Accept Refuse

EUR-Lex Access to European Union law

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Summaries of EU Legislation

Europejska Karta Energetyczna

Go to the summaries’ table of contents

Europejska Karta Energetyczna

Traktat w sprawie Karty Energetycznej ustanawia ramy dla współpracy międzynarodowej między krajami Europy i innymi krajami uprzemysłowionymi, w szczególności w celu rozwijania potencjału energetycznego krajów Europy Środkowej i Wschodniej oraz zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii dla Unii Europejskiej. Protokół w sprawie efektywności energetycznej i związanych z nią aspektów ochrony środowiska ma na celu wspieranie polityki efektywności energetycznej zgodnej z zasadą zrównoważonego rozwoju, zachęcanie do bardziej efektywnego korzystania z czystszej energii oraz promowanie współpracy w dziedzinie efektywności energetycznej.

AKT

Decyzja Rady i Komisji 98/181/WE z dnia 23 września 1997 r. w sprawie zawarcia przez Wspólnoty Europejskie Traktatu w sprawie Karty Energetycznej i Protokołu do Karty Energetycznej, w sprawie efektywności energetycznej i związanych z nią aspektów środowiskowych.

STRESZCZENIE

Kontekst

Na posiedzeniu Rady Europejskiej w Dublinie (czerwiec 1990 r.) premier Niderlandów zaproponował nawiązanie współpracy w sektorze energetycznym z krajami Europy Wschodniej i byłego Związku Radzieckiego w perspektywie pobudzania ich ożywienia gospodarczego i poprawy bezpieczeństwa dostaw we Wspólnocie. Komisja, zobowiązana przez Radę do rozważenia najlepszych sposobów realizacji tej współpracy, zaproponowała w 1991 r. ideę Europejskiej Karty Energetycznej. Negocjacje w sprawie Karty zostały rozpoczęte w Brukseli w lipcu 1991 r. i zakończyły się wraz z podpisaniem dokumentu końcowego w Hadze 17 grudnia 1991 r.

51 sygnatariuszy Europejskiej Karty Energetycznej zobowiązało się do realizacji celów i przestrzegania zasad Karty oraz do wdrażania współpracy w ramach prawnie wiążącej umowy podstawowej, która stała się Traktatem w sprawie Karty Energetycznej, mającym na celu wspieranie współpracy przemysłowej wschód-zachód przez zapewnienie gwarancji prawnych w obszarach takich jak inwestycje, tranzyt i handel. Traktat w sprawie Karty Energetycznej i Protokół w sprawie efektywności energetycznej i związanych z nią aspektów środowiskowych zostały podpisane 17 grudnia 1994 r. w Lizbonie przez wszystkich sygnatariuszy Karty z 1991 r. z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych i Kanady. Wspólnoty Europejskie i ich państwa członkowskie są sygnatariuszami traktatu i protokołu.

Traktat w sprawie Karty Energetycznej i Protokół do Karty Energetycznej w sprawie efektywności energetycznej i związanych z nią aspektów środowiskowych zostały niniejszą decyzją zatwierdzone w imieniu Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali (EWWiS), Wspólnoty Europejskiej (WE) i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom).

Decyzja określa warunki umożliwiające przyjęcie stanowiska, do którego Wspólnota Europejskiej może być zobowiązana w ramach Konferencji w sprawie Karty Energetycznej. Wskazuje ona także, w jaki sposób ustalane jest stanowisko przyjmowane w imieniu EWWiS i Euratom.

Traktat w sprawie Karty Energetycznej

Traktat ma na celu ustanowienie ram prawnych umożliwiających rozwijanie długofalowej współpracy w dziedzinie energii w oparciu o zasady Europejskiej Karty Energetycznej.

Najważniejsze postanowienia traktatu dotyczą ochrony inwestycji, handlu materiałami i produktami energetycznymi, tranzytu i rozstrzygania sporów.

W zakresie prowadzonych inwestycji umawiające się strony będą popierać i tworzyć stabilne, przyjazne i przejrzyste warunki dla inwestorów zagranicznych i stosować wobec nich zasadę największego uprzywilejowania lub zasady, które stosują co do własnych inwestorów, w zależności od tego, które warunki są bardziej korzystne. W przypadku inwestycji wstępnych zasada traktowania krajowego będzie jednak stosowana w dwóch etapach. Zgodnie z traktatem będzie początkowo stosowana na zasadzie „najlepszych starań”. W drugim etapie, z zastrzeżeniem warunków, które zostaną określone w traktacie uzupełniającym w trakcie negocjacji, traktowanie krajowe będzie przyznane w sposób prawnie wiążący w dla realizacji inwestycji.

Handel materiałami i produktami energetycznymi między umawiającymi się stronami jest regulowany przez przepisy GATT. Oznacza to, że państwa będące sygnatariuszami traktatu są zobowiązane do stosowania zasad GATT w handlu materiałami i produktami energetycznymi, nawet jeśli nie są stronami GATT czy WTO.

Tranzyt: każda z umawiających się stron ma podjąć niezbędne środki w celu ułatwienia tranzytu materiałów i produktów energetycznych zgodnie z zasadą swobodnego tranzytu, bez względu na pochodzenie, przeznaczenie czy prawo własności tych materiałów i produktów energetycznych, oraz bez dyskryminacji cenowej w oparciu o takie różnice, a także bez powodowania nieuzasadnionej zwłoki, ograniczeń lub opłat.

Każda ze stron zobowiązuje się, aby jej przepisy dotyczące transportu materiałów i produktów energetycznych oraz użytkowania środków transportu energii traktowały materiały i produkty energetyczne w tranzycie w sposób nie mniej korzystny niż materiały i produkty z własnej strefy, chyba że umowa międzynarodowa stanowi inaczej.

W przypadku wystąpienia sporów dotyczących warunków tranzytu zabrania się przerywać lub zmniejszać przepływ materiałów i produktów energetycznych przed zakończeniem procedur rozstrzygania sporów przewidzianych w takich przypadkach.

Inne przepisy zobowiązują państwa, przez które jest prowadzony tranzyt materiałów i produktów energetycznych, do niesprzeciwiania się tworzeniu nowych możliwości.

Traktat przewiduje surowe procedury rozstrzygania sporów między państwami z jednej strony oraz , z drugiej strony, między inwestorami a państwami, w których inwestycja została dokonana. W przypadku sporu między inwestorem i państwem, inwestor może zdecydować się na skierowanie sprawy do arbitrażu międzynarodowego. W przypadku sporu między państwami może zostać powołany sąd arbitrażowy ad hoc, jeśli rozwiązywanie sporu w drodze dyplomatycznej nie powiodło się. Rozwiązania przewidziane przez te mechanizmy są wiążące.

W sprawie konkurencji, przejrzystości, niezależności, podatków i ochrony środowiska traktat przewiduje następujące przepisy opisane poniżej.

Polityka konkurencji: każda ze stron będzie pracować nad złagodzeniem zakłóceń rynku i barier dla konkurencji w działalności gospodarczej w sektorze energii. Każda ze stron zapewni, by jej jurysdykcja umożliwiała przeciwdziałanie wszelkim jednostronnym i zgodnym praktykom antykonkurencyjnym w działalności gospodarczej w sektorze energii.

Przejrzystość: umawiające się strony muszą wyznaczyć co najmniej jedno biuro informacyjne, do którego mogą być kierowane wnioski o udzielenie informacji dotyczących ustaw, przepisów, orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych ogólnego zastosowania odnoszących się do materiałów i produktów energetycznych.

Suwerenność: każda z umawiających się stron suwerennie rozporządza swoimi zasobami energetycznymi zgodnie z przepisami i zastrzeżeniami prawa międzynarodowego i ma prawo do decydowania o rejonach geograficznych na swoim obszarze, które mają być udostępniane do poszukiwań i eksploatacji.

Środowisko: w traktacie jest wpisana zasada „zanieczyszczający płaci” , wspierająca tworzenie rynkowych cen, które w pełni odzwierciedlają koszty i korzyści środowiskowe. Umawiające się strony będą ograniczać w ekonomicznie efektywny sposób wszelki negatywny wpływ na środowisko występujący zarówno wewnątrz, jak i poza ich obszarem jako rezultat wszelkich działań w ramach cyklu energetycznego na ich obszarze, z odpowiednim uwzględnieniem bezpieczeństwa.

Podatki: traktat nie tworzy nowych praw i nowych obowiązków podatkowych. Podatki bezpośrednie będą nadal regulowane przez ustawodawstwo krajowe każdego z państw lub przez mające zastosowanie umowy dwustronne.

Przedsiębiorstwa państwowe i jednostki uprzywilejowane: wszystkie przedsiębiorstwa państwowe lub podmioty, którym umawiająca się strona przyznała wyłączne lub specjalne przywileje muszą spełniać wynikające z traktatu obowiązki nałożone na umawiającą się stronę.

Traktat przewiduje klauzulę ochronną w celu zachowania preferencyjnego traktowania wynikającego z traktatów ustanawiających Wspólnoty Europejskie. W związku z tym przepis dotyczący umów o integracji gospodarczej (EIA) przewiduje, że umawiająca się strona będąca stroną EIA nie ma obowiązku rozciągania na inną umawiającą się stronę nie będącą stroną EIA preferencyjnego traktowania, jakie może istnieć w ramach EIA.

Wszystkie postanowienia traktatu nie stosują się natychmiast do wszystkich sygnatariuszy po ratyfikacji i wejściu w życie traktatu. Kraje z gospodarką w okresie przejściowym korzystają z pewnych przepisów przejściowych.

Traktat określa organizację, strukturę, zadania i warunki finansowe Konferencji w sprawie Karty Energetycznej.

Traktat przewiduje, że każda ze stron może odstąpić od traktatu, przy zachowaniu pewnego okresu (pięć lat po wejściu w życie traktatu).

Protokół do Karty Energetycznej w sprawie efektywności energetycznej i związanych z nią aspektów ochrony środowiska

Protokół ten został przyjęty zgodnie z postanowieniami traktatu, które wyraźnie przewidują możliwość negocjowania protokołów i deklaracji mających na celu realizację celów i zasad Karty.

Ustala się następujący zakres działań:

  • propagowanie polityki efektywności energetycznej zgodnie ze zrównoważonym rozwojem,
  • stworzenie warunków, które skłonią producentów i konsumentów do korzystania z energii w sposób możliwie jak najbardziej ekonomiczny, wydajny i przyjazny dla środowiska,
  • umocnienie współpracy w dziedzinie efektywności energetycznej.

Umawiające się strony zobowiązują się ustanawiać politykę efektywności energetycznej i odpowiednie ramy prawne i regulacyjne, propagujące między innymi skuteczne funkcjonowanie mechanizmów rynkowych, włącznie z kształtowaniem cen w sposób ukierunkowany na rynek.

Traktat w sprawie Karty Energetycznej i Protokół do Karty Energetycznej w sprawie efektywności energetycznej i związanych z nią aspektów środowiskowych weszły w życie 16 kwietnia 1998 r.

Odniesienia

Akt

Wejście w życie

Termin transpozycji przez państwa członkowskie

Dziennik Urzędowy

Decyzja EWWiS i Euratom 98/181/WE

23.9.1997

-

Dz.U. L 69 z 9.3.1998

AKTY POWIĄZANE

Decyzja Rady 2001/595/WE z dnia 13 lipca w sprawie zawarcia przez Wspólnotę Europejską zmiany do postanowień Traktatu w sprawie Karty Energetycznej dotyczących handlu [Dz.U. L 209 z 2.8.2001]. Na mocy tej decyzji Wspólnota Europejska przyjmuje zmiany postanowień handlowych Traktatu w sprawie Karty Energetycznej, który tymczasowo został przyjęty w lipcu 1998 r. Zmiana dotyczy wprowadzenia odniesień do postanowień mających zastosowanie do Światowej Organizacji Handlu (WTO) zamiast odniesień do postanowień GATT z 1947 r. oraz włączenia do przepisów dotyczących handlu wykazu urządzeń związanych z energetyką.

Konferencja w sprawie Karty Energetycznej – zasady dotyczące prowadzenia postępowania pojednawczego w sporach tranzytowych [Dz.U. L 11 z 16.1.1999].

Ostatnia aktualizacja: 30.01.2007

Top