KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 5.3.2024

COM(2024) 150 final

2024/0061(COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ustanawiające Program na rzecz europejskiego przemysłu obronnego oraz ramy środków w celu zapewnienia terminowej dostępności i dostaw produktów związanych z obronnością („EDIP”)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

W dniu 24 lutego 2022 r. Rosja rozpoczęła inwazję wojskową na Ukrainę na pełną skalę, co miało katastrofalne skutki dla Ukrainy i jej mieszkańców. Dwa lata intensywnych walk, ciężkie ostrzały artyleryjskie i naloty z powietrza doprowadziły do dużej liczby ofiar wśród ludności cywilnej i ogromnego ludzkiego cierpienia. Rosyjska wojna napastnicza spowodowała znaczne szkody w krytycznej infrastrukturze cywilnej i obronnej, zdolnościach produkcyjnych i usługach w całej Ukrainie oraz masowe zniszczenia miast i miejscowości w niektórych częściach kraju. Wynikający z wojny kryzys humanitarny stał się przyczyną wysiedlenia milionów Ukraińców z ich domów i sprawił, że wielu z nich rozpaczliwie potrzebuje żywności, schronienia i pomocy medycznej. Do dziś mają miejsce rosyjskie naloty z powietrza na cele w całym kraju. Leczenie traumy tej bezsensownej wojny zajmie lata, a może dekady. UE wspiera niezależność, suwerenność i integralność terytorialną Ukrainy w jej granicach uznanych przez społeczność międzynarodową, jej niezbywalne prawo do samoobrony oraz dążenie do kompleksowego, sprawiedliwego i trwałego pokoju zgodnie z prawem międzynarodowym i Kartą Narodów Zjednoczonych. Wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie stanowi zasadnicze zagrożenie nie tylko dla Ukrainy, ale również dla bezpieczeństwa europejskiego i światowego. Wkład UE w samoobronę Ukrainy jest kluczową inwestycją w bezpieczeństwo własne UE. W tym duchu Unia Europejska i państwa członkowskie, wraz z partnerami, wniosą wkład w przyszłe zobowiązania w zakresie bezpieczeństwa wobec Ukrainy, co pomoże Ukrainie bronić się, oprzeć się wysiłkom zmierzającym do dAestabilizacji i zniechęcić do aktów agresji w przyszłości. Nie ma obronności bez przemysłu obronnego. Ukraina jest w dużym stopniu zależna od wsparcia wojskowego udostępnianego przez UE i jej państwa członkowskie, w tym ze względu na w dużej mierze zniszczoną ukraińską bazę przemysłową sektora obronnego.

Rosyjska agresja wojskowa na Ukrainę oznacza dramatyczny powrót konfliktu terytorialnego i działań wojennych o wysokiej intensywności na terytorium Europy. Zdolności produkcyjne europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (EDTIB) zostały dostosowane w taki sposób, aby zaspokoić przede wszystkim ograniczone potrzeby państw członkowskich, głównie według krajowych linii podziału, ze względu na dziesięciolecia niedoinwestowania publicznego. W takim scenariuszu przedsiębiorstwa sektora obronnego często musiały zmniejszyć tempo produkcji w celu utrzymania linii produkcyjnych i wykwalifikowanego personelu, produkując ograniczoną ilość systemów obronnych dla klientów krajowych. Obecnie dla wielu europejskich przedsiębiorstw sektora obronnego główny rynek stanowi eksport wyposażenia obronnego do klientów spoza UE.

Gwałtowny wzrost zapotrzebowania na niektóre produkty związane z obronnością w Europie spowodowany radykalnie zmienionym środowiskiem bezpieczeństwa nastąpił w kontekście EDTIB ograniczonej zmniejszonymi zdolnościami produkcyjnymi „czasu pokoju”. W perspektywie długoterminowej sytuacja ta rodzi pytanie o gotowość przemysłu obronnego w Europie, tj. zdolność EDTIB do skutecznego reagowania (w odpowiednim czasie i na dużą skalę) na zmiany w europejskim zapotrzebowaniu na produkty związane z obronnością. Jest to ściśle związane z szerszym wyzwaniem, jakim jest bezpieczeństwo dostaw wyposażenia obronnego w Europie. Chociaż nie jest to nowy temat dla państw członkowskich UE, w niedawnym planie dotyczącym amunicji znalazł się on w centrum uwagi, podnosząc kwestię zdolności EDTIB do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw wyposażenia obronnego w Europie zarówno w czasie pokoju, jak i wojny.

W związku z wybuchem wojny i zaproszeniem zawartym w deklaracji wersalskiej z marca 2022 r. w maju 2022 r. Komisja oraz Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa („wysoki przedstawiciel”)/szef Europejskiej Agencji Obrony (EDA) przyjęli wspólny komunikat w sprawie analizy luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalszych działań (JOIN/2022/24 final). We wspólnym komunikacie podkreślono, że ostatnie dziesięciolecia niedoinwestowania w obronę ze strony państw członkowskich doprowadziły zarówno do powstania zarówno braków w zakresie zdolności, jak i luk w przemyśle w Unii.

Od czasu przedstawienia wspólnego komunikatu z maja 2022 r. przedłożono szereg środków mających na celu zareagowanie na najpilniejsze skutki wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie:

–Jak zapowiedziano we wspólnym komunikacie z maja 2022 r., Komisja i wysoki przedstawiciel/szef Agencji powołali Grupę Zadaniową ds. Wspólnych Zamówień w dziedzinie Obronności (DJPTF) na potrzeby współpracy z państwami członkowskimi w celu wsparcia koordynacji ich bardzo krótkoterminowych potrzeb w zakresie zamówień. Grupa Zadaniowa skoncentrowała się na eliminowaniu konfliktów i na koordynacji, aby uniknąć wyścigu w realizacji zamówień. Grupa Zadaniowa opracowała również zbiorcze oszacowanie potrzeb oraz określiła i uwypukliła potrzebę rozwoju zdolności produkcyjnych przemysłu UE, które są niezbędne do zaspokojenia tych potrzeb.

–Ponadto, jak zapowiedziano we wspólnym komunikacie z maja 2022 r., w lipcu 2022 r. Komisja przedstawiła akt na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez wspólne zamówienia (EDIRPA), którego celem jest zachęcanie – przez wsparcie finansowe – do współpracy państw członkowskich w zakresie zamówień na najbardziej pilne i krytyczne wyposażenie obronne. EDIRPA został przyjęty przez współprawodawców dnia 18 października 2023 r. i przyczynia się do lepszego dostosowania unijnego przemysłu obronnego do strukturalnych zmian na rynku. EDIRPA zakończy się w dniu 31 grudnia 2025 r.

–Braki w zakresie zdolności, na które zwrócono uwagę we wspólnym komunikacie z maja 2022 r., były różne, ale w świetle rozwoju sytuacji w Ukrainie pojawiło się szczególnie pilne zapotrzebowanie na amunicję ziemia-ziemia i amunicję artyleryjską, a także pociski rakietowe. Zostało to formalnie uznane przez Radę, która 20 marca 2023 r. uzgodniła trójtorowe podejście do wspólnego udzielania zamówień na amunicję dla Ukrainy i jej dostarczania. W tym kontekście w maju 2023 r. Komisja przedstawiła nowy wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP), aby stawić czoła nagłemu wzrostowi popytu na te produkty i pilnie umożliwić ich terminową dostępność przez uruchomienie środków z budżetu UE w celu wsparcia inwestycji w zwiększenie zdolności produkcyjnych EDTIB w tej dziedzinie. Współprawodawcy przyjęli ASAP w dniu 20 lipca 2023 r. Zakończy się on w dniu 30 czerwca 2025 r.

Bezprawna wojna Rosji przeciwko Ukrainie nie tylko przyniosła pilne wyzwania dla UE i jej państw członkowskich, lecz także jej kontynuacja z biegiem czasu nadal pogłębia problemy strukturalne mające wpływ na konkurencyjność EDTIB i wpływa na jej zdolność zapewnienia państwom członkowskim wystarczającego poziomu bezpieczeństwa dostaw. W związku z tym UE musi teraz przejść od doraźnego reagowania kryzysowego (ilustrowanego środkami opisanymi powyżej) do gotowości przemysłu obronnego UE, od zapewniania dostępności materiałów zużywalnych w wymaganej ilości w czasach kryzysu do zapewniania terminowego dostarczania zaawansowanych i krytycznych zdolności przyszłości w nadchodzących latach. Jest to dokładny cel przedstawionej 5 marca Strategii na rzecz europejskiego przemysłu obronnego (EDIS). Aby wdrożyć kierunki określone w EDIS oraz zapowiedziane w niej działania, Komisja proponuje nowe rozporządzenie w sprawie Programu na rzecz europejskiego przemysłu obronnego (EDIP). EDIP, zapowiedziany we wspólnym komunikacie z maja 2022 r. i wnioskowany przez Radę Europejską, ma na celu pogodzenie pilnej potrzeby z perspektywą długoterminową przez utrzymanie wsparcia dla EDTIB w obecnych wieloletnich ramach finansowych (WRF) oraz przygotowanie się do gotowości przemysłu obronnego UE na przyszłość. W ten sposób EDIP przełoży się na część EDIS, ponieważ jego działania opierają się na 3 głównych filarach.

-Wzmocnienie konkurencyjności i zdolności reagowania EDTIB. Aby zwiększyć wysiłki na rzecz zagregowania i zharmonizowania europejskiego zapotrzebowania na wyposażenie obronne ze strony EDTIB, w EDIP proponuje się gotowe do użytku ramy prawne, tj. Program na rzecz struktur europejskiego uzbrojenia (SEAP), umożliwiający współpracę i wspólne zarządzanie wyposażeniem obronnym w całym jego cyklu życia. Zgodnie z podobną logiką EDIP rozszerza EDIRPA na okres po 2025 r., aby kontynuować defragmentację i harmonizację popytu europejskiego. EDIP powiela także logikę ASAP w celu wsparcia inwestycji produkcyjnych EDTIB, pomaga EDTIB w przejściu na bardziej elastyczne zdolności produkcyjne, a także zapewnia etap wprowadzania do produkcji projektów EFO. Aby zwiększyć dostęp do finansowania dla EDTIB, EDIP wiąże się również z ustanowieniem funduszu w celu lewarowania, ograniczania ryzyka i przyspieszenia inwestycji niezbędnych do zwiększenia zdolności produkcyjnych MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji w dziedzinie obronności z siedzibą w UE, w oparciu o doświadczenia Komisji związane z „funduszem na rzecz zwiększania zdolności” ASAP, a także udanym utworzeniem instrumentu kapitałowego EUDIS w dziedzinie obronności.

-Zwiększenie zdolności EDTIB do zapewnienia terminowej dostępności i dostaw produktów związanych z obronnością. Celem EDIP jest wspieranie wysiłków państw członkowskich w dążeniu do jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa dostaw w odniesieniu do wyposażenia obronnego przez stworzenie ogólnounijnego systemu bezpieczeństwa dostaw. System ten zwiększyłby również zaufanie państw członkowskich do transgranicznych łańcuchów dostaw, tworząc jednocześnie kluczową przewagę konkurencyjną EDTIB. Kompleksowe ramy zarządzania kryzysowego umożliwiłyby koordynację reakcji na ewentualne przyszłe kryzysy dostaw konkretnego wyposażenia obronnego lub wzdłuż jego łańcuchów dostaw.

-Współudział w odbudowie, rekonstrukcji i modernizacji ukraińskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (ukraińska DTIB). Obecne zapotrzebowanie Ukrainy na sprzęt wojskowy znacznie przekracza jej przemysłowe zdolności produkcyjne, podczas gdy UE i jej państwa członkowskie zapewniają pomoc wojskową z własnych – w dużej mierze uszczuplonych – zapasów i z przemysłem obronnym dostosowanym do czasu pokoju. W tym kontekście interesem obydwu baz przemysłowych jest zaangażowanie się w bardziej pogłębioną współpracę. Brak silnej relacji między odpowiednimi bazami przemysłowymi może doprowadzić do utraty możliwości biznesowych w perspektywie krótkoterminowej, a w perspektywie średnio- i długoterminowej – do zależności gospodarczych i strategicznych. W związku z przyszłym przystąpieniem Ukrainy do UE konieczne jest, aby EDIP doprowadził do zacieśnienia współpracy z Ukrainą na szczeblu przemysłowym. W ramach przyszłych zobowiązań UE w zakresie bezpieczeństwa wobec Ukrainy 1 UE powinna wspierać ściślejszą współpracę z ukraińską DTIB, aby zwiększyć jej zdolność do zaspokojenia najpilniejszych potrzeb, a także działać na rzecz dostosowania norm i poprawy interoperacyjności. Ściślejsza współpraca z ukraińską DTIB przyczyni się do wzmocnienia zdolności Ukrainy do obrony i będzie korzystna dla zdolności EDTIB do wspierania zarówno potrzeb państw członkowskich, jak i Ukrainy.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

•Spójność z innymi politykami Unii

EDIP będzie źródłem synergii z polityką obronną UE oraz wdrażaniem Strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony. Będzie on wdrażany w pełnej zgodności z planem rozwoju zdolności UE (CDP) określającym priorytety w zakresie zdolności obronnych na szczeblu UE, jak również ze skoordynowanym rocznym przeglądem UE w zakresie obronności (CARD), w którym określono m.in. nowe możliwości współpracy w dziedzinie obronności. EDIP ułatwi również współpracę państw członkowskich w ramach stałej współpracy strukturalnej (PESCO). Powinien on służyć realizacji projektów PESCO oraz przyczyniać się do przyspieszenia, ułatwienia i wsparcia wypełniania dalej idących zobowiązań podjętych przez państwa członkowskie w tym kontekście. EDIP będzie uzupełnieniem wcześniej istniejących działań Europejskiej Agencji Obrony (EDA) w dziedzinie bezpieczeństwa dostaw. EDIP będzie również opierać się w szczególności na obszarze prac w zakresie kluczowych działań strategicznych EDA w celu wniesienia wkładu w dyskusje prowadzone w ramach Rady ds. Gotowości Przemysłu Obronnego. EDIP będzie również wdrażany w pełnej zgodności z unijną pomocą wojskową dla Ukrainy w kontekście Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (EPF). EDIP będzie użytecznym uzupełnieniem celów odbudowy i rekonstrukcji realizowanych przez UE w ramach Instrumentu na rzecz Ukrainy, w szczególności przez wzmocnienie zdolności Ukrainy do obrony poprzez oparcie się na odpornej i zdolnej do reagowania DTIB. W szerszym ujęciu można również uwzględnić istotne działania prowadzone przez Organizację Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) i innych partnerów, jeżeli służą one interesom Unii w zakresie bezpieczeństwa i obronności i nie wykluczają uczestnictwa żadnego z państw członkowskich.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

W EDIP ustanawia się zestaw środków i określa budżet mający na celu wspieranie gotowości obronnej Unii i jej państw członkowskich przez wzmocnienie konkurencyjności, zdolności reagowania i zdolności EDTIB do zapewnienia terminowej dostępności i dostaw produktów związanych z obronnością oraz do przyczynienia się do odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji ukraińskiej DTIB. W związku z tym rozporządzenie opiera się na 3 różnych podstawach prawnych:

–art. 173 TFUE w odniesieniu do konkurencyjności EDTIB,

–art. 114 TFUE w odniesieniu do europejskiego rynku wyposażenia obronnego (EDEM),

–art. 212 TFUE w odniesieniu do wzmocnienia ukraińskiej DTIB,

–art. 322 TFUE w odniesieniu do przepisów finansowych.

Aby odzwierciedlić te liczne podstawy prawne, EDIP opiera się na 3 filarach, z których każdy odpowiada jednej z podstaw prawnych niniejszego rozporządzenia.

–Pierwszy filar składa się ze środków mających na celu zapewnienie warunków niezbędnych dla konkurencyjności EDTIB, a właściwą podstawą prawną dla takich środków jest art. 173. Jak opisano w EDIS, bezprawna wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie radykalnie i strukturalnie zmieniła środowisko bezpieczeństwa w Europie, co doprowadziło do nowej sytuacji rynkowej EDTIB. Dwa lata po wybuchu nieuzasadnionej rosyjskiej wojny w Ukrainie EDTIB nadal musi jednak dostosowywać się do tej nowej rzeczywistości. Ponadto, jak stwierdzono w EDIS, EDTIB musi przyjąć elastyczny system produkcyjny, zdolny do dostosowania się do zmian popytu europejskiego. W związku z tym, zgodnie z art. 173 ust. 1, Komisja może podjąć działania mające na celu przyspieszenie dostosowania przemysłu obronnego do zmian strukturalnych. Środki takie jak rozszerzenie logiki EDIRPA i ASAP, ustanowienie ram prawnych SEAP oraz utworzenie funduszu będą miały na celu pomoc EDTIB w dostosowaniu się do nowej rzeczywistości rynkowej. Ponadto zgodnie z art. 173 ust. 2 Komisja może podjąć każdą użyteczną inicjatywę w celu wsparcia koordynacji między państwami członkowskimi w dziedzinie polityki przemysłu obronnego.

–Drugi filar składa się z środków, których celem jest funkcjonowanie rynku wewnętrznego, a w szczególności EDEM, a właściwą podstawą prawną dla takich środków jest art. 114. Zapewnienie bezpieczeństwa publicznego terytorium Unii stanowi nadrzędny cel polityki publicznej, a bezpieczeństwo to zależy również od dostępności wystarczającej ilości towarów i usług związanych z obronnością. Jak opisano w EDIS, obecny kontekst geopolityczny skutkuje ogólnym wzrostem zapotrzebowania na wyposażenie obronne oraz potencjalnym przyszłym szczytowym zapotrzebowaniem na konkretne produkty związane z obronnością w Unii i ewentualnie w skali globalnej. Sytuacja ta wpływa na funkcjonowanie rynku wewnętrznego tych produktów oraz zagraża ich bezpieczeństwu dostaw. Państwa członkowskie ponoszą główną odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa dostaw wojskowych w ramach obrony narodowej. Jak jednak wyjaśniono w EDIS, bezpieczeństwo dostaw ma coraz bardziej europejski wymiar. Ponadto, jak pokazał kryzys dostaw amunicji, o którym mowa w ASAP, rozbieżne przepisy krajowe, w szczególności dotyczące certyfikacji produktów związanych z obronnością i rozbieżne podejścia do bezpieczeństwa narodowego okazały się wąskimi gardłami dla europejskich łańcuchów dostaw produktów związanych z obronnością i przeszkodami w interoperacyjności. W związku z tym zapewnienie funkcjonowania rynku wewnętrznego przez unikanie niedoborów produktów związanych z obronnością w Unii można najlepiej zagwarantować za pomocą unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego opartego na art. 114 Traktatu. Ustanowienie ogólnounijnego systemu bezpieczeństwa dostaw dla wyposażenia obronnego zależy od kilku aspektów. Po pierwsze, EDIP obejmuje środki mające na celu zwiększenie gotowości państw członkowskich w nowym kontekście geopolitycznym, charakteryzującym się w szczególności potrzebą jak najszybszego uzupełnienia zapasów i dalszego rozszerzenia zdolności obronnych. EDIP obejmuje w szczególności środki mające na celu uproszczenie ponownego otwarcia istniejących i przyszłych umów ramowych z EDTIB na inne państwa członkowskie. Po drugie, EDIP obejmuje środki służące identyfikowaniu i monitorowaniu krytycznych produktów i zdolności przemysłowych w łańcuchach dostaw niektórych produktów związanych z obronnością. Wreszcie w przypadku wystąpienia kryzysu dostaw EDIP przewiduje modułowe i stopniowe ramy zarządzania kryzysowego, z możliwością podjęcia przez Radę decyzji w sprawie najwłaściwszego sposobu zarządzania kryzysowego, a w przypadku poważniejszych kryzysów – w sprawie środków, które należy uruchomić. W związku z tym EDIP zapewni, aby zakłócenia w dostawach były odpowiednio przewidywane i niezwłocznie uwzględnione w celu zachowania funkcjonującego rynku wewnętrznego i zapewnienia państwom członkowskim odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa dostaw.

–Trzeci filar składa się ze środków przyczyniających się do odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji ukraińskiej DTIB oraz stopniowej integracji z EDTIB. Właściwą podstawą prawną takich środków jest art. 212. Szczególną uwagę zwraca się na cel, jakim jest wspieranie Ukrainy w stopniowym dostosowaniu się do przepisów, norm, polityk i praktyk Unii („dorobku prawnego”) z myślą o przyszłym członkostwie w Unii. W ramach tego trzeciego filaru działania Unii uzupełnią i wzmocnią działania państw członkowskich.

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

Państwa członkowskie w sposób krytyczny polegają na zdolności EDTIB do zaspokojenia potrzeb swoich sił zbrojnych w odpowiednim czasie i na dużą skalę. Skala szkód wyrządzonych Ukrainie i ukraińskiej bazie przemysłowej sektora obronnego w wyniku wojny napastniczej Rosji jest tak duża, że Ukraina będzie potrzebować szeroko zakrojonego i trwałego wsparcia, którego żadne państwo członkowskie nie może udzielić samodzielnie. Kluczowe znaczenie ma zatem zapewnienie, aby zarówno EDTIB, jak i ukraińska DTIB były w stanie pełnić tę strategiczną rolę. Działania na szczeblu europejskim wydają się najbardziej odpowiednie w tej dziedzinie.

W odniesieniu do wsparcia konkurencyjności EDTIB:

–Unia i jej państwa członkowskie muszą z jednej strony zmierzyć się z brutalną zmianą swojego środowiska bezpieczeństwa skutkującą wzrostem europejskiego popytu na wyposażenie obronne, a z drugiej strony z EDTIB ograniczoną zmniejszonymi zdolnościami produkcyjnymi „czasu pokoju”. Jeżeli sytuacja ta utrzyma się w perspektywie długoterminowej, będzie nadal strukturalnie wpływać na konkurencyjność EDTIB i ją pogarszać. Chociaż na niższych poziomach łańcuchy dostaw EDTIB mają tendencję do przekraczania granic, to na wyższych poziomach pozostają strukturalnie podzielone na szczeblu krajowym. Wynika to z popytu państw członkowskich UE na wyposażenie obronne, który – pomimo niedawnego wzrostu – pozostaje zasadniczo rozdrobniony i tym samym pozbawia EDTIB korzyści płynących z prawdziwie funkcjonalnego unijnego rynku obronnego. Państwa członkowskie nigdy nie osiągnęły wspólnego poziomu odniesienia, który wyznaczyły sobie w 2007 r., polegającego na przeznaczeniu 35 % wszystkich zamówień na wyposażenie obronne na europejskie zamówienia realizowane w ramach współpracy. Pokazuje to, że państwa członkowskie napotykają znaczne trudności uniemożliwiające im zwiększenie wspólnych zamówień na wyposażenie obronne. W związku z tym Unia jest najlepiej przygotowana do wprowadzenia środków zachęcających do agregacji i harmonizacji popytu UE na wyposażenie obronne, a także do ułatwiania długoterminowej współpracy państw członkowskich w całym cyklu życia wyposażenia obronnego.

–Ponadto brak koordynacji i nadmierna koncentracja popytu państw członkowskich na ten sam rodzaj produktów związanych z obronnością, w tych samych ramach czasowych i ewentualnie w połączeniu z niedoborami dostaw, spowodowałyby wzrost cen i efekt wypierania (tj. trudności dla państw członkowskich o bardziej ograniczonej sile nabywczej w zabezpieczeniu wymaganych produktów związanych z obronnością). W związku z tym, dzięki zapobieganiu potencjalnym konfliktom między równoległymi krajowymi wysiłkami w zakresie zamówień publicznych, środki wprowadzone na szczeblu europejskim w celu agregacji popytu państw członkowskich UE wzmocnią również solidarność między państwami członkowskimi.

–Nieskoordynowany popyt zmniejsza również widoczność tendencji rynkowych. Z kolei brak widoczności i przewidywalności europejskiego popytu ogranicza zdolność przemysłu do inwestowania w sektor całkowicie napędzany popytem. Pod presją związaną z nowym środowiskiem bezpieczeństwa Unia nie może jednak pozwolić sobie na oczekiwanie, aż EDTIB będzie dysponowała wystarczającą przewidywalnością zamówień, by inwestować w dostosowanie swoich zdolności produkcyjnych. Europejski przemysł obronny musi jak najszybciej dostosować się do nowej sytuacji rynkowej. Oznacza to, że potrzebne jest wspieranie zmniejszania ryzyka dokonywanych przez przemysł inwestycji w elastyczne zdolności produkcyjne. Tego rodzaju interwencja wyłącznie na szczeblu państw członkowskich mogłaby prowadzić do braku równowagi w geograficznym rozkładzie inwestycji i do zwiększenia fragmentacji łańcuchów dostaw. Szczebel europejski wydaje się również najodpowiedniejszy do podjęcia działań mających na celu zmniejszenie ryzyka inwestycji w EDTIB w całej Unii oraz z myślą o wsparciu sektora w opracowaniu elastycznego systemu produkcyjnego.

–Ważne jest również, aby konkurencyjność EDTIB opierała się na wynikach EFO, zarówno pod względem produktów lub technologii wynikających z projektów realizowanych w ramach programów, jak i osiągniętego dzięki nim otwarcia łańcuchów dostaw. Kilka kwestii może jednak utrudnić realizowane na zasadzie współpracy zamówienia produktów końcowych wynikających z działań badawczo-rozwojowych w ramach EFO lub nawet zniechęcać do nich. Oznacza to, że wyniki projektów EFO mogą doświadczać nowej „luki komercjalizacyjnej” po etapie badań i rozwoju, której nie mogą wyeliminować same państwa członkowskie. Unia ma najlepsze warunki do podjęcia działań w celu zapewnienia kontynuacji wspólnych wysiłków zainicjowanych w ramach EFO poza etap badań i rozwoju.

Jeżeli chodzi o bezpieczeństwo dostaw wyposażenia obronnego w Europie:

-Mimo że bezpieczeństwo dostaw zostało zdefiniowane przede wszystkim na szczeblu państw członkowskich, ponieważ obrona należy do kompetencji krajowych, jego wymiar staje się coraz bardziej europejski, ponieważ łańcuchy dostaw przemysłowych w coraz większym stopniu obejmują cały rynek wewnętrzny UE i wykraczają poza niego. Dotyczy to w szczególności kluczowych komponentów i surowców, od których państwa członkowskie są również w coraz większym stopniu współzależne. Jak widać również w planie dotyczącym amunicji, państwa członkowskie dysponują niewielką widocznością ogólnych zdolności i łańcuchów dostaw EDTIB, co uniemożliwia im podejmowanie świadomych decyzji. W związku z tym, aby zapewnić wystarczający poziom bezpieczeństwa dostaw, w tym w czasie kryzysu, należy przewidzieć na szczeblu Unii ustanowienie ogólnounijnego systemu bezpieczeństwa dostaw w ramach EDIP. Takie ramy wzmocnią koordynację reagowania na kryzysy dostaw produktów związanych z obronnością oraz zaufanie państw członkowskich do transgranicznych łańcuchów dostaw, a także wzmocnią odporność EDTIB, z korzyścią dla wszystkich państw członkowskich, w bardziej skuteczny sposób niż poprzez mozaikę równoległych środków krajowych.

Jeśli chodzi o wzmocnienie ukraińskiej DTIB:

-Ukraiński przemysł obronny jest strategicznie ważnym sektorem ukraińskiej gospodarki. Kraj ten dąży do utrzymania i zwiększenia zdolności produkcyjnych w celu zaspokojenia krajowych potrzeb w zakresie wyposażenia obronnego. Skala szkód wyrządzonych ukraińskiej infrastrukturze DTIB przez rosyjską wojnę napastniczą jest jednak tak duża, że Ukraina będzie potrzebować szczególnego wsparcia, którego żadne państwo członkowskie nie byłoby w stanie zapewnić samodzielnie. Środki zaproponowane w EDIP bezpośrednio wzmocnią ukraińską DTIB i zacieśnią współpracę przemysłową z EDTIB. Dzięki EDIP UE ma wyjątkową możliwość zachęcania, w odpowiednim czasie i na dużą skalę, obu DTIB do zaspokajania, w ramach wspólnych wysiłków, potrzeb Ukrainy i państw członkowskich. UE, dzięki obecności w Ukrainie za pośrednictwem swojej delegatury, może zapewnić kompleksowy dostęp do informacji na temat wydarzeń mających wpływ na ten kraj. UE jest jednym z głównych podmiotów w dziedzinie pomocy wojskowej udzielanej Ukrainie, a także uczestniczy w większości procesów wielostronnych mających na celu sprostanie wyzwaniom obronnym, przed którymi stoi Ukraina. Dzięki temu UE może być stale świadoma nowych potrzeb w zakresie wyposażenia obronnego i okoliczności związanych z ukraińskimi zdolnościami produkcyjnymi w dziedzinie obronności, a tym samym dostosowywać wsparcie do zmieniających się potrzeb, ściśle koordynując swoje działania z innymi zainteresowanymi stronami krajowymi lub przemysłowymi. Cel, jakim jest przygotowanie krajów kandydujących i potencjalnych kandydatów do członkostwa w Unii, można również najlepiej zrealizować na poziomie Unii.

•Proporcjonalność

Wniosek jest zgodny z zasadą proporcjonalności, ponieważ jest ograniczony do minimum wymaganego, by osiągnąć wymienione cele na szczeblu unijnym, i nie wykracza poza to, co konieczne do osiągnięcia tych celów.

•Wybór instrumentu

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Formalne konsultacje z zainteresowanymi stronami nie mogły zostać przeprowadzone ze względu na pilną potrzebę przygotowania wniosku, tak aby mógł on zostać przyjęty w odpowiednim czasie przez współprawodawców i wejść w życie na początku 2025 r., kiedy konieczne będzie zaspokojenie nowych potrzeb związanych z sytuacją geopolityczną, a także odbudową i rekonstrukcją ukraińskiej bazy przemysłowej sektora obronnego.

Komisja, w ścisłej współpracy z wysokim przedstawicielem, przeprowadziła kompleksowy proces konsultacji z państwami członkowskimi, przemysłem, sektorem finansowym i ośrodkami analitycznymi, aby zapewnić wkład w prace nad EDIS. Konsultacje opierały się na uwagach zainteresowanych stron wyrażonych podczas wydarzeń (warsztatów, spotkań) oraz na uwagach pisemnych. Przed tymi warsztatami Komisja udostępniła dokumenty tematyczne (publikowane na stronie internetowej Komisji Europejskiej), które obejmowały w szczególności tematy związane ze środkami EDIP i miały służyć za podstawę dyskusji podczas tych wydarzeń. Te same dokumenty tematyczne posłużyły również za podstawę pisemnych uwag przekazanych Komisji i wysokiemu przedstawicielowi przez zainteresowane strony, z którymi przeprowadzono konsultacje. Każdy obywatel UE chcący wziąć udział w konsultacjach został poproszony o przesłanie pisemnych uwag na specjalny adres e-mail. Ogółem do Komisji i wysokiego przedstawiciela przesłano ponad 270 pisemnych uwag od ponad 90 różnych zainteresowanych stron, które zostały przeanalizowane jako wkład w prace przygotowawcze EDIS. Zorganizowano również spotkanie z przedstawicielami Ukrainy, którzy podzielili się również pisemnymi uwagami, aby wyrazić swoje poglądy na temat przyszłej EDIS.

Jako że celem EDIP jest rozpoczęcie wdrażania wizji opracowanej w EDIS i realizowanie działań ogłoszonych w tej strategii, uwagi otrzymane w kontekście EDIS zostały w dużej mierze uwzględnione przy opracowywaniu środków EDIP. Ogólnie rzecz biorąc, otrzymane uwagi dotyczące głównych działań EDIP można opisać w następujący sposób:

–Jeżeli chodzi o wsparcie dla dostosowania EDTIB do zmian strukturalnych wynikających z nowej sytuacji w zakresie bezpieczeństwa, większość zainteresowanych stron poparła ten pomysł. Często pozytywnie postrzegano rozszerzenie logiki interwencji ASAP i EDIRPA, a także potrzebę wykorzystania wyników EFO. Komisja uwzględniła te w większości zbieżne stanowiska, o czym świadczy m.in. propozycja środków mających na celu rozszerzenie logiki ASAP i EDIRPA oraz zapewnienie absorpcji na rynku produktów EFO.

–W odniesieniu do bezpieczeństwa dostaw większość zainteresowanych stron podkreśliła znaczenie tej kwestii na szczeblu UE. W większości uwag podkreślono również, że należy znaleźć zadowalającą równowagę między potrzebą poprawy bezpieczeństwa dostaw na szczeblu UE a poszanowaniem suwerenności i prerogatyw państw członkowskich w dziedzinie obronności. W celu osiągnięcia takiej równowagi Komisja proponuje w szczególności stopniowy i proporcjonalny system bezpieczeństwa dostaw, w którym państwa członkowskie są w pełni i stale zaangażowane, a interesy gospodarcze przemysłu są należycie uwzględniane i proporcjonalnie chronione.

–Jeżeli chodzi o włączanie kultury gotowości przemysłu obronnego w główny nurt polityki, większość zainteresowanych stron, z którymi przeprowadzono konsultacje, zdawała sobie sprawę z potrzeby zapewnienia wystarczającego dostępu do finansowania dla sektora obronnego, a w szczególności dla MŚP działających w ramach EDTIB. Komisja zwróciła szczególną uwagę na opinie wyrażone w tym względzie, w szczególności proponując Fundusz na rzecz Przyspieszenia Transformacji Łańcuchów Dostaw w Sektorze Obronności (FAST), który z założenia przyniesie korzyści MŚP i małym spółkom o średniej kapitalizacji.

–Jeśli chodzi o współpracę z Ukrainą w kwestiach przemysłowych związanych z obronnością, większość zainteresowanych stron była przychylna temu pomysłowi. Komisja wzięła pod uwagę uwagi zainteresowanych stron, a także opinie Ukrainy, aby w najwłaściwszy sposób dostosować specjalne działania w ramach EDIP.

•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej

•Ocena skutków

Ze względu na pilny charakter wniosku, który ma na celu wspieranie szybkiego dostosowania europejskiego przemysłu obronnego do nowego otoczenia geopolitycznego i zapewnienie pomocy krajowi znajdującemu się w stanie wojny na początku 2024 r., nie można było przeprowadzić oceny skutków.

Kontekst geopolityczny, a w szczególności kontynuacja rosyjskiej agresji wojskowej przeciwko Ukrainie, skłoniły Komisję do podjęcia decyzji o szybkim przejściu od przyjmowania doraźnych środków reagowania kryzysowego w lipcu (tj. ASAP) i październiku (tj. EDIRPA) 2023 r., do przyjęcia bardziej strukturalnego podejścia w celu zaradzenia długoterminowym konsekwencjom, z jakimi boryka się EDTIB, i dalszego wspierania Ukrainy.

Ponadto Rada Europejska w swoich konkluzjach z 14 i 15 grudnia 2023 r. wezwała do „szybkiego” przedstawienia wniosku w sprawie EDIP i wskazała w swoich konkluzjach z dnia 1 lutego 2024 r., że „powróci – na swoim następnym posiedzeniu w marcu 2024 r. – do kwestii bezpieczeństwa i obrony, w tym potrzeby zwiększenia ogólnej gotowości obronnej Europy i dalszego wzmacniania jej bazy technologicznej i przemysłowej w dziedzinie obronności, z myślą o uzgodnieniu dalszych kroków służących zwiększeniu odporności, innowacyjności i konkurencyjności europejskiego przemysłu obronnego”.

•Sprawność regulacyjna i uproszczenie

•Prawa podstawowe

–Po pierwsze EDIP zawiera przepisy dotyczące wniosków o udzielenie informacji i mechanizmów ustalania priorytetów (zamówienia priorytetowe i zlecenia priorytetowe), które są ściśle uzależnione od uruchomienia najwłaściwszego trybu kryzysowego przez przyjęcie aktu wykonawczego Rady w odniesieniu do trybu kryzysu dostaw oraz trybu kryzysu dostaw związanego z bezpieczeństwem.

–Po drugie obowiązek ujawnienia Komisji określonych informacji, o ile spełnione są pewne warunki, respektuje istotę wolności prowadzenia działalności gospodarczej i nie narusza jej w sposób nieproporcjonalny (art. 16 Karty). Każdy wniosek o udzielenie informacji służy realizacji celu leżącego w ogólnym interesie Unii, jakim jest umożliwienie gromadzenia informacji na temat potencjału produkcyjnego, zdolności produkcyjnych i pierwotnych zakłóceń potencjalnych środków łagodzących niedobory mające wpływ na produkcję produktów istotnych w kontekście kryzysu lub produktów związanych z obronnością. Wnioski o udzielenie informacji są właściwe i skuteczne dla osiągnięcia celu, ponieważ dostarczają informacji absolutnie niezbędnych do oceny zaistniałej sytuacji kryzysowej. Zasadniczo Komisja zwraca się o udzielenie wymaganych informacji jedynie do organizacji reprezentujących i może kierować wnioski do poszczególnych przedsiębiorstw tylko wtedy, gdy jest to dodatkowo konieczne. Ponieważ informacje na temat sytuacji w zakresie dostaw nie są dostępne w inny sposób, nie istnieje żaden równie skuteczny środek służący uzyskaniu informacji niezbędnych do umożliwienia europejskim decydentom podjęcia działań łagodzących. W świetle poważnych geopolitycznych i związanych z bezpieczeństwem konsekwencji niedoborów produktów związanych z obronnością oraz związanego z tym znaczenia środków łagodzących wnioski o udzielenie informacji są proporcjonalne do zamierzonego celu. Ponadto ograniczenie wolności prowadzenia działalności gospodarczej i prawa własności jest kompensowane odpowiednimi zabezpieczeniami. Wszelkie wnioski o udzielenie informacji można wystosować wyłącznie w odniesieniu do produktów związanych z obronnością oraz surowców i komponentów do nich istotnych w kontekście kryzysu, które zostały wyraźnie wskazane przez Komisję w drodze aktu wykonawczego i które są dotknięte zakłóceniami lub potencjalnymi zakłóceniami prowadzącymi do znacznych niedoborów.

–Po trzecie zobowiązanie do przyjmowania i priorytetowego traktowania zamówień priorytetowych respektuje istotę wolności prowadzenia działalności gospodarczej i swobody zawierania umów (art. 16 Karty) oraz prawa własności (art. 17 Karty) i nie narusza ich w sposób nieproporcjonalny. Zobowiązanie to służy realizacji celu leżącego w ogólnym interesie Unii poprzez przeciwdziałanie zakłóceniom w dostawach produktów istotnych w kontekście kryzysu. Zobowiązanie to jest właściwe i skuteczne, aby osiągnąć ten cel przez zapewnienie preferencyjnego wykorzystania dostępnych zasobów do produkcji takich odnośnych produktów związanych z obronnością. Nie ma innego równie skutecznego środka. Jeżeli chodzi o produkty istotne w kontekście kryzysu zidentyfikowane jako dotknięte kryzysem dostaw, proporcjonalne jest zobowiązanie przedsiębiorstw uczestniczących w łańcuchu dostaw tych produktów do przyjmowania i priorytetowego traktowania określonych zamówień. Odpowiednie zabezpieczenia zapewniają, aby ewentualny negatywny wpływ zobowiązania do priorytetowego traktowania zlecenia na wolność prowadzenia działalności gospodarczej, swobodę zawierania umów i prawo własności nie był równoznaczny z naruszeniem tych praw. Obowiązek priorytetowego traktowania niektórych zamówień może zostać wprowadzony wyłącznie w odniesieniu do produktów istotnych w kontekście kryzysu, które zostały wyraźnie zidentyfikowane przez Komisję i w drodze aktu wykonawczego oraz które są dotknięte zakłóceniami lub potencjalnymi zakłóceniami prowadzącymi do znacznych niedoborów. Zainteresowane przedsiębiorstwo może zwrócić się do Komisji o ponowne rozpatrzenie zamówienia priorytetowego, jeżeli nie jest w stanie go zrealizować lub stanowiłoby ono dla niego nadmierne obciążenie ekonomiczne i wiązałoby się ze szczególnymi trudnościami. Ponadto podmiot objęty takim zobowiązaniem jest zwolniony z wszelkiej odpowiedzialności odszkodowawczej za naruszenie zobowiązań umownych wynikających z wykonania zobowiązania.

4.WPŁYW NA BUDŻET

5.ELEMENTY FAKULTATYWNE

•Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

2024/0061 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ustanawiające Program na rzecz europejskiego przemysłu obronnego oraz ramy środków w celu zapewnienia terminowej dostępności i dostaw produktów związanych z obronnością („EDIP”)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 114 ust. 1, art. 173 ust. 3, art. 212 ust. 2 i art. 322 ust. 1,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego 2 ,

uwzględniając opinię Europejskiego Trybunału Obrachunkowego 3 ,

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje,

(1)Szefowie państw lub rządów państw członkowskich Unii podczas spotkania w Wersalu w dniu 11 marca 2022 r. zobowiązali się do zwiększenia europejskich zdolności obronnych w świetle niczym niesprowokowanej i nieuzasadnionej wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie. Uzgodnili oni zwiększenie wydatków na obronę, zacieśnienie współpracy poprzez wspólne projekty i realizowane na zasadzie współpracy zamówienia dotyczące potencjału obronnego, wyeliminowanie braków, pobudzenie innowacji oraz wzmocnienie i rozwój przemysłu obronnego UE, w tym poprzez ustanowienie Programu na rzecz europejskiego przemysłu obronnego („Program”).

(2)Długoterminowe pogorszenie się regionalnych i globalnych poziomów zagrożenia wymaga skokowej zmiany w skali i szybkości, z jaką europejska baza technologiczno-przemysłowa sektora obronnego (EDTIB) może rozwijać się i tworzyć pełne spektrum zdolności wojskowych. Ponowne wystąpienie w Europie działań wojennych o dużej intensywności i konfliktów terytorialnych ma niekorzystny wpływ na bezpieczeństwo Unii i jej państw członkowskich oraz wymaga znacznego zwiększenia zdolności państw członkowskich do wzmacniania ich zdolności obronnych.

(3)W dniach 14 i 15 grudnia 2023 r. Rada Europejska, rozważając prace przeprowadzone w celu wdrożenia deklaracji wersalskiej oraz Strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony, w swoich konkluzjach podkreśliła, że należy uczynić więcej, aby osiągnąć cele Unii w zakresie zwiększenia gotowości obronnej. Warunkiem wstępnym osiągnięcia takiej gotowości i obrony Unii jest silny przemysł obronny, który sprawi, że europejski przemysł obronny stanie się bardziej odporny, innowacyjny i konkurencyjny.

(4)W dniu 18 maja 2022 r. Komisja i Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa zaprezentowali wspólny komunikat zatytułowany „Analiza luk inwestycyjnych w zakresie obronności i dalsze działania”, podkreślając istnienie w Unii luk w obronności w zakresie finansów, przemysłu i możliwości. W dniu 18 października 2023 r. przyjęto rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2418 4 w sprawie ustanowienia instrumentu na rzecz wzmocnienia europejskiego przemysłu obronnego przez zamówienia realizowane na zasadzie współpracy (EDIRPA), którego celem jest wspieranie współpracy między państwami członkowskimi na etapie zamówień w celu wypełnienia, w drodze współpracy, najpilniejszych i najpoważniejszych luk, w szczególności tych będących wynikiem odpowiedzi na wojnę napastniczą Rosji przeciwko Ukrainie. W dniu 20 lipca 2023 r. przyjęto rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1525 5 w sprawie wspierania produkcji amunicji (ASAP), którego celem jest pilne wsparcie zwiększenia zdolności produkcyjnej europejskiego przemysłu obronnego, zabezpieczenie łańcuchów dostaw, usprawnienie procedur zamówień, zaradzenie niedoborom mocy produkcyjnych i propagowanie inwestycji.

(5)EDIRPA i ASAP opracowano jako programy reagowania kryzysowego i programy krótkoterminowe, które wygasają w 2025 r. (w dniu 30 czerwca 2025 r. w przypadku ASAP i w dniu 31 grudnia 2025 r. w przypadku EDIRPA). Program powinien opierać się na osiągnięciach EDIRPA i ASAP oraz przedłużyć ich logikę do 2027 r., zapewniając wsparcie finansowe na rzecz wzmocnienia EDTIB w sposób przewidywalny, ciągły i terminowy w oparciu o zintegrowane podejście. W świetle obecnej sytuacji w zakresie bezpieczeństwa konieczne wydaje się rozszerzenie wsparcia Unii na szerszy zakres wyposażenia obronnego, w tym materiałów zużywalnych, takich jak systemy bezzałogowe, które odgrywają decydującą rolę w teatrze działań wojennych w Ukrainie.

(6)W dniu 23 czerwca 2022 r. Rada Europejska postanowiła przyznać status kraju kandydującego Ukrainie, która wyraziła silną wolę połączenia rekonstrukcji z reformami na swojej europejskiej drodze. W grudniu 2023 r. przywódcy UE postanowili rozpocząć negocjacje akcesyjne z Ukrainą. W dniu 15 grudnia 2023 r. Rada Europejska oświadczyła, że Unia i państwa członkowskie są nadal zdecydowane wnosić wkład, w perspektywie długoterminowej i wraz z partnerami, w zobowiązania w zakresie bezpieczeństwa wobec Ukrainy, co pomoże Ukrainie bronić się, oprzeć się wysiłkom destabilizującym i powstrzymać akty agresji w przyszłości. Silne wsparcie Ukrainy jest dla Unii priorytetem o kluczowym znaczeniu i właściwą odpowiedzią na zdecydowane polityczne zobowiązanie Unii do wspierania Ukrainy tak długo, jak będzie to potrzebne.

(7)Szkody wyrządzone przez rosyjską wojnę napastniczą ukraińskiej gospodarce, społeczeństwu i infrastrukturze, a w szczególności szkody wyrządzone ukraińskiej bazie technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (ukraińskiej DTIB) wymagają kompleksowego wsparcia na rzecz jej odbudowy. Ma to zasadnicze znaczenie dla zapewnienia państwu ukraińskiemu zdolności do utrzymania jego podstawowych funkcji i umożliwienia szybkiej odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji kraju oraz wspierania jego integracji z europejskim rynkiem wyposażenia obronnego. Silna ukraińska DTIB ma zasadnicze znaczenie dla długoterminowego bezpieczeństwa Ukrainy, a także dla jej rekonstrukcji.

(8)W związku z tym należy finansować działania wspierające wzmocnienie ukraińskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego. Wsparcie to stanowi uzupełnienie wsparcia udzielanego w ramach Instrumentu na rzecz Ukrainy, a także wsparcia wojskowego udzielanego Ukrainie w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju oraz przez dwustronną pomoc ze strony państw członkowskich.

(9)Rosja musi zostać w pełni pociągnięta do odpowiedzialności i zapłacić za ogromne szkody spowodowane jej wojną napastniczą przeciwko Ukrainie, stanowiącą jawne pogwałcenie Karty Narodów Zjednoczonych. Unia i jej państwa członkowskie powinny, w ścisłej współpracy z innymi partnerami międzynarodowymi, dalej wspólnie pracować na rzecz osiągnięcia tego celu, zgodnie z prawem unijnym i międzynarodowym, mając na uwadze poważne naruszenie przez Rosję zakazu użycia siły zapisanego w art. 2 ust. 4 Karty Narodów Zjednoczonych oraz zasad odpowiedzialności państwa za działania niezgodne z prawem międzynarodowym, w tym obowiązku rekompensaty za wyrządzone szkody możliwe do oszacowania w kategoriach finansowych. Ważne jest między innymi, aby poczynić postępy, w koordynacji z międzynarodowymi partnerami, w pracach dotyczących sposobu, w jaki wszelkie nadzwyczajne przychody będące w posiadaniu podmiotów prywatnych i pochodzące bezpośrednio z immobilizowanych aktywów rosyjskich mogłyby zostać przeznaczone na wspieranie Ukrainy, w tym jej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego, w sposób który jest zgodny z mającymi zastosowanie zobowiązaniami umownymi i z poszanowaniem prawa unijnego i międzynarodowego. Gdyby Rada przyjęła decyzję WPZiB na mocy art. 29 TUE na wniosek wysokiego przedstawiciela dotyczącą przekazania Unii nadzwyczajnych sald gotówkowych centralnych depozytów papierów wartościowych wynikających z nieoczekiwanych i nadzwyczajnych dochodów z immobilizowanych aktywów państwowych Rosji, takie dodatkowe wsparcie mogłoby pochodzić z tych dochodów, zgodnie z celami wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii.

(10)Należy zawrzeć z Ukrainą umowę ramową w celu ustanowienia zasad współpracy między Unią a Ukrainą na podstawie niniejszego rozporządzenia. W celu określenia warunków uwalniania środków finansowych należy także zawierać umowy o udzielenie dotacji lub wspólne udzielanie zamówień z Ukrainą i podmiotami prawnymi mającymi siedzibę w Ukrainie.

(11)Aby sfinansować działania mające na celu wzmocnienie konkurencyjności, zdolności reagowania i zdolności EDTIB na podstawie art. 173 TFUE oraz działania w ramach współpracy z Ukrainą na rzecz wzmocnienia ukraińskiej DTIB na podstawie art. 212 TFUE, w niniejszym rozporządzeniu należy ustanowić wspólne cele, wspólne mechanizmy finansowe, przy jednoczesnym wyraźnym rozróżnieniu dwóch linii budżetowych odpowiadających każdemu z realizowanych celów, a także ustanowić program określający warunki wsparcia finansowego Unii na mocy art. 173 TFUE oraz Instrument Wsparcia Ukrainy określający szczegółowe warunki unijnego wsparcia finansowego na mocy art. 212 TFUE.

(12)Niniejsze rozporządzenie określa pulę środków finansowych na cały okres obowiązywania Programu, która stanowi – dla Parlamentu Europejskiego i Rady podczas rocznej procedury budżetowej – główną kwotę odniesienia w rozumieniu art. 18 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 16 grudnia 2020 r. pomiędzy Parlamentem Europejskim, Radą Unii Europejskiej i Komisją Europejską w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami, a także nowych zasobów własnych.

(13)Możliwości określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 mogą być wykorzystywane, pod warunkiem że projekt jest zgodny z zasadami określonymi w tym rozporządzeniu oraz z zakresem Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego Plus określonym odpowiednio w rozporządzeniach Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1058 i (UE) 2021/1057. Może to mieć miejsce w szczególności w przypadku, gdy produkcja odnośnych produktów związanych z obronnością boryka się z konkretnymi niedoskonałościami rynku lub nieoptymalną sytuacją w zakresie inwestycji na terytoriach państw członkowskich, w tym na obszarach wrażliwych i oddalonych, a przedmiotowe zasoby przyczyniają się do realizacji celów programu, z którego są przesuwane. Zgodnie z art. 24 rozporządzenia (UE) 2021/1060 Komisja ma ocenić zmienione programy krajowe przedłożone przez państwo członkowskie i przedstawić uwagi w terminie dwóch miesięcy od dnia przedłożenia zmienionego programu.

(14)Ze względu na potrzebę lepszego i wspólnego inwestowania w zdolności obronne państw członkowskich i krajów stowarzyszonych, a także w odbudowę, rekonstrukcję i modernizację ukraińskiej bazy przemysłowej sektora obronnego, państwa członkowskie, państwa trzecie, organizacje międzynarodowe, międzynarodowe instytucje finansowe lub inne źródła powinny mieć możliwość wniesienia wkładu w realizację Programu. Takie wkłady powinny być wdrażane na tych samych zasadach i warunkach oraz powinny stanowić zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel w rozumieniu art. 21 ust. 2 lit. a) ppkt (ii) oraz lit. d) i e) rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046. Ponadto państwa członkowskie powinny mieć możliwość korzystania z elastyczności we wdrażaniu swoich alokacji w ramach zarządzania dzielonego, jaką daje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060. Powinna zatem istnieć możliwość przesuwania pewnych poziomów finansowania między alokacjami w ramach zarządzania dzielonego a Programem, z zastrzeżeniem warunków określonych w odpowiednich przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060. Niewykorzystane zasoby, najpóźniej w 2028 r., mogą zostać przesunięte z powrotem do jednego lub kilku odpowiednich programów źródłowych, na wniosek państwa członkowskiego, zgodnie z warunkami określonymi w odpowiednich przepisach rozporządzenia (UE) 2021/1060.

(15)Ponieważ Program ma na celu zwiększenie konkurencyjności i efektywności unijnego i ukraińskiego przemysłu obronnego, aby korzystać z Programu, odbiorcy wsparcia finansowego powinni być podmiotami prawnymi mającymi siedzibę w Unii, w krajach stowarzyszonych lub w Ukrainie i niepodlegającymi kontroli niestowarzyszonych państw trzecich innych niż Ukraina lub podmiotów z niestowarzyszonych państw trzecich. W przypadku gdy państwa członkowskie, kraje stowarzyszone lub Ukraina są odbiorcami wsparcia finansowego, w szczególności w odniesieniu do działań w ramach zamówień realizowanych na zasadzie współpracy, przepisy te powinny mieć zastosowanie odpowiednio do wykonawców lub podwykonawców w odniesieniu do zamówień publicznych. W tym kontekście kontrolę należy rozumieć jako zdolność do wywierania decydującego wpływu na podmiot prawny, bezpośrednio lub pośrednio, poprzez co najmniej jeden pośredniczący podmiot prawny. Dodatkowo, aby zapewnić ochronę podstawowych interesów Unii i jej państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa i obrony, infrastruktura, obiekty, aktywa oraz zasoby podmiotów prawnych zaangażowanych w działania wykorzystywane w tym celu powinny znajdować się na terytorium państwa członkowskiego, kraju stowarzyszonego lub Ukrainy.

(16)W pewnych okolicznościach powinno być możliwe odstąpienie od zasady, zgodnie z którą podmioty prawne uczestniczące w działaniu wspieranym w ramach Programu nie podlegają kontroli niestowarzyszonych państw trzecich ani podmiotów z niestowarzyszonych państw trzecich. W tym kontekście podmiot prawny mający siedzibę w Unii lub w stowarzyszonym państwie trzecim i kontrolowany przez niestowarzyszone państwo trzecie lub podmiot z niestowarzyszonego państwa trzeciego może uczestniczyć jako odbiorca, jeżeli spełnione są rygorystyczne warunki dotyczące interesów Unii i jej państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa i obrony, ustanowione w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa zgodnie z tytułem V Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), w tym warunki dotyczące wzmocnienia europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego.

(17)Ponadto produkty związane z obronnością objęte działaniami wspieranymi w ramach Programu nie powinny podlegać kontroli ani ograniczeniom ze strony niestowarzyszonego państwa trzeciego lub podmiotu z niestowarzyszonego państwa trzeciego.

(18)Biorąc pod uwagę specyfikę przemysłu obronnego, gdzie popyt pochodzi prawie wyłącznie ze strony państw, które także kontrolują całość zakupów produktów i technologii związanych z obronnością, w tym ich eksport, do sektora obronności nie mają zastosowania konwencjonalne zasady i modele biznesowe, które obowiązują na bardziej tradycyjnych rynkach. W związku z tym sektor ten nie angażuje się w znaczne inwestycje przemysłowe finansowane ze środków własnych, lecz jedynie w wyniku wiążących zamówień. Chociaż wiążące zamówienia od państw członkowskich są warunkiem wstępnym każdej inwestycji, Komisja może interweniować, kompensując złożoność współpracy w zakresie zamówień realizowanych na zasadzie współpracy i zmniejszając ryzyko inwestycji przemysłowych poprzez dotacje i pożyczki umożliwiające szybsze dostosowanie się do zachodzących zmian strukturalnych na rynku. Co do zasady wsparcie unijne powinno pokrywać do 100 % bezpośrednich kosztów kwalifikowalnych lub 100 % kwoty określonej dla działań, w których stosuje się opcję finansowania niepowiązanego z kosztami. Wsparcie Unii na rzecz działań wzmacniających przemysł powinno pokrywać do 50 % bezpośrednich kosztów kwalifikowalnych, aby umożliwić odbiorcom jak najszybsze wdrożenie działań, zmniejszenie ryzyka ich inwestycji, a tym samym przyspieszenie dostępności odpowiednich produktów związanych z obronnością.

(19)Program powinien zapewniać wsparcie finansowe, za pośrednictwem środków określonych w rozporządzeniu (UE, Euratom) 2018/1046, na działania przyczyniające się do terminowej dostępności i dostaw produktów związanych z obronnością, takie jak współpraca na rzecz zamówień realizowanych na zasadzie współpracy organów publicznych, koordynacja przemysłowa i tworzenie sieci kontaktów, w tym rezerwacja i gromadzenia zapasów produktów związanych z obronnością, dostęp do finansowania dla przedsiębiorstw zaangażowanych w wytwarzanie odpowiednich produktów związanych z obronnością, rezerwacja zdolności produkcyjnych („zawsze gotowych zakładów”), proces przemysłowy polegający na regeneracji produktów, których termin przydatności do użytku upłynął, rozbudowa, optymalizacja, modernizacja, aktualizacja lub zmiana przeznaczenia istniejących zdolności produkcyjnych lub tworzenie nowych zdolności produkcyjnych w tej dziedzinie, a także szkolenie personelu.

(20)Dotacje w ramach Programu mogą przyjąć formę finansowania niepowiązanego z kosztami odnośnych operacji, opartego na osiągnięciu wyników poprzez odniesienie do pakietów prac bądź kamieni milowych lub wartości docelowych procedur udzielania zamówień realizowanych na zasadzie współpracy w celu stworzenia niezbędnego efektu zachęty.

(21)W przypadku gdy dotacja Unii przyjmuje formę finansowania niepowiązanego z kosztami, Komisja powinna określić w programie prac warunki finansowania dla każdego działania, w szczególności a) opis działania obejmującego współpracę w zakresie zamówień realizowanych na zasadzie współpracy w celu zaspokojenia najbardziej pilnych i krytycznych potrzeb w zakresie zdolności, b) kamienie milowe realizacji działania oraz c) maksymalny dostępny wkład Unii.

(22)W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze do przyjęcia programów prac określających priorytety finansowania i mające zastosowanie warunki finansowania. Należy uwzględnić specyfikę sektora obronnego, w szczególności odpowiedzialność państw członkowskich, krajów stowarzyszonych lub Ukrainy za proces planowania i nabywania. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011.

(23)Zgodnie z art. 193 ust. 2 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 dotacji można udzielić na działanie, które już się rozpoczęło, pod warunkiem że wnioskodawca może wykazać potrzebę rozpoczęcia działania przed podpisaniem umowy o udzielenie dotacji. Jednakże koszty poniesione przed dniem przedłożenia wniosku o udzielenie dotacji nie są kwalifikowalne, z wyjątkiem szczególnych i należycie uzasadnionych przypadków. Aby zapewnić ciągłość perspektywy finansowania dla działań, które mogły otrzymać wsparcie w ramach finansowania w 2024 r. na podstawie ASAP i EDIRPA, w decyzji w sprawie finansowania należy przewidzieć wkłady finansowe w odniesieniu do działań obejmujących okres od dnia 5 marca 2024 r.

(24)Oceniając wnioski przedłożone przez wnioskodawców, Komisja powinna zwrócić szczególną uwagę na ich wkład w realizację celów Programu. Wnioski należy ocenić w szczególności pod kątem ich wkładu w zwiększenie gotowości przemysłu obronnego, zwłaszcza zwiększenie zdolności produkcyjnych i wyeliminowanie wąskich gardeł. Należy je również oceniać pod kątem ich wkładu we wspieranie odporności przemysłu obronnego, biorąc pod uwagę takie kwestie jak terminowa dostępność i dostawy do wszystkich lokalizacji, zwiększenie bezpieczeństwa dostaw w całej Unii, w tym do państw członkowskich najbardziej narażonych na ryzyko urzeczywistnienia się konwencjonalnych zagrożeń wojskowych. Oceny powinny również odnosić się do wkładu we współpracę przemysłową w dziedzinie obronności poprzez prawdziwą współpracę w zakresie uzbrojenia między państwami członkowskimi, krajami stowarzyszonymi i Ukrainą oraz rozwój i operacjonalizację współpracy transgranicznej przedsiębiorstw, w szczególności w znacznym stopniu małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz małych spółek o średniej kapitalizacji działających w odnośnych łańcuchach dostaw.

(25)Projektując, przyznając i wdrażając wsparcie finansowe Unii, Komisja powinna zwrócić szczególną uwagę na to, aby takie wsparcie nie wpływało negatywnie na warunki konkurencji na rynku wewnętrznym.

(26)Do niniejszego Programu stosuje się rozporządzenie (UE, Euratom) 2018/1046 wraz z późniejszymi zmianami. Określa ono zasady wykonania budżetu Unii, w tym zasady dotyczące dotacji, nagród, zamówień, wykonania pośredniego i instrumentów finansowych.

(27)Zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) 2018/1046, rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013 oraz rozporządzeniami Rady (WE, Euratom) nr 2988/95, (Euratom, WE) nr 2185/96 i (UE) 2017/1939 interesy finansowe Unii należy chronić za pomocą proporcjonalnych środków, z uwzględnieniem środków w zakresie zapobiegania nieprawidłowościom – w tym nadużyciom finansowym – ich wykrywania, korygowania i prowadzenia w ich sprawie postępowań, odzyskiwania środków utraconych, nienależnie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, nakładania kar administracyjnych. W szczególności, zgodnie z rozporządzeniami (Euratom, WE) nr 2185/96 i (UE, Euratom) nr 883/2013, Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) jest uprawniony do prowadzenia dochodzeń administracyjnych, w tym kontroli na miejscu i inspekcji, w celu ustalenia, czy miały miejsce nadużycia finansowe, korupcja lub wszelka inna nielegalna działalność na szkodę interesów finansowych Unii. Prokuratura Europejska (EPPO) jest uprawniona, zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/1939, do prowadzenia postępowań przygotowawczych oraz do wnoszenia i popierania oskarżeń w sprawie przestępstw naruszających interesy finansowe Unii, jak przewidziano w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371. Zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) 2018/1046 każda osoba lub podmiot, które otrzymują środki finansowe Unii, mają w pełni współpracować w celu ochrony interesów finansowych Unii, przyznać Komisji, OLAF, Trybunałowi Obrachunkowemu i – w przypadku państw członkowskich, które uczestniczą we wzmocnionej współpracy na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/1939 – EPPO niezbędne prawa i dostęp, a także zapewniać, aby wszelkie osoby trzecie uczestniczące w wykonywaniu środków finansowych Unii przyznały tym organom równoważne prawa.

(28)Państwa trzecie będące członkami Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) mogą uczestniczyć w programach Unii w ramach współpracy ustanowionej na mocy Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, które przewiduje realizację programów na podstawie decyzji wydanej na mocy tego porozumienia. W niniejszym rozporządzeniu należy wprowadzić przepis szczególny zobowiązujący te państwa trzecie do przyznania właściwemu urzędnikowi zatwierdzającemu, OLAF oraz Trybunałowi Obrachunkowemu praw i dostępu niezbędnych do wykonywania w pełni ich odpowiednich kompetencji. Zgodnie z art. 85 decyzji Rady (UE) 2021/1764(18) osoby fizyczne oraz organy i instytucje z siedzibą w krajach i terytoriach zamorskich (KTZ) kwalifikują się do objęcia finansowaniem pod warunkiem przestrzegania zasad i celów Programu oraz ewentualnych uzgodnień mających zastosowanie do państwa członkowskiego, z którym dany KTZ jest powiązany.

(29)Opierając się m.in. na doświadczeniach związanych z instrumentem kapitałowym w dziedzinie obronności, ustanowionym w kontekście Europejskiego Funduszu Obronnego jako działanie łączone InvestEU, Komisja powinna dążyć do utworzenia specjalnego instrumentu w ramach programu, zwanego „Funduszem na rzecz Przyspieszenia Transformacji Łańcuchów Dostaw w Sektorze Obronności (FAST)”. FAST powinien być wdrażany w ramach zarządzania pośredniego. FAST spowoduje lewarowanie, ograniczanie ryzyka i przyspieszenie inwestycji niezbędnych do zwiększenia zdolności produkcyjnych MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji w dziedzinie obronności z siedzibą w UE w formie działania łączonego oferującego wsparcie w postaci instrumentu dłużnego lub kapitałowego. FAST należy ustanowić jako działanie łączone, w tym w ramach Programu InvestEU ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/523(20), w ścisłej współpracy z partnerami wykonawczymi.

(30)FAST powinien osiągnąć zadowalający efekt mnożnikowy zgodnie z zestawem instrumentów dłużnych i kapitałowych oraz przyczynić się do przyciągnięcia finansowania zarówno publicznego, jak i prywatnego. Aby przyczynić się do osiągnięcia ogólnego celu, jakim jest zwiększenie konkurencyjności EDTIB, FAST powinien również zapewniać wsparcie MŚP (w tym przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up) i małym spółkom o średniej kapitalizacji w całej UE wytwarzającym technologie i produkty związane z obronnością, a także przedsiębiorstwom faktycznie lub potencjalnie uczestniczącym w łańcuchu dostaw przemysłu obronnego, które napotykają trudności w dostępie do finansowania. FAST powinien również przyspieszyć inwestycje w dziedzinie produkcji technologii i produktów związanych z obronnością, a tym samym zwiększyć bezpieczeństwo dostaw w unijnych łańcuchach wartości przemysłu obronnego.

(31)Programy współpracy w zakresie uzbrojenia w Unii stoją w obliczu poważnych wyzwań, gdyż są tworzone głównie na zasadzie ad hoc oraz są obarczone złożonością, opóźnieniami i przekraczaniem kosztów. Aby zaradzić tej sytuacji i zapewnić stałe zaangażowanie państw członkowskich w całym cyklu życia zdolności obronnych, konieczne jest bardziej usystematyzowane podejście na szczeblu UE. W tym celu Komisja powinna wspierać wysiłki państw członkowskich przez udostępnienie nowych ram prawnych – Programu na rzecz struktury europejskiego uzbrojenia (SEAP) – w celu wsparcia i wzmocnienia współpracy w dziedzinie obronności. Działania podejmowane w tych ramach powinny wzajemnie się uzupełniać z działaniami prowadzonymi na podstawie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB), w szczególności w kontekście planu rozwoju zdolności (CDP) i PESCO.

(32)W ramach tego Programu na rzecz struktury europejskiego uzbrojenia państwa członkowskie powinny korzystać ze znormalizowanych procedur inicjowania wspólnych programów obronnych i zarządzania nimi. Współpraca na podstawie tych ram powinna również umożliwiać państwom członkowskim, pod pewnymi warunkami, korzystanie ze zwiększonej stopy finansowania, uproszczonych i zharmonizowanych procedur udzielania zamówień oraz, w przypadku gdy państwa członkowskie są współwłaścicielami zamówionego wyposażenia, zwolnienia z VAT. Status organizacji międzynarodowej powinien również umożliwiać państwom członkowskim, jeśli sobie tego życzą, emisję obligacji w celu zapewnienia długoterminowego planu finansowania programów zbrojeniowych. Chociaż Unia nie byłaby odpowiedzialna za emisję długu przez państwa członkowskie, wkłady w ramach EDIP na rzecz funkcjonowania SEAP mogłyby poprawić warunki finansowania przez państwa członkowskie programów zbrojeniowych, które kwalifikują się do wsparcia unijnego. 

(33)Aby umożliwić skuteczną procedurę ustanawiania SEAP, konieczne jest, aby państwa członkowskie, kraje stowarzyszone lub Ukraina chcące ustanowić SEAP przedłożyły wniosek Komisji, która powinna ocenić, czy proponowany statut programu zbrojeniowego jest zgodny z niniejszym rozporządzeniem. Taki wniosek powinien zawierać oświadczenie przyjmującego państwa członkowskiego uznające SEAP za organ lub organizację międzynarodową do celów stosowania dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej i dyrektywy Rady (UE) 2020/262 z dnia 19 grudnia 2019 r. ustanawiającej ogólne zasady dotyczące podatku akcyzowego.

(34)Ze względu na wymóg przejrzystości decyzja o utworzeniu SEAP powinna zostać opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Z tych samych względów do takiej decyzji należy załączyć zasadnicze elementy jego statutu.

(35)Aby umożliwić mu jak najskuteczniejsze wykonywanie jego zadań, SEAP powinien posiadać osobowość prawną i jak najszerszą zdolność do czynności prawnych od dnia, w którym decyzja o jego utworzeniu staje się skuteczna. W celu określenia prawa właściwego powinien on mieć siedzibę statutową na terytorium członka tego SEAP będącego państwem członkowskim.

(36)Członkostwo w SEAP powinno obejmować co najmniej trzy państwa członkowskie oraz może obejmować kraje stowarzyszone i Ukrainę.

(37)Statut powinien określać bardziej szczegółowe postanowienia służące wdrażaniu SEAP. Na podstawie tych postanowień statutu Komisja powinna badać zgodność wniosku z zasadami określonymi w niniejszym rozporządzeniu.

(38)Konieczne jest zapewnienie, z jednej strony, aby SEAP dysponował niezbędną elastycznością w zakresie zmiany jego statutu, a z drugiej strony, aby niektóre istotne elementy, w szczególności te, które były niezbędne do przyznania statutu SEAP, zostały zachowane w drodze niezbędnej kontroli na szczeblu Unii. Jeżeli zmiany dotyczą zasadniczego elementu statutu załączonego do decyzji o utworzeniu SEAP, powinny one zostać zatwierdzone – zanim staną się skuteczne – decyzją Komisji, która jest podejmowana z zachowaniem takiej samej procedury jak w przypadku tworzenia SEAP. Komisja powinna być powiadamiana o wszelkich innych zmianach oraz powinna mieć możliwość zgłaszania do nich zastrzeżeń jeżeli uzna, że zmiana jest sprzeczna z niniejszym rozporządzeniem.

(39)SEAP powinien mieć możliwość wyznaczenia pełnomocnika ds. zamówień działającego w jego własnym imieniu. SEAP powinien mieć możliwość zamawiania produktów związanych z obronnością we własnym imieniu lub w imieniu swoich członków. W przypadku zamówień we własnym imieniu SEAP należy uznać za organizację międzynarodową dokonującą zakupów do swoich celów w rozumieniu art. 12 lit. c) dyrektywy 2009/81/WE zgodnie z zasadami pomocy państwa. W przypadku udzielania zamówień w imieniu swoich członków SEAP powinien mieć możliwość określenia własnych zasad udzielania zamówień na zasadzie odstępstwa od dyrektywy 2009/81/WE w celu zapewnienia odpowiedniej zachęty dla państw członkowskich do angażowania się we współpracę w ramach SEAP. Przepisy te powinny zapewniać zgodność z zasadami prawa pierwotnego UE mającymi zastosowanie do zamówień publicznych, w szczególności z zasadami przejrzystości, niedyskryminacji i konkurencji. 

(40)SEAP mógłby kwalifikować się do finansowania zgodnie z tytułem VI rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046. Możliwe byłoby również finansowanie w ramach polityki spójności zgodnie z odpowiednimi przepisami wspólnotowymi.

(41)Aby jak najsprawniej wykonywać swoje zadania, a także w logicznym następstwie posiadania osobowości prawnej, SEAP powinien odpowiadać za swoje długi. Aby umożliwić członkom znalezienie odpowiednich rozwiązań w odniesieniu do ich odpowiedzialności, należy przewidzieć możliwość określenia w statucie różnych rodzajów odpowiedzialności wykraczających poza odpowiedzialność ograniczoną do wysokości wkładów członków.

(42)Ponieważ SEAP jest ustanowiony na mocy prawa Unii, powinien on podlegać prawu Unii, a nie tylko prawu państwa, w którym ma swoją siedzibę statutową. SEAP mógłby jednak mieć miejsce prowadzenia działalności w innym państwie. Prawo tego ostatniego państwa powinno mieć zastosowanie w odniesieniu do kwestii szczególnych określonych w statucie SEAP. Ponadto SEAP powinien podlegać postanowieniom wykonawczym zgodnym ze statutem.

(43)W celu zapewnienia dostatecznej kontroli zgodności z przepisami niniejszego rozporządzenia SEAP powinien przekazywać Komisji i odpowiednim organom publicznym swoje roczne sprawozdania oraz wszelkie informacje o okolicznościach w poważnym stopniu zagrażających realizacji jego zadań. Jeżeli Komisja otrzyma – na podstawie rocznego sprawozdania lub z innego źródła – informacje wskazujące, że działanie SEAP stanowi poważne naruszenie przepisów niniejszego rozporządzenia lub przepisów innego prawa właściwego, Komisja powinna zwrócić się do SEAP lub jego członków o wyjaśnienia lub podjęcie odpowiednich działań. W skrajnych przypadkach oraz jeżeli nie podjęto działań naprawczych, Komisja powinna móc uchylić decyzję ustanawiającą SEAP, wszczynając tym samym postępowanie likwidacyjne SEAP.

(44)Po przyjęciu ASAP Parlament Europejski i Rada wezwały Komisję, by rozważyła przedstawienie ram prawnych mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa dostaw (wspólne oświadczenie z dnia 11 lipca 2023 r.). To wspólne oświadczenie współprawodawców odzwierciedla konkluzje Rady Europejskiej z grudnia 2013 r., w których wezwano do ustanowienia kompleksowego ogólnounijnego systemu bezpieczeństwa dostaw, oraz zalecenie Parlamentu Europejskiego z dnia 8 czerwca 2022 r., w którym wezwano Komisję, by niezwłocznie przedstawiła taki system.

(45)Kryzys wynikający z rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie nie tylko wykazał braki w sektorze przemysłu obronnego Unii i Ukrainy, ale również przyniósł wyzwania dla funkcjonowania rynku wewnętrznego produktów związanych z obronnością. W istocie ciągła degradacja kontekstu geopolitycznego pociągnęła już za sobą znaczny i trwały wzrost popytu, który może mieć wpływ na funkcjonowanie wewnętrznego rynku produkcji i sprzedaży niektórych produktów związanych z obronnością, a także komponentów do nich w Unii. Podczas gdy niektóre państwa członkowskie wprowadziły lub prawdopodobnie wprowadzą środki w celu utrzymania własnych zapasów, co stanowi kwestię bezpieczeństwa narodowego, inne napotykają trudności w dostępie do towarów potrzebnych do produkcji lub nabywania odpowiednich produktów związanych z obronnością. Czasami trudność w dostępie do jednego surowca lub do konkretnego komponentu utrudnia funkcjonowanie całych łańcuchów produkcyjnych. Aby zapewnić funkcjonowanie rynku wewnętrznego w każdych okolicznościach i uodpornić go na wszelkie wstrząsy, konieczne jest ustanowienie, w skoordynowany sposób, zharmonizowanych przepisów zwiększających bezpieczeństwo dostaw produktów związanych z obronnością. Powyższe środki powinny się opierać na art. 114 TFUE.

(46)Aby osiągnąć ogólny cel polityki publicznej, jakim jest bezpieczeństwo, konieczne jest jak najszybsze utworzenie obiektów produkcyjnych związanych z wytwarzaniem odpowiednich produktów związanych z obronnością, przy jednoczesnym ograniczeniu do minimum obciążeń administracyjnych. Z tego powodu państwa członkowskie powinny jak najszybciej rozpatrywać wnioski dotyczące planowania, budowy i eksploatacji zakładów produkcyjnych i instalacji do wytwarzania odnośnych produktów związanych z obronnością. Takim wnioskom należy przyznawać pierwszeństwo przy wyważaniu interesów prawnych w danym przypadku.

(47)Mając na uwadze cel niniejszego rozporządzenia oraz sytuację nadzwyczajną i wyjątkowy kontekst jego przyjęcia, państwa członkowskie powinny rozważyć stosowanie wyłączeń związanych z obronnością na mocy prawa krajowego i mającego zastosowanie prawa Unii, indywidualnie dla każdego przypadku, jeżeli uznają, że zastosowanie takich wyłączeń ułatwiłoby osiągnięcie tego celu. Może to mieć zastosowanie w szczególności do przepisów prawa Unii dotyczących kwestii ochrony środowiska, zdrowia i bezpieczeństwa, co jest niezbędne do poprawy ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska, a także do osiągnięcia zrównoważonego i bezpiecznego rozwoju. Wdrożenie tego prawa może jednak również stworzyć bariery regulacyjne utrudniające unijnemu przemysłowi obronnemu zwiększenie produkcji i dostaw odpowiednich produktów związanych z obronnością. Unia i jej państwa członkowskie ponoszą zbiorową odpowiedzialność za pilne zbadanie wszelkich działań, jakie mogą podjąć w celu złagodzenia ewentualnych utrudnień. Wszelkie działania tego typu, czy to na poziomie Unii, czy też poziomie regionalnym bądź krajowym, nie powinny zagrażać ochronie środowiska, zdrowiu i bezpieczeństwu.

(48)Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/81/WE ma na celu harmonizację procedur udzielania zamówień publicznych w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa, tym samym umożliwiając spełnienie wymogów bezpieczeństwa państw członkowskich i zobowiązań wynikających z TFUE. Dyrektywa ta przewiduje w szczególności przepisy szczegółowe regulujące pilne sytuacje wynikające z kryzysu, w szczególności skrócone terminy składania ofert oraz możliwość zastosowania procedury negocjacyjnej bez uprzedniej publikacji ogłoszenia o zamówieniu. W przypadkach nadzwyczaj pilnych, w szczególności podczas kryzysów dostaw i bezpieczeństwa, zasady te mogą być jednak niezgodne nawet z tymi przepisami w przypadkach, gdy co najmniej dwa państwa członkowskie zamierzają zaangażować się w zamówienie realizowane na zasadzie współpracy. W niektórych przypadkach jedynym rozwiązaniem zabezpieczającym interesy bezpieczeństwa tych państw członkowskich jest otwarcie obowiązującej umowy ramowej w stosunku do instytucji /podmiotów zamawiających z państw członkowskich, które nie były pierwotnie jej stronami, nawet jeśli taka możliwość nie została przewidziana w pierwotnej umowie ramowej.

(49)Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zmiany zamówień publicznych muszą być ściśle ograniczone do tego, co jest bezwzględnie konieczne w danych okolicznościach, przy jednoczesnym poszanowaniu w jak największym stopniu zasad niedyskryminacji, przejrzystości i proporcjonalności. W związku z tym powinna istnieć możliwość zastosowania odstępstwa od dyrektywy 2009/81/WE poprzez zwiększenie ilości przewidzianych w umowie ramowej przy jednoczesnym otwarciu jej na instytucje/podmioty zamawiające z innych państw członkowskich. W odniesieniu do tych dodatkowych ilości, wspomniane instytucje/podmioty zamawiające powinny korzystać z tych samych warunków co pierwotna instytucja zamawiająca/pierwotny podmiot zamawiający, które zawarły pierwotną umowę ramową. W takich przypadkach pierwotna instytucja zamawiająca/podmiot zamawiający powinny również dopuszczać każdy podmiot gospodarczy spełniający warunki instytucji zamawiającej / podmiotu zamawiającego pierwotnie określone w umowie ramowej, w tym wymogi dotyczące kwalifikacji jakościowych, o których mowa w art. 39–46 dyrektywy 2009/81/WE do dołączenia do tej umowy ramowej. Ponadto należy przedsięwziąć odpowiednie środki służące przejrzystości, aby zapewnić możliwość poinformowania wszystkich potencjalnie zainteresowanych stron.

(50)Chociaż reakcja UE i jej państw członkowskich na bezpośrednie wyzwanie, jakim jest wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie, była szybka i zdecydowana, nadszedł czas, aby UE przeszła od reagowania kryzysowego do budowania długoterminowej gotowości UE. Odporność jest warunkiem wstępnym gotowości i konkurencyjności EDTIB. UE opracowała już narzędzia i ramy służące zwiększeniu gotowości i odporności przemysłu w celu radzenia sobie z przyszłymi sytuacjami kryzysowymi. Takie środki nie są jednak dostępne w celu wsparcia EDTIB.

(51)Konieczne jest zatem ustanowienie modułowego i stopniowego unijnego systemu bezpieczeństwa dostaw, aby zwiększyć solidarność i skuteczność w odpowiedzi na napięcia w łańcuchach dostaw lub na kryzysy w dziedzinie bezpieczeństwa oraz umożliwić terminową identyfikację potencjalnych wąskich gardeł. System taki powinien umożliwiać UE i jej państwom członkowskim przewidywanie skutków kryzysów dostaw i reagowanie na nie, w przypadku gdy niedobory komponentów cywilnych lub podwójnego zastosowania lub surowców poważnie zagrażają dostępności i dostawom produktów związanych z obronnością w odpowiednim czasie, a także skutków kryzysów dostaw, które są bezpośrednio związane z istnieniem kryzysu w dziedzinie bezpieczeństwa w Unii lub jej sąsiedztwie i które prowadzą do niedoborów niektórych produktów związanych z obronnością.

(52)Aby umożliwić przewidywanie potencjalnych niedoborów, właściwe organy krajowe powinny ostrzec Komisję, gdy dowiedzą się o ryzyku poważnych zakłóceń w dostawach produktów istotnych w kontekście kryzysu lub gdy mają konkretne i wiarygodne informacje o wystąpieniu jakiegokolwiek innego istotnego czynnika ryzyka lub zdarzenia. Aby zapewnić skoordynowane podejście, Komisja powinna – gdy dowiaduje się o ryzyku poważnych zakłóceń w dostawach produktów związanych z obronnością lub gdy ma konkretne lub wiarygodne informacje o wystąpieniu jakiegokolwiek innego istotnego czynnika ryzyka lub zdarzenia – zwołać nadzwyczajne posiedzenie Rady ds. Gotowości Przemysłu Obronnego w celu przedyskutowania powagi zakłóceń oraz ewentualnego zainicjowania procedury na potrzeby wprowadzenia stanu kryzysu dostaw i tego, czy właściwe, konieczne i proporcjonalne może być nawiązanie przez państwa członkowskie dialogu z zainteresowanymi stronami, z myślą o określeniu, przygotowaniu i ewentualnym skoordynowaniu takich środków zapobiegawczych. Komisja powinna w stosownych przypadkach konsultować się i współpracować z odpowiednimi państwami trzecimi w celu wspólnego zaradzenia zakłóceniom w łańcuchu dostaw, zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami oraz bez uszczerbku dla wymogów proceduralnych.

(53)W świetle złożoności łańcucha dostaw w sektorze obronności oraz ryzyka niedoborów w dającej się przewidzieć przyszłości w niniejszym rozporządzeniu należy przewidzieć instrumenty umożliwiające skoordynowane podejście do mapowania monitorowania łańcuchów dostaw niektórych produktów związanych z obronnością oraz skutecznego przeciwdziałania ewentualnym zakłóceniom rynku w proporcjonalny sposób.

(54)Celem mapowania unijnych łańcuchów dostaw w dziedzinie obronności powinno być przedstawienie analizy ich mocnych i słabych stron w dążeniu do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw i odporności. W tym celu Komisja powinna określić produkty, komponenty i surowce, które uznaje się za kluczowe dla dostaw produktów związanych z obronnością, które są szczególnie ważnych dla interesów obronnych Unii i jej państw członkowskich (produkty istotne w kontekście kryzysu), w oparciu o wskazówki i porady Rady ds. Gotowości Przemysłu Obronnego. Mapowanie powinno opierać się na publicznie i komercyjnie dostępnych danych oraz, w razie potrzeby, na danych uzyskanych w drodze wniosków o dobrowolne udzielenie informacji przedsiębiorstw, w konsultacji z Radą ds. Gotowości Przemysłu Obronnego.

(55)W celu prognozowania przyszłych zakłóceń na poszczególnych etapach unijnego łańcucha dostaw w sektorze obronności oraz handlu w Unii, a także przygotowania się na te zakłócenia, Komisja – wspierana przez Radę ds. Gotowości Przemysłu Obronnego oraz w oparciu o wyniki mapowania – powinna określić wskaźniki wczesnego ostrzegania i opracować ich wykaz. Wskaźniki takie mogłyby obejmować nietypowe wydłużenie czasu realizacji, dostępność surowców, produktów pośrednich i kapitału ludzkiego potrzebnych do produkcji produktów istotnych w kontekście kryzysu lub odpowiedniego sprzętu produkcyjnego, prognozowany popyt, gwałtowny wzrost cen przekraczający zwykłą fluktuację cen, skutki kryzysów bezpieczeństwa, awarii, ataków, klęsk żywiołowych lub innych poważnych zdarzeń, skutki polityki handlowej, taryf celnych, ograniczeń wywozowych, barier handlowych i innych środków związanych z handlem oraz skutki zamykania przedsiębiorstw, delokalizacji lub przejęcia kluczowych uczestników rynku. Działania monitorujące Komisji powinny koncentrować się na tych wskaźnikach wczesnego ostrzegania.

(56)W celu zminimalizowania obciążenia dla przedsiębiorstw uczestniczących w monitorowaniu w roli respondentów oraz w celu zapewnienia, aby uzyskane informacje mogły być zestawiane w znaczący sposób, Komisja powinna przewidzieć znormalizowane i bezpieczne środki służące gromadzeniu wszelkich informacji. Środki te powinny zapewniać traktowanie wszelkich zgromadzonych informacji jako poufne, przy zapewnieniu tajemnicy handlowej i cyberbezpieczeństwa.

(57)Na tej podstawie Komisja powinna sporządzić wykaz wskazujący istotne w kontekście kryzysu produkty związane z obronnością oraz surowce i komponenty do nich, na które wpływ mają zakłócenia lub potencjalne zakłócenia w funkcjonowaniu jednolitego rynku i jego łańcuchów dostaw prowadzące do znaczących niedoborów. Komisja powinna regularnie aktualizować przedmiotowy wykaz, aby skupić się wyłącznie na ewentualnych zakłóceniach lub wąskich gardłach mających wpływ na bezpieczeństwo dostaw odnośnych produktów związanych z obronnością, a także surowców i komponentów do nich.

(58)Ze względu na wrażliwy charakter decyzji o wprowadzeniu stanu kryzysu dostaw lub stanu kryzysu dostaw związanego z bezpieczeństwem oraz potencjalnych środków, które mogą zostać zastosowane w odpowiedzi na ten krok, w tym ze względu na znaczący wpływ, jaki takie środki mogłyby mieć na prywatne przedsiębiorstwa w Unii, uprawnienia do przyjęcia aktu wykonawczego w odniesieniu do uruchomienia, przedłużenia i zakończenia tych stanów należy powierzyć Radzie.

(59)Gdy wprowadzany jest stan kryzysu dostaw lub stan kryzysu dostaw związanego z bezpieczeństwem, Komisja powinna mieć możliwość zwrócenia się o informacje niezbędne do zapewnienia terminowej dostępności deficytowych produktów istotnych w kontekście kryzysu od podmiotów gospodarczych zajmujących się tymi produktami oraz surowcami i komponentami do nich, w porozumieniu z państwem członkowskim, w którym dane podmioty mają siedzibę. Takie informacje powinny stanowić podstawę decyzji Komisji w sprawie odpowiednich środków na podstawie niniejszego rozporządzenia w celu zapobieżenia ewentualnym zakłóceniom lub wąskim gardłom mającym wpływ na bezpieczeństwo dostaw odnośnych produktów związanych z obronnością, a także odnośnych surowców i komponentów.

(60)Tego rodzaju mechanizm identyfikacji, mapowania i stałego monitorowania powinien umożliwiać analizę w czasie zbliżonym do rzeczywistego zdolności produkcyjnych w Unii, kluczowych czynników mających wpływ na bezpieczeństwo dostaw odnośnych produktów związanych z obronnością i stanu zapasów. Powinno to również umożliwić Komisji opracowanie środków reagowania w sytuacji nadzwyczajnej w przypadku faktycznych lub przewidywanych niedoborów.

(61)Unikanie niedoborów odnośnych produktów związanych z obronnością ma zasadnicze znaczenie dla zachowania celu leżącego w ogólnym interesie bezpieczeństwa Unii i jej państw członkowskich i uzasadnia, w razie potrzeby, proporcjonalne ingerencje w prawa podstawowe przedsiębiorstw dostarczających produkty istotne w kontekście kryzysu, takie jak wolność prowadzenia działalności gospodarczej zgodnie z art. 16 karty oraz prawo własności zgodnie z art. 17 karty, w odniesieniu do art. 52 karty. Przedmiotowe ingerencje mogą być uzasadnione w szczególności w przypadku, gdy kilka państw członkowskich podjęło szczególne starania w celu skonsolidowania popytu poprzez wspólne zamówienia, przyczyniając się w ten sposób do dalszej integracji i sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego odnośnych produktów związanych z obronnością.

(62)Jako środek ostateczny, aby zapewnić możliwość dalszego funkcjonowania sektorów krytycznych w czasie kryzysu i tylko gdy jest to konieczne i proporcjonalne do tego celu, Komisja mogłaby nałożyć na odpowiednie przedsiębiorstwa obowiązek przyjmowania i priorytetowego traktowania zamówień na produkty istotne w kontekście kryzysu. Decyzję w sprawie zamówień priorytetowych należy podejmować zgodnie ze wszystkimi mającymi zastosowanie zobowiązaniami prawnymi Unii, z uwzględnieniem okoliczności sprawy. Obowiązek priorytetowego traktowania powinien mieć pierwszeństwo przed jakimkolwiek obowiązkiem wykonania świadczenia na podstawie prawa prywatnego lub publicznego, z wyjątkiem zobowiązań bezpośrednio związanych z zamówieniami wojskowymi, przy czym powinien on uwzględniać uzasadnione cele przedsiębiorstw oraz koszty i działania niezbędne do wprowadzenia jakichkolwiek zmian w kolejności produkcji. Każde zamówienie priorytetowe powinno być składane po uczciwej i rozsądnej cenie, która powinna uwzględniać koszty utraconych korzyści przedsiębiorstwa w stosunku do istniejących umów. 

(63)Obowiązek priorytetowego traktowania produkcji niektórych produktów respektuje istotę wolności prowadzenia działalności gospodarczej i swobody zawierania umów ustanowionych w art. 16 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej („karta”) oraz prawa własności ustanowionego w art. 17 karty i nie powinien ich naruszać w nieproporcjonalny sposób. Wszelkie ograniczenia tych praw powinny, zgodnie z art. 52 ust. 1 karty, być przewidziane ustawą i szanować istotę tych praw i wolności oraz być zgodne z zasadą proporcjonalności.

(64)W przypadku wprowadzenia stanu kryzysu dostaw związanego z bezpieczeństwem, w oparciu o ocenę Komisji przy wsparciu wysokiego przedstawiciela, środki dostępne w ramach stanu kryzysu dostaw powinny być również dostępne. Oprócz tych środków Rada powinna uruchomić środki, które uzna za stosowne w związku z kryzysem. W tym celu Rada powinna zwrócić szczególną uwagę na potrzebę zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa Unii, państw członkowskich i obywateli Unii.

(65)W przypadku wprowadzenia stanu kryzysu dostaw związanego z bezpieczeństwem oraz w celu zaradzenia przypadkom, w których państwo członkowskie napotyka lub może napotkać poważne trudności ze złożeniem zamówienia lub wykonaniem zamówienia na dostawy produktów związanych z obronnością ze względu na niedobory lub poważne ryzyko niedoborów produktów istotnych w kontekście kryzysu, Rada powinna mieć możliwość uruchomienia na szczeblu Unii środków mających na celu zapewnienie dostępności towarów istotnych w kontekście kryzysu, takich jak zlecenia priorytetowe w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego i jego łańcuchów dostaw w dziedzinie obronności.

(66)Będąc środkiem stosowanym w ostateczności, zlecenia priorytetowe powinny mieć na celu uwzględnienie sytuacji, w których produkcja lub dostawa produktów istotnych w kontekście kryzysu będących produktami związanymi z obronnością, nie mogłyby zostać osiągnięte za pomocą innych środków. Zlecenie priorytetowe należy kierować na podstawie obiektywnych, rzeczowych, wymiernych i uzasadnionych danych. Powinno uwzględniać uzasadnione interesy przedsiębiorstw oraz koszty i wysiłki niezbędne do wprowadzenia jakichkolwiek zmian w kolejności produkcji. W przypadku przyjęcia zlecenia priorytetowego zobowiązanie do jego wykonania powinno mieć pierwszeństwo przed jakimkolwiek zobowiązaniem do wykonania świadczenia wynikającym z prawa prywatnego lub publicznego. Każde zlecenie priorytetowe należy złożyć po uczciwej i rozsądnej cenie.

(67)W celu wsparcia Komisji we wdrażaniu niniejszego rozporządzenia należy ustanowić Europejską Radę ds. Gotowości Przemysłu Obronnego, składającą się z Komisji, wysokiego przedstawiciela/szefa Agencji i państw członkowskich. Ponadto, poza ramami niniejszego rozporządzenia, wysoki przedstawiciel/szef Agencji i Komisja zwołują z własnej inicjatywy posiedzenia członków i współprzewodniczą im w ramach Rady w celu realizacji funkcji wspólnego programowania i udzielania zamówień oraz zapewnienia strategicznych wytycznych i doradztwa z myślą o zwiększeniu gotowości przemysłu obronnego EDTIB, zgodnie ze Strategią na rzecz europejskiego przemysłu obronnego.

(68)Niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie bez uszczerbku dla unijnych zasad konkurencji, w szczególności art. 101–109 TFUE oraz aktów prawnych, które umożliwiają zastosowanie tych artykułów.

(69)Zgodnie z art. 41 ust. 2 TUE wydatki operacyjne wynikające z tytułu V rozdział 2 mają być pokrywane z budżetu Unii, z wyjątkiem wydatków wynikających z operacji mających skutki wojskowe lub obronne.

(70)Niniejsze rozporządzenie powinno mieć zastosowanie bez uszczerbku dla szczególnego charakteru polityki bezpieczeństwa i obrony niektórych państw członkowskich,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

Rozdział I

Przepisy ogólne

Artykuł 1

Przedmiot

Niniejsze rozporządzenie ustanawia budżet i określa zestaw środków mających na celu wspieranie gotowości przemysłu obronnego Unii i jej państw członkowskich przez zwiększenie konkurencyjności, zdolności reagowania i zdolności europejskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (EDTIB) do zapewnienia terminowej dostępności i dostaw produktów związanych z obronnością oraz przyczynienie się do odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji ukraińskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego (ukraińskiej DTIB), w szczególności przez:

1)ustanowienie Programu na rzecz europejskiego przemysłu obronnego („Program”), obejmującego środki na rzecz wzmocnienia konkurencyjności, zdolności reagowania i zdolności EDTIB, które mogą obejmować ustanowienie Funduszu na rzecz Przyspieszenia Transformacji Łańcuchów Dostaw w Sektorze Obronności („FAST”);

2)ustanowienie programu współpracy z Ukrainą w celu odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji ukraińskiej bazy technologiczno-przemysłowej sektora obronnego („Instrument Wsparcia Ukrainy”);

3)ramy prawne określające wymogi i procedury Programu na rzecz struktury europejskiego uzbrojenia (SEAP) oraz skutki jego ustanowienia, jak określono w rozdziale III;

4)ramy prawne mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa dostaw, usunięcie przeszkód i wąskich gardeł oraz wspieranie produkcji produktów związanych z obronnością, jak określono w rozdziale IV;

5)ustanowienie Rady ds. Gotowości Przemysłu Obronnego, jak określono w rozdziale V.

Artykuł 2

Definicje

Do celów niniejszego rozporządzenia zastosowanie mają następujące definicje:

1)„umowa zakupu z wyprzedzeniem” oznacza zamówienie publiczne z jednym lub kilkoma przedsiębiorstwami, którego celem jest wspieranie szybkiego rozwoju lub wytwarzania produktu i za sprawą którego prawo do zakupu określonej liczby produktów w określonym terminie i po określonej cenie jest uzależnione od wstępnego finansowania części kosztów początkowych ponoszonych przez dane przedsiębiorstwa. Chociaż umowa zakupu z wyprzedzeniem jest prawnie wiążąca dla uczestniczących instytucji zamawiających i wykonawcy, musi być dalej wdrażana w drodze zawierania umów z zainteresowanymi wykonawcami;

2)„wąskie gardło” oznacza punkt zatoru w systemie produkcyjnym, który zatrzymuje lub poważnie spowalnia produkcję;

3)„działanie łączone” oznacza działanie wspierane z budżetu Unii, w tym działanie w ramach instrumentu łączonego lub platformy łączonej zdefiniowanych w art. 2 pkt 6 rozporządzenia (UE, Euratom) [2018/1046], łączące bezzwrotne formy wsparcia lub instrumenty finansowe z budżetu Unii oraz zwrotne formy wsparcia z instytucji finansowania rozwoju lub innych publicznych instytucji finansowych, albo z komercyjnych instytucji finansowych i od inwestorów;

4)„zamówienie realizowane na zasadzie współpracy” oznacza zamówienie realizowane wspólnie przez co najmniej trzy państwa członkowskie;

5)„kontrola” oznacza zdolność do wywierania decydującego wpływu na podmiot prawny, bezpośrednio lub pośrednio, poprzez co najmniej jeden pośredniczący podmiot prawny;

6)„informacje niejawne” oznaczają informacje lub materiały, niezależnie od ich formy, których nieuprawnione ujawnienie mogłoby w różnym stopniu wyrządzić szkodę interesom Unii lub interesom co najmniej jednego państwa członkowskiego i którym nadana jest jedna z klauzul tajności UE lub odpowiadająca im klauzula tajności, zgodnie z Umową między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, zebranymi w Radzie, w sprawie ochrony informacji niejawnych wymienianych w interesie Unii Europejskiej;

7)„produkty związane z obronnością” oznaczają produkty związane z obronnością, o których mowa w art. 2 dyrektywy 2009/43/WE;

8)„zarządcza struktura wykonawcza” oznacza organ podmiotu prawnego, powołany zgodnie z prawem krajowym i, w stosownych przypadkach, podlegający dyrektorowi generalnemu, uprawniony do określania strategii, celów i ogólnego kierunku działania danego podmiotu prawnego, który to organ nadzoruje i monitoruje proces podejmowania decyzji przez kierownictwo;

9)„podmiot prawny” oznacza osobę prawną utworzoną i uznaną za taką na mocy prawa Unii, prawa krajowego lub międzynarodowego, która posiada osobowość prawną i zdolność do działania w swoim imieniu, korzystania z praw i podlegania obowiązkom, lub podmiot nieposiadający osobowości prawnej, o którym mowa w art. 197 ust. 2 lit. c) rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046;

10)„działanie w zakresie innowacji w sektorze obronności” oznacza działanie polegające głównie na działalności bezpośrednio ukierunkowanej na opracowanie planów i ustaleń lub projektów dotyczących nowych, zmienionych lub udoskonalonych produktów związanych z obronnością, procesów lub usług, mogącej obejmować opracowanie prototypu, testowanie, demonstrację, pilotaż, walidację produktów na dużą skalę i powielanie rynkowe;

11)„spółka o średniej kapitalizacji” oznacza przedsiębiorstwo, które nie jest MŚP i które zatrudnia maksymalnie 3 000 osób, przy czym liczbę pracowników oblicza się zgodnie z art. 3–6 załącznika do zalecenia 2003/361/WE;

12)„podmiot z niestowarzyszonego państwa trzeciego” oznacza podmiot prawny mający siedzibę w niestowarzyszonym państwie trzecim lub podmiot prawny mający siedzibę w Unii lub w kraju stowarzyszonym, ale posiadający swoje zarządcze struktury wykonawcze w niestowarzyszonym państwie trzecim;

13)„umowa odbioru” oznacza porozumienie umowne między co najmniej [trzema] państwami członkowskimi a co najmniej jednym producentem produktów związanych z obronnością, zawierające zobowiązanie państw członkowskich do zamawiania określonej liczby produktów związanych z obronnością w określonym czasie albo zobowiązanie producenta produktów związanych z obronnością do zapewnienia państwom członkowskim takiej możliwości;

14)„pełnomocnik ds. zamówień” oznacza instytucję zamawiającą, zdefiniowaną w art. 2 ust. 1 pkt 1 dyrektywy 2014/24/UE i art. 3 ust. 1 dyrektywy 2014/25/UE, mającą siedzibę w państwie członkowskim lub kraju stowarzyszonym, Europejską Agencję Obrony, Program na rzecz struktury europejskiego uzbrojenia lub organizację międzynarodową wyznaczoną przez państwa członkowskie, kraje stowarzyszone lub Ukrainę do przeprowadzenia zamówienia realizowanego na zasadzie współpracy w ich imieniu;

15)„czas realizacji” oznacza okres między złożeniem zamówienia a jego realizacją przez producenta;

16)„surowce” oznaczają materiały niezbędne do produkcji produktów związanych z obronnością;

17)„pieczęć doskonałości” oznacza znak jakości wskazujący, że wniosek przedłożony w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków w ramach instrumentu przekroczył wszelkie progi oceny określone w programie prac, lecz ze względu na brak środków w budżecie przeznaczonym na to zaproszenie do składania wniosków w danym programie prac nie mógł być finansowany, i może otrzymać wsparcie z innych unijnych lub krajowych źródeł finansowania.; 

18)„kryzys w dziedzinie bezpieczeństwa” oznacza sytuację w państwie członkowskim, stowarzyszonym państwie trzecim lub niestowarzyszonym państwie trzecim, w której wystąpiło zdarzenie wywołujące szkodę lub uznaje się je za nieuchronne, które to zdarzenie wyraźnie przekracza swoim rozmiarem zdarzenia wywołujące szkodę mające miejsce w codziennym życiu, a przy tym w znacznej mierze zagraża życiu i zdrowiu ludzi lub je ogranicza, lub wymaga podjęcia działań w celu dostarczenia ludności środków niezbędnych do życia, lub ma poważne następstwa dla dóbr materialnych – w tym konflikty zbrojne i wojny;

19)„informacje szczególnie chronione” oznaczają informacje i dane, w tym informacje niejawne, które mają być chronione przed nieuprawnionym dostępem lub ujawnieniem z uwagi na obowiązki określone w prawie unijnym lub krajowym lub w celu ochrony prywatności lub bezpieczeństwa osoby fizycznej lub prawnej;

20)„małe i średnie przedsiębiorstwa” lub „MŚP” oznaczają małe i średnie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 załącznika do zalecenia Komisji 2003/361/WE;

21)„podwykonawcy biorący udział w zamówieniu realizowanym na zasadzie współpracy” oznaczają dowolny podmiot prawny, który dostarcza kluczowych czynników produkcji posiadających unikalne cechy niezbędne do działania produktu i któremu przydzielono co najmniej 15 % wartości zamówienia.

22)„mała spółka o średniej kapitalizacji” oznacza przedsiębiorstwo niebędące MŚP i którego liczba pracowników, obliczona na podstawie art. 3–6 załącznika do zalecenia 2003/361/WE, nie przekracza 499 i którego roczne obroty nie przekraczają 100 mln EUR, a roczna suma bilansowa – 86 mln EUR.

23)„produkty istotne w kontekście kryzysu” oznaczają produkty związane z obronnością lub związane z nimi główne komponenty lub surowce, bądź wszelkie produkty lub usługi o krytycznym znaczeniu dla ich wytworzenia, które zostały uznane za poważnie dotknięte zakłóceniem lub potencjalnym zakłóceniem funkcjonowania rynku wewnętrznego i jego łańcuchów dostaw, skutkującym faktycznymi lub potencjalnymi znaczącymi niedoborami;

Rozdział II

Sekcja 1: Przepisy ogólne mające zastosowanie do Programu i Instrumentu Wsparcia Ukrainy

Artykuł 3

Wykorzystanie finansowania niepowiązanego z kosztami

1.Dotacje mogą mieć formę finansowania niepowiązanego z kosztami zgodnie z art. 180 ust. 3 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046.

2.W przypadku gdy dotacja Unii przyjmuje formę finansowania niepowiązanego z kosztami działań wzmacniających EDTIB, poziom wkładu Unii przypisanego do każdego działania może zostać określony na podstawie takich czynników, jak:

a)złożony charakter zamówienia realizowanego na zasadzie współpracy, w przypadku którego jako wstępny wskaźnik mogą służyć odsetek szacowanej wartości umowy w sprawie zamówienia realizowanego na zasadzie współpracy i doświadczenie wynikające z podobnych działań;

b)cechy współpracy, które mogą przynieść lepsze wyniki w zakresie interoperacyjności i długoterminowe sygnały inwestycyjne dla przemysłu, w szczególności w przypadku gdy zamówienia realizowane na zasadzie współpracy obejmują działania, które kwalifikowałyby się do finansowania z budżetu Unii, np. badania i rozwój, testowanie i certyfikacja, produkcja początkowa lub działania wspierające w trakcie eksploatacji;

c)liczba uczestniczących państw członkowskich i krajów stowarzyszonych lub włączenie dodatkowych państw członkowskich lub krajów stowarzyszonych do istniejącej współpracy;

d)wysiłki związane ze zwiększeniem niezbędnych zdolności produkcyjnych;

e)zamawianie dodatkowych ilości dla innych państw członkowskich (pula gotowości obronnej).

3.W przypadku gdy dotacja Unii przyjmuje formę finansowania niepowiązanego z kosztami działań wzmacniających ukraińską DTIB, poziom wkładu Unii może, oprócz czynników, o których mowa w ust. 2, opierać się na takich czynnikach, jak:

a)złożoność procesu akcesyjnego Ukrainy, w tym reformy strukturalne i środki wspierające zbliżanie się do dorobku prawnego Unii;

b)wysiłki na rzecz dostosowania ukraińskich procesów zamówień w dziedzinie obronności oraz środowiska dla ukraińskiego przemysłu obronnego, w tym w celu spełnienia norm NATO;

c)wysiłki i zagrożenia związane z trwającą wojną napastniczą, z uwzględnieniem potrzeby odbudowy i modernizacji infrastruktury zniszczonej w wyniku wojny w sposób odporny oraz, w stosownych przypadkach, za pomocą odpowiednich środków mających na celu unikanie tych skutków, zapobieganie im lub ich ograniczanie oraz, w miarę możliwości, ich kompensowanie.

Artykuł 4

Cele

1.Program i Instrument Wsparcia Ukrainy mają na celu zwiększenie gotowości przemysłu obronnego EDTIB i ukraińskiej DTIB, w szczególności przez:

a)inicjowanie i przyspieszenie dostosowania przemysłu do zmian strukturalnych, w tym poprzez tworzenie i zwiększanie jego zdolności produkcyjnych oraz otwarcie łańcuchów dostaw na rzecz współpracy transgranicznej oraz skutecznej dostępności i dostaw w całej Unii, w szczególności z udziałem w znacznym stopniu MŚP, małych spółek o średniej kapitalizacji i innych spółek o średniej kapitalizacji;

b)zachęcanie do współpracy w zakresie zamówień publicznych w dziedzinie obronności w celu przyczynienia się do solidarności, zapobiegania efektom wypierania, zwiększenia skuteczności wydatków publicznych i ograniczenia nadmiernej fragmentacji, co ostatecznie doprowadzi do zwiększenia standaryzacji systemów obronnych i większej interoperacyjności.

2.Działania przyczyniające się do odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji ukraińskiej DTIB uwzględniają jej ewentualną przyszłą integrację z EDTIB, przyczyniając się w ten sposób do wzajemnej stabilności, bezpieczeństwa, pokoju, dobrobytu i zrównoważonego rozwoju.

3.Cele określone w ust. 1 lit. a) realizuje się z naciskiem na inicjowanie i przyspieszenie dostosowania przemysłu do szybkich zmian strukturalnych wynikających ze zmieniającego się środowiska bezpieczeństwa. Może to obejmować poprawę i przyspieszenie zdolności w zakresie dostosowania łańcuchów dostaw produktów istotnych w kontekście kryzysu, tworzenie zdolności produkcyjnych lub ich zwiększenie oraz skrócenie czasu ich realizacji w odniesieniu do produktów związanych z obronnością w całej Unii, z uwzględnieniem celów Strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony oraz porad Rady ds. Gotowości Przemysłu Obronnego.

4.Cele określone w ust. 1 lit. b) realizuje się z naciskiem na rozwój EDTIB w całej Unii, aby umożliwić EDTIB zaspokojenie w szczególności potrzeb państw członkowskich w zakresie produktów związanych z obronnością pod względem jakości, dostępności, czasu dostawy i lokalizacji, zgodnie z priorytetami w zakresie zdolności obronnych uzgodnionymi wspólnie przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB), w szczególności w kontekście planu rozwoju zdolności, z uwzględnieniem celów Strategicznego kompasu na rzecz bezpieczeństwa i obrony oraz porad Rady ds. Gotowości Przemysłu Obronnego.

5.Cele określone w ust. 2 realizuje się z naciskiem na zacieśnienie współpracy transgranicznej między EDTIB a ukraińską DTIB, z uwzględnieniem potrzeb Ukrainy w zakresie produktów związanych z obronnością, przez tworzenie zdolności produkcyjnych lub ich zwiększenie zgodnie z normami NATO, ochronę aktywów, pomoc techniczną i wymianę personelu, ściślejszą współpracę w zakresie realizowanych na zasadzie współpracy zamówień na produkty związane z obronnością dla Ukrainy oraz licencjonowanie współpracy w zakresie produkcji w ramach partnerstw publiczno-prywatnych lub innych form współpracy, np. wspólnych przedsięwzięć. Szczególną uwagę zwraca się na cel, jakim jest wspieranie Ukrainy w stopniowym dostosowaniu się do przepisów, norm, polityk i praktyk Unii („dorobku prawnego”) z myślą o przyszłym członkostwie w Unii.

Artykuł 5

Budżet

1.Pule środków finansowych na realizację Programu i Instrumentu Wsparcia Ukrainy obejmują:

a)w przypadku działań wzmacniających EDTIB: 1 500 mln EUR w cenach bieżących na okres od dnia [… – proszę wstawić konkretną datę] r. do dnia 31 grudnia 2027 r., a także dodatkowe wkłady zgodnie z art. 6;

b)w przypadku działań wzmacniających ukraińską DTIB: kwotę dodatkowych wkładów zgodnie z art. 6 w określonym zakresie, z zastrzeżeniem zawarcia umowy, o której mowa w art. 57.

2.Aby zareagować na nieprzewidziane sytuacje lub nowe wydarzenia i potrzeby, Komisja może dokonać realokacji kwoty przydzielonej na działania, o których mowa w ust. 1, maksymalnie o 20 %, z wyjątkiem dodatkowych zasobów finansowych, o których mowa w art. 6 ust. 2, których nie można realokować.

3.Kwota, o której mowa w ust. 1 i 5 niniejszego artykułu, oraz kwoty dodatkowych wkładów, o których mowa w art. 6, mogą być również wykorzystane na pomoc techniczną i administracyjną w ramach realizacji Programu, taką jak działania przygotowawcze, monitorowanie, kontrola, audyt i ocena, w tym badania cen oraz instytucjonalne systemy i platformy informatyczne, a także na wszelką inną pomoc techniczną i administracyjną lub wydatki związane z personelem poniesione przez Komisję w związku z zarządzaniem Programem/innymi elementami przedmiotu.

4.Niezależnie od art. 12 ust. 4 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 środki na zobowiązania i środki na płatności zostają automatycznie przeniesione i można, odpowiednio, zaciągać na nie zobowiązania i je wykorzystać do dnia 31 grudnia w kolejnym roku budżetowym. Przeniesione kwoty wykorzystuje się w kolejnym roku budżetowym w pierwszej kolejności. Komisja informuje Parlament Europejski i Radę o środkach na zobowiązania przeniesionych zgodnie z art. 12 ust. 6 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046.

5.Na zasadzie odstępstwa od art. 209 ust. 3 akapity pierwszy, drugi i czwarty rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 wszelkie dochody i spłaty z instrumentów finansowych ustanowionych na mocy niniejszego rozporządzenia stanowią wewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel w rozumieniu art. 21 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 na rzecz Programu lub programu będącego jego następcą.

6.Oprócz art. 15 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 środki na zobowiązania odpowiadające kwocie odzyskanych środków i umorzeń ponownie udostępnia się na rzecz Programu lub Instrumentu Wsparcia Ukrainy lub na rzecz ich następców w kontekście procedury budżetowej.

7.Zobowiązania budżetowe z tytułu działań trwających dłużej niż jeden rok budżetowy można rozłożyć na kilka lat na roczne raty.

8.W razie potrzeby w budżecie Unii obejmującym okres po 2027 r. mogą zostać zapisane środki na pokrycie wydatków niezbędnych do realizacji celów określonych w art. 4, aby umożliwić zarządzanie działaniami, które nie zostaną zakończone do końca Programu, a także wydatków na działania operacyjne o krytycznym znaczeniu i świadczenie usług.

Artykuł 6

Dodatkowe zasoby finansowe

1.Państwa członkowskie, instytucje, organy i agencje Unii Europejskiej, państwa trzecie, organizacje międzynarodowe, międzynarodowe instytucje finansowe lub inne osoby trzecie mogą zapewnić dodatkowe wkłady finansowe na rzecz Programu, w tym Funduszu na rzecz Przyspieszenia Transformacji Łańcuchów Dostaw w Sektorze Obronności (FAST), o którym mowa w art. 19, zgodnie z art. 208 ust. 2 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046. Takie wkłady finansowe stanowią zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel w rozumieniu art. 21 ust. 2 lit. a) ppkt (ii) [lit. a) rozporządzenia finansowego w wersji przekształconej], lit. d) lub e) lub art. 21 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046.

2.Wszelkie dodatkowe kwoty otrzymane w ramach odpowiednich unijnych środków ograniczających stanowią zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel w rozumieniu art. 21 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 i są wykorzystywane na działania w ramach Instrumentu Wsparcia Ukrainy, w tym na działania wzmacniające ukraińską DTIB.

3.Zasoby przydzielone państwom członkowskim w ramach zarządzania dzielonego mogą, na ich wniosek, zostać przesunięte do Programu z zastrzeżeniem warunków określonych w odpowiednich przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 6 . Komisja wykonuje te zasoby bezpośrednio zgodnie z art. 62 ust. 1 lit. a) akapit pierwszy rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 lub pośrednio zgodnie z lit. c) tego akapitu. Dodaje się je do zasobów, o których mowa w art. 5 ust. 3 lit. a). Środki te wykorzystuje się na rzecz danego państwa członkowskiego.

4.Jeżeli w ramach zarządzania bezpośredniego lub pośredniego Komisja nie podjęła zobowiązania prawnego w odniesieniu do środków przeniesionych zgodnie z ust. 3 najpóźniej w roku 2028, odpowiednie niewykorzystane zasoby mogą zostać przeniesione z powrotem do jednego lub większej liczby odpowiednich programów źródłowych na wniosek państwa członkowskiego, zgodnie z warunkami określonymi w odpowiednich przepisach Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060.

Sekcja 2: Program

Artykuł 7

Finansowanie alternatywne, łączone i skumulowane

1.Program jest wdrażany w synergii z innymi programami unijnymi. Działanie, które otrzymało wkład w ramach programu unijnego, może również otrzymać wkład w ramach Programu, pod warunkiem że wkład ten nie pokrywa tych samych kosztów. Zasady odpowiedniego programu unijnego mają zastosowanie do odpowiedniego wkładu lub do wszystkich wkładów można zastosować jeden zbiór przepisów dowolnego z programów unijnych zapewniających wkład, i można zawrzeć jedno zobowiązanie prawne. Skumulowane wsparcie z budżetu Unii nie przekracza łącznych kosztów kwalifikowalnych działań i może być obliczane na zasadzie proporcjonalnej, zgodnie z dokumentami określającymi warunki udzielenia wsparcia.

2.W celu otrzymania pieczęci doskonałości w ramach Programu działania muszą spełniać wszystkie następujące warunki: 

a)zostały ocenione w kontekście zaproszenia do składania wniosków w ramach Programu; 

b)spełniają minimalne wymogi jakościowe określone w tym zaproszeniu do składania wniosków; 

c)nie są finansowane w ramach tego zaproszenia do składania wniosków z uwagi na ograniczenia budżetowe, 

3.Zgodnie z odpowiednimi przepisami rozporządzenia (UE) 2021/1060 wnioskom przedłożonym w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków w ramach Programu, którym przyznano pieczęć doskonałości zgodnie z Programem, można udzielić wsparcia z EFRR lub EFS+. 

Artykuł 8

Wdrażanie i formy finansowania unijnego

1.Program jest realizowany w ramach zarządzania bezpośredniego zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) 2018/1046 lub w ramach zarządzania pośredniego z podmiotami, o których mowa w art. 62 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046.

2.Finansowanie unijne może być udzielane w dowolnej formie określonej w rozporządzeniu (UE, Euratom) 2018/1046, w szczególności w formie dotacji, nagród, zamówień i instrumentów finansowych w ramach działań łączonych na podstawie Programu InvestEU zgodnie z tytułem X rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046.

3.Na zasadzie odstępstwa od art. 192 ust. 2 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046, w przypadku działań, o których mowa w art. 11 ust. 3 lit. d), na które zapewnia się finansowanie unijne w formie dotacji i osiągany jest zysk, Komisja może odzyskać odsetek zysku odpowiadający wkładowi Unii w koszty kwalifikowalne faktycznie poniesione przez beneficjenta realizującego działanie, do wysokości ostatecznej kwoty wkładu Unii. Zysk oblicza się na podstawie nadwyżki wpływów w stosunku do kosztów kwalifikowalnych działania, przy czym wpływy są ograniczone do finansowania unijnego, finansowania przez państwa członkowskie, w tym zamówień publicznych, innych dochodów wygenerowanych w trakcie działania oraz wszelkich dochodów wynikających z działania. Program prac może zawierać dalsze szczegóły.

4.Na zasadzie odstępstwa od art. 193 ust. 2 rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 wkłady finansowe mogą, w stosownych przypadkach i gdy jest to konieczne do realizacji działania, obejmować działania rozpoczęte i koszty poniesione przed datą przedłożenia wniosku dotyczącego tych działań, pod warunkiem że działania te nie rozpoczęły się przed dniem 5 marca 2024 r. i nie zostały ukończone przed podpisaniem umowy o umowa udzielenie dotacji.

Artykuł 9

Państwa trzecie stowarzyszone z Programem

Uczestnictwo w Programie jest otwarte dla członków Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, którzy są członkami EOG, zgodnie z warunkami ustanowionymi w Porozumieniu o Europejskim Obszarze Gospodarczym („kraje stowarzyszone”).

Artykuł 10

Kwalifikujące się podmioty prawne

1.Oprócz kryteriów określonych zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) 2018/1046 zastosowanie mają kryteria kwalifikowalności określone w ust. 2–7.

2.Odbiorcy finansowania unijnego mają siedzibę w Unii lub w kraju stowarzyszonym.

3.Infrastruktura, obiekty, aktywa oraz zasoby odbiorców wykorzystywane do celów działania, muszą znajdować się na terytorium państwa członkowskiego lub kraju stowarzyszonego. Jeżeli odbiorcy biorący udział w danym zamówieniu realizowanym na zasadzie współpracy, nie mają łatwo dostępnych alternatyw ani odpowiedniej infrastruktury, obiektów, aktywów oraz zasobów w Unii ani w kraju stowarzyszonym, mogą oni korzystać ze swojej infrastruktury oraz swoich obiektów, aktywów i zasobów zlokalizowanych lub przechowywanych poza terytorium państw członkowskich lub krajów stowarzyszonych, pod warunkiem że takie korzystanie nie jest sprzeczne z interesami Unii i państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa i obrony oraz odbywa się w sposób spójny z celami określonymi w art. 4.

4.Do celów działania wspieranego w ramach Programu odbiorcy nie mogą podlegać kontroli ze strony niestowarzyszonego państwa trzeciego ani podmiotu z niestowarzyszonego państwa trzeciego.

5.Na zasadzie odstępstwa od ust. 4 podmiot prawny mający siedzibę w Unii lub w kraju stowarzyszonym i kontrolowany przez niestowarzyszone państwo trzecie lub podmiot z niestowarzyszonego państwa trzeciego kwalifikuje się do bycia odbiorcą, jeżeli przejęcie jego kontroli przez niestowarzyszone państwo trzecie lub podmiot z niestowarzyszonego państwa trzeciego zostało poddane monitorowaniu w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/452 oraz, w razie potrzeby, odpowiednim środkom łagodzącym, z uwzględnieniem celów określonych w art. 4 niniejszego rozporządzenia, lub jeżeli Komisji udostępniono gwarancje zatwierdzone przez państwo członkowskie lub państwo stowarzyszone, w którym ma siedzibę, zgodnie z jego procedurami krajowymi.

Gwarancje te muszą zapewniać, by udział takiego podmiotu prawnego w działaniu nie był sprzeczny z interesami Unii i jej państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa i obrony ustalonymi w ramach WPZiB na podstawie tytułu V Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), lub z celami określonymi w art. 4. Gwarancje muszą być również zgodne z art. 11 ust. 8 lit. c). Gwarancje muszą w szczególności potwierdzać, że na użytek działania istnieją środki zapewniające, by:

a)kontrola nad danym podmiotem prawnym nie była sprawowana w sposób ograniczający lub obniżający jego zdolność do przeprowadzenia tego działania i do osiągnięcia rezultatów, nie wprowadzała ograniczeń dotyczących jego infrastruktury, obiektów, aktywów, zasobów, własności intelektualnej lub know-how, niezbędnych do danego działania, ani nie osłabiała jego zdolności i standardów potrzebnych do przeprowadzenia danego działania;

b)niestowarzyszone państwa trzecie ani podmioty z niestowarzyszonego państwa trzeciego nie miały dostępu do informacji szczególnie chronionych związanych z tym działaniem, oraz aby pracownicy lub inne osoby uczestniczące w działaniu posiadały krajowe poświadczenie bezpieczeństwa wydane odpowiednio przez państwo członkowskie lub kraj stowarzyszony;

Jeżeli państwo członkowskie lub kraj stowarzyszony, w którym dany podmiot prawny ma siedzibę, uznają to za stosowne, można udzielić dodatkowych gwarancji.

Komisja informuje komitet, o którym mowa w art. 57, o każdym podmiocie prawnym uznanym za kwalifikujący się zgodnie z niniejszym ustępem.

6.Przeprowadzając kwalifikujące się działanie, odbiorcy mogą także współpracować z podmiotami prawnymi mającymi siedzibę poza terytorium państw członkowskich lub krajów stowarzyszonych, lub kontrolowanymi przez niestowarzyszone państwo trzecie lub przez podmiot z niestowarzyszonego państwa trzeciego, w tym poprzez wykorzystywanie aktywów, infrastruktury, obiektów i zasobów takich podmiotów prawnych, pod warunkiem że nie jest to sprzeczne z interesami Unii i jej państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa i obrony. Współpraca taka musi przebiegać w sposób spójny z celami określonymi w art. 4 i być zgodna z art. 11 ust. 8 lit. c).