[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 13.2.2006

KOM(2006) 33 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DLA RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Realizacja wspólnotowego programu lizbońskiego: Rozbudzanie ducha przedsiębiorczości poprzez edukację i kształcenie

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

1.1. Przedsiębiorczość jest jedną z kluczowych kompetencji niezbędnych dlarozwoju, zatrudnienia i samorealizacji 4

2. Przedsiębiorczość w edukacji szkolnej 5

2.1. Przedsiębiorczość w ramowych programach dla szkół 5

2.2. Przedsiębiorczość w szkolnictwie podstawowym (uczniowie poniżej 14 lat) 6

2.3. Przedsiębiorczość w szkolnictwie średnim (uczniowie powyżej 14 lat) 7

2.4. Środki wspierania szkół i nauczycieli 8

3. przedsiębiorczość w szkolnictwie wyższym 10

4. Przyszłość 11

4.1. Spójne ramy 12

4.2. Wsparcie dla szkół i nauczycieli 12

4.3. Udział podmiotów zewnętrznych i firm 12

4.4. Wspieranie przedsiębiorczości w szkolnictwie wyższym 12

1. WPROWADZENIE

W lutym 2005 r. Komisja zgłosiła wniosek mający na celu ożywienie strategii lizbońskiej, który proponował skupienie wysiłków Unii Europejskiej na dwóch zasadniczych zadaniach – zapewnieniu silniejszego, trwałego wzrostu oraz tworzeniu większej liczby lepszych miejsc pracy. W nowym partnerstwie lizbońskim na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia podkreślono znaczenie wspierania bardziej przedsiębiorczych postaw i tworzenia warunków korzystnych dla rozwoju MŚP.

Zdolność gospodarki do skutecznej konkurencji i rozwoju zależy od właściwych proporcji puli przedsiębiorstw, które można kształtować poprzez zachęty dla tworzenia nowych firm i kierowanie przenoszeniem działalności. Badania wskazują, że istnieje pozytywna korelacja pomiędzy przedsiębiorczością i wzrostem gospodarczym, szczególnie w państwach o wysokich dochodach[1], chociaż wzrost PKB zależy również od wielu innych czynników. Zrównoważony wzrost oparty na innowacyjności i wysokiej klasy osiągnięciach naukowych wymaga wzrostu liczby nowo powstających przedsiębiorstw, które mogą stworzyć więcej lepszych miejsc pracy. Państwa mogące się pochwalić większym wzrostem wskaźników przedsiębiorczości zwykle wykazują w konsekwencji obniżenie stóp bezrobocia[2]. Ponadto systemy ubezpieczenia społecznego odczuwają rosnącą presję z powodu malejącej liczby osób pracujących. Jeśli Europa chce z powodzeniem utrzymać swój model społeczny, to potrzebuje szybszego wzrostu gospodarczego, większej liczby nowych firm, przedsiębiorców chętnych do rozpoczynania innowacyjnych przedsięwzięć oraz więcej szybko rozwijających się MŚP.

Przedsiębiorczość może być również czynnikiem poprawy spójności społecznej w słabiej rozwiniętych regionach i sprzyjać zatrudnianiu bezrobotnych oraz osób znajdujących się w trudnym położeniu. Ponadto może się ona również przyczyniać do wyzwolenia, wciąż nie w pełni wykorzystanego, potencjału przedsiębiorczości kobiet .

Istnieje potrzeba stworzenia dogodniejszego klimatu społecznego dla przedsiębiorczości, w oparciu o zintegrowaną politykę mającą na celu nie tylko zmianę sposobu myślenia, lecz również podnoszenie kwalifikacji Europejczyków i usuwanie przeszkód w powstawaniu nowych przedsiębiorstw oraz w przenoszeniu i rozwoju działalności. Poprzednie dokumenty Komisji dotyczyły przeszkód regulacyjnych, podatkowych i finansowych[3]. W lutym 2004 r. Komisja przyjęła Plan Działania w Dziedzinie Przedsiębiorczości[4], który proponował środki horyzontalne w celu stworzenia ram wspierających politykę w dziedzinie przedsiębiorczości. W listopadzie 2005 r. zainicjowano zintegrowaną politykę w zakresie MŚP[5].

Chociaż na przedsiębiorczość mają wpływ różne czynniki, należy wziąć również pod uwagę aspekty kulturowe. Europejczycy niechętnie korzystają z możliwości samozatrudnienia i prowadzenia działalności gospodarczej[6]. Badania wskazują, że wsparcie kulturowe (np. poprzez programy edukacyjne, kampanie promocyjne itp.) ma związek z intensywnością działalności przedsiębiorstw w UE[7].

Wspieranie przedsiębiorczości wśród młodych ludzi jest kluczowym elementem Europejskiego Paktu na rzecz Młodzieży przyjętego przez Radę w marcu 2005 r.

1.1. Przedsiębiorczość jest jedną z kluczowych kompetencji niezbędnych dla rozwoju, zatrudnienia i samorealizacji

Przedsiębiorczość oznacza zdolność osoby do wcielania pomysłów w czyn. Obejmuje ona twórczość, innowacyjność i podejmowanie ryzyka, a także zdolność do planowania przedsięwzięć i kierowania nimi dla osiągnięcia zamierzonych celów. Stanowi ona wsparcie dla wszystkich w codziennym życiu prywatnym i społecznym, zaś pracownikom pomaga uzyskać świadomość kontekstu ich pracy i zdolność wykorzystywania szans; jest fundamentem działań osób podejmujących przedsięwzięcia o charakterze społecznym lub komercyjnym[8].

Rozwijanie ogólnych cech i umiejętności , które stanowią fundament przedsiębiorczości, uzupełnia się przekazywaniem bardziej szczegółowej wiedzy na temat działalności gospodarczej dostosowanej do poziomu kształcenia. Położenie nacisku na pojęcie „odpowiedzialnej przedsiębiorczości” przyczyni się do uatrakcyjnienia możliwości podjęcia kariery przedsiębiorcy.

Mimo, że nie wszyscy młodzi ludzie, którzy rozwiną w sobie zdolność przedsiębiorczości staną się przedsiębiorcami, niektóre fakty wskazują na to, że około 20 % uczestników działalności miniprzedsiębiorstw w szkołach średnich po ukończeniu studiów tworzy własne firmy [9]. Edukacja w dziedzinie przedsiębiorczości zwiększa szanse rozpoczęcia działalności i samozatrudnienia oraz osobiste korzyści ekonomiczne i satysfakcję. Ponadto każde dynamiczne MŚP, które chce się rozwijać, skorzysta z przedsiębiorczego nastawienia i odpowiednich kwalifikacji młodych ludzi.

Jednak korzyści z edukacji z zakresu przedsiębiorczości nie ograniczają się jedynie do powstawania większej liczby nowych firm, innowacyjnych przedsięwzięć i nowych miejsc pracy. Przedsiębiorczość jest dla wszystkich jedną z kluczowych kompetencji ; pomaga młodym ludziom zyskać kreatywność i pewność siebie w ich wszelkich przedsięwzięciach i zachowywać się w sposób odpowiedzialny społecznie.

Program prac „Edukacja i Szkolenia 2010” wymienia przedsiębiorczość jako jedną z ośmiu kluczowych wzorcowych kompetencji w ramach uczenia się przez całe życie , niezbędnych do samorealizacji, integracji społecznej, aktywnej postawy obywatelskiej i utrzymania zdolności zatrudnienia. Stanowi on podstawę niedawnego wniosku Komisji dotyczącego zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady.[10]

Formalna edukacja w Europie nie prowadziła do tej pory do rozwijania przedsiębiorczości i samozatrudnienia. Jednak ponieważ postawy i wzory kulturowe kształtują się we wczesnym wieku, systemy edukacji mogą w dużej mierze pomóc odpowiedzieć na wyzwania związane z kształtowaniem ducha przedsiębiorczości w UE.

Dlatego uznając, że kompetencje przedsiębiorczości należy kształtować poprzez uczenie się przez całe życie, niniejszy komunikat koncentruje się na edukacji od szkoły podstawowej do szkoły wyższej , obejmując również kształcenie zawodowe na poziomie szkoły średniej (wstępne kształcenie zawodowe) oraz instytucje kształcenia technicznego na poziomie szkoły wyższej.

Chociaż podjęto szereg inicjatyw z zakresu nauczania przedsiębiorczości, nie zawsze tworzą one jednak jednolitą spójną całość. Na podstawie faktów uzyskanych w ramach wspólnotowego Programu MAP[11] niniejszy komunikat ma na celu wspieranie państw członkowskich w tworzeniu systemowej strategii kształcenia z zakresu przedsiębiorczości . Najlepsze rozwiązania w tym względzie można znaleźć w Europie. Wyzwanie polega na dalszym rozpowszechnianiu istniejących pozytywnych przykładów.

2. PRZEDSIęBIORCZOść W EDUKACJI SZKOLNEJ

2.1. Przedsiębiorczość w ramowych programach dla szkół[12]

- Włączenie bezpośrednich celów do programów nauczania, wraz ze wskazówkami na temat ich praktycznego zastosowania, zapewnia konkretniejsze podstawy kształcenia z zakresu przedsiębiorczości.

Szczególnie w programach kształcenia szkół średnich są przedmioty, które można wykorzystać – z inicjatywy szkół lub nauczycieli – do uczenia się przedsiębiorczości. Jednak bardzo często nauka taka odbywa się w ramach dodatkowych zajęć.

Niektóre państwa dokonały rewizji lub są w trakcie dokonywania rewizji krajowych programów nauczania , mających na celu uwzględnienie kompetencji przedsiębiorczości. Chociaż tylko w nielicznych przypadkach reformy dotyczyły jednocześnie różnych poziomów i typów kształcenia, warto przedstawić kilka pozytywnych przykładów[13]

W Polsce „Podstawy przedsiębiorczości” są przedmiotem obowiązkowym we wszystkich powszechnych szkołach średnich i zawodowych. Celami nauczania są m.in. rozwijanie postaw przedsiębiorczości i uczenie się jak rozpocząć działalność gospodarczą.

Przedsiębiorczość i samozatrudnienie jako cele nauczania częściej spotykamy w średnim szkolnictwie zawodowym .

W Austrii przedsiębiorczość znajduje się w programie nauczania szkolnictwa średniego technicznego i zawodowego, np. w postaci fikcyjnych firm zarządzanych przez uczniów.

Kompetencje przedsiębiorczości rozwija się zarówno w otoczeniu formalnym jak i nieformalnym (np. praca młodzieży i różne formy uczestnictwa w życiu społecznym). Należy dopracować narzędzia uznawania i weryfikacji umiejętności związanych z przedsiębiorczością uzyskanych poprzez nieformalne uczenie się.

2.2. Przedsiębiorczość w szkolnictwie podstawowym (uczniowie poniżej 14 lat)[14]

- Należy podnieść świadomość korzyści uczenia podstaw przedsiębiorczości dla całego społeczeństwa i samych uczących się już na wczesnym etapie kształcenia.

Podobnie jak w przypadku wszystkich innych kompetencji prowadzących do lepszego kierowania własnym życiem, podstawy kształtowane są we wczesnych latach edukacji. Na poziomie podstawowym, promowanie takich cech jak kreatywność i duch inicjatywy pomaga rozwijać postawy przedsiębiorczości. Najlepiej można to zrobić poprzez aktywne uczenie się w oparciu o naturalną ciekawość dziecka. Ponadto nauka o społeczeństwie powinna również obejmować wczesne pozyskiwanie wiedzy i styczność ze światem pracy i działalności gospodarczej oraz rozumienie roli przedsiębiorców w społeczeństwie.

W kilku państwach członkowskich programy nauczania już obecnie zachęcają szkoły do kształtowania dzieci w kierunku podejmowania inicjatywy i przejmowania odpowiedzialności. Jednak niewiele jest przykładów bezpośredniego kształtowania przedsiębiorczości. Ogólnie rzecz biorąc, wciąż rzadko spotyka się w kształceniu podstawowym spójne inicjatywy lub programy prowadzone przez władze oświatowe; działania prowadzone są często przez podmioty zewnętrzne, takie jak organizacje o charakterze niezarobkowym wspierane przez sektor prywatny. Tym niemniej istnieje kilka dobrych przykładów takich działań, które należy rozpowszechniać wśród władz publicznych, szkół, nauczycieli i rodziców.

W Luksemburgu szósta klasa (uczniowie mają 11/12 lat) programu francuskojęzycznego ma dział poświęcony rozpoczynaniu działalności gospodarczej w oparciu o komiks „ Boule i Bill zakładają firmę” i jest on stosowany we wszystkich szkołach podstawowych. Kreskówka ta jest również wykorzystywana w programie matematyki dla wprowadzenia w podstawy analizy finansowej.

Metody wspierania bardziej otwartego nastawienia w stosunku do przedsiębiorczości obejmują pracę nad projektami, odgrywanie ról, proste badania przypadków i wycieczki do miejscowych przedsiębiorstw. Są to formy pracy wykorzystywane również w innych przedmiotach, które dobrze służą motywacji tych, którzy najlepiej uczą się poprzez działanie. Szczególnie w późniejszych etapach kształcenia podstawowego programy związane z przedsiębiorczością mogą z powodzeniem łączyć kreatywność, innowacje oraz proste przykłady działalności gospodarczej (np. uczniowie sprzedający produkty na szkolnych kiermaszach itp.).

„Konkurs młodych wynalazców” to program prowadzony w szkołach podstawowych i średnich (niższy poziom) w kilku państwach[15], skierowany do dzieci w wieku od 6 do 16 lat. Ma on na celu pobudzenie kreatywności uczniów, zachęcenie ich do rozwijania własnych pomysłów i obudzenie w nich ducha konkurencji. Zwycięzcy otrzymują nagrody za projekty i wynalazki.

2.3. Przedsiębiorczość w szkolnictwie średnim (uczniowie powyżej 14 lat) [16]

- Szkolnictwo średnie powinno podnosić świadomość uczniów na temat samozatrudnienia i przedsiębiorczości jako jednej z możliwości ich przyszłej kariery.

- Umiejętności i postawy przedsiębiorczości najlepiej można wspierać poprzez uczenie się przez działanie i doświadczanie przedsiębiorczości w praktyce, przy zastosowaniu praktycznych projektów i działań.

W większości państw europejskich, programy nauczania mają obszerne cele i obejmują przedmioty pozwalające uzyskać wiedzę na temat przedsiębiorczości (np. nauki społeczno-ekonomiczne, geografia itp.) Jednak ich realizacja często zależy od inicjatywy szkoły i nauczycieli i wsparcia miejscowych przedsiębiorców. W niewielu państwach członkowskich praktyczne doświadczenia z przedsiębiorczością są stałym elementem w przyjętych programach.

W Irlandii , w ramach przyjętego programu kształcenia, uczniowie mają możliwość zdobycia doświadczeń w przedsiębiorczości w ramach takich programów jak Transition Year , Leaving Certificate Vocational Programme oraz Leaving Certificate Applied .

Programy te mogą kłaść nacisk na praktyczną naukę o działalności gospodarczej, np. w formie minifirm zarządzanych przez uczniów.

Celem minifirm zarządzanych przez uczniów w szkołach jest rozwijanie prawdziwej działalności gospodarczej na małą skalę lub symulowanie sposobu działania firm w realistyczny sposób. Uczniowie uczą się pracować w zespole i nabierają pewności siebie. Ocenia się, że co roku w tych programach uczestniczy ponad 200 000 uczniów w UE 25 oraz w Norwegii[17].

W ramach kształcenia zawodowego na poziomie szkoły średniej (wstępnego kształcenia zawodowego), szczególnie skuteczne może być specjalne szkolenie uczące jak założyć firmę, ponieważ uczniowie są bliscy wejścia w okres życia zawodowego, a samozatrudnienie może być dla nich cenną opcją. Jednak z wyjątkiem niektórych krajów (np. posiadających dobrze rozwinięte systemy praktyk zawodowych), brakuje w wiekszości przypadków prawdziwego ukierunkowania na przedsiębiorczość, ponieważ uważa się, że głównym celem jest szkolenie wykwalifikowanych pracowników.

W niemieckim systemie kształcenia zawodowego (tzw. podwójny system), gdzie kształcenie odbywa się zarówno w szkole, jak i w przedsiębiorstwie, w fazie przygotowującej do uzyskania tytułu mistrzowskiego młodzież uczy się jak założyć swoją własną firmę. Szkolenie to ma na celu nie tylko nabycie odpowiednich kompetencji z zakresu zarządzania, lecz również kształtowania umiejętności i postaw przedsiębiorczości. |

Istnieje przekonanie[18], że programy kształcenia w szkołach średnich nie zapewniają wystarczającej motywacji nauczycielom i szkołom do rozwijania kształcenia przedsiębiorczości. Zatem rzeczą niezwykle istotną jest zapewnienie im wsparcia i zachęt .

2.4. Środki wspierania szkół i nauczycieli

- Szkołom należy zapewnić wsparcie i zachęty do podejmowania działań i programów z zakresu przedsiębiorczości, jako że istnieje już wiele konkretnych przykładów jak to robić.

- Władze publiczne powinny podejmować inicjatywę i promować kształcenie przedsiębiorczości wśród szkół, dyrektorów szkół i nauczycieli.

- Skuteczną metodą rozpowszechniania ducha przedsiębiorczości w szkołach i zachęcania do tworzenia partnerstwa ze światem biznesu jest wspieranie działań wyspecjalizowanych organizacji.

Przedsiębiorczość rozwija się w środowisku, które zachęca do aktywnych form uczenia się. Aby to umożliwić potrzebne jest wsparcie , które powinno obejmować zapewnienie nauczycielom szkoleń wstępnych i staży, udostępnienie im czasu i zasobów potrzebnych do zaplanowania, zorganizowania i oceny działań, dostarczenie materiałów dydaktycznych i objaśnienie zakresy obowiązków. Niezbędne jest zaangażowanie dyrektorów i organów kolegialnych szkół, a także rodziców.

Władze publiczne , szczególnie te odpowiedzialne za szkolnictwo, zatrudnienie, przemysł i przedsiębiorczość, powinny aktywnie wspierać kształcenie z zakresu przedsiębiorczości. Ze względu na horyzontalny i interdyscyplinarny charakter kształcenia w zakresie przedsiębiorczości, pierwszym ważnym posunięciem na szczeblu krajowym jest ustanowienie formalnej współpracy pomiędzy różnymi dziedzinami administracji . Współpraca ta może prowadzić do zapoczątkowania krajowej strategii lub planu działań .

W Finlandii powołano w 2002 r. grupę sterującą mającą na celu rozwijanie i koordynację działań na rzecz przedsiębiorczości na różnych szczeblach szkolnictwa, w skład której wchodzą przedstawiciele różnych ministerstw, organizacji i administracji szkolnictwa.

Zasadniczą przeszkodą jest to, że nauczycielom brakuje motywacji i specjalistycznego wyszkolenia . Wysiłki, które nauczyciele poświęcają na działania oparte o praktykę, czasem poza normalnymi godzinami pracy, powinny być uznawane jako oficjalne zadania szkolne. Mimo, że władze publiczne są tego coraz bardziej świadome, to jednak inicjatywy skierowane do nauczycieli w większości przypadków nie są systemowe.

W zakresie polityki, istnieją różne sposoby dokonania postępów. Środki wsparcia przyjęte przez rządy przyjmują formę zachęty do partnerstwa pomiędzy szkołami i przedsiębiorstwami, wspierania wyspecjalizowanych organizacji przedstawiających konkretne programy , finansowania projektów pilotażowych w szkołach oraz rozpowszechnianie dobrych rozwiązań . Chociaż promowanie systemowe ma wciąż ograniczony charakter, mamy w Europie pozytywne przykłady warte bliższego przedstawienia .

W Holandii rząd finansował projekty pilotażowe w szkołach. Wsparcie dotyczyło opracowania materiałów dydaktycznych, organizacji seminariów i szkoleń dla nauczycieli. Teraz celem jest zachęcanie do podjęcia tych projektów przez inne szkoły poprzez przedstawienie dobrych rozwiązań kierownictwu szkół, nauczycielom i uczniom.

Podmioty prywatne (stowarzyszenia przedsiębiorstw, firmy, przedsiębiorcy, doradcy biznesowi itp.) angażują się coraz silniej w kształcenie, zarówno poprzez sponsorowanie poszczególnych inicjatyw, jak i bezpośredni udział polegający na uczeniu (np. jako mentorzy). To zaangażowanie firmy powinny traktować jako długoterminową inwestycję i ważny aspekt ich społecznej odpowiedzialności . Partnerstwa prywatno-publiczne mają zasadnicze znaczenie dla rozwoju kształcenia w zakresie przedsiębiorczości. Kluczowym elementem udanych programów jest ustanowienie związków pomiędzy szkołą, przedsiębiorstwami i społecznością . Należy zachęcać do kontynuowania tego procesu.

Wiele organizacji [19] upowszechnia obecnie w całej Europie kształcenie w zakresie przedsiębiorczości za pomocą partnerstwa ze światem biznesu, z pewnym wsparciem ze strony władz publicznych. Wspierają one programy oparte na praktycznym uczeniu się, np. poprzez prowadzenie przez uczniów minifirm. Ich udział w kształceniu przedsiębiorczości, w przypadku braku metodologii opracowanej wewnątrz systemu edukacji lub jako uzupełnienie istniejącej metodologii, jest znaczący w większości państw europejskich. Organizacje te zapewniają również szkolenie nauczycieli i mogą służyć jako motory zmian w krajowych politykach kształcenia.

W Norwegii , Young Enterprise Norway jest partnerem rządu w realizacji strategii na rzecz kształcenia w zakresie przedsiębiorczości. W 2004 r. 14 % wszystkich uczniów kończących szkoły średnie (poziom wyższy) uczestniczyło w Student Company Programme (Program firm uczniowskich).

3. PRZEDSIęBIORCZOść W SZKOLNICTWIE WYżSZYM

- Uczelnie wyższe i instytuty techniczne powinny włączyć przedsiębiorczość jako ważną część do programów nauczania na różnych kierunkach i wymagać od studentów lub zachęcać ich do zapisywania się na kursy z zakresu przedsiębiorczości.

- Połączenie ducha przedsiębiorczości i umiejętności z wysokiej klasy wiedzą techniczną i naukową powinno umożliwić studentom i naukowcom lepszą komercjalizację ich pomysłów i nowych technologii.

Na studiach uniwersyteckich kształcenie z zakresu przedsiębiorczości zapewnia specjalistyczne szkolenie na temat rozpoczynania i prowadzenia działalności gospodarczej i wspiera pomysły studentów związane z działalnością gospodarczą . Szkolnictwo wyższe jest zwykle w dużej mierze zdecentralizowane, lecz istnieje kilka przykładów krajowej strategii wspierania przedsiębiorczości w szkolnictwie wyższym, zwykle w wyniku współpracy pomiędzy administracją i uniwersytetami.

W Zjednoczonym Królestwie celem programu pod nazwą Science Enterprise Challenge jest ustanowienie na uniwersytetach sieci ośrodków finansowanych przez rząd, wyspecjalizowanych w dostosowywaniu nauk o przedsiębiorczości do nauk ścisłych i technologii.

W Europie mamy niewiele katedr przedsiębiorczości [20] ; jest ich cztery razy mniej niż w USA[21]. Ponadto, uczenie przedsiębiorczości dotyczy głównie studentów zapisanych na kierunki ekonomiczne i związane z zarządzaniem przedsiębiorstwem ; dla studentów studiujących inne kierunki liczba takich zajęć jest ograniczona. Przedsiębiorczość pozostaje przede wszystkim przedmiotem nieobowiązkowym i zwykle oferuje się go jako osobny przedmiot. Uniwersytety powinny włączyć przedsiębiorczość do programów nauczania różnych kierunków, ponieważ mogą one być użyteczne na wszystkich kierunkach dyplomowych . W celu przeciwdziałania brakowi wykwalifikowanych profesorów, przedsiębiorczość należy uznać w szerszym zakresie jako specjalizację programów studiów doktoranckich .

Słabo wykorzystywane są badania przypadków i inne interaktywne metody nauczania, takie jak na przykład włączenie ludzi biznesu do procesu nauczania[22]. Rozwijanie przedsiębiorczości wymaga pomocnego otoczenia . Instytucje szkolnictwa wyższego zaangażowane w idee przedsiębiorczości zapewniają lub ułatwiają dostęp do kapitału podwyższonego ryzyka, kształtowanie umiejętności zarządzania i tworzenie sieci kontaktów. Konkursy na biznes plan to skuteczny sposób zapewnienia studentom kontaktu z inwestorami. Obecność inkubatorów i parków naukowych jest również wyraźnym sygnałem zaangażowania uniwersytetów poprzez zapewnienie praktycznych usług.

W ramach studiów zarządzania na poziomie licencjatu i magistra (w tym również MBA) zajęcia powinny większą uwagę poświęcić takim aspektom jak zakładanie firm, zarządzanie MŚP w fazie wzrostu i ciągłe zapewnianie innowacji.

Należy zwrócić większą uwagę na systematyczne włączanie szkolenia z zakresu przedsiębiorczości na kierunkach naukowo-technicznych oraz w instytutach technicznych (np. politechnikach), tak aby ułatwić powstawanie firm na bazie uczelni i nowych firm innowacyjnych oraz jako sposobu ułatwienia naukowcom nabycia umiejętności przedsiębiorczości. Uczelnie ekonomiczne i wydziały naukowo-techniczne powinny zwiększyć współpracę, na przykład tworząc interdyscyplinarne zespoły studentów i doktorantów. Należy skoncentrować się na rozwijaniu umiejętności i kompetencji niezbędnych do pełnego wykorzystania innowacji i transferu wiedzy w połączeniu z komercjalizacją nowych technologii [23].

Uczelnie europejskie muszą jasno określić strategiczną rolę, jaką odgrywa transfer innowacji i wiedzy w ich ogólnej misji.

Firmy wyłaniające się ze świata akademickiego coraz częściej postrzegane są jako ważny element rozwoju miejscowej gospodarki. Jednak aby mogły wypełniać tę nową rolę, zarówno naukowcy jak i uniwersytety muszą pozyskać kompetencje z zakresu przedsiębiorczości i zarządzania firmami .

Istnieją pewne bariery wewnętrzne, na przykład system kariery silnie uzależniony od osiągnięć naukowych, które wciąż sprawiają, że możliwość podjęcia działalności gospodarczej nie jest poważną alternatywą. Inne problemy związane są z mobilnością siły roboczej na uczelni i poza nią oraz z umiejętnością elastycznego i strategicznego zatrudnienia na uczelniach[24]. Międzysektorowa mobilność naukowców na wszystkich etapach ich kariery (również na szczeblu studiów doktoranckich) powinna stać się stałym elementem kariery naukowca[25]. Taka mobilność powinna również pomóc rozwijać kwalifikacje i kompetencje niezbędne do wzmocnienia kultury i postaw przedsiębiorczości na uczelniach.

Niezbędne jest również stworzenie „masy krytycznej” nauczycieli przedsiębiorczości i intensyfikacja współpracy międzynarodowej. W całej Europie sprawdzane są innowacyjne podejścia do szkolenia z zakresu przedsiębiorczości na uczelniach; należy zwiększyć wymianę takich doświadczeń .

4. PRZYSZłOść

Poniższe zalecenia dotyczące konkretnych działań oparto o fakty i dobre rozwiązania stosowane w Europie. Większość zadań powinna być podejmowana na poziomie krajowym i lokalnym. Propozycje te mają na celu pomóc w sformułowaniu bardziej systemowego podejścia do kształcenia w zakresie przedsiębiorczości i zwiększenia roli kształcenia w tworzeniu w społeczeństwach europejskich kultury przedsiębiorczości.

4.1. Spójne ramy

- Władze krajowe i regionalne powinny ustanowić współpracę pomiędzy różnymi departamentami , prowadząc do stworzenia strategii z jasnymi celami i obejmującej wszystkie etapy kształcenia w kontekście lizbońskich programów krajowych.

- Programy kształcenia dla szkół wszystkich poziomów powinny bezpośrednio obejmować przedsiębiorczość jako cel kształcenia, wraz z wskazówkami dotyczącymi realizacji.

4.2. Wsparcie dla szkół i nauczycieli

- Szkołom należy poprzez różne instrumenty zapewnić praktyczne wsparcie i zachęty ułatwiające podejmowanie działań i programów z zakresu przedsiębiorczości.

- Należy specjalną uwagę poświęcić szkoleniu nauczycieli, poprzez szkolenia wstępne i staże, jak również praktyczne doświadczenia, oraz zwiększeniu świadomości dyrektorów i kierownictw szkół.

4.3. Udział podmiotów zewnętrznych i firm

- Należy zachęcać do współpracy pomiędzy placówkami oświatowymi i miejscową społecznością , szczególnie firmami . Firmy powinny postrzegać udział w formalnym i nieformalnym kształceniu jako inwestycję długoterminową oraz jako aspekt ich odpowiedzialności społecznej .

- Należy dalej wspierać wykorzystywanie w szkołach narzędzia, jakim są minifirmy prowadzone przez uczniów. W tym kontekście należy uznać działania organizacji wspierających takie programy, takich jak organizacje pozarządowe, a ich inicjatywy wspierać w sposób bardziej systemowy.

4.4. Wspieranie przedsiębiorczości w szkolnictwie wyższym

- Instytucje szkolnictwa wyższego powinny włączyć przedsiębiorczość do programów różnych przedmiotów i kierunków, szczególnie na studiach z dziedziny nauk ścisłych i technicznych.

- Wsparcie władz publicznych jest potrzebne szczególnie do zapewnienia nauczycielom szkolenia na wysokim poziomie i tworzenia sieci umożliwiających dzielenie się dobrymi rozwiązaniami.

- Należy wspierać mobilność nauczycieli akademickich między uczelniami i światem biznesu oraz zaangażowanie w nauczanie osób ze środowiska biznesu .

Komisja będzie dalej wspierać działania państw członkowskich w kierunku tworzenia całościowych polityk, poprzez działania koordynacyjne i specjalne projekty. Będzie ona upowszechniać dobre rozwiązania oraz eksponować kształcenie w zakresie przedsiębiorczości poprzez szeroki zakres działań, w tym również działań związanych z zaleceniem w sprawie kluczowych kompetencji. Od 2006 r. prace związane z włączeniem przedsiębiorczości do programów szkolnictwa wyższego zostaną zintensyfikowane. Od 2007 r. nowy wspólnotowy zintegrowany Program uczenia się przez całe życie będzie wspierał innowacyjne projekty o wymiarze europejskim, mając na celu promowanie postaw i kwalifikacji z zakresu przedsiębiorczości oraz związków pomiędzy placówkami kształcenia i przedsiębiorstwami. Europejski fundusz społeczny będzie dalej wspierał inicjatywy na szczeblu europejskim, krajowym i lokalnym.

Władze publiczne w państwach członkowskich powinny podjąć niezbędne działania aby przyśpieszyć tempo reform, zgodnie z indywidualnymi potrzebami każdego państwa. Niniejszy komunikat będzie służył jako punkt odniesienia do oceny postępów w opracowywaniu polityki, w szczególności poprzez raporty lizbońskie , które państwa członkowskie złożą zgodnie ze Zintegrowanymi wytycznymi na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia (wytyczna nr 15).

[1] Global Entrepreneurship Monitor 2004.

[2] D. Audretsch, Entrepreneurship: A survey of the literature , October 2002. ( Przedsiębiorczość: przegląd literatury na ten temat, październik 2002 r.)

[3] Patrz również: http://europa.eu.int/comm/enterprise/entrepreneurship/index_en.htm

[4] Europejski program działania na rzecz przedsiębiorczości, Komisja Europejska, COM(2004) 70 wersja ostateczna, 11.2.2004

[5] Nowoczesna polityka wzrostu i zatrudnienia dla małych i średnich przedsiębiorstw, COM (2005) 551 wersja ostateczna, 10.11.2005.

[6] Flash Eurobarometer nr 160 w sprawie stosunku do przedsiębiorczości, czerwiec 2004 r.

[7] Global Entrepreneurship Monitor 2004.

[8] Wniosek Komisji dotyczący zalecenia w sprawie kluczowych kompetencji w uczeniu się przez całe życie COM(2005) 548 wersja ostateczna

[9] Miniprzedsiębiorstwa w szkołach średnich. Program najlepszych procedur: sprawozdanie końcowe z pracy grupy eksperckiej, wrzesień 2005 r.

[10] Wniosek Komisji dotyczący zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie kluczowych kompetencji w uczeniu się przez całe życie

[11] Decyzja Rady (2000/819/WE) z dnia 20 grudnia 2000 r. w sprawie wieloletniego programu na rzecz przedsiębiorstw i przedsiębiorczości, w szczególności małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP).

[12] Tworzenie ramowych programów nauczania w szkołach może należeć do kompetencji władz krajowych lub regionalnych. Zatem przedstawione tutaj koncepcje należy dostosować do kontekstu poszczególnych państw.

[13] Na przykład w Hiszpanii, Irlandii, Polsce, Finlandii oraz Zjednoczonym Królestwie, lecz także w Norwegii. Projekt MAP edukacja na rzecz przedsiębiorczości, sprawozdanie końcowe z marca 2004 r. oraz Sprawozdanie w sprawie wdrażania Europejskiej Karty Małych Przedsiębiorstw.

[14] „Kształcenie podstawowe” oznacza poziom 1 w klasyfikacji ISCED’77 UNESCO. Należy pamiętać, że definicje kształcenia podstawowego i średniego są znacznie zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich UE.

[15] Na przykład w Finlandii, Zjednoczonym Królestwie, Islandii oraz Norwegii.

[16] W klasyfikacji ISCED kształcenie średnie (niższy poziom) to poziom 2, a poziom 3 to kształcenie średnie (wyższy poziom), które rozpoczyna się po zakończeniu kształcenia obowiązkowego.

[17] Miniprzedsiębiorstwa w szkołach średnich. Program najlepszych procedur: sprawozdanie końcowe z pracy grupy eksperckiej, wrzesień 2005 r.

[18] Projekt MAP kształcenie na rzecz przedsiębiorczości, sprawozdanie końcowe, marzec 2004 r.

[19] Na przykład członkowie sieci Junior Achievement-Young Enterprise Europe, EUROPEN i JADE.

[20] Projekt najlepszej procedury dotyczący kształcenia i szkolenia z zakresu przedsiębiorczości, listopad 2002 r.

[21] Przegląd kształcenia z zakresu przedsiębiorczości w Europie przeprowadzony przez EFER i EFMD, wrzesień 2004 r. J. A. Katz, Przegląd stanowisk fundowanych w dziedzinie przedsiębiorczości i pokrewnych w USA, październik 2003 r..

[22] Przegląd kształcenia z zakresu przedsiębiorczości w Europie

[23] Patrz również: Badania naukowe i innowacje jako inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia: wspólna koncepcja COM (2005)488 wersja ostateczna.

[24] Nordycki Ośrodek Innowacji, Uczenie się przedsiębiorczości i firmy akademickie, Göteborg, styczeń 2005

[25] Europejska Karta Naukowca oraz Kodeks postępowania przy rekrutacji pracowników naukowych C(2005) 576 wersja ostateczna, 22 marca 2005 r.