Traktat z Maastricht o Unii Europejskiej

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Wspólnoty Europejskie (I filar)

W jego ramach zgrupowano tradycyjne działania, procedury robocze i decyzyjne trzech pierwotnych organizacji:

• Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej;
• Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali;
• Euratomu.

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (II filar)

Jej celem jest:

• ochrona wspólnych wartości, podstawowych interesów i niezależności UE;
• wzmacnianie bezpieczeństwa UE i jej państw członkowskich;
• zachowywanie pokoju i międzynarodowego bezpieczeństwa zgodnie z zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych;
• propagowanie współpracy międzynarodowej;
• rozwijanie i umacnianie demokracji oraz zasad państwa prawa, a także poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności.

Współpraca w dziedzinach wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych (III filar)

Celem w ramach tego filaru jest zapewnienie społeczeństwu wysokiego poziomu bezpieczeństwa w drodze:

• ustanowienia zasad i środków kontroli dotyczących granic zewnętrznych UE;
• walki z terroryzmem, przestępczością zorganizowaną, handlem narkotykami i nadużyciami na szczeblu międzynarodowym;
• organizacji współpracy sądowej w sprawach cywilnych i karnych;
• utworzenia Europejskiego Urzędu Policji (Europolu) jako ciała służącego wymianie informacji między krajowymi organami policji;
• kontroli nielegalnej imigracji;
• opracowania wspólnej polityki azylowej.

Unia gospodarcza i walutowa

Państwa UE:

• koordynują swoje polityki gospodarcze;
• prowadzą wielostronny nadzór nad procesem tej koordynacji;
• przestrzegają dyscypliny finansowej i budżetowej.

Wspólna waluta (euro)

W traktacie:

• przewidziano jej wprowadzenie w trzech etapach:
  • liberalizacja przepływów kapitału (od dnia 1 stycznia 1990 r.);
  • konwergencja krajowych polityk gospodarczych (od dnia 1 stycznia 1994 r.);
  • powstanie wspólnej waluty i utworzenie Europejskiego Banku Centralnego (najpóźniej od dnia 1 stycznia 1999 r.);
• określono kryteria dotyczące inflacji, długu publicznego, stóp procentowych i kursów walutowych, które muszą zostać spełnione przez państwa przed przyjęciem euro;
• przyznano Zjednoczonemu Królestwu (¹) możliwość skorzystania z klauzuli opt-out w odniesieniu do trzeciego etapu oraz uzależniono przystąpienie Danii do strefy euro od wyników referendum krajowego.

Nowe dziedziny polityki

Zakres działania UE rozszerzono o:

• sieci transeuropejskie (TEN);
• politykę przemysłową;
• ochronę konsumentów;
• kształcenie i kształcenie zawodowe;
• kwestie związane z młodzieżą;
• kulturę.

Protokół w sprawie polityki społecznej

• Na jego mocy zakres odpowiedzialności UE zostaje poszerzony o:
  • wspieranie zatrudnienia;
  • poprawę warunków życia i pracy;
  • zapewnianie odpowiedniej ochrony socjalnej;
  • prowadzenie dialogu społecznego;
  • rozwijanie zasobów ludzkich w celu zapewnienia wysokiego i trwałego poziomu zatrudnienia;
  • integrowanie osób wykluczonych z rynku pracy.
• Zjednoczone Królestwo (¹) wynegocjowało w odniesieniu do Protokołu w sprawie polityki społecznej klauzulę opt-out.

Obywatelstwo europejskie

Dzięki niemu każdy obywatel państwa UE ma prawo:

• swobodnie przemieszczać się po całej UE i mieszkać na jej terytorium;
• głosować i kandydować w wyborach europejskich i lokalnych w państwie swojego zamieszkania;
• korzystać z ochrony i pomocy dyplomatycznej zapewnianej przez ambasady i konsulaty innych państw UE;
• składać petycje do Parlamentu Europejskiego i wnosić do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich skargi dotyczące przypadków niewłaściwego administrowania w instytucjach i organach UE.

Zmiany instytucjonalne

Wśród nich można wymienić:

• szersze uprawnienia ustawodawcze dla Parlamentu Europejskiego;
• rozszerzenie stosowania głosowania większością przy przyjmowaniu aktów prawnych w Radzie;
• utworzenie Komitetu Regionów;
• stosowanie zasady pomocniczości, zgodnie z którą UE podejmuje działania jedynie wówczas, gdy ich podjęcie na szczeblu UE jest skuteczniejsze niż ich podjęcie na szczeblu krajowym.