OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ANTONIA TIZZANA
przedstawiona w dniu 18 stycznia 2005 r.(1)
Sprawa C‑165/03
Mathias Längst
przeciwko
SABU Schuh & Marketing GmbH i in.
Dyrektywa 69/335/EWG – Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału – Opłaty pobierane przez notariusza będącego urzędnikiem
I – Wprowadzenie
1. Niniejsza sprawa dotyczy pytania prejudycjalnego skierowanego do Trybunału na mocy art. 234 WE przez Landgericht Stuttgart (Niemcy) w sprawie wykładni dyrektywy Rady 69/335/EWG z dnia 17 lipca 1969 r. dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału(2), zmienionej dyrektywą Rady 85/303/EWG z dnia 10 czerwca 1985 r.(3) (dalej zwanej „dyrektywą”).
2. Sąd krajowy zwraca się do Trybunału o sprecyzowanie, czy zasady wynikające z postanowienia wydanego w sprawie Gründerzentrum(4), dotyczącej działalności notariuszy z okręgu Oberlandesgericht Karlsruhe (dalej zwanego „OLG Karlsruhe”) mają również zastosowanie w sprawie dotyczącej notariuszy będących urzędnikami w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart (dalej zwanym „OLG Stuttgart”).
II – Ramy prawne
A – Prawo wspólnotowe
3. Dyrektywa ma na celu wspieranie swobodnego przepływu kapitału. Swobodny przepływ kapitału jest uważany za jeden z niezbędnych warunków dla stworzenia unii gospodarczej o cechach podobnych do cech rynku krajowego (motyw pierwszy). Co się tyczy podatków pośrednich od gromadzenia kapitału, dążenie do tego celu zakłada ich ujednolicenie (motyw drugi).
4. Zgodnie z brzmieniem art. 4 dyrektywy:
„1. Podatkowi kapitałowemu podlegają następujące operacje:
a) utworzenie spółki kapitałowej;
b) przekształcenie spółki, przedsiębiorstwa, stowarzyszenia lub osoby prawnej, która nie jest spółką kapitałową, w spółkę kapitałową;
c) podwyższenie kapitału spółki kapitałowej poprzez wniesienie wkładów jakiegokolwiek rodzaju;
d) podwyższenie majątku spółki kapitałowej poprzez wniesienie wkładów jakiegokolwiek rodzaju, jednak nie w zamian za udział w kapitale lub majątku spółki, lecz za prawa tego samego rodzaju jak te, które posiadają członkowie, takie jak prawo głosu, udział w zyskach lub udział w podziale nadwyżki powstałej po likwidacji spółki;
[...]
2. Następujące operacje mogą [...] podlegać podatkowi kapitałowemu:
a) podwyższenie kapitału spółki kapitałowej w drodze kapitalizacji zysków lub rezerwy stałej lub tymczasowej;
b) zwiększenie majątku spółki kapitałowej w drodze świadczenia usług przez członka, które nie powodują zwiększenia kapitału spółki, ale powodują zmianę w prawach spółki bądź mogą zwiększyć wartość udziałów spółki;
[...]
3. Utworzenie spółki kapitałowej w rozumieniu ust. 1 lit. a) nie obejmuje jakiejkolwiek zmiany aktu założycielskiego lub statutu spółki kapitałowej [...]”.
5. Ponadto, zgodnie ze swoim ostatnim motywem, dyrektywa przewiduje zniesienie innych podatków pośrednich o takich samych cechach jak podatek kapitałowy. Podatki te, których pobieranie jest zabronione, wymienione są w art. 10, stanowiącym, że:
„oprócz podatku kapitałowego państwa członkowskie nie naliczają żadnych podatków w odniesieniu do spółek, przedsiębiorstw, stowarzyszeń lub osób prawnych prowadzących działalność skierowaną na zysk w odniesieniu do:
a) operacji, o których mowa w art. 4;
b) wkładów, pożyczek lub świadczenia usług w ramach operacji, o których mowa w art. 4;
c) rejestracji lub jakichkolwiek innych formalności wymaganych przed rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej, które mogą być wymagane od spółek, przedsiębiorstw, stowarzyszeń lub osób prawnych prowadzących działalność skierowaną na zysk ze względu na ich formę prawną”.
6. Wreszcie art. 12 ust. 1 lit. e) uściśla, że:
„1. Niezależnie od art. 10 i 11 państwa członkowskie mogą naliczać:
[…]
e) podatki w formie opłat lub należności;
[…]”.
B – Prawo krajowe
7. Zgodnie z art. 2 i nast. oraz art. 53 ust. 2 Gesetz betreffend die Gesellschaften mit beschränkter Haftung (niemieckiej ustawy dotyczącej spółek z ograniczoną odpowiedzialnością) zmiana umowy spółki GmbH (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) wymaga poświadczenia notarialnego(5).
8. Z art. 116 Bundesnotarordnung (federalnego kodeksu notarialnego, dalej zwanego „BNotO”)(6) w związku z art. 3 ust. 2 Landesgesetz über die freiwillige Gerichtsbarkeit (ustawy landu w sprawie sądownictwa niespornego)(7) wynika, że w okręgu OLG Stuttgart – w odróżnieniu od części landu odpowiadającej okręgowi OLG Karlsruhe – zawód notariusza może być wykonywany zarówno przez notariuszy będących urzędnikami Landu, jak i przez notariuszy wykonujących wolny zawód.
9. Wysokość opłat, które mogą być pobierane przez notariuszy, została ustalona przez Gesetz über die Kosten in Angelegenheiten der freiwilligen Gerichtsbarkeit(8) (Kostenordnung) (federalną ustawę o kosztach w sprawach z zakresu sądownictwa niespornego) w wersji wynikającej z Drittes Gesetz zur Änderung der Bundesnotarordnung und anderer Gesetze(9) (trzeciej ustawy zmieniającej federalny kodeks notarialny i inne przepisy ustawowe, dalej zwanej „KostO”). Przepisy te mają jednolite zastosowanie na całym terytorium Niemiec i obowiązują zarówno w stosunku do notariuszy wykonujących wolny zawód, jak i notariuszy będących urzędnikami.
10. Zgodnie z art. 12 ust. 1 zdanie drugie i art. 14 ust. 1 KostO notariusze będący urzędnikami z okręgu OLG Stuttgart, w odróżnieniu od notariuszy będących urzędnikami z okręgu OLG Karlsruhe, są sami wierzycielami z tytułu kwot należnych od osób zobowiązanych do uiszczenia opłat za poświadczenie. Muszą oni następnie, na podstawie przepisów lokalnych, zwrócić budżetowi landu zryczałtowaną część tych opłat. Zgodnie z art. 15 ust. 2 KostO budżet landu jest upoważniony do bezpośredniego pobierania tych opłat tylko w przypadku, gdy nie zostały one uiszczone mimo wezwania.
11. Z kolei w odniesieniu do postępowania odwoławczego wobec przedstawionych przez notariusza zestawień kosztów za poświadczenie określonej czynności, należy powołać art. 156 ust. 1 KostO, zgodnie z którym:
„1. Zastrzeżenia co do zestawień kosztów, w tym zastrzeżenia co do zobowiązania do zapłaty i wykonania klauzuli wykonalności, powinny być kierowane w drodze skargi do Landgericht, w którego okręgu notariusz ma swoją kancelarię. Przed podjęciem decyzji sąd ten powinien wysłuchać stron i przełożonego notariusza. Jeżeli zobowiązany do zapłaty kwestionuje zestawienie kosztów sporządzone przez notariusza, notariusz może zwrócić się do Landgericht o rozstrzygnięcie.
[…]”.
12. Wreszcie art. 156 ust. 6 KostO stanowi, że:
„6. Organ, któremu podlega notariusz, może, w każdym stanie rzeczy, doradzać mu, aby zwrócił się do Landgericht o wydanie decyzji i aby wniósł odwołanie od tej decyzji. Wydana w związku z tym decyzja sądu może doprowadzić również do podwyższenia zestawienia kosztów”.
III – Stan faktyczny i pytania prejudycjalne
13. M. Längst (notariusz będący urzędnikiem w okręgu OLG Stuttgart), działając jako notariusz publiczny, dokonał poświadczenia pewnych aktów dotyczących spółki SABU Schuh & Marketing GmbH (dalej zwanej „SABU”), odnoszących się do operacji połączenia udziałów spółki w jeden udział, przeliczenia kapitału spółki i udziałów spółki na euro, podwyższenia kapitału spółki ze środków własnych i zmiany firmy spółki.
14. Zgodnie z rachunkiem M. Längst wezwał SABU do zapłaty 2 892,46 EUR tytułem opłat i wydatków związanych z poświadczeniem czynności. Kwota ta obejmuje opłatę za poświadczenie równą 1 584 EUR netto – obliczoną od wartości całkowitej wynoszącej 484 007 EUR – należną z tytułu podwyższenia kapitału i zmiany statutu. Część przypadająca państwu wynosi 1 183,83 EUR, a ta należna notariuszowi wynosi 400,17 EUR.
15. W świetle postanowienia w sprawie Gründerzentrum wydanego przez Trybunał Sprawiedliwości prezes Landgericht Stuttgart, organ nadrzędny nad notariuszem, uznał, że sposób obliczenia opłat za poświadczenie był częściowo niezgodny z dyrektywą 69/335 w zakresie, w jakim, w jego opinii, opłaty żądane w związku z podwyższeniem kapitału i zmianą statutu stanowią opłaty zabronione przez tę dyrektywę. Wezwał więc M. Längsta do skorygowania wysokości wynagrodzenia, tak by SABU obciążona została jedynie kwotą 1 465,66 EUR, oraz nakazał mu, aby zwrócił się do Landgericht Stuttgart, na podstawie art. 156 ust. 6 KostO, w celu uzyskania decyzji w sprawie zgodności z prawem przedmiotowego rachunku.
16. M. Längst zastosował się do nakazu przekazania akt do właściwego wydziału odwoławczego Landgericht Stuttgart, oceniając, iż wyliczenie wydatków dokonane przez niego było w pełni uzasadnione.
17. W obliczu tych rozbieżnych stanowisk, samemu powziąwszy wątpliwości co do wykładni powołanego wyżej postanowienia Trybunału, Landgericht Stuttgart zdecydował więc, postanowieniem z dnia 31 marca 2003 r., zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału Sprawiedliwości następujące pytania prejudycjalne:
„1. Czy w systemie prawnym, jaki obowiązuje w części wirtemberskiej landu Badenia‑Wirtembergia (okręg Oberlandesgericht Stuttgart), gdzie – w przeciwieństwie do okoliczności będących podstawą postanowienia wydanego przez Trybunał w dniu 21 marca 2002 r. w sprawie C‑264/00 Gründerzentrum‑Betrieb‑GmbH – funkcję notariusza mogą pełnić zarówno urzędnicy, jak i osoby wykonujące wolny zawód, będąc – zarówno jedni, jak i drudzy – wierzycielami pobieranych opłat, z tą różnicą, że notariusze będący urzędnikami są zobowiązani przekazać, na mocy ustawy landu, zryczałtowaną część tych opłat państwu, które jest ich pracodawcą i które wykorzystuje te wpływy na finansowanie swoich wydatków, opłaty pobrane przez notariusza będącego urzędnikiem za poświadczenie czynności podlegającej dyrektywie 69/335 w wersji zmienionej należy uważać za opodatkowanie w rozumieniu tej dyrektywy?
2. W przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy owe opłaty nie będą kwalifikowane jako opodatkowanie w rozumieniu dyrektywy 69/335, gdy państwo rezygnuje z wymagania przysługującej mu części i w związku z tym zaprzestaje stosowania przepisów landu, zgodnie z którymi należna mu jest część tych opłat?”.
IV – Postępowanie przed Trybunałem
18. W rozpoczętym w ten sposób postępowaniu uwagi pisemne zostały przedstawione przez rząd niemiecki, rząd hiszpański i Komisję.
19. W toku postępowania Trybunał zwrócił się do Landgericht Stuttgart, w trybie art. 104 ust. 5 regulaminu, o dostarczenie wyjaśnień co do toku i natury postępowania przed tym sądem.
20. Na rozprawie w dniu 25 listopada 2004 r. zostały przedstawione wnioski końcowe przez M. Längsta, prezesa Landgericht Stuttgart i Bezirkrevisor (rewizora okręgu) przy Landgericht Stuttgart, rząd hiszpański oraz Komisję.
V – Analiza prawna
A – W przedmiocie dopuszczalności skargi
21. W toku postępowania zostały powzięte wątpliwości co do tego, czy postępowanie przed Landgericht Stuttgart ma charakter sporu i czy decyzja, o której wydanie zwrócono się do tego sądu, ma charakter orzeczenia judykacyjnego, a w konsekwencji co do kompetencji Trybunału do odpowiedzi na przedstawione mu pytania. Zatem przed udzieleniem odpowiedzi na te pytania, dokonam krótkiego badania tego problemu.
22. Wątpliwości wynikają zasadniczo z faktu, iż przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte przez M. Längsta na polecenie przełożonego w celu sprawdzenia zgodności z prawem rachunku wystawionego przez tego pierwszego. Można by więc stwierdzić, że sąd krajowy nie zajął się rozstrzygnięciem sporu w ścisłym tego słowa znaczeniu, jako sporu pomiędzy wierzycielem i dłużnikiem z tytułu taksy notarialnej, ale prostym pytaniem natury wewnętrznej dotyczącym administracji publicznej, które nie może być podstawą postępowania kontradyktoryjnego.
23. W tym względzie przypominam, po pierwsze, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „z art. 234 WE wynika, że sądy krajowe mogą zwrócić się do Trybunału jedynie, gdy spór jest przed nimi zawisły i gdy mają one orzekać w ramach postępowania, które powinno zostać zakończone orzeczeniem o charakterze judykacyjnym”(10). Zatem rozstrzygające znaczenie ma fakt, jak to uściślił również Trybunał, że pytania prejudycjalne zostały zadane przez sąd powołany do „rozstrzygnięcia sporu”(11) i to w szczególności niezależnie od tego, czy „postępowanie [główne] ma charakter kontradyktoryjny, czy nie”(12).
24. A zatem istnienie sporu w niniejszym przypadku może być, moim zdaniem, łatwo wywiedzione z samej natury postępowania głównego. Z akt sprawy wynika, że postępowania oparte na art. 156 KostO mogą być wszczęte jedynie w przypadku kwestionowania zgodności z prawem i/lub wysokości opłat należnych za czynności notarialne. Przepis ten ustanawia jedyny środek zaskarżenia dopuszczalny w stosunku do rachunku wystawionego przez notariusza. Wynika z tego, że postępowanie główne w istocie ma na celu rozstrzygnięcie sporu.
25. Nie sądzę, by mogły zostać wyprowadzone inne wnioski, w szczególności z uwagi na fakt, że to przełożony notariusza, a nie dłużnik z tytułu przedmiotowych opłat, podniósł zarzuty w stosunku do wynagrodzenia zażądanego przez M. Längsta. Ten ostatni i jego przełożony przedstawiają argumenty i proponują rozwiązania przeciwstawne w zakresie wykładni prawa wspólnotowego, a w szczególności co do zastosowania w niniejszym przypadku postanowienia w sprawie Gründerzentrum. Prezes Landgericht Stuttgart ocenia w tym względzie, że część żądanych opłat stanowi podatek zakazany przez dyrektywę, podczas gdy notariusz wyklucza taką ewentualność. Badając zgodność z prawem przedmiotowego wynagrodzenia, sąd został więc powołany do rozstrzygnięcia między twierdzeniami jak najbardziej przeciwstawnymi.
26. Po drugie, decyzja, którą sąd krajowy będzie musiał podjąć, w mojej opinii ma wyraźne cechy „orzeczenia o charakterze judykacyjnym”. W szczególności, jak to zostało podkreślone w wyjaśnieniach przedłożonych Trybunałowi, decyzja ta będzie miała moc wykonawczą w stosunkach między wierzycielem a dłużnikiem z tytułu przedmiotowych opłat i będzie mogła uzyskać status powagi rzeczy osądzonej. Ponadto mogłaby stanowić przedmiot odwołania wniesionego przed OLG Stuttgart, lecz jedynie na podstawie zarzutów natury prawnej i po zezwoleniu sądu odwoławczego.
27. W świetle powyższych rozważań uznaję, że Trybunał jest właściwy do rozstrzygnięcia pytań, które zostały mu przedłożone w niniejszej sprawie i do których zbadania teraz przechodzę.
B – Co do istoty sprawy
W przedmiocie pytania pierwszego
28. W pytaniu pierwszym, jak już mówiono, sąd krajowy dąży do ustalenia, czy w świetle postanowienia w sprawie Gründerzentrum, dotyczącego czynności notariusza w okręgu OLG Karlsruhe, opłaty pobierane przez notariusza będącego urzędnikiem publicznym w okręgu OLG Stuttgart za poświadczenie czynności przewidzianej przez dyrektywę powinny być uważane za opodatkowanie.
29. Aby udzielić odpowiedzi na to pytanie, należy przede wszystkim przypomnieć, że w powołanym przez sąd krajowy postanowieniu Trybunał, stosując utrwalone orzecznictwo(13), uznał w interesującym nas w niniejszej sprawie zakresie, że opłaty należne za sporządzenie aktu notarialnego poświadczającego czynność przewidzianą przez dyrektywę w sytuacji charakteryzującej się tym, że: i) notariusze są urzędnikami oraz ii) wynagrodzenie notariusza jest w części przekazywane władzy publicznej, która nią zarządza i wykorzystuje ją do finansowania ciążących na niej zadań, stanowi opodatkowanie w rozumieniu tej dyrektywy(14).
30. Trybunał stwierdził dalej, że wynagrodzenie pobrane w takich okolicznościach za sporządzenie aktu notarialnego poświadczającego zawiązanie spółki stanowiło zakazane opodatkowanie w rozumieniu art. 10 dyrektywy, ponieważ: i) przedmiotowa operacja musiała obowiązkowo być poświadczona aktem notarialnym; ii) pobrane opłaty nie miały charakteru wynagrodzenia, co oznacza, iż były „pozbawione wszelkiej więzi z kosztem poszczególnej usługi”(15).
31. Jednakże według sądu krajowego i rządu niemieckiego takie rozwiązanie nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Sytuacja prawna notariuszy będących urzędnikami praktykującymi w okręgu OLG Stuttgart różni się od sytuacji ich kolegów z okręgu OLG Karlsruhe w dwóch aspektach.
32. Z jednej strony w okręgu OLG Stuttgart, w przeciwieństwie do tego, co ma miejsce w okręgu OLG Karlsruhe, możliwe jest zwrócenie się nie tylko do notariuszy będących urzędnikami, ale również do notariuszy wykonujących wolny zawód. Taka możliwość wyboru wyklucza obowiązkowy charakter podatku. W zakresie, w jakim jednostki mają możliwość zwrócenia się do notariuszy wykonujących wolny zawód, opłaty należne za sporządzenie aktów notarialnych nie są koniecznie pobierane przez państwo.
33. Z drugiej strony, podczas gdy w okręgu OLG Karlsruhe wierzycielem z tytułu opłat jest zawsze budżet, a notariusze będący urzędnikami otrzymują jedynie zwrot odpowiadający części opłat pobranych za sporządzone przez siebie akty, w przedmiotowym okręgu to notariusz, co do zasady, bezpośrednio pobiera wynagrodzenie i dopiero później przekazuje państwu stawkę ryczałtową. Z tego punktu widzenia sytuacja notariusza będącego urzędnikiem praktykującym w okręgu OLG Stuttgart jest w znacznie większym zakresie zbliżona do wolnego zawodu.
34. W świetle jedynie tych dwóch różnic sąd krajowy i rząd niemiecki utrzymują więc, że opłaty pobierane przez notariuszy będących urzędnikami w okręgu OLG Stuttgart nie stanowią opodatkowania w rozumieniu art. 10 dyrektywy.
35. Oświadczam od razu, że nie podzielam tej tezy. Sądzę w gruncie rzeczy, tak jak rząd hiszpański i Komisja, że powołane różnice między sytuacją notariuszy będących urzędnikami w obu okręgach nie uzasadniają odmiennych rozwiązań w zakresie zakwalifikowania przedmiotowych opłat jako opodatkowania.
36. Po pierwsze, w odniesieniu do współistnienia w okręgu OLG Stuttgart notariuszy będących urzędnikami i notariuszy wykonujących wolny zawód podnoszę, że podobna sytuacja miała już miejsce w przypadku będącym podstawą postanowienia w sprawie Gründerzentrum. W tym orzeczeniu Trybunał sprecyzował, iż „z art. 20 BNotO wynika, że o sporządzenie aktu poświadczającego można zwrócić się do każdego notariusza, zarówno będącego urzędnikiem, jak i wykonującego wolny zawód, działającego na terytorium Niemiec, a akt w ten sposób sporządzony powinien być uznawany na całym terytorium Niemiec”(16). Innymi słowy, w przeciwieństwie do twierdzeń sądu krajowego i rządu niemieckiego, także w tej sprawie istniała możliwość wyboru między dwoma typami notariuszy. Nie przeszkodziło to w żaden sposób Trybunałowi, jak przedstawiono powyżej, stwierdzić, że opłaty pobierane przez notariuszy będących funkcjonariuszami w okręgu OLG Karlsruhe są podatkami.
37. Znajduje to wytłumaczenie, ponieważ kwestia kwalifikacji wynagrodzeń jako podatków dotyczy jedynie notariuszy będących urzędnikami, niezależnie od możliwości odwołania się do notariuszy wykonujących wolny zawód. Kwestia ta pojawia się zawsze wtedy, gdy państwo pobiera, za pośrednictwem swoich przedstawicieli, opłaty za czynności przewidziane przez dyrektywę. Znaczenie w ogólności dla zastosowania dyrektywy, a w szczególności dla zakazu zawartego w art. 10, ma jedynie fakt, że urzędnicy wykonują zawód notariusza.
38. A zatem, w tym aspekcie, sytuacja mająca miejsce w okręgu OLG Stuttgart jest dokładnie taka sama jak leżąca u podstaw sprawy Gründerzentrum. W obydwu okręgach urzędnicy są dopuszczeni do wykonywania zawodu notariusza i pobierają opłaty za czynności przewidziane dyrektywą.
39. Następnie nie sądzę, by druga okoliczność wspomniana przez sąd krajowy, a mianowicie to, że notariusze będący urzędnikami okręgu OLG Stuttgart są wierzycielami swoich wynagrodzeń, mogło mieć wpływ na kwalifikację tych wynagrodzeń.
40. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału jedyne znaczące kryterium w tym względzie polega na sprawdzeniu, czy wynagrodzenia płacone przez osoby prywatne są przynajmniej „w części przekazywane państwu na finansowanie wydatków publicznych”(17). Nie ma zatem większego znaczenia, czy to pobieranie opłat ma charakter bezpośredni, jak w przypadku okręgu OLG Karlsruhe, czy raczej pośredni, jak w niniejszej sprawie. Znaczenie ma to, czy w tych dwóch przypadkach część pobieranych wynagrodzeń jest przekazywana do budżetu, jak to wynika z treści postanowienia odsyłającego.
41. Uprawnione wydaje się stwierdzenie w konkluzji, że sytuacja notariuszy będących urzędnikami jest podobna w obydwu przedmiotowych okręgach, a więc że zasady wyrażone przez Trybunał w postanowieniu w sprawie Gründerzentrum znajdują zastosowanie w niniejszym przypadku. Ponadto zauważam, że Komisja, właśnie w świetle tych podobieństw, tak jak to uściśliła na rozprawie, wszczęła w stosunku do Republiki Federalnej Niemiec postępowanie w sprawie naruszenia w zakresie dotyczącym przepisów mających zastosowanie do notariuszy będących urzędnikami landu Badenia‑Wirtembergia jako całości, to znaczy również w okręgu OLG Karlsruhe oraz OLG Stuttgart.
42. Dlatego też proponuję Trybunałowi, aby odpowiedział na pytanie pierwsze, że dyrektywę Rady 69/335/EWG, zmienioną dyrektywą Rady 85/335, należy interpretować w ten sposób, iż w ramach systemu mającego zastosowanie w okręgu OLG Stuttgart opłaty należne za sporządzenie aktu notarialnego stwierdzającego czynność podlegającą dyrektywie stanowią opodatkowanie w jej rozumieniu, skoro mamy do czynienia z sytuacją charakteryzującą się tym, że notariusze są urzędnikami, a opłaty są częściowo przekazywane państwu na finansowanie wydatków publicznych.
W przedmiocie pytania drugiego
43. W pytaniu drugim sąd krajowy dąży do ustalenia, czy opłaty pobrane przez notariuszy będących urzędnikami utraciłyby fiskalny charakter, gdyby państwo zrezygnowało z części należnych mu wynagrodzeń notarialnych, nie stosując przepisu regionalnego, który przewiduje przekazanie do budżetu części tych opłat.
44. Formułując to pytanie, sąd krajowy odnosi się w szczególności do okólnika ministra sprawiedliwości landu Badenia‑Wirtembergia z dnia 22 maja 2002 r. wydanego w wyniku postanowienia w sprawie Gründerzentrum, wzywającego notariuszy, by nie pobierali opłat uważanych za podatki w rozumieniu dyrektywy. Według sądu krajowego postanowienie w sprawie Gründerzentrum może ewentualnie prowadzić do tego, że budżet zrezygnuje z pobierania należnej mu części wynagrodzeń notarialnych, jeżeli opłaty te zostaną uznane za sprzeczne z prawem wspólnotowym.
45. Przypominam przede wszystkim, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wspólnotowym, „uzasadnieniem dla odesłania prejudycjalnego, a zatem dla kompetencji Trybunału, nie jest formułowanie opinii doradczych w sprawie pytań ogólnych czy hipotetycznych, ale potrzeba skutecznego rozstrzygnięcia sporu”(18).
46. W tych okolicznościach wystarczające wydaje się wskazanie, że niniejsze pytanie oparte jest na okoliczności hipotetycznej i niepewnej, to znaczy na zwykłym przypuszczeniu, że władze landu zdecydowałyby się na rezygnację z przedmiotowych opłat. Innymi słowy, chodzi o czystą ewentualność pozostawioną wolnej ocenie administracji publicznej.
47. Otóż z akt sprawy nie wynika nawet, by land miał zamiar z tej możliwości skorzystać. Poza tym, jak zostało to podniesione przez sam rząd niemiecki, w czasie zaistnienia przedmiotowego stanu faktycznego nie istniały żadne przepisy przewidujące rezygnację państwa z tych opłat, lecz jedynie projekt ustawy ze zmianami w tym względzie.
48. W odniesieniu do komunikatu wspomnianego przez sąd krajowy łatwo stwierdzić, że dotyczy on innej kwestii niż ta tutaj podnoszona. Komunikat ten dotyczy wyłącznie poboru wynagrodzeń przez notariuszy będących urzędnikami i wzywa tych ostatnich do niewymagania uiszczania opłat sprzecznych z dyrektywą. Jednakże w niniejszym przypadku zapłata ta, stanowiąca przedmiot postępowania przed sądem krajowym, była wymagana.
49. W mojej opinii wynika z tego, że niniejsze pytanie nie jest użyteczne dla rozstrzygnięcia sporu toczącego się przed sądem krajowym, a zatem Trybunał nie jest obowiązany wypowiadać się w tym względzie.
50. Jednakże jeśli Trybunał uznałby za dogodne udzielenie odpowiedzi na to pytanie, wydaje mi się, że fakt, iż państwo zrzekłoby się pobierania należnej mu części wynagrodzeń, nie byłby sam w sobie wystarczający, aby opłaty te utraciły charakter opodatkowania w rozumieniu dyrektywy.
51. W zakresie, w jakim notariusz jest urzędnikiem wchodzącym w skład organizacji administracyjnej i wynagradzanym przez państwo za wykonywanie funkcji publicznych, opłaty dokonywane na jego rzecz byłyby w każdym stanie rzeczy, przynajmniej pośrednio, przekazywane państwu, a więc byłyby podatkiem.
VI – Wnioski
52. W związku z powyższym proponuję, aby Trybunał udzielił odpowiedzi na pytania prejudycjalne Landgericht Stuttgart w ten sposób, że:
„Dyrektywę Rady 69/335/EWG z dnia 17 lipca 1969 r. dotyczącą podatków pośrednich od gromadzenia kapitału, zmienioną dyrektywą Rady 85/303/EWG z dnia 10 czerwca 1985 r., należy interpretować w ten sposób, że w ramach systemu mającego zastosowanie w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart opłaty należne za sporządzenie aktu notarialnego stwierdzającego czynność podlegającą dyrektywie stanowią opodatkowanie w jej rozumieniu, skoro mamy do czynienia z sytuacją charakteryzującą się tym, że notariusze są urzędnikami, a opłaty są częściowo przekazywane państwu na finansowanie wydatków publicznych”.
1 – Język oryginału: włoski.
2 – Dz.U. L 249, str. 25.
3 – Dz.U. L 156, str. 23.
4 – Postanowienie z dnia 21 marca 2004 r. w sprawie C‑264/00 Gründerzentrum‑Betriebs‑GmbH przeciwko Land Baden‑Württemberg, Rec. str. I‑3333.
5 – Ustawa z dnia 20 kwietnia 1892 r. RGBl., str. 477, zmieniona wersją z dnia 20 maja 1898 r. (RGBl, str. 846).
6 – Kodeks z dnia 24 lutego 1961 r., BGBl. 1961, str. I‑98.
7 – Ustawa z dnia 12 lutego 1975 r., BGBl. str. 116.
8 – Ustawa z dnia 26 lipca 1957 r., BGBl. I, str. 960.
9 – Ustawa z dnia 31 sierpnia 1998 r., BGBl. 1998 I, str. 2585.
10 – Zobacz wyroki: z dnia 19 października 1995 r. w sprawie C‑111/94 Job Centre, zwanej „Job Centre I”, Rec. str. I‑3361, pkt 9; z dnia 12 listopada 1998 r. w sprawie C‑134/97 Victoria Film, Rec. str. I‑7023, pkt 14 i z dnia 14 czerwca 2001 r. w sprawie C‑178/99 Salzmann, Rec. str. I‑4421, pkt 14; a także postanowienie z dnia 22 stycznia 2002 r. w sprawie C‑447/00 Holto, Rec. str. I‑735, pkt 17. Kursywa naniesiona przez autora opinii.
11 – Zobacz zwłaszcza ww. wyrok w sprawie Job Centre I, w którym Trybunał orzekł, że nie jest kompetentny do wypowiedzenia się w kwestii pytań skierowanych przez Tribunale di Milano, uznając, że sąd ten, w ramach postępowania „giuridizione volontaria” odnoszącego się do wniosku o zatwierdzenie czynności założenia spółki w celu wpisania jej do rejestru przedsiębiorstw, „wykonuje czynność administracyjną, nie będąc jednocześnie powołany do rozstrzygania sporu” (pkt 11). Kursywa naniesiona przez autora opinii.
12– Wyrok z dnia 21 lutego 1974 r. w sprawie 162/73 Birra Dreher, Rec. str. 201, pkt 3. Zobacz ostatnio wyroki: z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie C‑266/96 Corsica Ferries France, Rec. str. I‑3949, pkt 23 i z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie C‑182/00 Lutz i in., Rec. str. I‑547, pkt 13.
13 – Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 29 września 1999 r. w sprawie C‑56/98 Modelo, Rec. str. I‑6427 i z dnia 21 września 2000 r w sprawie C‑19/99 Modelo Continente SGPS, Rec. str. I‑7213.
14 – Wyżej wymienione postanowienie w sprawie Gründerzentrum, pkt 27 i 28.
15 – Wyżej wymienione postanowienie w sprawie Gründerzentrum, pkt 29–33.
16 – Wyżej wymienione postanowienie w sprawie Gründerzentrum, pkt 13. Kursywa naniesiona przez autora opinii. Poza tym w tej sprawie jeden z interwenientów (rewizor okręgu przy sądzie we Fryburgu) podniósł, że opłaty nie mogą być uznawane za podatki w rozumieniu dyrektywy w szczególności w świetle faktu, że „krajowy system prawny będący przedmiotem sprawy Modelo […] wyraźnie odróżnia się od obowiązującego w Niemczech, ponieważ ten ostatni uznaje, poza notariuszami będącymi urzędnikami, dwa inne typy notariuszy, pełniących swoją funkcję w ramach wykonywania wolnego zawodu” (pkt 22).
17 – Wyżej wymienione wyroki w sprawach Modelo I, pkt 22 i Modelo II, pkt 22. Należy podnieść, że w sprawie Modelo, tak jak w systemie stosowanym w okręgu OLG Stuttgart, wynagrodzenia były pobierane przez notariuszy będących urzędnikami i częściowo przekazywane przez notariuszy państwu. Zobacz także postanowienie w sprawie Gründerzentrum, pkt 28.
18 – Zobacz m.in. wyroki: z dnia 16 grudnia 1981 r. w sprawie 244/80 Foglia, Rec. str. 3045, pkt 18; z dnia 15 czerwca 1995 r. w sprawie C‑422/93 Zabala Erasun i in., Rec. str. I‑1567, pkt 29 oraz z dnia 12 marca 1998 r. w sprawie C‑314/96 Djabali, Rec. str. I‑1149, pkt 19.