Pierwszeństwo prawa europejskiego

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

W orzeczeniu w trybie prejudycjalnym² dotyczącym Traktatu EWG (obecnie Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu UE) Trybunał doprecyzował poniższe kwestie.

• W odróżnieniu od zwykłych traktatów międzynarodowych Traktat EWG utworzył europejski system prawny, który stanowi integralną część systemów prawnych państw członkowskich i który jest wiążący dla tych państw.
• Wraz z utworzeniem EWG państwa członkowskie przeniosły swoje prawa i obowiązki odpowiadające postanowieniom traktatu z krajowych systemów prawnych do systemu EWG, ograniczyły swoją suwerenność i utworzyły prawodawstwo, któremu podlegają zarówno ich obywatele, jak i one same.
• W związku z tym państwa członkowskie nie mogą przyjmować przepisów krajowych sprzecznych z prawem unijnym, nie kwestionując jednocześnie samych podstaw prawnych UE. Jeśli jednak jakieś państwo przyjmie takie przepisy, prawo unijne powinno mieć pierwszeństwo przed prawem krajowym (tj. przeważać nad nim) w postępowaniach prowadzonych przed sądami krajowymi tego państwa.

Wydarzenia przed wydaniem wyroku i po nim

Trybunał Sprawiedliwości wcześniej – w innej przełomowej sprawie z 1963 r. – ustanowił już równie istotną, komplementarną zasadę ogólną prawa unijnego: zasadę bezpośredniego skutku.

Trybunał doprecyzował później w swoim orzecznictwie³ zakres stosowania zasady pierwszeństwa.

• Ma ona zastosowanie do wszystkich aktów unijnych posiadających moc wiążącą, niezależnie od tego, czy są one częścią prawa pierwotnego (tj. traktaty), prawa wtórnego (dyrektywy, rozporządzenia, decyzje itd.) czy orzecznictwa TSUE.
• Dotyczy ona wszelkich aktów krajowych:
  • niezależnie od ich charakteru (akty, rozporządzenia, decyzje, zarządzenia, okólniki itd.) i niezależnie od tego, czy wydaje je organ władzy wykonawczej czy ustawodawczej państwa członkowskiego;
  • nawet jeśli zostały one przyjęte po danym akcie unijnym (wyrok z 1978 r. w sprawie Amministrazione delle Finanze przeciwko Simmenthal SpA);
  • w tym przepisów krajowej konstytucji sprzecznych z prawem unijnym (wyrok z 1970 r. w sprawie Internationale Handelsgesellschaft mbH przeciwko Einfuhr- und Vorratsstelle für Getreide und Futtermittel oraz wyrok z 1984 r. w sprawie Wünsche Handelsgesellschaft przeciwko Republice Federalnej Niemiec, znane odpowiednio jako wyrok Solange I oraz Solange II).

W deklaracji odnoszącej się do pierwszeństwa, dołączonej do Aktu końcowego konferencji międzyrządowej, która przyjęła Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, konferencja:

• przypomniała zasadę pierwszeństwa prawa unijnego przed prawem krajowym;
• podkreśliła, że stanowi ona podstawową zasadę prawa unijnego, niezależnie od faktu, iż nie została ona włączona do traktatu.