Przepisy UE dotyczące gospodarowania odpadami

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Dyrektywa 2008/98/WE

• Dyrektywa:
  • ustanawia następującą hierarchię postępowania z odpadami:
    • zapobieganie;
    • przygotowywanie do ponownego użycia;
    • recykling;
    • inne metody odzysku (np. odzysk energii) oraz
    • unieszkodliwianie;
  • potwierdza zasadę „zanieczyszczający płaci”, zgodnie z którą pierwotny wytwórca odpadów musi ponieść koszty gospodarowania odpadami;
  • wprowadza koncepcję rozszerzonej odpowiedzialności producenta;
  • rozróżnia odpady od produktów ubocznych¹;
  • wprowadza docelowe poziomy recyklingu i odzysku odpadów z gospodarstw domowych (50 %) i odpadów z budowy i rozbiórki (70 %); mają one zostać osiągnięte do 2020 r.
• Gospodarowanie odpadami musi być przeprowadzane w sposób niestanowiący ryzyka dla wody, powietrza, gleby, roślin lub zwierząt, niepowodujący uciążliwości przez hałas lub zapachy oraz bez uszczerbku dla terenów wiejskich lub miejsc o szczególnym znaczeniu.
• Wytwórcy lub posiadacze odpadów muszą je przetwarzać na własną rękę lub zlecić ich przetwarzanie oficjalnie uznanemu operatorowi. Muszą oni posiadać zezwolenie i poddawani są regularnym inspekcjom.
• Właściwe organy krajowe muszą opracować plany gospodarki odpadami i programy zapobiegania powstawaniu odpadów.
• W przypadku odpadów niebezpiecznych, olejów odpadowych i bioodpadów zastosowanie mają warunki specjalne.
• Dyrektywa nie obejmuje niektórych rodzajów odpadów, takich jak pierwiastki promieniotwórcze, wycofane z użytku materiały wybuchowe, odchody, ścieki i zwłoki zwierząt.

Dyrektywa zmieniająca (UE) 2018/851

• W ramach części pakietu środków dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym dyrektywa (UE) 2018/851 zmienia dyrektywę 2008/98/WE.
• W dyrektywie określono minimalne wymogi operacyjne dotyczące systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta². Mogą one również obejmować odpowiedzialność organizacyjną i odpowiedzialność za przyczynianie się do zapobiegania powstawaniu odpadów oraz do zwiększania przydatności produktów do ponownego użycia i recyklingu.
• W ramach dyrektywy zaostrza się przepisy dotyczące zapobiegania powstawaniu odpadów. Po wytworzeniu odpadów państwa członkowskie UE podejmują środki mające na celu:
  • wspieranie zrównoważonych modeli produkcji i konsumpcji;
  • zachęcanie do projektowania, wytwarzania i korzystania z produktów, które są zasobooszczędne, trwałe, nadające się do naprawy, ponownego użycia i modernizacji;
  • ukierunkowanie na produkty zawierające surowce krytyczne w celu zapobiegania, aby materiały te stały się odpadami;
  • wspieranie dostępności części zamiennych, instrukcji obsługi, informacji technicznych lub innych środków pozwalających na naprawę i ponowne użycie produktów bez szkody dla ich jakości i bezpieczeństwa;
  • zmniejszenie wytwarzania odpadów żywności jako wkład w realizację celu zrównoważonego rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych, polegającego na zmniejszeniu o 50 % do 2030 r. globalnej ilości marnowanej żywności per capita w sprzedaży detalicznej i konsumpcji oraz zmniejszeniu strat żywnościowych w procesie produkcji i dystrybucji;
  • promowanie zmniejszania zawartości substancji niebezpiecznych w materiałach i produktach;
  • zatrzymanie wytwarzania odpadów morskich.
• W dyrektywie określono również nowe poziomy recyklingu odpadów komunalnych: do 2025 r. co najmniej 55 % odpadów komunalnych wagowo będzie musiało być poddawanych recyklingowi. Do 2030 r. poziom ten zostanie zwiększony do 60 %, a do 2035 r. – do 65 %.
• W dyrektywie przedstawiono również przykłady środków zachęty do stosowania hierarchii postępowania z odpadami, takich jak opłaty za składowanie i spalanie odpadów i systemy opłat proporcjonalnych do ilości wyrzucanych odpadów.
• Państwa członkowskie musiały:
  • do 1 stycznia 2025 r. wprowadzić selektywną zbiórkę tekstyliów i odpadów niebezpiecznych z gospodarstwach domowych;
  • zapewnić, by najpóźniej od 31 grudnia 2023 r. bioodpady były selektywnie zbierane lub poddawane recyklingowi u źródła (na przykład poprzez kompostowanie).

Dyrektywa zmieniająca (UE) 2025/1892

Dyrektywa (UE) 2025/1892 po raz kolejny zmienia dyrektywę 2008/98/WE, aby wzmocnić przepisy dotyczące gospodarowania odpadami, w szczególności odpadami żywnościowymi i tekstyliami. Dyrektywa:

• wprowadza prawnie wiążące cele dotyczące ograniczenia marnowania żywności na rok 2030:
  • zmniejszenie o 10 % odpadów żywnościowych z przetwórstwa i produkcji, oraz
  • zmniejszenie o 30 % w przeliczeniu na mieszkańca odpadów żywnościowych z handlu detalicznego, restauracji, usług gastronomicznych i gospodarstw domowych, oba wskaźniki w porównaniu ze średnią z lat 2021–2023;
• wymaga, aby Komisja Europejska dokonała przeglądu tych celów do 31 grudnia 2027 r., z możliwością wyznaczenia dodatkowych celów na rok 2035;
• wprowadza rozszerzoną odpowiedzialność producenta dla tekstyliów i obuwia, czyniąc producentów odpowiedzialnymi za pokrycie kosztów zbierania, sortowania, przygotowania do ponownego użycia, recyklingu, prowadzenia kampanii informacyjnych, raportowania danych oraz wsparcia badań i rozwoju;
• zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla tekstyliów i obuwia do dnia 17 kwietnia 2028 r. (z objęciem mikroprzedsiębiorstw od dnia 17 kwietnia 2029 r.);
• wskazuje, że selektywnie zbierane tekstylia i obuwie uznaje się za odpady w momencie ich zebrania;
• określa, że używane tekstylia i obuwie, które w punkcie zbiórki zostały poddane bezpośredniej profesjonalnej ocenie i uznane za nadające się do ponownego użycia przez podmiot zajmujący się ponownym użyciem lub podmioty gospodarki społecznej, nie są uznawane za odpady;
• zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, aby organizacje odpowiedzialności producenta składały coroczne sprawozdania właściwym organom, oraz zobowiązuje Komisję do zmiany decyzji wykonawczych (UE) 2019/1004 oraz (UE) 2021/19 w celu ustanowienia wspólnych harmonogramów sprawozdawczości i zharmonizowanych formatów danych dotyczących tych sprawozdań.