryzować się przejrzystym zarządzaniem i dążyć do budowania narodu .

UE będzie w dalszym ciągu starać się rozwiązywać problemy leżące u podstaw konfliktów , takie jak ubóstwo, wyzysk, nierówny podział i dostęp do gruntów i zasobów naturalnych, nieudolne rządy, nieprzestrzeganie praw człowieka, nieprzestrzeganie zasad równości płci czy braki systemu demokratycznego. UE będzie wspierać dialog, zaangażowanie i pojednanie.

Dobre rządy to zasadniczy warunek zrównoważonego rozwoju. Centralnym aspektem dobrych i skutecznych rządów jest wzmocnienie wiarygodnych instytucji – takich jak parlament, system sądowniczy, system zarządzania finansami publicznymi, w tym służby statystyczne - zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym. We współpracy z innymi ofiarodawcami UE w dalszym ciągu będzie udzielać wsparcia dla demokracji w regionie Pacyfiku. Niektóre państwa AKP regionu Pacyfiku stają wobec problemów z zarządzaniem w sektorach rybołówstwa i leśnictwa, w szczególności wobec ubytków , na przykład w formie zwolnień od podatku, które skutkują dużo niższymi przychodami zainteresowanych rządów.

Ponadto w przypadku rządów istotne jest, aby sprzyjać większej zgodności z standardami międzynarodowymi w walce z korupcją, praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. W przeszłości istniał w regionie problem prania brudnych pieniędzy. Pomimo że problem ten wciąż stanowi zagrożenie, to pozostaje on obecnie pod kontrolą w dużo większym stopniu. Jednakże UE w dalszym ciągu będzie wspierać przejrzystość i skuteczną wymianę informacji między organami władzy w celu walki z korupcją oraz nadużyciami korporacyjnymi i finansowymi. UE będzie również wspierać najważniejsze starania czynione przez państwa Pacyfiku celem realizacji swoich zobowiązań względem OECD w obszarze podatków oraz celem wyeliminowania szkodliwych praktyk podatkowych. We wspólnym interesie UE i państw Pacyfiku leży zapewnienie dalszej skutecznej realizacji tych zobowiązań. .

3.2.2. Regionalizm

Osiągnięcie masy krytycznej

Plan działań dla Pacyfiku opiera się na pojęciu regionalizmu . Silniejsza współpraca regionalna poprawiłaby zdolności regionu do radzenia sobie z napotykanymi wyzwaniami w zakresie rozwoju. Dlatego też skuteczna strategia wsparcia rozwoju musi opierać się głównie na pomocy w stworzeniu masy krytycznej dla integracji regionalnej, która ma wspierać zarządzanie regionalne oraz ułatwiać twórczą wymianę doświadczeń.

Pojawiają się niepokoje dotyczące skutków rozszerzającej się globalizacji, a zatem i ściślejszej integracji regionalnej, dla różnorodności wśród państw AKP regionu Pacyfiku, jak również dla ich rozwoju społeczno-gospodarczego. Doświadczenia Europy, oparte na połączeniu konkurencyjności ze spójnością społeczną, wskazują, że zjednoczenie wysiłków w kontekście globalizującej się gospodarki, przy jednoczesnym zachowaniu tożsamości narodowej i odrębności kulturowej jest możliwe i korzystne, nawet dla małych narodów.

Wciąż w trakcie przygotowywania jest długofalowa formuła efektywnej i politycznie dobrze ugruntowanej integracji regionalnej w regionie Pacyfiku. W pewnych obszarach współpraca regionalna już przynosi dobre rezultaty, których przykładem jest Agencja Rybołówstwa Forum Wysp Pacyfiku (FFA), skupiająca 17 państw. Plan działań dla Pacyfiku, mimo że jest to ważny krok, należy rozpatrywać jako „żywy dokument”, który jest raczej początkiem procesu niż jego zwieńczeniem. Współpraca regionalna w tym obszarze będzie się rozwijać, polityka UE dotycząca tego regionu będzie zatem musiała być z czasem dostosowana. Najlepiej tego dokonywać poprzez regularne wsparcie dla Sekretariatu Forum i innych właściwych agencji CROP (Rada Regionalnych Organizacji Pacyfiku)[5], w szczególności w odniesieniu do gospodarki zasobami naturalnymi, podatności na kryzysy i zarządzania. To zachęci do wzmacniania regionalizmu Pacyfiku w obszarach, gdzie zachodzi taka potrzeba i gdzie działania UE mogą przynieść rzeczywistą wartość dodaną.

Umowa o partnerstwie gospodarczym (UPG)

Proces UPG działa na współpracę i integrację gospodarczą w regionie Pacyfiku jak katalizator , ponieważ:

- pobudza państwa AKP tego regionu do prowadzenia negocjacji jako jedna grupa;

- stanowi bodziec dla państw AKP regionu Pacyfiku do wzajemnego otwierania się;

- stymuluje do silniejszego zarządzania regionalnego w formie wzajemnych weryfikacji oraz, co jest jak najbardziej pożądane, instytucjonalizuje osiągnięcia tego działania.

Rynek UE jest odbiorcą 10 % całkowitego wywozu państw AKP regionu Pacyfiku. To znacząca wielkość, biorąc pod uwagę wielkość tych państw oraz odległość między Pacyfikiem a Europą, jednak nie jest to wartość duża w ujęciu bezwzględnym. Korzyści z handlu towarami wiążą się głównie z kilkoma szczególnymi produktami właściwymi dla kilku państw. Zacieśniona integracja regionalna i odpowiednie zarządzanie gospodarką zapewniłyby dodatkowe korzyści dla wszystkich państw w regionie, w szczególności jeżeli zasady związane z handlem, usługi i inwestycje miałyby stanowić część UPG.

Jedynie grupa większych państw Pacyfiku jest zaangażowana w handel towarami z UE. Głównymi produktami będącymi przedmiotem wymiany handlowej są ryby i produkty rybne oraz cukier . Fidżi, jako państwo objęte protokołem w sprawie cukru, kwalifikuje się do otrzymania pomocy ze względu na swoją strategię dostosowania, wynik reformy polityki cukrowej. Oczekiwana restrukturyzacja przemysłu cukrowniczego na Fidżi w połączeniu z UPG powinny poprawić konkurencyjność. Ponadto środki towarzyszące dla państw objętych protokołem w sprawie cukru, korzystających ze specjalnego finansowania z UE, bardzo prawdopodobnie wzmocnią działania w zakresie zrównoważonej gospodarki zasobami naturalnymi, kładąc nacisk na produkcję energii z biomasy oraz na ponowne zalesianie.

UE pozostaje odległym i stosunkowo mało znaczącym partnerem handlowym dla tego regionu, a ostateczny wpływ liberalizacji handlu w ramach UPG na państwa AKP tego regionu jako grupę będzie prawdopodobnie stosunkowo mały. Z drugiej strony, proponowana umowa o regionalnym wolnym handlu z Australią i Nową Zelandią (PACER) jest innego rzędu wielkości i dla państw AKP regionu Pacyfiku może oznaczać znaczne koszty dostosowań . Dlatego też ważne będzie, aby sprzyjać stopniowemu podejściu do liberalizacji handlu, w połączeniu z innymi środkami, takimi jak na przykład otwieranie rynków państw rozwiniętych na siłę roboczą z państw AKP regionu Pacyfiku oraz zwiększanie pomocy na rzecz rozwoju.

W celu maksymalizacji pożądanych skutków UPG, zasadniczą sprawą jest, aby negocjacje i wyniki były ściśle skoordynowane z programowaniem oraz, we właściwym czasie, wdrażaniem pomocy na rzecz rozwoju, zarówno na poziomie regionalnym jak i krajowym, w celu uzyskiwania efektu synergii. Szczególne znaczenie mają związane z handlem pomoc i budowanie zdolności, zarządzanie społeczno-ekonomiczne, finansowe i podatkowe, jak również ukierunkowane środki wsparcia, obejmujące zgodność z międzynarodowymi standardami celnymi, oraz ułatwienia handlowe, a w odpowiednich przypadkach, cukrownictwo, rozwój sektora prywatnego i zasobów ludzkich oraz ochrona socjalna.

Poprzez elastyczność, konstruktywność i innowacyjność, UE może wytyczyć nowe, sprzyjające rozwojowi standardy w negocjacjach handlowych z małymi rozwijającymi się gospodarkami wyspiarskimi, które mogą zostać uwzględnione przez innych rozwiniętych partnerów handlowych tego regionu przy renegocjowaniu ich porozumień handlowych z państwami AKP regionu Pacyfiku.

3.2.3. Zrównoważona gospodarka zasobami naturalnymi

Biorąc pod uwagę znaczenie prawidłowej gospodarki zasobami naturalnymi, Komisja proponuje, aby jednym centralnym tematem morskim tej zacieśnionej współpracy była zrównoważona gospodarka zasobami naturalnymi oraz wsparcie państw AKP regionu Pacyfiku w ich działaniach związanych z radzeniem sobie ze skutkami zmian klimatu, podnoszenia się poziomu mórz, zmniejszania zasobów rybnych, blaknięcia koralowców, sprzecznej za zasadami zrównoważonego rozwoju wycinki drzew, degradacji gleb oraz zwiększającej się ilości zanieczyszczeń i odpadów.

Jest to dziedzina polityki, w której wartość dodana UE jest jasno potwierdzona i w której Europa, oprócz swojej pomocy finansowej, może zaoferować zebrane doświadczenia i wiedzę w zakresie radzenia sobie z problemami ekologicznymi i kwestiami gospodarki zasobami. To umożliwiłoby również integrację starań podejmowanych w ramach współpracy UE-państwa Pacyfiku z wysiłkami podejmowanymi w skali międzynarodowej celem radzenia sobie z kluczowymi globalnymi wyzwaniami ekologicznymi, w odniesieniu do których państwa AKP regionu Pacyfiku, Nowa Zelandia oraz UE mają wspólne cele, na przykład cele Protokołu z Kioto. Należy dążyć do dialogu z pozostałymi państwami trzecimi aktywnie zaangażowanymi w eksploatację zasobów naturalnych tego regionu.

Na podstawie priorytetów wyrażonych przez sam region[6], Unia Europejska może pomóc państwom AKP regionu Pacyfiku w zarządzaniu ich zasobami oceanicznymi i przybrzeżnymi w sposób zrównoważony, poprzez inicjatywy, które łączyłyby ochronę biologicznej różnorodności rybołówstwa i mórz z jednoczesnym wspieraniem współpracy regionalnej i wzmacnianiem głosu małych rozwijających się państw wyspiarskich. Inicjatywy takie mogłyby zapewnić środki budowania zdolności mające wspierać realizację wielostronnych umów dotyczących ochrony środowiska oraz innych niezbędnych programów związanych ze zrównoważoną gospodarką zasobami naturalnymi; inicjatywy takie mogłyby stanowić również platformę zaangażowania dla zainteresowanych państw członkowskich UE. Grupa Robocza ds. Sektora Morskiego z CROP w ramach Forum[7] byłaby właściwym ośrodkiem, który mógłby zająć się wprowadzaniem w życie tej inicjatywy i nadzorowaniem jej realizacji.

Rybołówstwo jest sektorem, który może w znaczący sposób przyczynić się do rozwoju gospodarczego państw AKP regionu Pacyfiku oraz do ich integracji z gospodarką światową. Zrównoważone wykorzystanie zasobów połowowych oraz dobre zarządzanie tym sektorem są zatem ważnym priorytetem w programie tego regionu. UE zdobyła już znaczne doświadczenia we współpracy regionalnej w zakresie rybołówstwa w regionie Pacyfiku, zarówno w zakresie wspólnej polityki rybołówstwa, jak i polityki na rzecz rozwoju, szczególnie w odniesieniu do badań i oceny zasobów. Między UE i partnerami z tego regionu skupionymi w ramach Agencji Rybołówstwa Forum Wysp Pacyfiku istnieje wieloletnia udana współpraca w ramach organizacji zarządzania regionalnego, takich jak Komisja Rybołówstwa Pacyfiku Zachodniego i Środkowego. UE może zwiększyć swoje starania w celu promowania zrównoważonego zarządzania rybołówstwem poprzez wspieranie regionalnego systemu monitorowania oraz kontroli i nadzoru, jak również poprzez wzmacnianie zdolności regionu do walki z nielegalnymi, niezarejestrowanymi i nieuregulowanymi połowami, szczególnie wobec poniesionych strat w dochodach. Istnieją ponadto możliwości badań w zakresie rybołówstwa i badań morskich, które UE zamierza wspierać w celu rozwoju zrównoważonego zarządzania rybołówstwem w tym regionie.

Nowa generacja umów o współpracy partnerskiej w zakresie rybołówstwa jest wyznacznikiem nowego podejścia, ponieważ oprócz zapewnienia kontrolowanego dostępu statków europejskich do możliwości połowowych, umowy te przewidują ścisłą współpracę w zakresie wspierania odpowiedzialnego rybołówstwa oraz zapewniają ochronę i zrównoważone wykorzystanie zasobów połowowych zainteresowanych państw partnerskich. Podejście to będzie wprowadzane poprzez dialog programowy i wsparcie finansowe dla tego sektora, tak, aby zapewnić kluczowy wkład w określanie i wdrażanie, przez państwa przybrzeżne, polityki dotyczącej zrównoważonego rozwoju działalności połowowej na wodach tych państw. Pierwsze dwie umowy tego typu zostały zawarte z państwami partnerskimi z regionu Pacyfiku.

Kilka państw AKP regionu Pacyfiku oraz KTZ ma lasy tropikalne i cechuje je związana z tymi lasami różnorodność biologiczna. WE zdobyła już znaczne doświadczenia we współpracy z Papuą-Nową Gwineą w zakresie zrównoważonego pozyskiwania drewna. W coraz większym stopniu, weryfikacja legalności działań związanych z pozyskiwaniem drewna i jego wywozem jest postrzegana jako kluczowy instrument w sektorowych programach reform. Niezawodne systemy mogące odróżnić produkcję zgodną z prawem od produkcji nielegalnej będą miały zasadnicze znaczenie, tak, aby zapewnić wiarygodne gwarancje dla uczestników rynku, że drewno zostało pozyskane zgodnie z prawem. Zgodnie z planem działania dotyczącym egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa (FLEGT) obejmującym państwa AKP, Komisja proponuje wspieranie podejścia regionalnego oraz rozwój zdolności krajowych i regionalnych do monitorowania i wspierania umów o partnerstwie FLEGT.

Rozważając zagrożenie klęskami żywiołowymi, Komisja zaproponowała w 2005 r. państwom AKP regionu Pacyfiku ustanowienie regionalnego programu gotowości na wypadek klęsk . Inicjatywę tą można by kontynuować i rozszerzyć na dziedzinę ograniczania skutków klęsk żywiołowych (ograniczenie ryzyka, łagodzenie zagrożeń oraz ograniczona podatność, przy uwzględnieniu potrzeby dostosowań do zmian klimatu). Środki takie uzupełniają istniejące działania regionalne zmierzające do ograniczenia podatności na kryzysy.

Wysokie ceny ropy, odległe położenie i małe rozmiary rynków powodują, że energia odnawialna oraz efektywność energetyczna są wyjątkowym priorytetem małych wysp Pacyfiku. Obecne inicjatywy WE w tym sektorze można kontynuować i rozszerzać, szczególnie w ramach Inicjatywy Energetycznej Unii Europejskiej (EUEI) oraz powiązanego Funduszu Energetycznego AKP-UE. Wsparciem WE można by także objąć kontrole zanieczyszczeń, gospodarkę wodną i system sanitarny.

Działania w zakresie zrównoważonej gospodarki zasobami naturalnymi powinny sprzyjać tworzeniu warunków dla wzrostu gospodarczego, prowadzącego do generowania produktywnego i stabilnego zatrudnienia, spójności społecznej i ochrony socjalnej, jak również do zmniejszenia skali ubóstwa, przyczyniając się tym samym do osiągania Milenijnych Celów Rozwoju . Ciągłej uwadze będzie poddana żywotna kwestia rozwoju zasobów ludzkich. W tym kontekście podmioty pozarządowe odgrywają ważną rolę ponieważ w istotny sposób przyczyniają się do otwierania społeczeństw, szczególnie poprzez wspieranie ulepszonych rządów, budowanie narodu oraz przekazywanie uprawnień.

Inwestycje w naukę i technologie na wyspach Pacyfiku wraz z inwestycjami w zasoby ludzkie i rozwój instytucjonalny wzmocnią zdolności w wielu obszarach istotnych dla zrównoważonego rozwoju wysp, takich jak zarządzanie rybołówstwem, różnorodność biologiczna czy gotowość na wypadek klęsk żywiołowych. Możliwości współpracy w zakresie badań należy rozwijać zgodnie z założeniami ramowych programów UE w zakresie badań.

Nowoczesne technologie informatyczne i komunikacyjne w znaczny sposób pomagają rozwijać umiejętności, w szczególności w regionach bardzo odległych, i mogą być one systematycznie włączane do wdrażania wyżej wspomnianych proponowanych działań, na przykład w formie systemów nadzoru i kontroli dla rybołówstwa i pozyskiwania drewna czy w formie ułatwień w komunikacji w dziedzinie edukacji , jak również poprzez umożliwianie mediom opisywania i ochrony ogromnej różnorodności kulturowej regionu oraz uzmysławiania jego gospodarczego potencjału. Zbadane zostaną możliwości wprowadzenia lub rozwoju kształcenia na odległość, w szczególności e-kształcenia , w odległych obszarach wiejskich i społecznościach wyspiarskich.

3.3. Zwiększenie skuteczności przekazywania pomocy

Aby pomoc UE na rzecz rozwoju była bardziej efektywna oraz aby ograniczyć znaczne koszty transakcji po obu stronach, Komisja proponuje, aby pomoc była bardziej skoncentrowana, jak przedstawiono powyżej, a większa uwaga została skoncentrowana na poziomie regionalnym, na bardziej skutecznym wykorzystaniu środków przyznanych małym państwom oraz na większym wykorzystaniu wsparcia budżetowego, tam gdzie jest to możliwe.

3.3.1. Koordynacja działań ofiarodawców

Proponowana koncentracja strategii UE ułatwi koordynację działań ofiarodawców zarówno na poziomie UE, jak również z innymi ofiarodawcami, w szczególności Australią i Nową Zelandią, do czego Komisja będzie w dalszym ciągu dążyć w celu złagodzenia presji związanej z ograniczonymi zdolnościami zainteresowanych rządów krajowych. Koordynacja ma znaczenie decydujące, aby strony zmierzające do osiągnięcia wspólnych celów uniknęły pokrywania się działań i niekonsekwencji. Koordynacja ofiarodawców ma szczególne znaczenie w państwach niestabilnych. W regionie realizowany jest szereg programów w ramach Globalnego Funduszu Walki z AIDS, Gruźlicą i Malarią, a istniejący i zrzeszający wielu ofiarodawców fundusz Trust Fund on Avian and Human Pandemic Influenza może być przykładem międzynarodowej koordynacji ofiarodawców w ramach sektora zdrowia, w sytuacji gdyby w regionie nastąpił wybuch epidemii.

3.3.2. Bardziej skuteczna i wydajna współpraca z najmniejszymi państwami

Pełne zaangażowanie w realizację Umowy z Kotonu wymaga ciągłego dialogu politycznego, współzarządzania w ramach współpracy na rzecz rozwoju i pełnego uczestnictwa w procesie UPG. W przypadku kilku najmniejszych państw AKP regionu Pacyfiku taka intensywna współpraca stwarza poważne wyzwanie dla ich administracji, w szczególności w odniesieniu do wdrażania indywidualnych programów krajowych. W celu zwiększenia efektywności pomocy i ograniczenia kosztów transakcji, w szczególności w przypadku najmniejszych państw AKP regionu Pacyfiku, przy jednoczesnym zapewnieniu zaangażowania lokalnego, należy rozważyć nowe sposoby podejścia, oparte na istniejących doświadczeniach. Za wzór do naśladowania można przyjąć trwający wielopaństwowy program energii odnawialnej.

3.3.3. Wsparcie budżetowe

We współpracy z państwami AKP regionu Pacyfiku UE zamierza bardziej systematycznie stosować instrument wsparcia budżetowego.

W tym celu, mając na uwadze ograniczone zaangażowanie w regionie Pacyfiku instytucji powstałych na mocy układów z Bretton Woods, planuje się rozpoczęcie dialogu z MFW, szczególnie w celu wymiany analiz, doświadczeń i opracowań z zamiarem rozwoju ściślejszej współpracy w regionie Pacyfiku w zakresie wsparcia budżetowego.

Ponadto UE będzie czynnie pomagać państwom AKP regionu Pacyfiku, aby te spełniały kryteria kwalifikowalności do otrzymania wsparcia budżetowego, a kryteriami tymi są:

- dokument poświęcony strategii ograniczania strefy ubóstwa (Poverty Reduction Strategy Paper) lub narodowa strategia rozwoju, w trakcie przygotowania;

- stabilne ramy makroekonomiczne, które są zadowalające albo w trakcie reform;

- przejrzyste i należyte zarządzanie finansami publicznymi.

Obecnie funkcjonuje jeden, stosunkowo skromny, program wsparcia budżetowego w Vanuatu, finansowany przez WE. Komisja bada zakres rozszerzenia wsparcia na inne państwa, takie jak Samoa i Fidżi, oraz ewentualnie inne państwa.

Na poziomie regionalnym , WE zapewnia fundusze dla Forum Wysp Pacyfiku, w formie porozumień o wkładzie finansowym, które zapewniają wysoki stopień zaangażowania. Wkrótce dokonana zostanie ocena instytucjonalna w celu ustalenia warunków bliższej współpracy. W przyszłości można przejść do rozważenia innych form finansowania, ze wskazaniem na większy wkład UE w określanie i monitorowanie odpowiednich programów.

4. Wnioski

Region Pacyfiku i UE mają wpisane w swoją historię wieloletnie i bliskie partnerstwo[8]. Pomimo że ich powiązania nieuchronnie osłabły w drugiej połowie 20. wieku w wyniku dekolonizacji, to od tamtego czasu te dwa regiony zasadniczo się rozwinęły i ponownie się do siebie zbliżyły.

To stwarza rzeczywistą okazję do zacieśnienia partnerstwa w ujęciu szerokiego dialogu politycznego, handlu i współpracy na rzecz rozwoju. Pomimo że region Pacyfiku i UE są bardzo odległe geograficznie, to są dla siebie ważniejsi niż się na ogół uważa w Europie. Te dwa regiony mają sobie dużo do zaoferowania, w znacznym stopniu się uzupełniają oraz podzielają kluczowe wartości i interesy.

Ponieważ tylko kilka państw członkowskich oraz Komisja posiada przedstawicielstwa w państwach AKP regionu Pacyfiku, region ten wydaje się szczególnie odpowiednim miejscem na wspólną obecność i działania UE w tej dziedzinie, na przykład poprzez delegowanie urzędników ze służb państw członkowskich do regionalnych przedstawicielstw Komisji w regionie Pacyfiku, które mogłyby również doraźnie zapewniać infrastrukturę („Europe House”).

Stopniowy rozwój, w połączeniu z niezbędną elastycznością, umożliwiłby lepsze reprezentowanie UE w regionie Pacyfiku, poprzez bardziej widoczną obecność, pogłębiony dialog polityczny i wyższy status UE.

PAŃSTWA AKP – WAŻNE DANE STATYSTYCZNE

Ludność | Powierzchnia (km²) | HDI (UNDP 2003) | EEZ | PKB per capita (według standardu siły nabywczej USD) Bank Światowy 2004 r. |

2004 r. | (1000 km²) |

Wyspy Cooka | 20300 | 240 | 1830 | 4896** |

Fidżi | 848000 | 18272 | 0,752 | 1260 | 2690 |

Kiribati* | 98000 | 690 | 3600 | 970 |

Wyspy Marshalla | 60000 | 170 | 2131 | 2370 |

Mikronezja | 127000 | 700 | 2978 | 1990 |

Nauru | 10100 | 24 | 320 | 1917** |

Niue | 1800 | 259 | 390 | 2970** |

Palau | 20000 | 487 | 601 | 6870 |

Papua-Nowa Gwinea | 5700000 | 462840 | 0,523 | 3120 | 580 |

Samoa* | 179000 | 2857 | 0,776 | 120 | 1860 |

Wyspy Salomona* | 471000 | 28446 | 0,594 | 1630 | 550 |

Timor Wschodni* | 925000 | 14874 | 0,513 | 322 | 550 |

Tonga | 102000 | 699 | 0,81 | 700 | 1830 |

Tuvalu* | 11190 | 26 | 757 | 989** |

Vanuatu* | 215000 | 12189 | 0,659 | 680 | 1340 |

Łącznie | 8788390 | 542773 | 20439 |

* Państwa najsłabiej rozwinięte** dane z roku 2002, źródło: Uniwersytet Południowego Pacyfiku.

Źródła: NZaid: Raport roczny 2004-2005; Raport o rozwoju regionu Pacyfiku (2002); Sekretariat Wspólnoty Pacyfiku; Raport o rozwoju światowym 2006; UNDP: Raport o rozwoju ludzkim (2004).

DANE STATYSTYCZNE DOTYCZąCE KTZ REGIONU PACYFIKU

Państwo | Ludność (lipiec 2006 r. szacunkowo) | Powierzchnia (km²) | EEZ (km²) | PKB per capita (SSN) (2003 r. szacunkowo) |

Nowa Kaledonia | 219 246 | 19 060 | 1 347 964 | 15 000 USD |

Pitcairn | 45 | 47 | 837 221 | B/D |

Polinezja Francuska | 274 578 | 4 167 | 4 553 115 (druga pod względem wielkości na świecie) | 17 500 USD |

Wallis & Futuna | 16 025 | 274 | 271 050 | 3 800 USD (2004 r. szacunkowo) |

ANNEX

1. The Pacific Region

1.1. Key characteristics

Oceania is an essentially maritime continent of about 30 million people with Australia at its centre of gravity. There are 15 countries in this region that have a special development, trade and political cooperation with the EU, governed by the Cotonou Agreement between the EU and Africa, the Caribbean and the Pacific (ACP). The total population of the 15 Pacific ACP countries is only about 9 million. Papua New Guinea (PNG) with its 5.7 million inhabitants is the biggest, while Niue with 1800 is the smallest. The Pacific ACP countries are inhabited by Pacific peoples (Melanesians, Micronesians and Polynesians). Papua New Guinea, Solomon Islands and Vanuatu are all Melanesian countries. Timor-Leste and Fiji are predominantly Melanesian, while Fiji also has an important Indo-Fijian population. The Federated States of Micronesia (FSM), Kiribati, Nauru, Palau and the Republic of the Marshall Islands are all Micronesian countries. Cook Islands, Niue, Samoa, Tonga and Tuvalu are the Polynesian countries.

In addition, the Pacific region includes eight territories , of which four are European: New Caledonia, French Polynesia and Wallis and Futuna are French territories, while tiny Pitcairn is the last remaining UK territory in the Pacific. Of the remaining four territories three are with the United States (American Samoa, Guam and Northern Marianas); and one with New Zealand (Tokelau).

Apart from PNG, Solomon Islands and Fiji land resources are limited, but marine resources are very considerable. Twenty million sq km of the Exclusive Economic Zone (EEZ) of the Pacific region belongs to the Pacific ACP countries[9]. The Pacific has the richest fishing grounds in the world and is one of the world’s centres of marine biological diversity , with up to 3,000 species found on a single coral reef. It has been estimated that PNG alone has five times more species of fish than the entire Caribbean region and twice as many as the Red Sea. Forests and their biodiversity are other important components of the Pacific islands natural capital, especially for poor rural communities in Melanesia. PNG hosts one of the world’s four remaining tracts of tropical rainforest and 7% of the world’s species of plant and terrestrial life forms, while Solomon Islands has the highest concentration of endemic birds on the planet. The region is rich in minerals – gold, copper, nickel – as well as oil and gas, and much of it is still unexplored.

Australia and New Zealand play a special role in the region. Each country has its own Pacific strategy, however, Australia and New Zealand have coordinated policies in some areas.

Australia, the region’s dominant economy and political actor, is geographically close to Melanesia. The region’s stability has always been an important issue for Australian foreign policy, while the Pacific is less important for Australia in commercial terms. Key concerns for Australia relate to transnational crime, and in recent years Australia has been pursuing a robust policy aimed to prevent the emergence of failed states in the region, including important initiatives to stabilise the Solomon Islands, to improve governance in PNG and to promote regional police cooperation. Its policy has been influenced by a number of terrorist attacks outside Australia, where Australian lives were lost. Australia has a delicate balancing act so as not to be seen as over-dominant. The country’s relations with its immediate neighbour, Papua New Guinea, have sometimes been strained, while its negotiations with Timor-Leste regarding a permanent maritime boundary, including access to natural resources, have, at times, been difficult. An important ongoing debate in the region concerns the interest of the Pacific ACP countries in gaining access for their citizens to the Australian labour market, in particular for unskilled labour. Australia is the most important donor in the region and has recently announced a very substantial increase of its ODA. Australia is about to launch its first White Paper on Development as well as an analytical report highlighting major challenges facing the Pacific to the year 2020. Australia is highly supportive of EU engagement with the region and keen to coordinate its development assistance with the EU.

New Zealand has close ties to the Pacific, and notably Polynesia, partly for historical reasons, partly because of its large Polynesian population. The Pacific is a primary area for New Zealand’s foreign policy. It played an important role in the peace process for Bougainville and it is the second biggest participant in the Regional Assistance Mission to Solomon Islands (RAMSI). New Zealand is committed to promoting Pacific regionalism. The Pacific is a medium-sized trading partner for New Zealand. It concentrates most of its relatively limited ODA to the region and is an important development partner for many Pacific ACP countries. Like Australia, New Zealand is also highly supportive of an active EU engagement with the region and keen to coordinate its development assistance with the EU.

1.2. Geo-political and geo-economic importance

The US, Japan, China, Australia and New Zealand are the key Pacific powers, and they all have important security, political and trade interests in the wider Pacific region, where the US has been the leading power since the end of World War II. Japan and Australia are close US allies, and have underpinned the position of the US in the wider Pacific for decades, while the European role has decreased with decolonisation. France, however, is significantly engaged through its territories and military presence. The growing engagement of China in the region is a new factor influencing future developments in the Pacific in the form of Chinese trade, investments, migration and aid coupled with an intensifying diplomacy. As the economies of China, India and ASEAN continue to grow rapidly, demand for the region’s natural resources is increasing.

1.3. Main development challenges

Of the 15 Pacific ACP countries no less than 11 have populations around or below 250.000[10]. It is difficult for such small nations to attain a critical mass for production and trade or indeed political influence, because of important dis-economies of scale. The concern is that for many small Pacific ACP countries globalisation may not mean interdependence, but increased dependency.

With the exception of Tonga, which is an almost absolute monarchy, all Pacific ACP countries are fully fledged democracies , but modern institutions have not yet taken root everywhere and do not easily combine with traditional power structures. In recent years political developments have proven that a number of Pacific countries are potentially unstable[11].

A number of Pacific countries, notably PNG and Solomon Islands, face important problems of governance and corruption . These are often linked to the issue of nation building in countries that are very heterogeneous, as identification with a clan or similar group may be stronger than with the State[12].

While the region, apart from Tonga, is not in general marred by grave human rights problems, there are serious issues related to gender . While the situation differs from country to country, violence against women and polygamy constitute important problems and women still have far to go in terms of empowerment[13].

Poverty and progress towards the Millennium Development Goals (MDGs) remain important challenges in a number of the countries. Poverty of opportunity is a particularly acute problem, with rural communities, where most Pacific islanders live, facing problems, such as poor access to basic social services, sustainable, efficient and affordable energy services and telecommunications, and with economic activities hampered by distance, insufficient and expensive transport services and limited access to capital.

Unsustainable management of natural resources is a serious issue facing several countries in the region. In particular, the rates at which forests are being depleted and biodiversity is being lost are so high that the countries concerned risk losing critical economic assets within a very short time span. Often a result of weak governance, this combines with serious leakages of financial resources away from Government. The result is that critical resources that should be invested in the development of these countries are diverted.

The Pacific ACP countries have relatively good food-security , although there is a problem of malnutrition in some places. However, while there is a tradition for safety nets and a culture of sharing, community support systems are now under strain in many places.

[pic]

The Pacific possesses an exceptional cultural diversity[14] , which is the basis for an extraordinary richness of cultural expression. This diversity, including the linguistic heritage, should be preserved[15]. Furthermore, this diversity also represents a non-negligible source of wealth in economic terms which the media through the use of ICTs can help realise.. The question of how best to achieve the desired and inevitable economic modernisation without jeopardising fundamental strengths of the traditional culture is crucial to the future of the region. When engaging in dialogue and development cooperation with the Pacific ACP countries this cultural dimension needs to be fully taken into account.

For potential investors Pacific culture imposes a number of important constraints. Traditional collective land ownership raises barriers to obtaining land for development and using land as collateral. The strong culture of sharing constitutes a disincentive to saving for investment.

Some of these factors may partly explain the weak economic growth experienced by most Pacific ACP countries, a concern not least in view of the growing population (around 3% a year) A study of economic data (available for 11 of the 15 Pacific ACP countries - excluding Cook Islands, Nauru, Niue and Tuvalu) shows that in the period 2000-2004 average annual GDP growth was only 1.1%. However, some countries, notably Samoa, have recorded strong growth in the same period. Average inflation for the 11 countries stood at a modest 1.6% in 2004. There are considerable differences in GDP/capita requiring adapted policies and cooperation.

The Pacific is particularly vulnerable to natural disasters, such as earthquakes, tsunamis and hurricanes, and generally with the poorest population segments being the most exposed. Since 1950 natural disasters have affected more than 3.8 million people in 14 Pacific ACP countries (Timor-Leste not included). In the 1990s alone natural disasters cost the region about USD 2.8 billion (in real 2004 value). From 1990 to 1999 the region had the world’s highest rates of disaster-related mortality, percentage of population affected, and damage cost per capita. While traditional coping mechanisms are strong, the number of reported disasters and the population affected per event have increased significantly, reflecting population growth, rapid urbanisation, growing environmental degradation in coastal areas, climate change and variability. With climate change and increasing sea levels many low-laying Pacific islands are at risk and the region may in future face a serious problem in terms of environmental refugees.

Last but not least, the geography of the Pacific is characterised by the enormous distances between and within most of its countries. The Cook Islands (population less than 25,000) stretch 1,400 km from North to South, and 1,000 km from East to West, while Kiribati (population 100,000) includes Christmas Island located 3,200 km from the country’s capital. In addition, it is the ACP region which is the furthest removed from the EU in geographical terms. This “tyranny of distance” is a serious constraint for development in the Pacific, because of serious diseconomies of distance resulting notably in low frequency and high-cost transport. However, electronic communication is becoming cheaper and more available.

1.4. Regional cooperation

The Pacific Islands Forum (the ‘Forum’) is the premier regional policy-making body of the self-governing states in the Pacific. Established in 1971, its membership includes 14 of the Pacific ACP countries together with Australia and New Zealand.[16] Forum Heads of State and Government meet annually, as do Forum Economics and Education Ministers. Similar meetings are planned for Forum Health Ministers. Ad hoc meetings of Transport and Fisheries Ministers are also held. The Chairmanship of the Forum rotates on an annual basis among the Member States. As regards security, the Biketawa Declaration of 2000 establishes a framework for Forum intra-state security cooperation, which calls for Forum Foreign Affairs Ministers to meet as part of an ad hoc crisis management mechanism for the region.

The Forum is served by its Secretary-General, whose work is supported by the Forum Secretariat . The Secretariat’s overall objective is to service the Member States and to promote Pacific regional cooperation, particularly on economic and trade matters. It also acts as the Forum’s administrative arm, implementing its decisions, including delivering development assistance to Member States. In the case of trade-related assistance, it can also act as implementing agency.

The Forum Secretary-General is also permanent Chair of the Council of Regional Organisations in the Pacific (CROP) , which brings together the Forum Secretariat and nine other Pacific regional organisations (see annex A)[17].

At the October 2005 meeting of Forum Heads of State and Government two important decisions aiming at strengthening regional cooperation were taken. The Leaders approved an Agreement giving the Forum legal personality under international law. They also approved the Pacific Plan and a roadmap for its implementation. This decision represents the culmination of a process started in 2003 by initiative of the New Zealand Forum Chair aimed at strengthening Pacific regionalism. The Plan, covering the years 2005-2015, has been presented as a dynamic framework for strengthened regional cooperation and integration. It remains to be seen how far effective implementation can be achieved. Full implementation will depend on continued political commitment and mobilisation of the required financial resources.

Presently, regional cooperation in the Pacific is neither broad nor deep. Among the explanatory factors can be mentioned the geography of the region, the fact that many Pacific countries are still relatively young as independent states and therefore particularly sensitive about issues pertaining to sovereignty, and the asymmetry between Australia and New Zealand on the one hand, and the Pacific ACP countries on the other[18].

In 2004 intra-regional trade between the Pacific ACP countries was as low as 3%[19], mainly due to transport costs and the limited size of their markets. These countries have concluded the Pacific Island Countries Trade Agreement (PICTA) , aiming to establish a FTA among its parties. The Pacific Agreement on Closer Economic Relations (PACER) is a trade and economic cooperation agreement among all 16 Forum Member States. It sets out the basis for the future development of trade relations among these states[20].

The Melanesian Spearhead Group (MSG) is a sub-regional trading arrangement among PNG, Solomon Islands, Vanuatu and Fiji, with New Caledonia as an observer. MSG aims at a FTA in 2008 and aspires to a Customs Union.

There is scope for increased cooperation and synergy between the Pacific ACP countries and the region’s OCTs in areas such as environment and vocational training.

1.5. Key partners of the Pacific beyond Europe, Australia and New Zealand: United States, Japan, China and Taiwan

The United States has important security interests in the Pacific, which it has dominated since its victory in World War II. US trade with the larger Asia-Pacific region has now overtaken its trade with the EU, so also for this reason the US has a strong interest in continued stability. The US National Security Strategy from March 2006 highlights the importance of in particular Japan, South Korea and Australia. In its Quadrennial Defense Review Report from February 2006 the US Department of Defense reports that of the major and emerging powers, China has the greatest potential to compete militarily with the United States, adds that the pace and scope of China’s military build-up already puts regional military balances at risk, and states: “U.S. policy remains focussed on encouraging China to play a constructive, peaceful role in the Asia-Pacific region and to serve as a partner in addressing common security challenges, including terrorism, proliferation, narcotics and piracy.” The US has renewed economic and military agreements (Compacts of Free Association) with Palau, Micronesia and the Marshall Islands. The US also has territories in the Pacific, and Hawaii is a US state. Having curtailed its development cooperation with the region in the past the US has recently reengaged, notably with Vanuatu. The US has indicated its interest in seeing the EU pursue an active role in the region.

Japan has security, foreign affairs, trade and fishery interests in the region, and is traditionally an important donor, specialising mainly in infrastructure. As memories of World War II fade Japan’s cooperation with the Pacific ACP countries becomes easier.

China ’s role[21] in the Pacific region is growing in line with its increasing economic weight in the world. There is also migration from China to the Pacific ACP countries. China is competing with Taiwan for diplomatic relations with a number of the 13 Pacific ACP countries, which are members of the UN[22]. It already pursues defence cooperation with PNG, Fiji and Tonga. China has been a “Dialogue Partner” of the Forum since 1989 and has contributed generously to its activities. Since 1992 Taiwan has held its own separate post-Forum meeting with “friendly” Pacific Islands States. This competition between China and Taiwan, through investments and development cooperation, can be destabilising for the Pacific ACP countries concerned, as was seen in PNG in 1999, and most recently in Vanuatu, where it caused a political crisis in 2004.

2. EU AND THE PACIFIC

2.1. EU – Pacific relations so far

EU relations with the region are based on the colonial past , most recently with the UK, France and Portugal as the important players, and before that Germany and Spain. These EU Member States have all influenced the region in ways which are still perceptible today. The influence of British political institutions and tradition has been profound. Many Pacific ACP countries are members of the Commonwealth and most of these retain the Queen of England as Head of State[23].

France and UK have territories in the Pacific. The EU has an Association Agreement with four OCT in the region. The OCT are subject to a different preferential regime from the ACP countries. Under their statutes of autonomy, the French OCT are showing an increased interest in Pacific regional cooperation as they are enhancing contacts with their neighbours and their region.

France is a regional power with an important military presence and a series of diplomatic representations in the region, as well as a growing cooperation with Australia. France also engages in development cooperation with Pacific ACP countries, in particular with Vanuatu.

While the United Kingdom is presently phasing out its development cooperation with the Pacific ACP countries, it remains engaged through its diplomatic representations, its investments, volunteer programmes and its close relations with Australia, New Zealand and the United States.

Several EU Member States are strengthening official contacts with Pacific ACP countries. In addition, many Member States are engaged in other ways in the region, e.g. through scientific research or through a number of European NGOs , mainly environmental or faith-based, in particular from the UK, France, Germany, Italy and The Netherlands.

A number of EU Member States, in particular Portugal , have cooperation activities with Timor-Leste.

The EU’s relations with the Pacific ACP countries are structured, and have been so for decades, first on the basis of the Lome Conventions, and now by the Cotonou Agreement . In political terms an important objective for the EU has been to underpin a successful stabilisation following decolonisation while supporting economic and social progress. Considering the political volatility experienced in a number of Pacific ACP countries, this goal has not yet been convincingly attained. Research and evaluations indicate that the development assistance has had a positive impact in the region and that without it growth would have been lower and social indicators poorer. However, analyses indicate that in the last decade overall economic growth remained sluggish on average and insufficient to reduce poverty.

The EU has furthermore agreed Joint Political Declarations with Australia and New Zealand, and entered into a series of separate Agreements with these two countries, on the basis of which regular consultations are held.

The Pacific ACP countries and the EU share core values , such as democracy, human rights, rule of law, effective multilateralism and environmental protection. These countries are generally supportive of EU environmental positions. They also play a growing role in international institutions. Some of them, notably Fiji, contribute to UN peacekeeping missions worldwide[24].

The EU’s political dialogue with individual Pacific ACP Member States is limited. At the regional level, a broad political dialogue is pursued with the Forum, through the so-called Post-Forum Dialogue, which traditionally follows immediately after the Forum Leaders annual Summit[25]. Article 96 of the Cotonou Agreement concerning essential elements was triggered in the case of the 2000 coup in Fiji. Cooperation was resumed in 2003.

Members of the European Parliament observed the 2001 parliamentary elections in Solomon Islands. A fully-fledged EU election observation mission took take place in Fiji in 2006.

EU-Pacific trade is relatively small and erratic. Unprocessed agricultural products, in particular palm oil and sugar dominate Pacific exports to the EC. Machinery, ships and boats are important items in the EC export structure. There has always been a trade surplus for the Pacific in its exchanges with the EC. Australia and New Zealand are major trading partners for the region particularly as regards Pacific ACP imports. The EC is a relatively small trading partner for the Pacific ACP absorbing around 10% of their exports and providing an estimated 5% of their imports. Based on 5-year averages PNG and Fiji together accounted for a full 90% of the Pacific ACP countries’ exports to the EU, while taking 41% of the total imports from the EU. In 2004 Pacific ACP goods exports to the EU amounted to € 588 million, while goods imports from the EU amounted to € 333 million[26]. Fiji currently exports half of its production (i.e. approximately 165,000 tonnes of a total production of 330,000 tonnes) to the EU under Sugar Protocol at guaranteed prices.

The EU has either signed or initialled fishery agreements with three Pacific ACP countries: Kiribati, Solomon Islands and the Federated States of Micronesia. A small number of Spanish and French vessels are fishing with licenses under these agreements. In December 2004, the European Community acceded to the Western Central Pacific Fisheries Convention (WCPFC), which is responsible for overseeing the sustainable management and conservation of tuna in the Pacific. The EU also supports the scientific tuna stock work of the Secretariat of the Pacific Community (SPC). The EC is also an active participant in the on-going inter-governmental consultations for the creation of a regional fisheries management organisation for non-tuna species in the Pacific.

EC development assistance to the region is substantial, and total aid granted under successive Lomé Conventions and the Cotonou Agreement exceeds € 1.8 billion.[27] Furthermore, Timor-Leste has received more than € 200 M under other instruments since 1999. In addition, the European Investment Bank and the Centre for Development of Enterprises are also active in the region. Together with ODA flows from the EU Member States, such as Portugal’s bilateral aid of more than € 300 M for Timor-Leste, the EU is one of the few major donors to the Pacific ACP countries, and this includes support financed by the EU’s budget, such as the Erasmus Mundus programme, food security and environment.

In September 2004 the EU and 14 Pacific ACP countries opened negotiations on an Economic Partnership Agreement (EPA )[28]. These aim at arriving at an ambitious and development-oriented arrangement, which should promote regional integration and economic development, policy reform, sustainable management of resources, such as fisheries, thereby also contributing to the reduction of poverty. The ACP side has indicated its interest in securing arrangements relating to services and tourism, fisheries and investment as well as goods. Their commitment to these negotiations was most recently confirmed by Pacific ACP Leaders in October 2005. However, given that negotiations need to be concluded before the end of 2007, there is a need for the ACP side to accelerate preparations and negotiations[29]. EPA will replace the preferential access scheme contained in Cotonou and which is currently covered by a WTO waiver, which expires in 2008.

2.2. Present challenges facing EU – Pacific relations

Presently, EU relations with the Pacific suffer from a lack of political profile and visibility on both sides, inadequate arrangements for regional interaction and reduced efficiency in development cooperation efforts due to a lack of focus and high transaction costs. Beyond the bilateral consultation mechanisms between the EU and Australia and New Zealand respectively, the only structured interaction between the EU and the Pacific region is provided by the so-called Post-Forum Dialogue.

Immediately following the Forum Summit, the Heads of State and Government interact with main Forum partners and donors through the Post-Forum Dialogue at ministerial level. On the Forum side this involves a panel consisting of three ministers and the Forum Secretary-General with a minister representing the Forum Chair as head of Delegation.

Presently, the EU takes part in this Dialogue with a delegation consisting only of the Commission. However, twice the EU Council Presidency has been associated to the Commission in this exercise. In parallel, France and the UK, the two EU Member States with remaining significant engagements in the Pacific region, hold separate Dialogue-meetings with the Forum panel.

Although positive exchanges have taken place over the years between the EU and the Pacific region through this arrangement, the Post-Forum Dialogue does not fully reflect the importance of EU-Pacific relations and is insufficient in terms of sustaining the bilateral relationship between the regions. Particular shortcomings are as follows:

1. Limited visibility for the EU in the Pacific. The arrangement does not reflect the fact that the EU is the second largest donor in the region. No joint communiqué is issued after the dialogue. The number of Dialogue partners has been increasing over the years.

2. Limited visibility for the Pacific in Europe due to lack of formal preparation in the EU institutions and the fact that the meetings always take place in the Pacific region.

3. Limited impact on both sides due to lack of formalisation.

4. As the Post-Forum Dialogue takes place the day after the Forum summit is concluded, there is insufficient time for the EU side to properly prepare its reactions to the summit outcome.

5. The time allotted to the EU dialogue is insufficient to deal with an increasingly comprehensive EU-Pacific agenda. The distribution of responsibilities between the two parties as regards the issues in the agenda is unsatisfactory.

Full engagement in the Cotonou partnership entails sustained political dialogue, co-management of development cooperation and full participation in the EPA process. For a number of the smallest Pacific ACP countries such intensive cooperation poses a serious challenge. The costs for these countries relating to their Cotonou obligations is substantial, the cooperation may therefore not reach critical mass for them, and may even outweigh the benefits. For countries with limited administrative capacity there is the added concern that the cooperation may crowd out other and perhaps more important activities.

The European OCT face specific challenges, such as economic, social and environmental vulnerability, as well as problems of scale and progressive erosion of their trade preferences with the EU. At the same time, the OCT have a number of strengths, such as advanced education, health and research facilities and relatively developed economies, which they bring to the growing ACP-OCT interaction in the region.

Annex A

CROP Agencies

The ten organisations are:

The Pacific Islands Forum Secretariat (PIFS)

Pacific Forum Fisheries Agency (FFA)

Pacific Islands Development Programme (PIDP)

Secretariat for the Pacific Community (SPC)

South Pacific Applied Geoscience Commission (SOPAC)

South Pacific Regional Environment Programme (SPREP)

South Pacific Tourism Organisation (SPTO)

University of the South Pacific (USP)

South Pacific Board for Educational Assessment (SPBEA)

Fiji School of Medicine (FSchM)

The CROP membership varies significantly and is summarised in the table below.

Annex B

European Representations in Pacific ACP Countries |

Papua New Guinea | EC Delegation, UK High Commission, French Embassy |

Fiji | EC Regional Delegation, UK High Commission, French Embassy |

Timor Leste | EC Technical Office, Portuguese Embassy, UK Embassy, Irish Representative Office, French Co-operation Office |

Solomon Islands | EC Office, UK High Commission |

Vanuatu | EC Office, French Embassy |

Samoa | EC Technical Office, UK High Commission |

Kiribati | EC Technical Office |

[1] Wyspy Cooka, Wyspy Fidżi, Kiribati, Wyspy Marshalla, Sfederowane Stany Mikronezji, Nauru, Niue, Palau, Papua-Nowa Gwinea, Samoa, Wyspy Salomona, Timor Wschodni, Tonga, Tuvalu i Vanuatu.

[2] Timor Wschodni ma status obserwatora.

[3] Szczegóły w załączniku.

[4] Szczegóły w załączniku.

[5] Dziewięć agencji CROP to wyspecjalizowane agencje techniczne, działające na podstawie umów międzynarodowych na poziomie regionu Pacyfiku.

[6] W Planie działań dla Pacyfiku jednym z najważniejszych priorytetów tego regionu jest ułatwianie międzynarodowego finansowania zrównoważonego rozwoju, różnorodności biologicznej, ochrony środowiska i przeciwdziałania skutkom zmian klimatu w regionie Pacyfiku. W ramach tej pozycji, Plan działań dla Pacyfiku odnosi się również do zintegrowanego planu w zakresie rolnictwa i rybołówstwa. Polityka oceaniczna wysp Pacyfiku, przyjęta w 2002 r. promuje zintegrowaną gospodarkę oceaniczną, która leży w interesie przyszłych pokoleń mieszkańców wysp Pacyfiku, tworząc zintegrowane ramy dla inicjatyw oceanicznych.

[7] Grupa składa się z Sekretariatu Wspólnoty Pacyfiku,, Komisji Południowego Pacyfiku ds. Stosowanych Nauk o Ziemi (SOPAC) oraz Ekologicznego Programu Regionu Pacyfiku.

[8] Patrz załącznik.

[9] Of the 15 Pacific ACP countries six (Cook Islands, FSM, Nauru, Niue, Palau and the Republic of the Marshall Islands) have a total population of around or less than 250.000, but combined EEZs that exceed 8 million km2.

[10] All 15 Pacific ACP countries are SIDS (Small Island Developing States), and they participate actively in the UN-sponsored SIDS’ process, which most recently resulted in the Mauritius Declaration and Mauritius Strategy for the Further Implementation of the Programme of Action for the Sustainable Development of SIDS agreed in January 2005.

[11] Secessionist war on the island of Bougainville in PNG; tensions in Solomon Islands; repeated coups in Fiji; severe economic and financial crisis in Nauru; democratic deficit in Tonga.

[12] While PNG is ranked 130th in Transparency International’s corruption perception index, in some other Pacific countries corruption is a minor issue, such as in Kiribati, where theft is seen as dishonouring, and carries severe social sanctions.

[13] An extreme case is Solomon Islands, which as late as early 2006 did not have a single female member of parliament.

[14] It has been estimated that Papua New Guinea alone has more than 1000 cultural groups speaking some 800 different languages.

[15] The forthcoming UNESCO Convention on the Protection and Promotion of the Diversity of Cultural Expressions will offer a new international framework to promote international cooperation aimed at preserving cultural diversity, which may be important in this regard.

[16] Timor-Leste has observer status in the Forum and is not at present considering full membership.

[17] The core activities of these regional organisations are funded by contributions from Member governments, but they are governed by bodies that reflect their varying membership.

[18] Attempts at sectoral regional integration have had mixed results since the 1970s. PNG, by far the largest Pacific ACP country, established its own higher education system (UPNG, Unitech), while the rest of the region created the University of the South Pacific. Nauru, Samoa, Solomon Islands, Tonga and Vanuatu initially created Air Pacific but then quickly set up their own national airlines to promote tourist arrivals directly from major airports in Australia, New Zealand and Hawaii. The Pacific Forum (shipping) Line also proved unviable as a way of servicing the more peripheral states.

[19] Timor-Leste, which acceeded to the Cotonou Agreement in December 2005, is not included in this statistic.

[20] Timor-Leste is neither party to PICTA nor to PACER.

[21] In 2000 the Pacific Islands Forum agreed to establish of a Pacific Trade Office in Beijing and from 2000 to 2004 bilateral trade with China has doubled from USD 267 million to USD 530 million.

[22] Six Forum Member States currently recognise Taiwan: Solomon Islands, Kiribati, Marshall Islands, Tuvalu, Palau and Nauru.

[23] Pacific culture has influenced major European artists, such as the painter Paul Gauguin and the author W. Somerset Maugham. The Pacific also provides a permanent source of inspiration for the European haute couture art and industry. English is an official language in all the present Pacific ACP countries, apart from Timor-Leste, which has Portuguese as an official language, while French is spoken in Vanuatu and in the French OCT. The fact that so many Pacific islanders speak European languages facilitates exchange and understanding between the two regions.

[24] Fiji’s role in international peacekeeping is quite remarkable. This small country has participated in virtually every UN peacekeeping mission - including in Congo, Namibia, Cambodia, Timor-Leste and Lebanon – and also in Europe, where Fiji has contributed to the stabilisation of Bosnia and Herzegovina, Croatia and Kosovo.

[25] Cf section 3.1. below.

[26] As a result the EU was their second most important export market, after Australia and before Japan, while the EU was only 6th on the list of countries/regions the Pacific ACP countries source their imports from, behind Australia, Singapore, New Zealand, USA and Japan.

[27] Since independence Timor-Leste has benefited from substantial Community assistance under the ALA Regulation.

[28] Timor-Leste, which acceded to the Cotonou Agreeement in December 2005, does not at present participate in the EPA negotiations.

[29] The EU recognises that the Pacific ACP countries’ close links with Australia, New Zealand and the USA make these negotiations more complex. While trade flows between the Pacific ACP countries and the EU are limited, Australia and New Zealand are major trading partners and a FTA with them may imply major adjustment needs for the Pacific ACP countries. However, the opening of the formal negotiations on EPA, have not triggered demands by Australia and New Zealand to open discussions on parallel free trade negotiations as foreseen under Article 6 of the Pacific Agreement on Closer Economic Relations (PACER).