EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, traktat EWWiS

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, traktat EWWiS

 

STRESZCZENIE DOKUMENTU:

Traktat paryski ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS)

JAKIE BYŁY CELE TRAKTATU?

  • Na mocy traktatu ustanowiono Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (EWWiS), w skład której wchodziło sześć państw (Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy) pragnących zapewnić swobodny przepływ węgla i stali oraz otwarcie dostępu do źródeł produkcji.
  • Istotne znaczenie miało powołanie wspólnej Wysokiej Władzy zajmującej się:
    • nadzorem rynku;
    • kontrolowaniem przestrzegania zasad konkurencji; oraz
    • zapewnianiem przejrzystości cen.
  • Traktat EWWiS stanowił fundament instytucji Unii Europejskiej w znanej nam obecnie postaci. Założona po II wojnie światowej, a konkretnie w 1951 r., EWWiS była pierwszym krokiem w stronę integracji europejskiej.

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Cele

Celem traktatu, który wyrażono w jego art. 2, było przyczynianie się – za pośrednictwem wspólnego rynku węgla i stali – do rozwoju gospodarczego, zwiększenia zatrudnienia i podnoszenia stopy życiowej. W związku z tym instytucje musiały zapewnić prawidłowość dostaw węgla i stali na wspólny rynek przez zapewnienie równego dostępu do źródeł produkcji, ustalenie najniższych cen i poprawę warunków pracy. Osiąganiu wszystkich tych celów musiał towarzyszyć rozwój handlu międzynarodowego i modernizacja produkcji.

Przejawem dążenia do utworzenia wspólnego rynku był przewidziany w traktacie swobodny przepływ towarów bez opłat celnych i podatków. Zakazywano w nim stosowania przepisów i praktyk dyskryminacyjnych, subwencji, pomocy państwa, nakładanych przez państwa obciążeń specjalnych oraz praktyk ograniczających konkurencję.

Struktura

Traktat był podzielony na cztery tytuły:

  • 1.

    Europejska Wspólnota Węgla i Stali;

  • 2.

    instytucje Wspólnoty;

  • 3.

    postanowienia ekonomiczne i społeczne; oraz

  • 4.

    postanowienia końcowe.

Dołączono do niego także:

  • dwa protokoły, z których jeden dotyczył Trybunału Sprawiedliwości, natomiast drugi – stosunków EWWiS z Radą Europy; oraz
  • konwencję w sprawie postanowień przejściowych, w której uregulowano kwestie związane z wprowadzaniem traktatu w życie, stosunki z państwami nienależącymi do EWWiS oraz gwarancje ogólne.

Instytucje

Na mocy traktatu ustanowiono Wysoką Władzę, Zgromadzenie, Radę Ministrów i Trybunał Sprawiedliwości. EWWiS miała osobowość prawną.

  • Wysoka Władza, czyli poprzedniczka dzisiejszej Komisji Europejskiej, stanowiła niezależny, kolegialny organ wykonawczy, którego zadaniem było osiągnięcie celów określonych w traktacie i działanie w interesie ogólnym EWWiS. Składała się ona z dziewięciu członków (przy czym z żadnego państwa nie mogło pochodzić więcej niż dwóch członków) wybieranych na sześcioletnią kadencję. Wysoka Władza była prawdziwie ponadnarodowym organem wyposażonym w kompetencje do podejmowania decyzji. Nadzorowała ona:
    • modernizację i usprawnianie produkcji;
    • dostawy produktów na identycznych warunkach;
    • opracowywanie wspólnej polityki eksportowej; oraz
    • poprawę warunków pracy w przemyśle węglowym i stalowym.

Wysoka Władza podejmowała decyzje, formułowała zalecenia i przedstawiała opinie. Pomocą służył jej Komitet Doradczy (poprzednik dzisiejszego Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego) złożony z przedstawicieli producentów, pracowników, konsumentów i agentów handlowych.

  • Zgromadzenie, czyli poprzednik Parlamentu Europejskiego, składał się z 78 członków będących przedstawicielami parlamentów narodowych. Niemcy, Francja i Włochy miały po 18 członków, Belgia i Holandia – po 10 członków, natomiast Luksemburg reprezentowało czterech członków. Traktat przyznawał Zgromadzeniu kompetencje kontrolne.
  • Rada, będąca poprzedniczką dzisiejszej Rady Unii Europejskiej, składała się z sześciu przedstawicieli rządów krajowych. Przewodnictwo w Radzie piastowało kolejno przez trzy miesiące każde państwo należące do EWWiS. Rolą Rady było harmonizowanie działalności Wysokiej Władzy i rządów odpowiedzialnych za ogólną politykę gospodarczą swoich krajów. Istotne decyzje podejmowane przez Wysoką Władzę wymagały zatwierdzenia ze strony Rady.
  • Trybunał Sprawiedliwości, czyli poprzednik Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, składał się z siedmiu sędziów powoływanych na okres sześciu lat za wspólną zgodzą rządów państw należących do EWWiS. Trybunał zapewniał prawidłowość wykładni i wykonywania postanowień traktatu.

Zadania

  • Aby móc osiągnąć założone cele, EWWiS:
    • zbierała informacje od przedsiębiorstw i zrzeszeń działających w branży węgla i stali;
    • prowadziła konsultacje z różnymi podmiotami (przedsiębiorstwami z branży węgla i stali, pracownikami itp.); oraz
    • dysponowała uprawnieniami kontrolnymi pozwalającymi jej weryfikować otrzymane informacje.
  • Jeśli przedsiębiorstwa działające w branży węgla i stali utrudniały Wysokiej Władzy wykonywanie tych uprawnień, Wysoka Władza mogła nakładać grzywny (w wysokości nieprzekraczającej 1% rocznego obrotu) oraz kary za zwłokę (w wysokości 5% przeciętnego dziennego obrotu za każdy dzień zwłoki).
  • Na podstawie zgromadzonych informacji Wysoka Władza opracowywała prognozy mające na celu wytyczanie kierunków działalności wszystkich zainteresowanych, a także określanie działalności EWWiS. Uzupełnieniem informacji otrzymywanych od przedsiębiorstw i zrzeszeń były przeprowadzane przez EWWiS badania dotyczące trendów cenowych i zachowań rynkowych.

Aspekty związane z finansowaniem

  • Na budżet EWWiS składały się podatki od produkcji węgla i stali oraz zaciągane pożyczki. Podatki były przeznaczane na pokrywanie wydatków administracyjnych, kosztów pomocy bezzwrotnej na cele przekwalifikowania pracowników oraz wydatków na badania techniczne i ekonomiczne (które należało popierać). Fundusze pochodzące z pożyczek mogły być używane wyłącznie w celu udzielania pożyczek.
  • W dziedzinie inwestycji EWWiS mogła, oprócz udzielania pożyczek, udzielać gwarancji innym pożyczkom zaciąganym przez przedsiębiorstwa u podmiotów trzecich. EWWiS miała także kompetencje do wydawania wytycznych dotyczących inwestycji, które nie były przez nią finansowane.

Produkcja

EWWiS odgrywała przede wszystkim rolę pośrednią i pomocniczą, współdziałając z rządami i podejmując interwencje w sprawach cen i polityki handlowej. W przypadku zmniejszania się popytu lub w przypadku braku mogła ona jednak podejmować działania bezpośrednie, wprowadzając ograniczenia ilościowe z myślą o ograniczeniu produkcji w zorganizowany sposób lub – w odniesieniu do braków – sporządzając programy produkcyjne określające priorytety w zakresie konsumpcji, ustalające rozdział zasobów i ustanawiające wielkość eksportu.

Ustalanie cen i konkurencja

  • Traktat zabraniał stosowania praktyk dyskryminujących pod względem cen, nieuczciwych praktyk konkurencyjnych oraz praktyk dyskryminacyjnych obejmujących stosowanie różnych warunków w odniesieniu do porównywalnych transakcji. Zasady te miały zastosowanie także do transportu.
  • Ponadto w pewnych okolicznościach, na przykład w sytuacji jawnego kryzysu, Wysoka Władza mogła ustalać ceny maksymalne lub minimalne w obrębie EWWiS lub w odniesieniu do rynków eksportowych.
  • W celu zapewnienia poszanowania wolnej konkurencji Wysoka Władza miała być informowana o wszystkich podejmowanych przez państwa należące do EWWiS działaniach, które mogły jej zagrażać. Ponadto w traktacie wskazano na trzy szczególne sytuacje, których wystąpienie mogło zakłócać konkurencję:
    • porozumienia;
    • koncentracje; oraz
    • nadużycia pozycji dominującej.

Porozumienia lub układy zawierane między przedsiębiorstwami mogły być anulowane przez Wysoką Władzę, jeśli bezpośrednio lub pośrednio uniemożliwiały, ograniczały lub zakłócały normalną konkurencję.

Aspekty pracownicze

  • Kwestia płac pracowników pozostała wprawdzie w gestii państw należących do EWWiS, jednak Wysoka Władza mogła – w określonych okolicznościach – interweniować w przypadku nienormalnie niskiego poziomu płac i obniżek płac.
  • Wysoka Władza mogła wspierać finansowo programy służące równoważeniu ewentualnego negatywnego wpływu postępu technicznego w przemyśle na pracowników (odszkodowania, zasiłki i przekwalifikowanie zawodowe).
  • W dziedzinie przemieszczania się pracowników wykwalifikowanych państwa należące do EWWiS musiały zlikwidować wszelkie ograniczenia w zatrudnianiu oparte na przynależności państwowej. W przypadku innych kategorii pracowników, w razie braku odpowiedniej siły roboczej, państwa były wzywane do niezbędnego dostosowania przepisów imigracyjnych w celu umożliwienia zatrudniania pracowników z innych państw.

Polityka handlowa

  • W traktacie uregulowano także politykę handlową EWWiS wobec państw nienależących do EWWiS. Utrzymano wprawdzie kompetencje rządów krajowych, jednak EWWiS przyznano szereg uprawnień, takich jak określanie maksymalnych i minimalnych stawek opłat celnych oraz nadzorowanie procedury wydawania licencji przywozowych i wywozowych. EWWiS miała być też informowana o umowach handlowych odnoszących się do węgla i stali.
  • Wysoka Władza mogła także podejmować interwencje w przypadku dumpingu, tj. stosowania przez przedsiębiorstwa z branży węgla i stali poza obszarem jurysdykcji EWWiS środków konkurencji niezgodnych z traktatem oraz znaczącego wzrostu przywozu, który mógłby poważnie zagrozić produkcji na terenie EWWiS.

OD KIEDY TRAKTAT MIAŁ ZASTOSOWANIE?

Traktat miał zastosowanie od 1952 r., obowiązywał przez 50 lat i wygasł w 2002 r. Stworzony na podstawie traktatu wspólny rynek zaczął funkcjonować w dniu 10 lutego 1953 r. w odniesieniu do węgla, rudy żelaza i złomu oraz w dniu 1 maja 1953 r. w odniesieniu do stali.

KONTEKST

  • Traktat był kilkakrotnie zmieniany przez następujące traktaty:
  • Po wygaśnięciu traktatu EWWiS zasady dotyczące sektora węgla i stali zostały włączone do traktatów ustanawiających Wspólnotę Europejską – traktatów rzymskich.
  • Protokół w sprawie skutków finansowych wygaśnięcia traktatu EWWiS oraz w sprawie Funduszu Badawczego Węgla i Stali stanowi załącznik do traktatu z Nicei. W protokole tym przewidziano przejście wszystkich aktywów i pasywów EWWiS na Wspólnotę Europejską oraz wykorzystanie wartości netto tych aktywów i pasywów na potrzeby badań w sektorach związanych z przemysłem węgla i stali.
  • W niektórych decyzjach z lutego 2003 r. przewidziano niezbędne środki służące wykonaniu postanowień protokołu, wytyczne finansowe oraz postanowienia dotyczące Funduszu Badawczego Węgla i Stali.

GŁÓWNY DOKUMENT

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali

Ostatnia aktualizacja: 11.12.2017



(1) Wielka Brytania występuje z Unii Europejskiej i z dniem 1 lutego 2020 r. staje się państwem trzecim (państwem spoza UE).

Top