KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 13.10.2021

COM(2021) 660 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Reakcja na rosnące ceny energii: zestaw działań i środków wsparcia

1.Wprowadzenie

Unia Europejska podobnie jak wiele innych regionów na świecie odnotowuje obecnie gwałtowny wzrost cen energii. Budzi to duże zaniepokojenie mieszkańców, przedsiębiorstw, instytucji Unii Europejskiej i rządów państw w całej UE.

Wzrost ten napędzany jest przede wszystkim zwiększonym popytem globalnym na energię ogólnie, a na gaz w szczególności, w związku z odbudową po kryzysie. Choć w przeszłości dochodziło już do wahań cen energii, obecnie UE wychodzi z kryzysu związanego z COVID-19. Europejskie gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa stoją w obliczu perspektywy wyższych rachunków za energię w momencie, kiedy wiele z nich straciło stabilność na skutek utraty dochodów z powodu pandemii. Może to negatywnie wpłynąć na odbudowę oraz jej sprawiedliwy i inkluzywny charakter. Istnieje też ryzyko, że taka sytuacja podważy zaufanie i osłabi poparcie dla transformacji energetycznej, która jest konieczna nie tylko po to, aby zapobiegać katastrofalnej zmianie klimatu, ale także aby ograniczyć narażenie UE na zmienność cen paliw kopalnych.

Komisja Europejska pragnie udzielić pomocy i wsparcia, aby w pierwszym rzędzie zaradzić negatywnym skutkom dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Komunikat ten został przygotowany po wysłuchaniu państw członkowskich i Parlamentu Europejskiego i ma na celu wprowadzenie i wsparcie właściwych środków w celu złagodzenia wpływu okresowych podwyżek cen energii.

Ramy polityki UE już teraz pozwalają państwom członkowskim na natychmiastowe podjęcie szeregu ukierunkowanych działań, aby chronić odbiorców wrażliwych oraz łagodzić skutki dla przemysłu. Faktycznie większość państw członkowskich już zapowiedziała środki mające zaradzić bieżącej sytuacji. Obecny zestaw narzędzi umożliwia skoordynowane podejście w celu ochrony odbiorców najbardziej narażonych na ryzyko. Jest on starannie dostosowany do celu, jakim jest zaradzenie negatywnym skutkom gwałtownych skoków cen i zapewnienie przystępności cenowej, bez rozdrabniania europejskiego jednolitego rynku energii i bez utrudniania inwestycji w sektor energetyczny i zieloną transformację. 

Choć nie ma bezpośredniego zagrożenia dla dostaw energii i w chwili obecnej na rynkach przewiduje się, że do kwietnia 2022 r. hurtowe ceny gazu ustabilizują się na niższym poziomie, konieczne jest szczególne monitorowanie bezpieczeństwa dostaw, poziomów magazynowania gazu i właściwego funkcjonowania rynku gazu przed okresem zimowym. Oprócz środków krótkoterminowych w niniejszym komunikacie przedstawiono także skoordynowane działania, których podjęcie Komisja rozważa w perspektywie średnioterminowej, aby zapewnić lepszą gotowość na wahania cen gazu przy jednoczesnym ograniczaniu zależności UE od paliw kopalnych.

2.Ceny energii 

Ze względu na tańsze paliwa, zmniejszony popyt i szybko rozwijającą się produkcję energii ze źródeł odnawialnych w 2019 r. odnotowano ostry spadek hurtowych cen energii, a w 2020 r. rozpowszechniły się ujemne ceny energii elektrycznej. Ta tendencja spadkowa uległa nagłemu odwróceniu w bieżącym roku. Hurtowe ceny energii elektrycznej wzrosły o 200 % w ujęciu rocznym 1 . To z kolei przyczyniło się do wzrostu cen detalicznych, choć w znacznie mniejszym stopniu (+9 % średnia UE do sierpnia 2021 r. 2 ).

2.1.Co jest przyczyną obecnego skoku cen?

Obecny wzrost cen energii elektrycznej jest spowodowany przede wszystkim popytem globalnym na gaz, który rośnie gwałtownie wraz z ożywieniem gospodarczym. Wzrostowi popytu nie dorównuje wzrost podaży, czego skutki odczuwalne są nie tylko w UE, ale także w innych regionach świata. Ponadto obserwuje się niższe od spodziewanych dostawy gazu z Rosji, co powoduje kurczenie się rynku w sytuacji zbliżającego się sezonu grzewczego. Choć Gazprom wywiązuje się ze swojego długoterminowego kontraktu ze swoimi europejskimi kontrahentami, nie oferuje żadnych lub tylko niewielkie dodatkowe moce, aby złagodzić presję na rynku gazu w UE. Opóźnienia prac w zakresie utrzymania infrastruktury podczas pandemii również ograniczyły podaż gazu.

Z uwagi na to, że ceny gazu ziemnego są zasadniczym czynnikiem determinującym ceny energii elektrycznej w większości państw UE, opisana wyżej dynamika odpowiada w większości za wzrost tych cen. Ceny energii elektrycznej wzrosły także z powodu sezonowych warunków pogodowych (niski poziom wód i słabe wiatry w okresie letnim). Efektem tego była niższa produkcja energii ze źródeł odnawialnych w Europie.

2.2.Wpływ wysokich cen energii

Choć ostatnie skoki cen dotykają wszystkich, ich skutki są najmocniej odczuwane przez gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem energetycznym oraz gospodarstwa domowe o niskich i niższych średnich dochodach, ponieważ wydają one znacznie większą część swoich dochodów na energię 7 . Ubóstwo energetyczne jest ściśle monitorowane przez Komisję. Z ostatnich dostępnych danych wynika, że w 2019 r. około 7 % ludności UE-27, czyli 31 mln osób, nie było w stanie wystarczająco ogrzać swojego mieszkania, przy czym odnotowano istotne różnice między grupami o różnych dochodach oraz między państwami członkowskimi. Ponadto 6 % ludności UE żyło w gospodarstwach domowych zalegających ze spłatą rachunków za media.

Skutki społeczne i efekty dystrybucyjne zależą od aktualnych umów, jak również od ram regulacyjnych, w tym istniejących zabezpieczeń chroniących w szczególności odbiorców wrażliwych i dotkniętych ubóstwem energetycznym. Takie zabezpieczenia mogą obejmować środki polityki społecznej i publicznej, w tym taryfy socjalne i inne środki zgodne z unijnym wewnętrznym rynkiem energii, w szczególności dyrektywą w sprawie energii elektrycznej 8 i dyrektywą gazową 9 oraz wytycznymi Komisji 10 .

Rosnące ceny gazu i energii elektrycznej mogą też mieć poważne reperkusje dla przemysłu i MŚP. Wpływ wysokich cen energii nie jest odczuwalny we wszystkich sektorach jednakowo – gwałtowny wzrost cen utrudnia produkcję w sektorach przemysłowych, natomiast ich wpływ na usługi jest bardziej ograniczony. Obecna sytuacja pogłębia jeszcze bardziej występujące w związku z pandemią COVID-19 problemy z płynnością finansową niektórych przedsiębiorstw, w szczególności MŚP, przy czym ich wpływ jest różny w zależności od sektora.

Wysokie ceny energii mają wpływ na globalne i europejskie łańcuchy dostaw, a ich skutki rzutują na produkcję, zatrudnienie i ceny. Mocno odczuwają to sektory energochłonne 11 . Przykładem jest sektor nawozów sztucznych. Produkcja w tym sektorze, wysoce zależna od gazu ziemnego jako surowca, stała się nierentowna, dlatego w ostatnich tygodniach znacznie ją ograniczono. To z kolei wpływa na miejsca pracy w tym sektorze. Oczekuje się ponadto, że niższa produkcja nawozów tymczasowo spowoduje wyższe ceny żywności lub niższe marże dla przemysłu spożywczego.

Wzrost cen energii ma też znaczący i bezpośredni wpływ na sektor transportu i mobilności, skutkując wyższymi kosztami dla kierowców, pasażerów i użytkowników transportu towarowego.

Globalne wysokie ceny energii mogą też doprowadzić do zmniejszenia dostaw surowców i komponentów w sytuacji cięć w produkcji. To ma z kolei natychmiastowy wpływ na różnych producentów unijnych, których działalność jest uzależniona od tych komponentów i surowców, czego dobitnym przykładem jest magnez i unijny przemysł motoryzacyjny.

Jeżeli chodzi o wpływ makroekonomiczny, gwałtowny wzrost cen energii przyczynił się do wyższej inflacji. Po kilku latach, od początku bieżącego roku nastąpił znaczący wzrost inflacji w UE i wielu innych rozwiniętych gospodarkach. Trend ten da się wyjaśnić głównie czynnikami przejściowymi, w tym wzrostem niektórych cen towarów z rekordowo niskich poziomów z powrotem do poziomów sprzed pandemii lub wyższych oraz wąskimi gardłami w dostawach pewnych towarów. Przewiduje się, że wszystkie te czynniki będą przejściowe, a inflacja zacznie się znowu zmniejszać od przyszłego roku.

W ogólnym ujęciu odbudowa gospodarki UE przebiega szybciej, niż się spodziewano, i w perspektywie krótkoterminowej przewiduje się stały wzrost. Pierwsze skutki dla sald budżetowych zależeć będą z jednej strony od tego, na ile wzrosną dochody podatkowe ze względu na wyższy pobór VAT od produktów energetycznych i wyższe od spodziewanych dochody z aukcji uprawnień do emisji, a z drugiej strony od skali środków mających chronić użytkowników końcowych, w szczególności transferów publicznych skierowanych do gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji lub obniżenia VAT.

2.3.Trendy i oczekiwania

3.Zestaw środków, które mają pomóc sprostać wyzwaniu

Obecny gwałtowny wzrost cen wymaga szybkiej i skoordynowanej reakcji. Istniejące ramy prawne umożliwiają UE i jej państwom członkowskim podejmowanie takich działań, aby zaradzić skutkom nagłych wahań cen.

3.1.Natychmiastowe środki chroniące konsumentów i przedsiębiorstwa

3.1.1.Wsparcie dochodu w sytuacji nadzwyczajnej oraz ochrona przed odłączeniem od sieci

W oparciu o ubiegłoroczne zalecenie dotyczące ubóstwa energetycznego 19  Komisja zaprosi przedstawicieli państw członkowskich i organy regulacji energetyki do dyskusji na temat najlepszych sposobów ochrony wrażliwych odbiorców energii. Umożliwi to państwom członkowskim wymianę najlepszych praktyk i lepsze skupienie środków przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu, zgodnie z powiązanymi politykami UE, w tym dotyczącymi efektywności energetycznej i fali renowacji.

3.1.2.Podatki

Podatki i opłaty zapewniają dochody na rekompensaty dla gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji oraz na przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu, a jednocześnie stanowią zachęty do inwestycji w odnawialne źródła energii i wsparcie zielonej transformacji.

Podatki i opłaty 20 od cen detalicznych energii elektrycznej i gazu są bardzo zróżnicowane. Średnio stanowią 41 % cen energii elektrycznej dla gospodarstw domowych i 30–34 % cen energii elektrycznej dla przemysłu, oraz 32 % cen gazu dla gospodarstw domowych i 13–16 % cen gazu dla przemysłu. Unijna dyrektywa w sprawie opodatkowania energii 21 i dyrektywa VAT 22 dają państwom członkowskim pewną elastyczność. Dyrektywa w sprawie opodatkowania energii umożliwia państwom członkowskim zwolnienie z opodatkowania lub zastosowanie obniżonej stawki podatku od energii elektrycznej, gazu ziemnego, węgla i paliw stałych wykorzystywanych przez gospodarstwa domowe. Państwa członkowskie mogą nadać skuteczność takim zwolnieniom lub obniżkom poziomu opodatkowania bezpośrednio, przez zróżnicowanie stawek lub przez zwrot całości lub części kwoty podatku. Obniżone stawki podatku muszą być ukierunkowane i nie prowadzić do zakłóceń. Państwa członkowskie mogą zdecydować, że zastosują obniżone stawki podatku VAT od produktów energetycznych, pod warunkiem że przestrzegać będą minimalnych progów ustanowionych w unijnej dyrektywie VAT 23 i skonsultują się z unijnym komitetem ds. VAT.

Wniosek dotyczący zmienionej dyrektywy w sprawie opodatkowania energii, złożony w lipcu 2021 r., ma na celu zmodernizowanie opodatkowania energii w UE przez dostosowanie go do unijnych celów klimatycznych i zapewnienie sprawiedliwości społecznej. Zmieniona dyrektywa ma zachęcać do inwestowania w odnawialne źródła energii i do ich wykorzystywania oraz wprowadzić możliwość ukierunkowanych zwolnień z podatku w celu wsparcia gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym i znajdujących się w trudnej sytuacji, zwłaszcza podczas przechodzenia na czystszy system energetyczny.

3.1.3.Pomoc państwa

3.1.4.Skuteczniejszy nadzór rynku

Gwarantem uczciwości w kształtowaniu cen i funkcjonowaniu europejskiego rynku emisji jest solidny system nadzoru, któremu podlegają również inne rynki finansowe 26 . Uczestnictwo podmiotów finansowych w rynku emisji powinno zwiększyć płynność, a przez to ograniczyć zmienność i zmniejszyć presję na ceny. Aby dokładniej zbadać prawidłowości w zakresie praktyk handlowych i ewentualną potrzebę ukierunkowanych działań, Komisja zwróci się do ESMA o pierwszą ocenę wstępną do dnia 15 listopada oraz o przeanalizowanie – najpóźniej na początku 2022 r. – handlu uprawnieniami do emisji. Na tej podstawie Komisja oceni, czy pewne praktyki handlowe wymagają dalszych działań regulacyjnych. 

3.1.5.Angażowanie partnerów międzynarodowych

Zważywszy na globalny charakter obecnego wzrostu cen, pomocna w opanowaniu cen gazu ziemnego może być współpraca międzynarodowa w zakresie jego dostaw, transportu i zużycia. Komisja prowadzi dialog z głównymi krajami wydobycia i zużycia gazu ziemnego w celu ułatwienia handlu nim. Dialog ten, prowadzony z naszymi partnerami międzynarodowymi, służy zwiększeniu płynności i elastyczności międzynarodowego rynku gazu w celu zapewnienia wystarczających dostaw gazu ziemnego po konkurencyjnych cenach.

3.2.Działania w średniej perspektywie czasowej

Obecny niespodziewany wzrost cen rzuca światło na pewne niewiadome kwestie związane z trwającą na całym świecie transformacją w kierunku czystej energii.

Wyciągając wnioski z dzisiejszego kryzysu, UE powinna rozważyć środki, które – nie wywierając natychmiastowego wpływu na obecną sytuację – pozwolą poprawić gotowość na ewentualne przyszłe wstrząsy cenowe, zwiększyć integrację i odporność rynku, wzmocnić pozycję odbiorców, zwiększyć dostępność energii po korzystnych cenach i zmniejszyć zależność od niestabilnych cenowo paliw kopalnych.

3.2.1.Pojemność magazynowa a odporność systemu energetycznego UE

Komisja planuje na grudzień 2021 r. zmianę rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu. W tym kontekście można by wzmocnić odporność unijnego rynku gazu, np. w drodze przepisów służących większej transgranicznej dostępności zdolności magazynowania, również w odniesieniu do gazów odnawialnych i niskoemisyjnych. Komisja mogłaby zbadać potencjalne korzyści płynące z rynkowych mechanizmów wsparcia (np. obejmujących aukcje), aby zapewnić optymalne wykorzystanie dostępnej pojemności magazynowania gazu. W tym kontekście ważne jest także, aby państwa członkowskie wprowadziły niezbędne rozwiązania techniczne, finansowe i prawne na potrzeby transgranicznych dostaw gazu.

Komisja zbada również ewentualne korzyści ze wspólnego udzielania zamówień na rezerwy gazu przez podmioty regulowane lub organy krajowe, aby umożliwić łączenie sił i tworzenie rezerw strategicznych. Uczestnictwo w systemie wspólnych zakupów byłoby dobrowolne, a strukturę systemu należy ustalić w taki sposób, aby nie zakłócać funkcjonowania wewnętrznego rynku energii i nie naruszać reguł konkurencji.

Jak zapowiedziano w komunikacie Komisji z kwietnia 2021 r., Komisja przyjmie akt delegowany uzupełniający rozporządzenie w sprawie unijnej systematyki, obejmujący działania nieuwzględnione dotąd w akcie delegowanym w sprawie unijnej systematyki dotyczącej zmiany klimatu. Ten uzupełniający akt delegowany obejmie sektor energii jądrowej z zastrzeżeniem i z uwzględnieniem wyników trwającego szczególnego przeglądu zgodnie z rozporządzeniem w sprawie unijnej systematyki. Wspomniany uzupełniający akt delegowany obejmie również gaz ziemny i powiązane technologie jako działalność na rzecz przejścia, o ile mieszczą się one w zakresie określonym w art. 10 ust. 2 rozporządzenia w sprawie unijnej systematyki. W tym kontekście rozważone zostaną zalety klauzuli wygaśnięcia dla działalności na rzecz przejścia. Komisja rozważy zaproponowanie przepisów wspierających finansowanie niektórych rodzajów działalności gospodarczej – przede wszystkim w sektorze energetycznym, w tym w sektorze gazu – które przyczyniają się do ograniczania emisji gazów cieplarnianych w sposób wspierający przejście na neutralność klimatyczną, ale które nie kwalifikują się do włączenia do systematyki.

Zasadnicze i coraz większe znaczenie dla sektora energetycznego UE i jego zrównoważonego charakteru ma magazynowanie energii. Należy wykorzystywać zarówno opcje magazynowania krótko- i średnioterminowego (akumulatory), jak i długoterminowego (power-to-X). Zwiększenie magazynowania energii elektrycznej sprzyja w szczególności włączaniu odnawialnych źródeł energii do systemu i zmniejszaniu zapotrzebowania szczytowego. Może również pozwolić na obniżanie cen energii elektrycznej w okresach zapotrzebowania szczytowego, kiedy ceny dyktują często producenci wykorzystujący paliwa kopalne. Na ten obszar należy ukierunkować znaczne inwestycje. Komisja określi najistotniejsze działania UE wspierające rozwój magazynowania energii elektrycznej jako kluczowego narzędzia elastyczności zapewniającego równe warunki działania i odpowiednie sygnały gospodarcze.

Unijny rynek energii elektrycznej opiera się na metodzie cen krańcowych i na rynku pay-as-clear, co oznacza, że na poziomie hurtowym każdy płaci za energię elektryczną taką samą cenę. Ponieważ do zaspokojenia zapotrzebowania na energię elektryczną często nadal są potrzebne elektrownie gazowe, cena gazu ma wpływ na koszt produkcji energii elektrycznej, czego negatywne skutki są widoczne obecnie. Panuje jednak powszechna zgoda co do tego, że model cen krańcowych jest najbardziej efektywny dla zliberalizowanych rynków energii elektrycznej i najodpowiedniejszy do wspierania skutecznego obrotu energią elektryczną w państwach członkowskich na rynku hurtowym. Jest on również dostosowany do promowania integracji energii ze źródeł odnawialnych, powodując spadek cen dzięki zerowym kosztom operacyjnym.

Jakkolwiek nie ma jeszcze wyraźnych dowodów na to, że alternatywne ramy rynkowe zapewniłyby niższe ceny i lepsze zachęty, Komisja zwróci się do Agencji ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) o ocenę zalet i wad obecnej struktury hurtowego rynku energii elektrycznej, m.in. jej zdolności do reagowania na sytuacje ekstremalnej zmienności cen na rynkach gazu oraz dostępnych sposobów łagodzenia takich sytuacji, przy zapewnieniu opłacalnego przejścia na system o zerowym zużyciu energii netto, a także o zaproponowanie zaleceń, które Komisja oceni pod kątem ich ewentualnego wdrożenia. Jednocześnie Komisja będzie współpracować z ACER w celu uzyskania wstępnej oceny sytuacji na rynku energii elektrycznej, na temat której przedstawi sprawozdanie do połowy listopada.

Niewywiązanie się przez dostawcę z zobowiązań lub jego wycofanie z rynku jest poza kontrolą odbiorców, a może mieć dla nich negatywne konsekwencje. Wzrost cen energii może stanowić nadmierną presję, zwłaszcza w przypadku małych dostawców oferujących umowy w cenach stałych. Dlatego też konieczne jest ułatwienie wszystkim – również małym – dostawcom energii dostępu do rynków finansowych, aby mogli oni zabezpieczyć swoje kontrakty przed przyszłymi zmianami cen. W celu zaradzenia tej sytuacji przewidziano w prawodawstwie UE możliwość wyznaczenia przez państwa członkowskie dostawcy z urzędu. Nie może to jednak stwarzać pokusy nadużycia, kiedy to dostawcy byliby chronieni przed skutkami własnych decyzji komercyjnych kosztem wszystkich odbiorców. W połączeniu ze środkami służącymi poprawie dostępu małych dostawców do długoterminowych rynków Komisja doprecyzuje zasady dotyczące ochrony odbiorców przed niewywiązywaniem się z zobowiązań przez poszczególnych dostawców oraz funkcjonowania systemów dostawców z urzędu.

3.2.3.Zwiększenie inwestycji w energię odnawialną i efektywność energetyczną

Nowe technologie i cyfryzacja zapewniają nowe możliwości w zakresie elastyczności po stronie popytu. Na początku 2022 r. Komisja rozpocznie prace nad kodeksem sieci w celu usunięcia barier regulacyjnych utrudniających rozwój elastyczności po stronie popytu.

Komisja zaproponowała niedawno przegląd wytycznych w sprawie pomocy państwa na ochronę środowiska i cele związane z energią, aby zwiększyć możliwości państw członkowskich w zakresie przyznawania wsparcia finansowego na rzecz ochrony klimatu i dekarbonizacji całej gospodarki. Nowe zasady, które mają wejść w życie w przyszłym roku, zmniejszą skalę korzystania z paliw kopalnych, będą zapobiegać powstawaniu aktywów osieroconych i umożliwią wprowadzenie systemów finansowania nowych technologii, takich jak magazynowanie i wodór odnawialny, jak również ułatwią finansowanie działań na rzecz efektywności energetycznej.

4.Wnioski

Środki opisane w niniejszym komunikacie służą podjęciu działań w obliczu obecnego gwałtownego wzrostu cen energii i przyczynią się do sprawiedliwej społecznie i zrównoważonej transformacji energetyki. Komisja będzie uważnie śledzić rozwój sytuacji w najbliższych miesiącach.

Państwa członkowskie mogą podejmować i już podejmują szereg działań w zakresie opodatkowania i bezpośredniego wsparcia dochodu, a także inne ściśle ukierunkowane i ograniczone w czasie środki w celu krótkoterminowego złagodzenia trudności doświadczanych przez niektóre podmioty wskutek wzrostu cen. Na szczeblu UE można w perspektywie średnioterminowej podjąć szereg dodatkowych działań w zakresie magazynowania, integracji rynku i społeczności energetycznych, aby zapewnić większą odporność rynków energii oraz lepszą gotowość na wahania i wyzwania związane z transformacją. Postępy w zakresie efektywności energetycznej oraz działania na rzecz modernizacji systemu energetycznego pozwolą w dłuższej perspektywie obniżyć rachunki za energię.

Europejska polityka w zakresie energii, środowiska i klimatu, finansowanie dostępne w ramach różnych programów UE, a także niedawne wnioski Komisji w ramach pakietu „Gotowi na 55” mają na celu stworzenie zrównoważonego sektora energetycznego w perspektywie długoterminowej. Unia Europejska jest zdecydowana działać na rzecz transformacji w kierunku neutralności klimatycznej oraz dekarbonizacji systemu energetycznego, zastępując paliwa kopalne energią ze źródeł odnawialnych, a tym samym ograniczając naszą zależność od importu energii.

Wyraźne zobowiązania do inwestowania w neutralne dla klimatu rozwiązania energetyczne we wszystkich państwach członkowskich pomogą ograniczyć niestabilność cen energii oraz brak równowagi podaży energii i popytu na nią wskutek zmian międzynarodowych cen paliw kopalnych i innych czynników zewnętrznych. Zobowiązania te są niezbędne, aby energia była nadal przystępna cenowo dla wszystkich odbiorców.

Pomyślna zielona transformacja doprowadzi nie tylko do przejścia na czystą energię, ale również do większej efektywności energetycznej i innego wykorzystania energii. Niedawne wydarzenia w pełni utwierdzają UE w jej zobowiązaniu do znacznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i zużycia paliw kopalnych. Należy przyspieszyć działania, zarówno po stronie regulacji, jak i inwestycji. Przejście na czystą energię jest najlepszym zabezpieczeniem przed wstrząsami cenowymi podobnymi do tych, z jakimi boryka się obecnie UE. Czas przyspieszyć.

(1)

      W porównaniu ze średnią ceną w 2 019   r. ceny na początku października 2021   r. wzrosły o 1 66 % w prz ypadku poziomu odniesienia EP5 (DE, ES, FR, NL) i ryn ku Nordpool (NO, DK, FI, SE, EE, LT, LV).  

(2)

      VaasaETT (https://www.vaasaett.com/)

(3)

     Od stycznia 2021 r. do września 2021 r. cena ETS zwiększyła się o około 30 EUR / tCO2, co przekłada się na wzrost kosztów o około 10 EUR / MWh w przypadku energii elektrycznej produkowanej z gazu (przy założeniu 50 % efektywności) oraz o około 25 EUR / MWh w przypadku energii elektrycznej wytwarzanej z węgla (przy założeniu 40 % efektywności). Nad tym wyraźnie przeważa obserwowany wzrost ceny gazu o około 45 EUR / MWh w tym samym okresie, który przekłada się na dodatkowy koszt produkcji energii elektrycznej wynoszący około 90 EUR / MWh.

(4)

     Art. 29a dyrektywy EU ETS przewiduje, że jeżeli przez okres dłuższy niż sześć kolejnych miesięcy ceny uprawnień są ponad trzykrotnie wyższe od średniej ceny uprawnień na europejskim rynku uprawnień do emisji dwutlenku węgla w dwóch poprzednich latach, Komisja niezwłocznie zwołuje posiedzenie komitetu z państwami członkowskimi w celu omówienia możliwych środków.

(5)

     Gaz ziemny może być importowany do UE za pośrednictwem gazociągów bezpośrednio ze źródła lub transportowany w postaci skroplonego gazu ziemnego (LNG). Gaz musi być magazynowany, aby wyrównywać dzienne i sezonowe wahania popytu. W ten sposób zapewnia się też podaż gazu na wypadek zakłóceń w dostawach lub szczególnie dużego popytu. Gaz magazynowany ma tę główną zaletę, że jest dostępny blisko odbiorców i można go dostarczyć bez opóźnień.

(6)

     Ropa (97 %), węgiel (44 %) i gaz (90 %)

(7)

     W okresie pandemii COVID-19 osiem państw członkowskich (z 21, dla których dostępne są dane) odnotowało wzrost wskaźnika ubóstwa energetycznego w 2020 r. w ujęciu rok do roku, zaś 13 państw – spadek, w tym pięć państw członkowskich, w których wskaźnik ten w 2019 r. przekraczał 15 % (Bułgaria, Grecja, Cypr, Litwa i Portugalia).

(8)

     Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE.

(9)

     Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE.

(10)

     Zob.  Zalecenie Komisji (UE) 2020/1563  z dnia 14 października 2020 r. dotyczące ubóstwa energetycznego.

(11)

     Koszty energii stanowią znaczącą część kosztów produkcji w niektórych podsektorach, np. 71 % kosztów produkcji nawozów, 40 % – pierwotnego aluminium, 31 % – cynku oraz 25 % – szkła płaskiego.

(12)

     Holenderski indeks TTF Gas Futures, obecnie na poziomie około 90 EUR/MWh, przewiduje cenę około 50 EUR/MWh w kwietniu 2022 r.

(13)

     W następnym roku: 42 EUR/MWh, za dwa lata: 35 EUR/MWh, za trzy lata: 32 EUR/MWh.

(14)

     Obecne poziomy magazynowania gazu w UE wynoszą nieco ponad 75 %, a więc są niższe niż 90 % notowane średnio w ciągu ostatnich 10 lat. Na dzień 3 października 2021 r. 

(15)

     Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1938 z dnia 25 października 2017 r. dotyczące środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylające rozporządzenie (UE) nr 994/2010. 

(16)

     Choć ze środków finansowych ETS powinno się przede wszystkim wspierać dalszą redukcję emisji, w szczególności przez inwestowanie w środki efektywności energetycznej, transformację energetyczną i innowacje w zakresie czystych technologii, art. 10 ust. 3 dyrektywy EU ETS (dyrektywa 2009/29/WE) stanowi, że państwa członkowskie mogą wykorzystywać dochody z ETS do zapewnienia wsparcia finansowego w celu uwzględnienia aspektów społecznych w przypadku gospodarstw domowych o niższych i średnich dochodach. 

(17)

     Unijne prawodawstwo umożliwia stosowanie regulowanych cen detalicznych dla gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym i znajdujących się w trudnej sytuacji tylko w wyjątkowych sytuacjach i pod surowymi warunkami. Ceny regulowane zakłócają sygnały inwestycyjne w produkcji i osłabiają pozycję odbiorców. 

(18)

     Środki szczególne stosowane w związku z pandemią COVID-19 w celu ochrony odbiorców wrażliwych: Rządy państw i organy regulacji energetyki zawiesiły odłączanie od sieci za niepłacenie rachunków za energię. Oprócz środków stosowanych przez rząd niektóre przedsiębiorstwa energetyczne w całej UE przyjęły dobrowolne inicjatywy, aby wspierać odbiorców, takie jak ustalenia dotyczące płatności oraz politykę nieodłączania energii.

(19)

     Zalecenie Komisji (UE) 2020/1563 z dnia 14 października 2020 r. dotyczące ubóstwa energetycznego.

(20)

     Takie podatki i opłaty w szczególności obejmują podatek akcyzowy od produktów energetycznych i energii elektrycznej oraz podatek od wartości dodanej (VAT), które są zharmonizowane na poziomie UE, a także inne krajowe podatki i opłaty ekologiczne, z których finansuje się inwestycje w odnawialne źródła energii niezbędne do zielonej transformacji.

(21)

     Dyrektywa Rady 2003/96/WE z dnia 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej.

(22)

     Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej

(23)

.    Ramy prawne dotyczące stawek VAT są obecnie poddawane przeglądowi w Radzie.

(24)

.     Zgodnie z rozporządzeniami w sprawie wyłączeń grupowych oraz wytycznymi dotyczącymi pomocy państwa wszelkie interwencje rządowe powinny być realizowane w sposób przejrzysty i niedyskryminacyjny, w oparciu o obiektywne i proporcjonalne kryteria.

(25)

     Gdy mowa o praktykach handlowych, przyjmuje się, że przedsiębiorstwa mogą decydować samodzielnie i nie są zmuszone prawem do określonego postępowania. 

(26)

     Nadzór nad rynkiem sprawują organy nadzoru finansowego 27 państw członkowskich, koordynowane przez Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA).

(27)

     COM(2020) 823 final – wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie środków na rzecz wysokiego wspólnego poziomu cyberbezpieczeństwa na terytorium Unii, uchylającej dyrektywę (UE) 2016/1148.

(28)

      https://ec.europa.eu/info/news/commission-publishes-report-barriers-eu-retail-energy-markets-2021-feb-23_en

(29)

     COM(2021) 550 final – komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: „Gotowi na 55”: osiągnięcie unijnego celu klimatycznego na 2030 r. w drodze do neutralności klimatycznej.

(30)

   O ile niektóre nieelastyczne elektrownie będą musiały kontynuować produkcję pomimo ujemnych cen.

(31)

     Szacuje się przykładowo, że wzrost ilości energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych odpowiadał (przy założeniu niezmienności pozostałych czynników) za spadek cen energii elektrycznej na rynku transakcji natychmiastowych o 24 % w Niemczech w latach 2008–2015 oraz o 35 % w Szwecji w latach 2010–2015 (Hirth, 2018) .

(32)

     IRENA, Power Generation Costs in 2020 (Koszty wytwarzania energii elektrycznej w 2020 r.)

(33)

     Podana wysokość wydatków w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności opiera się na szacunkach Komisji na podstawie danych dotyczących monitorowania wydatków na cele związane z klimatem, opublikowanych w ramach przeprowadzonych przez Komisję analiz planów odbudowy i zwiększania odporności. Kwota ta uwzględnia 22 krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności ocenione i zatwierdzone przez Komisję do dnia 5 października. Będzie ona ulegać zmianie w miarę oceny kolejnych planów.

(34)

      https://ec.europa.eu/energy/topics/infrastructure/projects-common-interest_en  

(35)

   https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-169-2014-INIT/pl/pdf