Sprawa C‑103/16
Jessica Porras Guisado
przeciwko
Bankia SA i in.
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Superior de Justicia de Cataluña)
Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Dyrektywa 92/85/EWG – Środki służące wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpieczeństwa i zdrowia pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, i pracownic karmiących piersią – Artykuł 2 lit. a) – Artykuł 10 pkt 1–3 – Zakaz dokonywania zwolnień z pracy pracownic w okresie od początku ciąży do końca urlopu macierzyńskiego – Zakres stosowania – Szczególne przyczyny niezwiązane ze stanem danej pracownicy – Dyrektywa 98/59/WE – Zwolnienia grupowe – Artykuł 1 ust. 1 lit. a) – Powody niezwiązane z poszczególnym pracownikiem – Pracownica ciężarna zwolniona z pracy w ramach zwolnienia grupowego – Uzasadnienie zwolnienia z pracy – Pierwszeństwo zachowania zatrudnienia pracownicy – Pierwszeństwo zmiany zaszeregowania
Streszczenie – wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 22 lutego 2018 r.
Polityka społeczna–Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników–Pracownice w ciąży, pracownice, które niedawno rodziły, i pracownice karmiące piersią–Dyrektywa 92/85–Zakaz zwolnienia–Uregulowanie krajowe pozwalające na zwolnienie z pracy pracownicy w ciąży w ramach zwolnienia grupowego–Dopuszczalność
[dyrektywy Rady: 92/85, art. 10; 98/59, art. 1 pkt 1 lit. a)]
Polityka społeczna–Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników–Pracownice w ciąży, pracownice, które niedawno rodziły, i pracownice karmiące piersią–Dyrektywa 92/85–Zakaz zwolnienia–Uregulowanie krajowe pozwalające na zwolnienie z pracy pracownicy w ciąży w ramach zwolnienia grupowego–Dopuszczalność–Przesłanka–Obowiązek wskazania obiektywnych kryteriów zastosowanych w celu wskazania pracowników, którzy mają zostać zwolnieni
(dyrektywa Rady 92/85, art. 10 pkt 2)
Polityka społeczna–Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników–Pracownice w ciąży, pracownice, które niedawno rodziły, i pracownice karmiące piersią–Dyrektywa 92/85–Zakaz zwolnienia–Zakres–Uregulowanie krajowe niezakazujące zwolnienia z pracy pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, lub pracownic karmiących piersią tytułem ochrony prewencyjnej i przewidujące wyłącznie, w przypadku gdy jest ono niezgodne z prawem, jego nieważność tytułem ochrony reparacyjnej–Niedopuszczalność
(dyrektywa Rady 92/85, art. 10)
Polityka społeczna–Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników–Pracownice w ciąży, pracownice, które niedawno rodziły, i pracownice karmiące piersią–Dyrektywa 92/85–Zakaz zwolnienia–Uregulowanie krajowe nieprzewidujące, w ramach zwolnienia grupowego, ani pierwszeństwa zachowania zatrudnienia ani pierwszeństwa zmiany zaszeregowania mających zastosowanie przed tym zwolnieniem w odniesieniu do pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, lub pracownic karmiących piersią–Dopuszczalność–Możliwość zagwarantowania przez państwa członkowskie tym pracownicom szerszej ochrony
(dyrektywa Rady 92/85, art. 10 pkt 1)
Artykuł 10 pkt 1 dyrektywy Rady 92/85/EWG z dnia 19 października 1992 r. w sprawie wprowadzenia środków służących wspieraniu poprawy w miejscu pracy bezpieczeństwa i zdrowia pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, i pracownic karmiących piersią (dziesiątej dyrektywy szczegółowej w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym pozwalającym na zwolnienie pracownicy w ciąży ze względu na zwolnienie grupowe w rozumieniu art. 1 pkt 1 lit. a) dyrektywy Rady 98/59/WE z dnia 20 lipca 1998 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do zwolnień grupowych.
Tak więc, jeśli decyzja o zwolnieniu z pracy została podjęta z przyczyn związanych głównie ze stanem zainteresowanej, jest ona niezgodna z przewidzianym w art. 10 tej dyrektywy zakazem zwolnienia (zob. podobnie wyrok z dnia 11 listopada 2010 r., Danosa, C‑232/09, EU:C:2010:674, pkt 62).
Natomiast decyzja o zwolnieniu z pracy podjęta w okresie od początku ciąży do końca urlopu macierzyńskiego z przyczyn niezwiązanych ze stanem pracownicy nie jest niezgodna ze wspomnianym art. 10, pod warunkiem jednak, że pracodawca przedstawił na piśmie należycie uzasadnione powody zwolnienia oraz że takie zwolnienie jest dopuszczone w prawie krajowym lub praktyce krajowej, zgodnie z art. 10 pkt 1 i 2 dyrektywy 92/85 (zob. podobnie wyrok z dnia 11 listopada 2010 r., Danosa, C‑232/09, EU:C:2010:674, pkt 63).
Z powyższego wynika, że powód lub powody niezwiązane z pracownikiem, dla których dokonuje się zwolnień grupowych w rozumieniu art. 1 pkt 1 dyrektywy 98/59, wchodzą w zakres szczególnych przyczyn niezwiązanych ze stanem pracownic w rozumieniu art. 10 pkt 1 dyrektywy 92/85.
(zob. pkt 47–50; pkt 1 sentencji)
Artykuł 10 pkt 2 dyrektywy 92/85 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym pozwalającym pracodawcy na zwolnienie z pracy pracownicy w ciąży w ramach zwolnienia grupowego, nie wskazując powodów innych niż te, które uzasadniają to zwolnienie grupowe, o ile zostaną wskazane obiektywne kryteria uwzględnione w celu wskazania pracowników, którzy mają zostać zwolnieni.
(zob. pkt 55; pkt 2 sentencji)
Artykuł 10 pkt 1 dyrektywy 92/85 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, które nie zakazują co do zasady zwolnienia z pracy pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, lub pracownic karmiących piersią tytułem ochrony prewencyjnej, a przewiduje wyłącznie nieważność tego zwolnienia, w przypadku gdy jest ono niezgodne z prawem, tytułem ochrony reparacyjnej.
Artykuł 10 dyrektywy 92/85 dokonuje zatem wyraźnego rozróżnienia pomiędzy z jednej strony ochroną prewencyjną przed samym zwolnieniem a z drugiej strony ochroną reparacyjną przed konsekwencjami zwolnienia. Tak więc prawidłowa transpozycja tego artykułu nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia tej podwójnej ochrony.
Właśnie ze względu na negatywne skutki, jakie ewentualne zwolnienie może mieć na kondycję fizyczną i psychiczną pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, i pracownic karmiących piersią, włączając w to szczególnie poważne ryzyko dobrowolnego przerwania ciąży, prawodawca Unii na mocy art. 10 dyrektywy 92/85 przewidział szczególną ochronę kobiety, wprowadzając zakaz zwolnienia w okresie od początku ciąży do końca urlopu macierzyńskiego (wyroki: z dnia 14 lipca 1994 r., Webb, C‑32/93, EU:C:1994:300, pkt 21; z dnia 11 listopada 2010 r., Danosa, C‑109/09, EU:C:2010:674, pkt 60).
Tak więc w świetle celów wskazanych w dyrektywie 92/85, a w szczególności w jej art. 10, ochrona przyznana przez ten przepis pracownicom w ciąży, pracownicom, które niedawno rodziły, i pracownicom karmiących piersią wyklucza zarówno powzięcie decyzji o zwolnieniu, jak i podjęcie działań przygotowawczych do zwolnienia, takich jak poszukiwanie i prognozowanie definitywnego zastąpienia danej pracownicy z powodu jej ciąży lub narodzenia dziecka (zob. podobnie wyrok z dnia 11 października 2007 r., Paquay, C‑460/06, EU:C:2007:601, pkt 33).
Ze względu na negatywne skutki, jakie ewentualne zwolnienie może mieć na kondycję fizyczną i psychiczną pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, i pracownic karmiących piersią, ochrona reparacyjna, nawet w przypadku, gdy prowadzi ona do przywrócenia zwolnionej pracownicy do pracy lub do wypłaty niepobranych z powodu zwolnienia wynagrodzeń, nie może zastąpić ochrony prewencyjnej.
(zob. pkt 59, 62–64, 66; pkt 3 sentencji)
Artykuł 10 pkt 1 dyrektywy 92/85 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które w ramach zwolnienia grupowego w rozumieniu dyrektywy 98/59 nie przewidują ani pierwszeństwa zachowania zatrudnienia ani pierwszeństwa zmiany zaszeregowania mających zastosowanie przed tym zwolnieniem w odniesieniu do pracownic w ciąży, pracownic, które niedawno rodziły, lub pracownic karmiących piersią, nie wykluczając jednak możliwości zagwarantowania przez państwa członkowskie pracownicom w ciąży, pracownicom, które niedawno rodziły, lub pracownicom karmiącym piersią szerszej ochrony.
(zob. pkt 74; pkt 4 sentencji)