EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52022XG0826(01)

Konkluzje Rady w sprawie działań na rzecz ochrony ludności w związku ze zmianą klimatu 2022/C 322/02

ST/7146/2022/INIT

OJ C 322, 26.8.2022, p. 2–5 (BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, GA, HR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)

26.8.2022   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 322/2


Konkluzje Rady w sprawie działań na rzecz ochrony ludności w związku ze zmianą klimatu

(2022/C 322/02)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

Biorąc pod uwagę:

I.   WPROWADZENIE

1.

PRZYPOMINAJĄC, że cele zrównoważonego rozwoju określone w Agendzie ONZ 2030, porozumienie klimatyczne z Paryża oraz ramy z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w latach 2015–2030 mają służyć zmniejszaniu ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi;

2.

UWZGLĘDNIAJĄC art. 196 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który zachęca do współpracy między państwami członkowskimi, aby chronić przed klęskami i katastrofami, oraz art. 222 TFUE, zgodnie z którym Unia i jej państwa członkowskie działają wspólnie w duchu solidarności, jeżeli państwo członkowskie padnie ofiarą klęski lub katastrofy;

3.

BIORĄC POD UWAGĘ priorytet, który Unia wyraźnie nadała zielonej transformacji i ochronie bioróżnorodności w ramach Zielonego Ładu, cel polegający na osiągnięciu neutralności klimatycznej, o którym mowa w rozporządzeniu (UE) 2021/1119, a także projekt, wspierany przez pakiet na rzecz odbudowy, dotyczący bardziej ekologicznej i odporniejszej Europy, lepiej przygotowanej do stawienia czoła obecnym i przyszłym wyzwaniom, również w trakcie prowadzenia działań zewnętrznych;

4.

PODKREŚLAJĄC, że Unijny Mechanizm Ochrony Ludności (UCPM) – ustanowiony w 2001 r. i wzmocniony w szczególności w latach 2013, 2019 i 2021 – odgrywa coraz większą rolę w reagowaniu Europy na klęski żywiołowe i katastrofy spowodowane przez człowieka, że w wyniku niedawnej zmiany UCPM określono cele w zakresie odporności na klęski i katastrofy, na podstawie scenariuszy dotyczących teraźniejszości i przyszłości, oraz że UCPM przyczynia się do osiągnięcia ogólnych celów finansowania działań na rzecz klimatu i bioróżnorodności;

5.

PRZYWOŁUJĄC konkluzje Rady z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie propagowania wiedzy z zakresu ochrony ludności, z 30 listopada 2009 r. w sprawie wspólnotowych ram w zakresie zapobiegania katastrofom na terytorium UE oraz z dnia 3 października 2011 r. w sprawie roli wolontariatu w polityce społecznej, w których podkreślono, że wolontariat przynosi korzyści wolontariuszom, poszczególnym społecznościom i ogółowi społeczeństwa; utworzenie Europejskiego Korpusu Solidarności w 2018 r.; znaczenie społeczeństwa obywatelskiego i obywateli w zwiększeniu bezpieczeństwa i odporności; oraz zobowiązania Unii na Europejski Rok Młodzieży 2022;

6.

PRZYWOŁUJĄC konkluzje Rady z dnia 3 czerwca 2021 r. zatytułowane „Budując Europę odporną na zmianę klimatu – nowa strategia UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu” oraz z dnia 23 listopada 2021 r. w sprawie zwiększenia gotowości, zdolności do reagowania i odporności na przyszłe kryzysy;

7.

ZAUWAŻAJĄC, że skutki zmiany klimatu są oczywiste oraz że ekstremalne zdarzenia związane ze zmianą klimatu są coraz częstsze, intensywniejsze i bardziej uporczywe – a zatem zwiększają ryzyko znacznych strat ludzkich, materialnych i przyrodniczych – oraz uwypuklając konieczność podjęcia przez państwa członkowskie działań w tym zakresie;

8.

UZNAJĄC naukowe oceny dotyczące zmiany klimatu, jej skutków i potencjalnych przyszłych zagrożeń, a także opcje przystosowania się do zmiany klimatu i łagodzenia jej skutków zapewnione przez oenzetowski Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu;

9.

UZNAJĄC podatność na zagrożenia ludności i terytoriów europejskich w ich różnorodności, w szczególności w odniesieniu do basenu Morza Śródziemnego, obszarów górskich i leśnych, równin zalewowych, mórz, wybrzeży i terytoriów wyspiarskich, terytoriów arktycznych oraz regionów najbardziej oddalonych i obszarów miejskich;

10.

ZAUWAŻAJĄC istotną rolę unijnych strategii makroregionalnych jako jednego z instrumentów polityki zewnętrznej służących przeciwdziałaniu skutkom zmiany klimatu i wzmacnianiu odporności;

II.   RADA UNII EUROPEJSKIEJ

1.

POTWIERDZA zasadę solidarności w stawianiu czoła wyzwaniom związanym ze zmianą klimatu w Unii i na całym świecie;

2.

PRZYPOMINA o spoczywającej na państwach członkowskich głównej odpowiedzialności za ochronę przed klęskami i katastrofami ludności, środowiska naturalnego i mienia, w tym dziedzictwa kulturowego;

3.

PODKREŚLA rolę udziału społeczeństwa i wolontariatu, który – jak podkreślono we wspomnianych konkluzjach z dnia 3 października 2011 r. – przyczynia się do wzrostu i wzmocnienia kapitału społecznego, demokracji i spójności społecznej, a przy tym do wdrażania podstawowych wartości i zasad Unii, a także do odporności w dziedzinie ochrony ludności;

4.

UWAŻA, że w rezultacie zmiany klimatu państwa członkowskie i instytucje unijne muszą być przygotowane do radzenia sobie z mającymi wielosektorowy i transgraniczny charakter klęskami i katastrofami na dużą skalę i o efekcie kaskadowym, które mogą występować jednocześnie i coraz częściej, zarówno w Unii, jak i poza nią, a których konsekwencje mogą głęboko oddziaływać na życie ludzi i działalność człowieka, a także na bioróżnorodność;

5.

ODNOTOWUJE potrzebę opracowania przez Unię bardziej spójnego i proaktywnego podejścia systemowego, aby zwiększyć odporność na skutki zmiany klimatu na wszystkich etapach cyklu zarządzania klęskami i katastrofami, co obejmuje zapobieganie im, gotowość i reagowanie na nie oraz odbudowę po ich zakończeniu;

6.

PODKREŚLA znaczenie wymiany i gromadzenia wiedzy ogólnej, wiedzy fachowej i innowacji, a także doświadczeń zdobytych przez państwa członkowskie i Komisję;

7.

UZNAJE, że działania podejmowane przez państwa członkowskie i instytucje europejskie w kontekście przystosowania się do skutków zmiany klimatu, w odniesieniu do strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, powinny mieć na celu uzupełnienie wysiłków Unii w dziedzinie zarządzania ryzykiem związanym z klęskami i katastrofami;

8.

PODKREŚLA, jak ważne jest posiadanie wystarczających zdolności do rozmieszczenia na szczeblu państw członkowskich, unijnej puli ochrony ludności (ECPP) oraz strategicznej europejskiej rezerwy zdolności (rescEU) gotowych do szybkiego i skutecznego reagowania na klęski i katastrofy związane ze zmianą klimatu, gdy skala sytuacji nadzwyczajnej przekracza możliwości danego państwa na samodzielną reakcję;

9.

ODNOTOWUJE, że UCPM odgrywa istotną rolę w zarządzaniu klęskami i katastrofami, wzmacnia partnerstwa Unii i przyczynia się do rozwoju europejskiej kultury ochrony ludności;

10.

ZWRACA SIĘ do państw członkowskich o to, by:

a)

Uwzględniały zagrożenia związane ze zmianą klimatu w cyklu zarządzania klęskami i katastrofami, na przykład wykorzystując narzędzia ustanowione wspólnie przez Komisję i Europejską Agencję Środowiska, takie jak platforma Climate-ADAPT;

b)

Wspierały prace i badania nad sposobami przeglądu skutków zmiany klimatu i włączania ich do systemów zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi; włączały takie prace i badania do krajowych ocen ryzyka państw członkowskich, opracowywania oceny zdolności zarządzania ryzykiem oraz udoskonalonych planów zarządzania ryzykiem związanym z klęskami i katastrofami, o których mowa w art. 6 decyzji nr 1313/2013/UE w sprawie Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności;

c)

Wspierały i łączyły badania i innowacje, aby zwiększyć krajowe zdolności w zakresie ochrony ludności w kontekście zmiany klimatu, w szczególności za pośrednictwem unijnej sieci wiedzy w zakresie ochrony ludności (zwanej dalej „siecią wiedzy”) oraz, w tym kontekście, za pośrednictwem centrów doskonałości, uniwersytetów, naukowców i społeczności tematycznych lub ośrodków wiedzy fachowej;

d)

Zachęcały do inwestowania w badania i innowacje w dziedzinie ochrony ludności w kontekście zmiany klimatu oraz uruchamiały odpowiednie europejskie środki finansowe;

e)

Opracowały odpowiednie działania w zakresie zapobiegania i gotowości, w tym zapewniły dostępność wystarczających zdolności, ukierunkowanych na wynikające ze zmiany klimatu zagrożenia, takie jak pożary lasów i powodzie, które stanowią rosnące ryzyko dla obywateli Unii;

f)

Dążyły w związku z tym do rozwoju zdolności ECPP i rescEU, na podstawie m.in. scenariuszy dotyczących teraźniejszości i przyszłości przewidzianych w art. 10 decyzji nr 1313/2013/UE, z uwzględnieniem zidentyfikowanych i pojawiających się rodzajów ryzyka, ogólnych zdolności i braków na poziomie Unii, w szczególności w zakresie gaszenia pożarów lasów z powietrza, incydentów chemicznych, biologicznych, radiacyjnych i jądrowych, pilnej pomocy medycznej, a także transportu, logistyki i schronienia;

g)

Uczyniły operacje ochrony ludności bardziej ekologicznymi i zrównoważonymi na wszystkich etapach cyklu zarządzania klęskami i katastrofami oraz propagowały badania, innowacje i wymianę wiedzy;

h)

Uwzględniały wpływ na środowisko i oddziaływanie zmiany klimatu w przypadku pomocy udzielanej za pośrednictwem UCPM, w szczególności poprzez łączenie zasobów w stosownych przypadkach;

i)

Wspierały gotowość i odporność ludności narażonej na zagrożenia związane ze zmianą klimatu, wykorzystując konkretne informacje, edukację, szkolenia i ćwiczenia, które mogą obejmować szczebel krajowy i niższy, a nawet wymiar transgraniczny, ze specjalnym uwzględnieniem osób wymagających szczególnego traktowania;

j)

Umacniały organizacje wolontariuszy jako integralną część ochrony ludności;

k)

Rozważyły w związku z tym włączenie – w stosownych przypadkach – spontanicznych inicjatyw do operacji reagowania, we współpracy z organami lokalnymi;

l)

Przedstawiały znaczenie wkładu obywateli w ich własne bezpieczeństwo i odporność oraz zachęcały do wszelkich inicjatyw mających na celu docenienie, uznanie i promowanie, w stosownych przypadkach za pomocą ram prawnych, ich aktywnego udziału w działaniach wolontariackich i uzgodnieniach dotyczących reagowania w przypadku klęsk i katastrof;

m)

Uwzględniały szczególną rolę młodzieży w tym zakresie;

n)

Promowały obywateli aktywnie uczestniczących – jako podmioty własnego bezpieczeństwa i odporności lub jako członkowie krajowych lub lokalnych struktur cywilnych – którzy przyczyniają się do ochrony ludności poprzez następujące trzy wymiary:

i)

alarmowanie: sprecyzowanie roli i obowiązków różnych instytucji w zakresie wydawania ukierunkowanych ostrzeżeń skierowanych do osób, których one dotyczą, z wykorzystaniem nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych;

ii)

dostarczanie informacji: podnoszenie świadomości społecznej na temat związanego z tym ryzyka, w szczególności w dziedzinach najbardziej narażonych na skutki zmiany klimatu, przez rozpowszechnianie informacji publicznych i organizowanie działań szkoleniowych, w tym na zasadzie dobrowolności;

iii)

mobilizacja: wspieranie sieci obywatelskich, stowarzyszeń i wolontariuszy zaangażowanych w inicjatywy w zakresie zapobiegania ryzyku, reagowania na klęski i katastrofy oraz szkolenia w zakresie pierwszej pomocy;

o)

Brały pod uwagę znaczenie długoterminowych sytuacji nadzwyczajnych i rosnące ryzyko, jakie mogą one stwarzać dla systemów ochrony ludności, zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim;

p)

Uwzględniały wpływ zmiany klimatu w międzynarodowych działaniach na rzecz ochrony ludności poprzez zacieśnienie współpracy i wspieranie zarządzania klęskami i katastrofami oraz zarządzania kryzysowego;

11.

ZWRACA SIĘ do Komisji o to, by:

a)

Prowadziła regularną aktualizację „międzysektorowego zestawienia ryzyk wiążących się z klęskami żywiołowymi i katastrofami spowodowanymi przez człowieka, w obliczu których stanąć może Unia” poprzez uwzględnienie skutków zmiany klimatu, na podstawie krajowych sprawozdań państw członkowskich z oceny ryzyka;

b)

Zapewniła, aby skutki zmiany klimatu były systematycznie uwzględniane w całym cyklu zarządzania klęskami i katastrofami;

c)

Zapewniła, aby w ramach UCPM uwzględniano zróżnicowany charakter klęsk i katastrof w sposób, który będzie zarówno reaktywny, jak i elastyczny, oraz, w miarę możliwości, proaktywny;

d)

Zwiększyła dostępność ekspertów w dziedzinie środowiska i zmiany klimatu, którzy mogą być rozmieszczeni w ramach UCPM;

e)

Propagowała komplementarność UCPM z innymi unijnymi mechanizmami zarządzania kryzysowego;

f)

Wspierała badania i innowacje w dziedzinie ochrony ludności, w szczególności poprzez stworzenie spisu dostępnej wiedzy oraz wzbogacenie sieci wiedzy, centrum wiedzy o zarządzaniu ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi oraz centrów doskonałości, które mogłyby zostać utworzone w tych ramach, a także centrów prowadzonych przez organizacje międzynarodowe;

g)

Wzmocniła i dostosowała unijne instrumenty, narzędzia i platformy wspierające zarządzanie klęskami i katastrofami oraz zarządzanie kryzysowe w ramach wspólnego systemu łączności i informacji w sytuacjach nadzwyczajnych, Europejskiego Obserwatorium ds. Susz, europejskiego systemu informowania o powodziach, europejskiego systemu informacji o pożarach lasów, a także programów Galileo, Copernicus i rządowej łączności satelitarnej UE;

h)

Zwiększyła zdolności Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego w zakresie przewidywania i reagowania, w szczególności poprzez zbadanie, w jaki sposób lepiej wykorzystywać innowacje technologiczne, w tym sztuczną inteligencję i dostępne źródła danych, aby wykrywać i przewidywać ekstremalne zagrożenia klimatyczne;

i)

Sprzyjała bardziej ekologicznym i zrównoważonym europejskim operacjom ochrony ludności poprzez wspieranie badań i innowacji, sporządzanie przeglądu bieżącej sytuacji oraz opracowywanie wytycznych dotyczących dobrych praktyk w tej dziedzinie;

j)

Promowała dalsze zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w zapobieganie zmianie klimatu i reagowanie operacyjne na nią poprzez wspieranie wkładów obywateli w ich własne bezpieczeństwo i odporność oraz propagowanie wszelkich dobrowolnych inicjatyw reagowania na klęski i katastrofy, w koordynacji z władzami krajowymi lub władzami szczebla niższego niż krajowy, w tym za pośrednictwem nagród europejskich;

k)

Opracowała programy szkoleniowe i ćwiczenia w zakresie zarządzania klęskami i katastrofami związanymi ze środowiskiem i klimatem, w tym w ramach unijnego programu szkoleniowego, oraz zachęcała do udostępniania wiedzy fachowej w celu jej rozpowszechnienia w ramach UCPM;

l)

Analizowała kwestię zmiany klimatu w międzynarodowych działaniach na rzecz ochrony ludności, w tym poprzez ułatwianie wymiany doświadczeń i dobrych praktyk z partnerami, na przykład na Bałkanach Zachodnich i w kontekście europejskiej polityki sąsiedztwa;

12.

ZWRACA SIĘ do Komisji o przedstawianie Radzie sprawozdań z poczynionych postępów w ramach sporządzanych przez nią co trzy lata sprawozdań dotyczących UCPM i wzywa państwa członkowskie, aby wspierały Komisję w tym zadaniu.

Top