EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52020DC0442

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO ORAZ KOMITETU REGIONÓW Budżet UE napędza plan odbudowy Europy

COM/2020/442 final

Bruksela, dnia 27.5.2020

COM(2020) 442 final

KOMUNIKAT KOMISJI






















Budżet UE napędza plan odbudowy Europy


BUDŻET UE NAPĘDZA PLAN ODBUDOWY EUROPY

1.Ambitny i innowacyjny budżet UE podstawą odbudowy gospodarki Europy

Komisja opracowała odważny i kompleksowy plan na rzecz odbudowy Europy 1 , opierający się na solidarności i sprawiedliwości i głęboko zakorzeniony we wspólnych zasadach i wartościach Unii. W planie określono, jak ożywić gospodarkę europejską i uczynić ją bardziej sprawiedliwą, odporną i trwałą dla przyszłych pokoleń oraz jak wesprzeć transformację ekologiczną i cyfrową.

Pandemia COVID-19 dotarła do każdego zakątka Unii i świata. Skutki gospodarcze i społeczne pandemii w poszczególnych państwach członkowskich są jednak bardzo różne, podobnie jak zdolność państw do amortyzacji wstrząsów i reagowania na nie. Grozi to powstaniem szkodliwych rozbieżności między gospodarkami państw członkowskich i stanowi poważne obciążenie dla jednolitego rynku. Europa potrzebuje skoordynowanej, szybkiej, ambitnej i ukierunkowanej reakcji tam, gdzie jest ona najbardziej potrzebna.

Realizacja planu odbudowy będzie wymagała ogromnych inwestycji publicznych i prywatnych. Spełnienie tych potrzeb – zamknięcia ogólnej luki inwestycyjnej w inwestycjach publicznych i prywatnych w wysokości co najmniej 1,5 bln EUR, naprawienia bezpośrednich szkód gospodarczych i społecznych spowodowanych pandemią i skierowania Unii na ścieżkę konsekwentnej zrównoważonej odbudowy gospodarki zwiększającej jej odporność 2 – wymaga zdecydowanych działań.

Komisja proponuje wykorzystanie pełnej mocy budżetu UE w celu uruchomienia inwestycji i skoncentrowania wsparcia finansowego na działaniach przeprowadzanych w kluczowych pierwszych latach odbudowy. Propozycje te opierają się na:

ØEuropejskim Instrumencie na rzecz Odbudowy („Next Generation EU”) w kwocie 750 mld EUR 3 , przeznaczonym na tę sytuację nadzwyczajną. Zapewni on tymczasowe zwiększenie budżetu UE o nowe środki finansowe pozyskane na z rynkach finansowych. Zgromadzone środki będą przekazywane za pośrednictwem programów UE na wsparcie natychmiastowych działań niezbędnych do ochrony źródeł utrzymania, poprawienia kondycji gospodarki i wsparcia zrównoważonego wzrostu zwiększającego odporność gospodarki.

Øwzmocnionych wieloletnich ramach finansowych na lata 2021–2027. Komisja proponuje stworzenie nowych narzędzi i wzmocnienie najważniejszych programów przy użyciu instrumentu Next Generation EU, aby sprawnie skierować inwestycje tam, gdzie są one najbardziej potrzebne, wzmocnić jednolity rynek, zacieśnić współpracę w obszarach takich jak zdrowie i zarządzanie kryzysowe oraz wyposażyć Unię w długoterminowy budżet służący stymulowaniu transformacji ekologicznej i cyfrowej oraz budowaniu sprawiedliwszej i bardziej odpornej gospodarki.

Wraz z trzema ważnymi zabezpieczeniami – dla pracowników, przedsiębiorstw i państw – zatwierdzonymi przez Radę Europejską w dniu 23 kwietnia i tworzącymi pakiet o wartości 540 mld EUR, te nadzwyczajne środki podjęte na szczeblu UE sięgałyby ponad 1 290 mld EUR w ramach ukierunkowanego, skoncentrowanego na wstępie wsparcia na rzecz odbudowy gospodarki Europy 4 . Zgodnie z ostrożną oceną szacunkową efektu dźwigni wieloletnich ram finansowych i instrumentu Next Generation EU można się spodziewać, że pakiet ten wygeneruje inwestycje w kwocie nawet 3,1 bln EUR.

Środki te stanowią zdecydowaną odpowiedź na apele Parlamentu Europejskiego o „szeroko zakrojony pakiet na rzecz inwestycji służących ożywieniu gospodarczemu i odbudowie w celu wsparcia europejskiej gospodarki po kryzysie [...] w ramach nowych wieloletnich ram finansowych” 5 oraz na apel przywódców o fundusz na rzecz odbudowy „wystarczającej wielkości, ukierunkowany na najbardziej dotknięte sektory i regiony Europy i służący radzeniu sobie z tym bezprecedensowym kryzysem” 6 .

Uzgodnienia te stanowią podstawę szybkiego i kompleksowego porozumienia między instytucjami. Komisja wzywa do ścisłej współpracy między Parlamentem Europejskim a Radą w sprawie wszystkich elementów planu na rzecz odbudowy i zachęca je do dokonywania corocznego przeglądu wydatków finansowanych z zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel w ramach instrumentu Next Generation EU. Zasady takiego przeglądu można określić w międzyinstytucjonalnej deklaracji. Szybkie porozumienie w sprawie Next Generation EU oraz ambitny długoterminowy budżet będą potężnym wyrazem europejskiej solidarności i woli działania w czasie, gdy chodzi o najwyższą stawkę. 

Długoterminowy budżet UE, wspierany przez instrument Next Generation EU, ma wyjątkowy potencjał napędzenia odbudowy gospodarki Europy. Budżet UE stanowi przejrzyste i wiarygodne ramy dla przyszłego szeroko zakrojonego programu inwestycyjnego, zakotwiczonego we wspólnotowej metodzie rządzenia i podejmowania decyzji. Jest sprawdzonym motorem inwestycji, spójności i solidarności, który umacnia jednolity rynek europejski.

W ostatnich tygodniach Komisja wykorzystała całą rezerwę elastyczności w obecnym budżecie UE, aby skierować wszystkie dostępne środki na ratowanie życia i ochronę źródeł utrzymania. Pokazało to, że budżet UE ma duże możliwości w zakresie szybkiego udzielania znacznego wsparcia państwom członkowskim w sytuacji kryzysowej. Środki te doprowadziły również do wyczerpania całej elastyczności pozostałej w obecnym budżecie UE, co uwydatnia pilną potrzebę wprowadzenia nowych środków w celu stymulowania kolejnych kluczowych etapów odbudowy gospodarczej.

Podstawowe założenia wniosków Komisji dotyczących nowoczesnego i elastycznego długoterminowego budżetu ściśle dostosowanego do priorytetów Unii pozostają aktualne. Komisja proponuje teraz dostosowanie i wzmocnienie tych wniosków w celu wsparcia odbudowy gospodarczej w Europie. Wykorzystanie znacznych postępów, jakie osiągnięto już w Parlamencie Europejskim i Radzie, pozwoli na stworzenie najlepszych możliwych warunków osiągnięcia szybkiego porozumienia.

Dwojaka transformacja – ekologiczna i cyfrowa – nadal stanowi kluczowe wyzwanie dla tego pokolenia. Znajduje to odzwierciedlenie we wnioskach Komisji. Inwestycje w falę renowacji na dużą skalę, energię ze źródeł odnawialnych i rozwiązania oparte na czystym wodorze, ekologiczny transport, zrównoważoną żywność i inteligentną gospodarkę o obiegu zamkniętym mają ogromny potencjał w zakresie zapewnienia wzrostu gospodarczego w Europie. Wsparcie powinno być spójne z celami klimatycznymi i środowiskowymi Unii. Inwestowanie w infrastrukturę cyfrową i umiejętności cyfrowe przyczyni się do zwiększenia konkurencyjności i niezależności technologicznej. Inwestowanie w odporność na przyszłe wyzwania w dziedzinie zdrowia i w strategiczną autonomię lepiej przygotuje Unię na przyszłe kryzysy.

Instrument Next Generation EU zapewni budżetowi UE dodatkowe zasoby finansowe do podjęcia zdecydowanych działań w odpowiedzi na najpilniejsze wyzwania. Będzie to jednorazowy instrument nadzwyczajny, wprowadzony na czas określony i wykorzystywany wyłącznie na potrzeby reagowania kryzysowego i środków służących odbudowie gospodarki. Zasoby te będą przekazywane państwom członkowskim za pośrednictwem budżetu UE na wspieranie priorytetowych działań w zakresie inwestycji i reform i będą wykorzystywane do wzmocnienia programów finansowych mających kluczowe znaczenie dla odbudowy gospodarczej aż do dnia 31 grudnia 2024 r. Dzięki pozyskiwaniu finansowania na rynkach finansowych koszty finansowania rozłożą się w czasie, tak by państwa członkowskie nie musiały wnosić znacznych dodatkowych wkładów do budżetu UE w latach 2021–2027. Komisja zaproponuje również nowe zasoby własne, które mogłyby pomóc w spłacaniu środków z finansowania rynkowego pozyskanego w ramach instrumentu Next Generation EU.

Szybkie uruchomienie Next Generation EU będzie miało ogromne znaczenie dla odwrócenia negatywnych tendencji kryzysu gospodarczego. Ponadto, w celu jak najszybszego udostępnienia środków finansowych niezbędnych do reagowania na najpilniejsze potrzeby, Komisja proponuje zmienić obecne wieloletnie ramy finansowe na lata 2014–2020, tak aby już w 2020 r. udostępnić dodatkowe 11,5 mld EUR. Te dodatkowe środki byłyby dostępne na potrzeby REACT-EU, Instrumentu Wsparcia Wypłacalności oraz Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju, które służą zaspokojeniu najpilniejszych potrzeb.

2.Jak będzie wykorzystywany instrument Next Generation EU?

Każdy program i każde euro w tym pakiecie zostaną wykorzystane do zaspokojenia najważniejszych potrzeb w zakresie odbudowy, określonych w ocenie potrzeb Komisji. Wnioski te koncentrują się na tych obszarach, w których budżet UE może najbardziej pomóc, uzupełniając istotne działania prowadzone w państwach członkowskich i potęgując ich efekty.

Pakiet opiera się na trzech filarach: narzędzia wspierające państwa członkowskie w wysiłkach na rzecz odbudowy, naprawy i wyjścia z kryzysu w lepszej formie, środki mające na celu pobudzenie prywatnych inwestycji i wsparcie przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji oraz wzmocnienie najważniejszych programów UE w celu wyciągnięcia wniosków z kryzysu oraz wzmocnienia jednolitego rynku i jego odporności.

1)Wspieranie państw członkowskich w wysiłkach na rzecz odbudowy, naprawy i wyjścia z kryzysu w lepszej formie

Inwestycje publiczne mają do odegrania niezwykle ważną rolę w zrównoważonej i trwałej odbudowie gospodarczej. W związku z tym większość finansowania z instrumentu Next Generation EU (80 %) zostanie wykorzystana na wsparcie inwestycji i reform w państwach członkowskich i będzie skoncentrowana tam, gdzie negatywne skutki kryzysu i potrzeby w zakresie odporności są największe. Głównym narzędziem odbudowy będzie nowy Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, przeznaczony specjalnie do finansowania inwestycji i reform dostosowanych do europejskich priorytetów. Dzięki nowej inicjatywie REACT-EU, mającej na celu sprostanie najpilniejszym potrzebom gospodarczym i społecznym oraz dostosowanie przyszłych programów spójności, tak aby stały się one bardziej elastyczne i aby były w pełni zgodne z priorytetami w zakresie odbudowy, zasadniczą rolę we wspieraniu zrównoważonej i trwałej odbudowy odegra polityka spójności. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich pomoże rolnikom i obszarom wiejskim w transformacji ekologicznej i wesprze inwestycje i reformy niezbędne do wypełnienia ambitnych zadań środowiskowych stojących przed Europą. Ponadto znacznie wzmocniony mechanizm sprawiedliwej transformacji pomoże państwom członkowskim przyspieszyć przejście na ekologiczną gospodarkę, a tym samym pobudzić krajowe gospodarki.

ØNowy Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności

Budżet UE może zapewnić potężne wsparcie na realizację priorytetów w zakresie inwestycji i reform określonych w europejskim semestrze, co jest tym bardziej istotne w okresie, gdy budżety krajowe znajdują się pod szczególną presją.

Głównym elementem planu odbudowy będzie nowy Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności. Celem tego instrumentu będzie wspieranie inwestycji i reform niezbędnych do zapewnienia trwałej odbudowy, poprawa odporności gospodarczej i społecznej państw członkowskich oraz wsparcie transformacji ekologicznej i cyfrowej. Będzie on dostępny dla wszystkich państw członkowskich, ale wsparcie będzie się koncentrowało na tych częściach Unii, które zostały najbardziej dotknięte kryzysem i w których potrzeby w zakresie odporności są największe. Pomoże to przeciwdziałać powiększaniu się rozbieżności między państwami członkowskimi i przygotować nasze gospodarki na przyszłość.

W ramach tego instrumentu zapewniane będzie szerokie wsparcie finansowe na rzecz inwestycji i reform zwiększających odporność gospodarek państw członkowskich. Co ważne, pomoże on również zadbać o to, by te inwestycje i reformy koncentrowały się na wyzwaniach i potrzebach inwestycyjnych dotyczących transformacji ekologicznej i cyfrowej. Instrument pomoże państwom członkowskim poradzić sobie z wyzwaniami gospodarczymi i społecznymi, które są tym bardziej istotne w sytuacji pokryzysowej, w rożnych obszarach, takich jak społeczeństwo, zatrudnienie, umiejętności, kształcenie, badania naukowe i innowacje oraz zdrowie, ale także w dziedzinach związanych z otoczeniem biznesu, w tym w administracji publicznej i w sektorze finansowym. Komisja będzie oferować szerokie wsparcie techniczne, aby zapewnić jak najlepsze wykorzystanie środków finansowych.

Proponowany budżet instrumentu, który ma pomóc państwom członkowskim w realizacji planów odbudowy i zwiększania odporności, wynosi 560 mld EUR. Instrument będzie również dysponował narzędziem przyznawania dotacji, w ramach którego będzie dostępna kwota do 310 mld EUR, i będzie mógł zapewnić do 250 mld EUR w postaci pożyczek. 

Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności będzie mocno osadzony w europejskim semestrze. Państwa członkowskie sporządzą krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności w ramach swoich krajowych programów reform. W planach tych będą określone priorytetowe inwestycje i reformy oraz powiązane pakiety inwestycyjne, które mają być finansowane w ramach nowego instrumentu, przy czym wsparcie będzie przekazywane w ratach, w zależności od postępów mierzonych według określonych wcześniej poziomów odniesienia.

ØInicjatywa REACT-EU – zwiększanie wsparcia dla państw członkowskich w ramach polityki spójności

Komisja proponuje nową inicjatywę REACT-EU, aby zwiększyć wsparcie dla państw członkowskich w ramach polityki spójności, tak aby gospodarki krajowe stały się bardziej odporne i zrównoważone na etapie naprawczym po kryzysie. Pomoże to wypełnić lukę między pierwszymi środkami reagowania a długoterminową odbudową. 

Komisja proponuje przeznaczyć za pośrednictwem inicjatywy REACT-EU 55 mld EUR na dodatkowe finansowanie w ramach polityki spójności w okresie od dziś do 2022 r. – 50 mld EUR w ramach Next Generation EU w latach 2021–2022 oraz 5 mld EUR już w 2020 r., dzięki dostosowaniu obecnych ram finansowych. Będzie się to odbywać w oparciu o obecne przepisy dotyczące spójności, w tym wyjątkową elastyczność wprowadzoną za pomocą inicjatyw inwestycyjnych w odpowiedzi na koronawirusa. Na podstawie tych wniosków w latach 2020–2022 zapewnione zostanie dodatkowe finansowanie w ramach obecnych programów polityki spójności oraz Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym, co pozwoli na niezakłóconą kontynuację kluczowych kryzysowych środków naprawczych i pomocy najbardziej potrzebującym. 

Dodatkowe środki finansowe zostaną przydzielone według dotkliwości skutków gospodarczych i społecznych kryzysu, w tym poziomu bezrobocia młodzieży i względnej zamożności państw członkowskich. Dodatkowe zobowiązania będą realizowane za pomocą zmian w programach lub nowych specjalnych programów przedstawianych przez państwa członkowskie i przyjmowanych przez Komisję. Komisja będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi w celu jak najsprawniejszego i najskuteczniejszego zarządzania tym procesem.

Finansowanie będzie przeznaczone na wspieranie kluczowych kryzysowych działań naprawczych w sektorach najważniejszych dla odbudowy gospodarki, tak aby była ona ekologiczna, cyfrowa i bardziej odporna. Obejmie to inwestycje mające na celu naprawę rynków pracy, między innymi przez dotacje na zatrudnienie, mechanizm zmniejszonego wymiaru czasu pracy i środki na rzecz zatrudnienia młodzieży, wsparcie dla systemów opieki zdrowotnej oraz dostarczanie kapitału obrotowego małym i średnim przedsiębiorstwom. Wsparcie będzie dostępne we wszystkich sektorach gospodarki, w tym w branży turystyki i kultury, i będzie przeznaczane między innymi na inwestycje w transformację ekologiczną i cyfrową, dzięki czemu wzmocni inwestycje już zaplanowane w ramach przyszłych programów na rzecz spójności. Część tych dodatkowych zasobów można również wykorzystać na cele pomocy osobom dotkniętym niedoborem żywności i deprywacją materialną.

ØWykorzystanie polityki spójności do odbudowy gospodarczej wszystkich krajów

Oprócz bezpośredniej reakcji na kryzys polityka spójności będzie miała zasadnicze znaczenie dla zapewnienia zrównoważonej odbudowy gospodarki w dłuższej perspektywie oraz uniknięcia asymetrii i rozbieżności we wzroście gospodarczym między państwami członkowskimi i w ich obrębie.

Dlatego też kluczowe znaczenie dla strategicznych priorytetów Unii ma uruchomienie nowych programów w ramach polityki spójności w dniu 1 stycznia 2021 r., równolegle z udostępnieniem dodatkowych środków finansowych na potrzeby obecnych programów do końca 2022 r. Wnioski legislacyjne zostały opracowane w taki sposób, by w jak największym stopniu wspierać realizację obecnych priorytetów.

W tej chwili Komisja dostosowuje swoje wnioski dotyczące przyszłych programów w ramach polityki spójności, aby jeszcze bardziej wesprzeć inwestycje na rzecz odbudowy, na przykład inwestycje w odporność krajowych systemów opieki zdrowotnej, w branże takie jak turystyka i kultura, wsparcie na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw, środki na rzecz zatrudnienia młodzieży, kształcenie i umiejętności oraz środki na rzecz zwalczania ubóstwa wśród dzieci.

Młodzi ludzie prawdopodobnie szczególnie dotkliwie odczuwają skutki kryzysu, a zatem państwa członkowskie, w których poziom bezrobocia młodzieży przekracza średnią UE, powinny przeznaczyć co najmniej 15 % swoich środków z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach zarządzania dzielonego na wspieranie osób młodych. Biorąc pod uwagę prawdopodobny wpływ kryzysu na osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji, Komisja proponuje również, aby co najmniej 5 % całkowitych wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus wykorzystać na pomoc dzieciom w wyjściu z ubóstwa.

Państwa członkowskie otrzymają pomoc techniczną, która pomoże im zmaksymalizować połączone korzyści wynikające z nowych programów w ramach polityki spójności i obecnych programów w ramach inicjatywy REACT-EU.

W zmienionych wnioskach przewidziano również większą elastyczność w zakresie przenoszenia środków między funduszami i wprowadzono nowe przepisy, które mają być uruchamiane w sytuacjach nadzwyczajnych. Aby zapewnić państwom członkowskim i regionom najbardziej potrzebującym wystarczające wsparcie, w zmienionych wnioskach Komisja przewiduje również przegląd krajowych przydziałów środków w ramach polityki spójności w 2024 r., z uwzględnieniem najnowszych dostępnych danych statystycznych. Przegląd ten doprowadzi jedynie do korekty w górę o maksymalnie 10 mld EUR dla wszystkich państw członkowskich.

ØWspieranie sprawiedliwej transformacji

Odbudowa Europy i jej przyszły dobrobyt będą zależały od działań podjętych teraz, w ramach przygotowania do przejścia na neutralną dla klimatu, zasobooszczędną gospodarkę o obiegu zamkniętym. Zmiany te wpłyną na wszystkich Europejczyków, ale niektóre sektory i regiony bardziej odczują ciężar dostosowania niż inne. W ramach pakietu na rzecz odbudowy Komisja proponuje wykorzystanie instrumentu Next Generation EU do zapewniania pomocy finansowej, aby wspierać transformację europejskiej gospodarki i zagwarantować, że nikt nie będzie pozostawiony w tyle.

Komisja proponuje przeznaczyć znaczne dodatkowe środki finansowe w wysokości 30 mld EUR na Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, co łącznie da 40 mld EUR. Środki te zostaną wykorzystane do złagodzenia społeczno-ekonomicznych skutków transformacji w kierunku gospodarki neutralnej dla klimatu w regionach najbardziej nimi dotkniętych, na przykład przez wspieranie przekwalifikowywania pracowników, pomaganie MŚP w tworzeniu nowych możliwości gospodarczych oraz inwestowanie w przejście na czystą energię i na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Zwiększone finansowanie inicjatywy InvestEU przełoży się również na wzmocnienie drugiego filaru mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Komisja przedstawia również wnioski dotyczące utworzenia nowego instrumentu pożyczkowego na rzecz sektora publicznego, który stanowi trzeci filar mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Instrument ten zostanie wsparty kwotą 1,5 mld EUR z budżetu UE 7 i 10 mld EUR z pożyczek udzielanych przez Europejski Bank Inwestycyjny. Można się spodziewać, że wszystkie trzy filary mechanizmu sprawiedliwej transformacji łącznie pozwolą zmobilizować nawet 150 mld EUR w postaci inwestycji, dzięki czemu nikt nie zostanie pominięty w transformacji ekologicznej.

Niezwykle ważną rolę do odegrania w transformacji ekologicznej i wypełnianiu przez Europę jej ambitnych zadań klimatycznych i środowiskowych będą miały obszary wiejskie. Komisja proponuje wzmocnienie budżetu Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich o 15 mld EUR w celu wsparcia rolników i obszarów wiejskich w przeprowadzaniu zmian strukturalnych niezbędnych do wdrożenia Europejskiego Zielonego Ładu, a w szczególności wsparcia realizacji ambitnych celów w ramach nowej strategii na rzecz bioróżnorodności i strategii „od pola do stołu”.

2)Ożywienie gospodarki i pomoc w rozruszaniu prywatnych inwestycji

Konieczne jest podjęcie pilnych działań w celu ożywienia gospodarki i stworzenia warunków do odbudowy, na czele z prywatnymi inwestycjami w najważniejszych sektorach i w kluczowe technologie. W związku z tym Komisja proponuje wzmocnienie InvestEU – przewodniego programu inwestycyjnego Europy – w celu zmobilizowania prywatnych inwestycji w strategiczne projekty w całej Unii. W ramach tych działań Komisja proponuje utworzenie nowego Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych w celu inwestowania w kluczowe łańcuchy wartości, które mają największe znaczenie dla przyszłej odporności Europy i jej autonomii strategicznej. Warunkiem koniecznym osiągnięcia sukcesu w tej dziedzinie jest istnienie zdrowych przedsiębiorstw, w które można inwestować, tymczasem do końca roku setki tysięcy przedsiębiorstw mogą znaleźć się w kłopotach finansowych. W związku z tym Komisja proponuje nowy Instrument Wsparcia Wypłacalności, aby zapewnić pilne wsparcie solidnym przedsiębiorstwom, które znalazły się w trudnej sytuacji z powodu kryzysu, i pomóc im przetrwać burzę. Instrument ten powinien zacząć funkcjonować jeszcze w tym roku.

ØZabezpieczenie płynności i wypłacalności przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji

Zdolność gospodarek europejskich do ponownego wzrostu zależy od odporności i zdolności dostosowawczych sektora prywatnego. W wyniku kryzysu wiele zwykle rentownych przedsiębiorstw boryka się z poważnymi problemami z płynnością i wypłacalnością. Z szacunków Komisji wynika, że – według niekorzystnego scenariusza – do końca roku od 35 % do 50 % przedsiębiorstw zatrudniających ponad 20 pracowników może doświadczyć niedoborów finansowania. Potrzeby w zakresie odnowy kapitału tylko w tym roku mogą wynieść pomiędzy 720 mld EUR a 1,2 bln EUR. W obliczu kryzysu na tę skalę wsparcie udzielane obecnie przez państwa członkowskie nie będzie wystarczające. Ponadto występują znaczne różnice w możliwościach wspierania przedsiębiorstw przez poszczególne państwa członkowskie. W związku z tym pilnie potrzebne są działania, które pomogą tym przedsiębiorstwom przetrwać kryzys, co pozwoli uniknąć błędnego koła strat gospodarczych i fali upadłości oraz pomoże utorować drogę do zdrowej odbudowy na jednolitym rynku.

W związku z tym Komisja proponuje nowy Instrument Wsparcia Wypłacalności, służący uruchomieniu środków prywatnych w celu pilnego udzielenia pomocy przedsiębiorstwom europejskim, które w normalnej sytuacji byłyby rentowne, w rozwiązaniu bezpośrednich problemów z płynnością i wypłacalnością. Instrument ten będzie miał charakter tymczasowy i będzie przeznaczony wyłącznie i ściśle na zwalczanie skutków gospodarczych pandemii. Pomoże uniknąć masowych przypadków niedoboru kapitału i ewentualnej niewypłacalności zwykle rentownych przedsiębiorstw oraz poważnych szkód gospodarczych, jakie by to spowodowało. Te szybkie działania zostaną uzupełnione długoterminowym wsparciem w ramach programów takich jak InvestEU, polityka spójności i program na rzecz jednolitego rynku.

Nowy tymczasowy instrument powstanie w ramach EFIS i zmobilizuje prywatne inwestycje w przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji, zapewniając częściowe gwarancje na wypadek strat. Dzięki stworzeniu w budżecie UE rezerwy w wysokości 5 mld EUR z obecnych ram finansowych w 2020 r. na zapewnienie szybkiego startu oraz dodatkowych 26 mld EUR w ramach Next Generation EU budżet Unii zapewni Grupie Europejskiego Banku Inwestycyjnego gwarancję w wysokości około 75 mld EUR, co pozwoli na szybką realizację działań w terenie. Wspomniany instrument będzie się dążyć do inwestycji na poziomie 300 mld EUR w ramach wsparcia wypłacalności.

Gwarancja zostanie dostosowana w taki sposób, aby zapewnić ukierunkowanie inwestycji na te przedsiębiorstwa we wszystkich państwach członkowskich i sektorach, które najbardziej potrzebują kapitału, ze szczególnym uwzględnieniem państw członkowskich, które mają mniejsze możliwości interwencji w ramach pomocy państwa, oraz państw członkowskich i sektorów, w których skutki gospodarcze COVID-19 są najpoważniejsze. Ma to zasadnicze znaczenie dla utrzymania równych warunków działania na jednolitym rynku oraz dla uniknięcia dalszego pogłębiania się szkodliwych różnic gospodarczych w Unii. Należy ostrożnie rozważyć sytuację kapitałową instytucji wdrażających Instrument Wsparcia Wypłacalności.

Ponadto, jako środek uzupełniający, zostanie zwiększony kapitał Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego w celu zapewnienia wsparcia szerokiej grupie małych i średnich przedsiębiorstw, między innymi przez wdrożenie Instrumentu Wsparcia Wypłacalności. To stanowiłoby dalsze uzupełnienie kompleksowego pakietu na rzecz odbudowy gospodarczej w Europie, również w połączeniu ze środkami uzgodnionymi przez Radę Europejską w kwietniu. Takie podwyższenie kapitału nawet o 1,5 mld EUR będzie finansowane na mocy zarówno obecnych, jak i następnych wieloletnich ram finansowych.

ØZwiększona zdolność inwestycyjna i strategiczna autonomia

Kryzys mocno uderzy w prywatne inwestycje: Zgodnie z przeprowadzoną przez Komisję analizą w latach 2020–2021 inwestycje sektora prywatnego mogą spaść o ponad 1 bln EUR. Zaspokojenie potrzeb inwestycyjnych gospodarki europejskiej będzie wymagało pilnych działań na rzecz odwrócenia tej tendencji i stworzenia warunków dla odbudowy gospodarczej napędzanej inwestycjami. Inwestycje te mają szczególne znaczenie dla powodzenia transformacji ekologicznej i cyfrowej w Europie, w której to dziedzinie, według szacunków Komisji, zapotrzebowanie na inwestycje w tym samym okresie wynosi co najmniej 1,2 bln EUR. Inwestycje w najważniejsze sektory i technologie, od 5G przez sztuczną inteligencję i czysty wodór do morskiej energii odnawialnej, mają kluczowe znaczenie dla przyszłości Europy.

Program InvestEU doskonale nadaje się do stymulowania inwestycji i wspierania polityki Unii w procesie wychodzenia z głębokiego kryzysu gospodarczego. Pokazały to wyraźnie doświadczenia z wdrażania Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych i instrumentów finansowych w następstwie minionego kryzysu finansowego.

W związku z tym Komisja proponuje zwiększenie środków na cztery już uzgodnione przez współprawodawców segmenty polityki w ramach InvestEU do poziomu 15,3 mld EUR. Może to pobudzić inwestycje sięgające 240 mld EUR.

Program InvestEU zapewni kluczowe wsparcie dla przedsiębiorstw na etapie odbudowy i położenie dużego nacisku wśród inwestorów prywatnych na średnio- i długoterminowe priorytety polityki UE, w szczególności na Europejski Zielony Ład i cyfryzację. Program ten zwiększy zdolność podejmowania ryzyka przez Grupę Europejskiego Banku Inwestycyjnego i krajowe banki prorozwojowe w ramach wsparcia odbudowy gospodarki. Dzięki uruchomieniu znacznych inwestycji prywatnych program ten będzie uzupełnieniem bezpośredniego wsparcia udzielanego na etapie naprawy po kryzysie w ramach Instrumentu Wsparcia Wypłacalności i inicjatywy REACT-EU oraz finansowania ze środków w ramach przyszłych programów polityki spójności i innych programów.

Inwestowanie w autonomię strategiczną: Instrument na rzecz Inwestycji Strategicznych

Głównym elementem programu InvestEU będzie nowy instrument, który zwiększy odporność Europy dzięki budowaniu strategicznej autonomii w kluczowych łańcuchach dostaw na szczeblu europejskim.

Instrument na rzecz Inwestycji Strategicznych powstanie jako dodatkowy segment w ramach InvestEU. Będzie on służył wspieraniu projektów przyczyniających się do budowania solidnych i odpornych łańcuchów wartości w całej UE oraz wzmacniania niezależności jednolitego rynku Unii przy jednoczesnym utrzymaniu otwartości na konkurencję i wymianę handlową zgodną z jej zasadami. Zwiększy to odporność unijnej gospodarki, zapewniając jednocześnie zasoby przedsiębiorstwom o strategicznym znaczeniu, które pozwolą im prosperować i rozwijać się w UE. Wsparcie udzielane na rzecz tych projektów przez państwa członkowskie najprawdopodobniej nie będzie wystarczające, a ze względu na ich wyraźny wymiar transgraniczny niezbędne do ich powodzenia będzie skoordynowane podejście europejskie.

Dzięki rezerwie w wysokości 15 mld EUR w ramach Next Generation EU nowy instrument zapewniłby gwarancję UE w wysokości 31,5 mld EUR i mógłby wygenerować inwestycje w wysokości nawet 150 mld EUR w celu zachęcenia europejskich przedsiębiorstw do zajęcia wiodącej pozycji w przemyśle w strategicznych sektorach i kluczowych łańcuchach wartości, w tym tych, które mają zasadnicze znaczenie dla transformacji ekologicznej i cyfrowej. Segment ten zapewni pełne wykorzystanie potencjału jednolitego rynku przez takie inwestycje dzięki temu, że gwarancje UE będą stanowiły wsparcie dla przedsiębiorstw z całej Europy i staną się potężnym narzędziem odbudowy.

3)Wyciąganie wniosków z kryzysu i reagowanie na strategiczne wyzwania stojące przed Europą

Kryzys unaocznił wartość europejskiej współpracy, ale również dobitnie pokazał, że Unia musi pilnie zwiększyć swoją zdolność do reagowania na kryzysy i wykształcić większą odporność na przyszłe wstrząsy. Komisja proponuje nowy Program UE dla zdrowia, służący zwiększeniu bezpieczeństwa zdrowotnego i przygotowaniu na przyszłe kryzysy zdrowotne. Unijny mechanizm ochrony ludności RescEU zostanie rozszerzony i wzmocniony, aby Unia była wyposażona w środki pozwalające jej przygotować się na przyszłe kryzysy i reagować na nie. Program „Horyzont Europa” zostanie wzmocniony tak, aby umożliwiał finansowanie niezbędnych badań w dziedzinie zdrowia, odporności oraz transformacji ekologicznej i cyfrowej. Inne programy UE, w tym jej instrumenty zewnętrzne, zostaną wzmocnione tak, aby przyszłe ramy finansowe były w pełni dostosowane do potrzeb w zakresie odbudowy. Instrumenty szczególne zostaną wzmocnione, aby budżet UE był bardziej elastyczny i lepiej reagował na potrzeby. .

ØNowe i wzmocnione programy budowania odporności i zacieśniania współpracy

Instrument Next Generation EU w sposób ukierunkowany wzmocni kluczowe programy, które napędzają wzrost i zwiększają zdolność Europy do przetrwania i przezwyciężenia przyszłych kryzysów. Wzmocnienie to ma charakter uzupełniający w stosunku do pierwotnych wniosków Komisji określających przyszłe ramy prawne, nadal będących sprawiedliwą i wyważoną podstawą porozumienia.

Nowy program na rzecz poprawy bezpieczeństwa zdrowia publicznego i współpracy w tej dziedzinie

Kryzys pokazał, że w przyszłych ramach finansowych należy położyć większy nacisk na finansowanie opieki zdrowotnej. Komisja proponuje ambitny, odrębny Program UE dla zdrowia, aby zapewnić specjalne wsparcie na wypadek przyszłych wyzwań w tym obszarze, określonych w ocenie potrzeb. Zgodnie z przedstawionym wnioskiem finansowanie tego nowego programu wyniesie 9,4 mld EUR, czyli znacznie więcej niż proponowano w poprzednich wnioskach w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.

Nowy program pomoże zapewnić, by Unia miała krytyczne zdolności pozwalające na szybką reakcję o odpowiednim zasięgu na przyszłe kryzysy zdrowotne. Celem programu będzie stworzenie kompleksowych ram na rzecz zapobiegania kryzysom zdrowotnym w UE, zapewniania gotowości i reagowania, które uzupełniałyby i wzmacniały działania na szczeblu krajowym oraz wspierały regionalne systemy opieki zdrowotnej w ramach polityki spójności. 

Pierwszy filar programu obejmie kwestie bezpieczeństwa zdrowia publicznego i gotowości na wypadek sytuacji kryzysowych. W jego ramach wspierane będą inwestycje w infrastrukturę zdrowotną o kluczowym znaczeniu, narzędzia, struktury, procesy i zaplecze laboratoryjne, w tym narzędzia do nadzoru epidemiologicznego, modelowania i prognozowania pandemii, zapobiegania pandemiom i zarządzania nimi. Filar ten będzie wspierać ustanowienie mechanizmu, w ramach którego będą opracowywane, zamawiane i zarządzane produkty istotne w kontekście kryzysu: leki (w tym szczepionki), terapie oraz farmaceutyczne składniki czynne, surowce i półprodukty, a także wyroby medyczne i sprzęt medyczny, takie jak respiratory, odzież ochronna i sprzęt ochronny, materiały i narzędzia diagnostyczne. Pomoże to stworzyć nową ogólnounijną sieć służącą informowaniu o ryzyku we wszystkich fazach kryzysu.

Drugi filar programu będzie dotyczył długoterminowej perspektywy poprawy efektów zdrowotnych poprzez skuteczne i integracyjne systemy opieki zdrowotnej w państwach członkowskich, lepszą profilaktykę i nadzór nad chorobami, promocję zdrowia, dostęp do opieki zdrowotnej, diagnostykę i leczenie, a także współpracę transgraniczną w dziedzinie zdrowia. Program będzie m.in. obejmował wspieranie budowania zdolności w państwach członkowskich, finansowanie programów szkoleniowych dla personelu medycznego i pracowników służby zdrowia, a także inwestycje w transformację cyfrową sektora opieki zdrowotnej i wdrażanie interoperacyjnej infrastruktury cyfrowej, w tym w zakresie badań i wymiany danych.

Program będzie opracowany i realizowany z pełnym poszanowaniem podziału kompetencji między Unią a państwami członkowskimi w tej dziedzinie. Będzie on powiązany z odpowiednim wsparciem udzielanym w ramach innych programów UE i pozwoli ustanowić nowe sposoby realizacji wspólnych działań i zapewnienia dostępności medycznych środków przeciwdziałania i zasobów w sytuacjach poważnych zagrożeń zdrowia. Program będzie działać wspólnie ze wzmocnionym rescEU, który koncentruje się na zdolnościach w zakresie bezpośredniego reagowania kryzysowego, gromadzeniu zapasów oraz rozmieszczaniu i wysyłaniu sprzętu i personelu w sytuacjach nadzwyczajnych przy zapewnieniu niezbędnego wkładu w zdrowie publiczne.

Wzmocnienie zdolności reagowania unijnego mechanizmu ochrony ludności

Pandemia wyraźnie pokazała, że z uwagi na skalę potencjalnych zakłóceń, jakie mogą spowodować poważne kryzysy transgraniczne w naszych gospodarkach i społeczeństwach, Europa musi być w stanie reagować w takich sytuacjach szybciej i bardziej elastycznie. W związku z tym Komisja proponuje wzmocnienie rescEU, unijnego mechanizmu ochrony ludności. Dzięki temu rescEU będzie bardziej elastyczny i zwiększy zdolność Unii do wspólnego działania na szczeblu UE.

Środki finansowe zostaną zwiększone do 3,1 mld EUR z przeznaczeniem na finansowanie inwestycji w infrastrukturę reagowania kryzysowego, możliwości transportowe i zespoły wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych. Zaktualizowany mechanizm rescEU zapewni Unii możliwości i infrastrukturę logistyczną niezbędne do reagowania w różnych sytuacjach nadzwyczajnych, również zawierających aspekt medyczny, uzupełniając w ten sposób nowy Program UE dla zdrowia. Wniosek w sprawie wzmocnienia rescEU pomoże również w usprawnieniu i zwiększeniu elastyczności zdolności operacyjnych. Zapewni to w przyszłości szybsze i skuteczniejsze reagowanie UE na sytuacje kryzysowe na dużą skalę.

„Horyzont Europa” – inwestowanie w innowacje i gotowość na przyszłość

Środki w ramach programu „Horyzont Europa” wyniosą 94,4 mld EUR, a celem będzie zwiększenie europejskiego wsparcia na rzecz działań w zakresie badań naukowych i innowacji związanych ze zdrowiem i klimatem. Pomoże to zwiększyć gotowość do skutecznego i szybkiego reagowania na sytuacje nadzwyczajne oraz inwestować w rozwiązania oparte na wynikach naukowych. Będzie to uzupełnienie finansowania operacyjnego dostępnego w ramach nowego Programu UE dla zdrowia i rescEU.

W dziedzinie ochrony zdrowia wzmocnienie to zostanie wykorzystane do zwiększenia wysiłków badawczych w zakresie takich wyzwań, jak pandemia koronawirusa, rozszerzenie zakresu badań klinicznych, innowacyjne środki ochronne, wirusologia, szczepionki, leczenie i diagnostyka, a następnie do przełożenia wyników badań naukowych na politykę w dziedzinie zdrowia publicznego.

Proponuje się również zwiększenie zasobów na badania i innowacje w dziedzinach związanych z klimatem. Zwiększy to wsparcie dla konkurencyjności przemysłu UE w powiązanych sektorach gospodarki i przyczyni się do odbudowy gospodarczej zgodnej z celami Europejskiego Zielonego Ładu. Wzmocnienie rescEU zapewni dodatkowe środki na wsparcie nowo powstających i przełomowych innowacji realizowanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa, przedsiębiorstwa typu start-up i spółki o średniej kapitalizacji.

Ramię w ramię z naszymi światowymi partnerami w czasach kryzysu

Pandemia to wyzwanie na skalę światową. Jeśli nasza odpowiedź na nią nie będzie miała podobnego wymiaru, żaden kraj ani region na świecie, w tym Unia, nie uchroni się przed zagrożeniem. W walce z COVID-19 UE musi być nieustająco solidarna ze swoimi partnerami na całym świecie.

Komisja proponuje przeznaczyć środki w ramach Instrumentu Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej w kwocie 86 mld EUR (za pośrednictwem nowej gwarancji na działania zewnętrzne) oraz w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju na wsparcie swoich partnerów – szczególnie na Bałkanach Zachodnich, w krajach objętych europejską polityką sąsiedztwa i w pozostałej części Afryki – w walce z pandemią i w łagodzeniu jej skutków. Działania te będą realizowane we współpracy z partnerami takimi jak międzynarodowe instytucje finansowe, Organizacja Narodów Zjednoczonych i Światowa Organizacja Zdrowia. Dzięki ukierunkowanemu dostosowaniu obecnych ram finansowych udostępnienie 1 mld EUR dodatkowego wsparcia będzie możliwe już w 2020 r.

Wsparcie to zapewni płynność małym i średnim przedsiębiorstwom, pozwoli kontynuować inwestycje w projekty w zakresie energii ze źródeł odnawialnych oraz zwiększy zdolność finansowania w lokalnych walutach w krajach partnerskich w celu wzmocnienia systemów opieki zdrowotnej, w tym gotowości, oraz w celu zapewnienia mocy produkcyjnych w zakresie szczepionek, leczenia i diagnostyki związanych z COVID-19. Zwiększone wsparcie będzie kierowane również do krajów i regionów znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji i będzie przeznaczane na zaradzenie poważnym społecznym i gospodarczym skutkom pandemii.

Komisja proponuje również dodatkowe 5 mld EUR na wzmocnienie Instrumentu Pomocy Humanitarnej w obliczu rosnących potrzeb humanitarnych w najbardziej narażonych częściach świata. Negatywne skutki gospodarcze pandemii, na przykład utrata dochodów z powodu spadku cen ropy naftowej i surowców oraz drastyczny spadek przekazów pieniężnych emigrantów, nakładają się na już istniejące potrzeby, co czyni solidarność Unii z resztą świata jeszcze ważniejszą.

ØWspieranie innych programów w celu budowy odporności i realizacji strategicznych priorytetów

Ramy finansowe na lata 2021–2027 przedstawione przez Komisję w 2018 r., wzmocnione mechanizmem sprawiedliwej transformacji i zaproponowanymi dziś zmianami, pozostają zasadniczym punktem odniesienia dla ostatniego etapu negocjacji. Zaproponowana struktura tych ram finansowych, przedstawiony w nich poziom wsparcia, równowaga między priorytetami oraz kluczowe cechy, takie jak przeznaczenie co najmniej 25 % wydatków na działania w dziedzinie klimatu, a także środki wspierające równouprawnienie płci i niedyskryminację są konieczne do wypracowania wyważonego pakietu na rzecz odbudowy. Kolejnym kluczowym elementem jest wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie ochrony budżetu UE przed uogólnionymi brakami w zakresie praworządności. Ponadto Komisja dodatkowo zaostrzy obowiązujące już surowe środki ochrony budżetu przed nadużyciami finansowymi i nieprawidłowościami. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) i Prokuratura Europejska będą wykonywać swoje uprawnienia kontrolne i dochodzeniowe.

Kryzys wyraźnie pokazał jednak, że ustalone przez przywódców w lutym poziomy wsparcia w niektórych kluczowych obszarach nie wystarczą. Oprócz zwiększenia finansowania w ramach Next Generation EU konieczne jest zatem wzmocnienie także innych programów, aby mogły odegrać pełną rolę w zwiększaniu odporności Unii i stawianiu czoła wyzwaniom, które zostały spotęgowane przez pandemię i jej konsekwencje.

Oznacza to m.in.:

Øwzmocnienie cyberobrony Unii i wspieranie transformacji cyfrowej dzięki udostępnieniu na potrzeby programu „Cyfrowa Europa” łącznego budżetu w wysokości 8,2 mld EUR,

Øinwestowanie w nowoczesną, wysoce wydajną infrastrukturę transportową w celu ułatwienia połączeń transgranicznych, takich jak Rail Baltica, dzięki dodatkowym 1,5 mld EUR na instrument „Łącząc Europę”,

Østworzenie warunków dla dobrze funkcjonującego jednolitego rynku napędzającego odbudowę gospodarczą dzięki utrzymaniu zaproponowanych wcześniej budżetów Programu na rzecz jednolitego rynku oraz programów wspierających współpracę w dziedzinie podatków i ceł na poziomie odpowiednio 3,7 mld EUR, 239 mln EUR i 843 mln EUR,

Øinwestowanie w młodych ludzi dzięki dodatkowej kwocie 3,4 mld EUR na program Erasmus+, co da w sumie 24,6 mld EUR, a także w sektor kultury i sektor kreatywny dzięki zwiększeniu środków na program „Kreatywna Europa” do poziomu 1,5 mld EUR,

Øzwiększenie odporności sektora rolno-spożywczego i sektora rybołówstwa oraz umożliwienie niezbędnego zarządzania kryzysowego dzięki dodatkowej kwocie 4 mld EUR na wspólną politykę rolną i 500 mln EUR na Europejski Fundusz Morski i Rybacki,

Øzacieśnienie współpracy w dziedzinie ochrony granic zewnętrznych oraz polityki migracyjnej i azylowej dzięki zwiększeniu środków na Fundusz Azylu i Migracji oraz Fundusz Zintegrowanego Zarządzania Granicami do poziomu 22 mld EUR,

Øzapewnienie silnego wsparcia na rzecz europejskiej strategicznej autonomii i bezpieczeństwa dzięki zwiększeniu środków Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego do 2,2 mld EUR i wzmocnieniu Europejskiego Funduszu Obronnego do poziomu 8 mld EUR,

Øwspieranie naszych partnerów na Bałkanach Zachodnich w drodze zwiększenia unijnej pomocy przedakcesyjnej do poziomu 12,9 mld EUR.

Dzięki tym ukierunkowanym dostosowaniom długoterminowe ramy finansowe Unii będą lepiej odpowiadały jej priorytetom i ambicjom oraz będą lepiej przystosowane do budowania odporności Unii i jej strategicznej autonomii w perspektywie średnio- i długoterminowej. W związku z tym Komisja proponuje ukierunkowane zmiany do swojego wniosku z 2018 r. w sprawie następnych ram finansowych, uwzględniające wyniki dotychczasowych negocjacji, wniosek dotyczący mechanizmu sprawiedliwej transformacji 8 oraz wyżej omówione wzmocnienia. Pełny przegląd wieloletnich ram finansowych z uwzględnieniem instrumentu Next Generation EU, zawierający wszystkie programy, znajduje się w załączniku.

ØWiększa elastyczność narzędzi stosowanych w sytuacjach kryzysowych

Kryzys pokazał, jak ważne jest, by Unia była w stanie reagować szybko i elastycznie, przedstawiając skoordynowane europejskie podejście wykraczające poza indywidualne programy. Wymaga to bardziej elastycznego budżetu UE. Szeroko zakrojone skutki kryzysu zdrowotnego szybko nadwyrężyły elastyczność obecnego budżetu. W przyszłości potrzebny będzie bardziej elastyczny, lepiej funkcjonujący budżet, co można osiągnąć jedynie dzięki dobrze opracowanym, specjalnym instrumentom.

W związku z tym Komisja proponuje zwiększyć elastyczność i wzmocnić stosowane w sytuacjach kryzysowych narzędzia mogące mobilizować zasoby na dużą skalę w przypadku nieprzewidzianych problemów, takie jak Fundusz Solidarności UE, który zapewnia wsparcie państwom członkowskim i regionom dotkniętym poważnymi klęskami żywiołowymi, oraz Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji wspierający pracowników, którzy stracili pracę w wyniku dużych restrukturyzacji.

Znacznie wzmocniona rezerwa na rzecz solidarności i pomocy nadzwyczajnej usprawni reakcję UE na wszystkie aspekty kryzysu zdrowotnego oraz inne sytuacje nadzwyczajne. Środki w celu zapewnienia wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych mogą być przekazywane w miarę potrzeby za pośrednictwem instrumentów UE, takich jak pomoc humanitarna, Instrument na rzecz wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych na terenie Unii, Program na rzecz jednolitego rynku (zgodnie z jego przepisami weterynaryjnymi i fitosanitarnymi) lub Fundusz Azylu i Migracji.

Łącznie instrumenty te mogą być w latach 2021–2027 źródłem nawet 21 mld EUR więcej niż zakładano we wnioskach Komisji z dnia 2 maja 2018 r.

3.Czas na rezultaty: Next Generation EU

Większość proponowanych środków służących odbudowie gospodarki będzie finansowana z zasobów finansowych tymczasowego instrumentu na rzecz odbudowy Next Generation EU w wysokości 750 mld EUR. Będzie to specjalny, tymczasowy mechanizm utworzony na potrzeby sytuacji nadzwyczajnych. Finansowanie będzie realizowane na mocy decyzji w sprawie zasobów własnych, co umożliwi Komisji zaciągnięcie w imieniu Unii do 750 mld EUR pożyczek na działania w latach 2021–2024.

Aby zapewnić zdolność budżetową konieczną do pokrycia potencjalnych zobowiązań związanych z finansowaniem Next Generation EU oraz zgodnie z wymogami dyscypliny budżetowej, w zmienionej decyzji w sprawie zasobów własnych przewidziane zostanie wyjątkowe i tymczasowe podwyższenie pułapów zasobów własnych w odniesieniu do zobowiązań i płatności o 0,6 % dochodu narodowego brutto UE. Podwyższenie pułapów zostanie wykorzystane wyłącznie do celów związanych z kryzysem COVID-19 i będzie ograniczone do okresu niezbędnego do pokrycia tych zobowiązań.

Skala instrumentu Next Generation EU oraz jego struktura odzwierciedlają rangę i pilny charakter wyzwań, przed którymi stoi Unia. Wywołane kryzysem potrzeby w zakresie finansowania pilnych inwestycji są bezprecedensowe. Konieczne jest zatem podjęcie zdecydowanych i nadzwyczajnych działań na szczeblu Unii. Ze względu na bezprecedensowy charakter tej operacji oraz wyjątkowo wysoką kwotę środków konieczne jest włączenie ich do systemu zasobów własnych, który został zatwierdzony przez wszystkie państwa członkowskie zgodnie z ich wymogami konstytucyjnymi. 

Dodatkowe wsparcie finansowane ze zwiększonych wkładów krajowych bezpośrednio po kryzysie dodatkowo zwiększyłoby presję wywieraną na budżety krajowe. W tych nadzwyczajnych okolicznościach w pełni uzasadnione jest skorzystanie z mechanizmu finansowania, który może zapewnić znaczące i szybkie pobudzenie wydatków bez zwiększania długu publicznego, jako wyraz solidarności na skalę współmierną z kryzysem.

Zaciągając pożyczki, Unia będzie opierać się na swoich dotychczasowych dobrych wynikach w zakresie korzystania z instrumentów rynkowych w celu wspierania inwestycji i reform w państwach członkowskich. Unia będzie pożyczać na rynkach finansowych na warunkach odzwierciedlających jej bardzo wysoki rating kredytowy, a następnie szybko przekazywać środki tam, gdzie są one najbardziej potrzebne.

W tym celu Komisja wyemituje na rynkach kapitałowych obligacje o różnych terminach zapadalności, jak najlepiej wykorzystując zdolności tych rynków do absorpcji takich obligacji i jednocześnie zapewniając jak najniższy średni koszt zaciągania pożyczek. Taka zróżnicowana strategia finansowania pozwala Komisji na prowadzenie operacji pożyczkowych w sposób najlepiej dostosowany do skali działań i do dominującego otoczenia rynkowego.

Kwota 500 mld EUR ze środków finansowych przekazanych za pośrednictwem Next Generation EU zostanie wykorzystana na finansowanie składnika dotacyjnego Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz na wzmocnienie innych kluczowych programów kryzysowych i programów odbudowy. Pozostałe środki uruchomione w ramach instrumentu w wysokości 250 mld EUR zostaną udostępnione państwom członkowskim w formie pożyczek w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności.

Zgromadzone środki zostaną spłacone po 2027 r., najpóźniej do 2058 r. Pomoże to zmniejszyć presję na budżety państw członkowskich w czasie dużego obciążenia finansów publicznych oraz zapewnić, aby wszystkie zobowiązania wynikające z tej emisji długu były honorowane w ramach przyszłych budżetów UE. Aby ułatwić spłatę pozyskanego finansowania rynkowego i jeszcze bardziej pomóc w zmniejszeniu presji na budżety krajowe, Komisja zaproponuje dodatkowe zasoby własne na późniejszym etapie okresu finansowego.

Plany na przyszłość: reforma systemu zasobów własnych

Nowy kontekst gospodarczy i zrównoważone zarządzanie spłatą środków zgromadzonych w ramach Next Generation EU jest silnym argumentem za fundamentalną reformą finansowania budżetu UE.

Komisja nadal jest zdania, że dzięki stopniowemu zniesieniu wszystkich rabatów wieloletnie ramy finansowe staną się bardziej zrównoważone. Jednak w obecnej sytuacji, biorąc pod uwagę skutki gospodarcze pandemii COVID-19, stopniowe znoszenie rabatów pociągnęłoby za sobą nieproporcjonalny wzrost składek niektórych państw członkowskich w latach 2021–2027. Aby tego uniknąć, obecne rabaty można by stopniowo znosić w znacznie dłuższym okresie niż przewidziała to Komisja w swoim wniosku z 2018 r.

Nowe zasoby własne stanowiłyby uzupełnienie tradycyjnych zasobów własnych, uproszczonych zasobów własnych opartych na podatku od wartości dodanej oraz wkładów krajowych, a także nowych zasobów własnych opartych na niepoddanych recyklingowi odpadach opakowaniowych z tworzyw sztucznych. Zasoby te będą się opierać na priorytetach i politykach UE mających na celu przeciwdziałanie zmianie klimatu, lecz również sprawiedliwe opodatkowanie w zglobalizowanym świecie.

Komisja jest zdecydowana skutecznie zrealizować założenia Zielonego Ładu. W tym kontekście ekologiczne zasoby własne mogłyby przyczynić się do odbudowy gospodarki i jednocześnie wspierać zieloną transformację europejskiej gospodarki i społeczeństwa. Warianty mogłyby obejmować zasoby własne oparte na systemie handlu uprawnieniami do emisji, ewentualnie obejmujące również sektory morski i lotniczy, oraz mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2.

Zasoby własne oparte na systemie handlu uprawnieniami do emisji, omówione podczas posiedzenia Rady Europejskiej w lutym 2020 r., pozwoliłyby państwom członkowskim uzyskiwać taką samą kwotę dochodów, jaką uzyskiwały w ostatnim czasie ze sprzedaży uprawnień na aukcjach. Wszelkie dochody z europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji przekraczające ten pułap trafiałyby do budżetu UE. Takie zasoby własne mogłyby generować dochody dla budżetu UE w wysokości około 10 mld EUR, w zależności od zmian w cenach uprawnień do emisji dwutlenku węgla i rozszerzenia systemu na inne sektory.

Jednocześnie ważne będzie zapewnienie, aby unijne przedsiębiorstwa konkurowały z przedsiębiorstwami spoza UE na równych warunkach. Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 pomógłby zapobiegać ucieczce emisji gazów cieplarnianych, która utrudnia działania UE na rzecz przejścia do społeczeństwa neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla. Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 mógłby przynieść dodatkowe dochody w wysokości od ok. 5 mld EUR do 14 mld EUR, w zależności od jego zakresu i kształtu.

Przedsiębiorstwa, które czerpią ogromne korzyści z jednolitego rynku UE i przetrwają kryzys, m.in. dzięki bezpośredniemu i pośredniemu wsparciu unijnemu i krajowemu, mogłyby przyczynić się do etapu odbudowy. Jedną z możliwości są zasoby własne oparte na działalności przedsiębiorstw. Takie zasoby, w zależności od ich struktury, mogłyby przynieść około 10 mld EUR rocznie.

Podatek cyfrowy opierałby się na działaniach OECD w zakresie opodatkowania osób prawnych o znaczącej obecności cyfrowej. Komisja aktywnie wspiera dyskusje prowadzone przez OECD i grupę G-20 i jest gotowa podjąć działania w przypadku braku globalnego porozumienia. Podatek cyfrowy nakładany na przedsiębiorstwa o obrotach powyżej 750 mln EUR mógłby przynieść do budżetu UE do 1,3 mld EUR rocznie.

Te nowe zasoby własne mogłyby pomóc sfinansować spłatę kapitału i odsetek finansowania rynkowego pozyskanego w ramach Next Generation EU. Jeśli nowe wkłady krajowe państw członkowskich na rzecz wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 zostaną wprowadzone do 2024 r., mogą być mniejsze – licząc według udziału w gospodarkach poszczególnych państw – niż płatności w 2020 r.

Wszystkie przepływy dochodów i płatności oparte na instrumencie Next Generation EU będą miały charakter dodatkowy w stosunku do środków przydzielonych podczas rocznej procedury budżetowej i w związku z tym nie będą miały wpływu na saldo budżetowe. Przepływy te, wraz z odsetkami, będą wyraźnie wykazywane w budżecie w celu zilustrowania ich tymczasowego i wyjątkowego charakteru oraz zapewnienia pełnej przejrzystości 9 .

Ponadto skutki gospodarcze pandemii koronawirusa podkreślają znaczenie zapewnienia Unii odpowiedniej przestrzeni fiskalnej na wypadek wstrząsów gospodarczych prowadzących do spadku dochodu narodowego brutto. Aby Unia miała wystarczający margines w ramach pułapów zasobów własnych do pokrycia swoich zobowiązań finansowych i zobowiązań warunkowych wymagalnych w danym roku, nawet w przypadku najbardziej niekorzystnego rozwoju sytuacji gospodarczej, Komisja proponuje stałe podwyższenie pułapów zasobów własnych do 1,46 % dochodu narodowego brutto UE w odniesieniu do zobowiązań oraz do 1,40 % w odniesieniu do płatności.

4.Wnioski – droga do szybkiego porozumienia w sprawie ambitnego budżetu na rzecz odbudowy Europy

W obecnych nadzwyczaj trudnych i niepewnych czasach Unia musi bardziej niż kiedykolwiek wcześniej pokazać, że jest gotowa do zdecydowanego działania i wyznaczenia drogi ku lepszej przyszłości. Porozumienie w sprawie ambitnego planu odbudowy, u którego podstaw leży budżet UE, daje Unii największe możliwe szanse powodzenia.

Instrument Next Generation EU pozwoli wykorzystać pełen potencjał budżetu UE w celu ożywienia gospodarki i zwiększenia stabilności, odporności i strategicznej autonomii Europy. W opracowywaniu tego instrumentu czerpano z doświadczeń Unii w zakresie korzystania z finansowania rynkowego i dodatkowo je poszerzono, aby osiągnąć wsparcie na taką skalę, jaka jest obecnie pilnie potrzebna.

Wzmocnione wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027 wyprowadzą Unię z kryzysu na ścieżkę długoterminowej odbudowy gospodarczej dzięki zapewnieniu niezbędnego finansowania pilnych potrzeb i długoterminowych inwestycji w transformację ekologiczną i cyfrową.

Powodzenie planu odbudowy gospodarczej zależeć będzie nie tylko od jego skali i ambicji, ale również od szybkości działania i umiejętności dostosowania reakcji do rozwoju sytuacji. W wielu obszarach Unii pilnie potrzebne jest wsparcie finansowe, aby uchronić firmy przed upadkiem i wspierać osoby najbardziej potrzebujące. Coraz mniej jest również czasu na uzgodnienie długoterminowych ram, ale wciąż nie jest za późno. Szybkie osiągnięcie porozumienia pozwoli na uruchomienie wzmocnionych programów na czas.

Komisja podziela determinację Parlamentu Europejskiego do zapewnienia płynnego przejścia do nowych, długoterminowych ram. Przedłużenie obecnych ram nie jest jednak alternatywą dla kompleksowego porozumienia w sprawie nowego, nowoczesnego, długoterminowego budżetu. Jest to jedyny sposób na wyposażenie Unii w nowe programy i narzędzia niezbędne do realizacji planu odbudowy gospodarczej. W najbliższych tygodniach działania międzyinstytucjonalne powinny zatem całkowicie koncentrować się na sfinalizowaniu Next Generation EU i nowych ram długoterminowych.

Komisja Europejska zwraca się do Rady Europejskiej i współprawodawców o szybkie przeanalizowanie tych wniosków z myślą o osiągnięciu porozumienia politycznego na szczeblu Rady Europejskiej do lipca. 

Dzięki szybkiej decyzji w sprawie wniosku dotyczącego zmiany obecnych ram finansowych będzie można natychmiast udostępnić dodatkowe środki na REACT-EU, Instrument Wsparcia Wypłacalności oraz Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju, które będą służyły zaspokojeniu pilnych potrzeb.

Komisja będzie następnie ściśle współpracować z Parlamentem Europejskim i Radą w celu sfinalizowania porozumienia w sprawie przyszłych długoterminowych ram i towarzyszących im programów sektorowych. Jeśli udałoby się zakończyć te prace na początku jesieni, nowy długoterminowy budżet mógłby zacząć obowiązywać i być motorem odbudowy gospodarczej w Europie od dnia 1 stycznia 2021 r.

Jak najszybsze podjęcie działań udowodni, że Unia jest gotowa zrobić wszystko, co konieczne, aby odbudować gospodarkę, ochronić źródła utrzymania wszystkich Europejczyków oraz inwestować w długoterminową transformację Europy w kierunku bardziej sprawiedliwej, ekologicznej i cyfrowej przyszłości.

mld EUR w cenach z 2018 r.

(1)      COM(2020) 456.
(2)      SWD(2020) 98.
(3)      O ile nie wskazano inaczej, kwoty wyrażono w cenach stałych z 2018 r.
(4)    W oparciu o ostrożne założenia co do spodziewanych mnożników oraz wyników osiąganych przez porównywalne instrumenty. Zmienność obecnej sytuacji gospodarczej może mieć jednak wpływ na rzeczywistą wysokość tych mnożników.
(5)    Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 17 kwietnia 2020 r. w sprawie skoordynowanych działań UE na rzecz walki z pandemią COVID-19 i jej skutkami, potwierdzona rezolucją Parlamentu Europejskiego z dnia 15 maja 2020 r. w sprawie nowych wieloletnich ram finansowych, zasobów własnych i planu naprawy gospodarczej.
(6)    Konkluzje przewodniczącego Rady Europejskiej po wideokonferencji członków Rady Europejskiej, 23 kwietnia 2020 r.
(7)    1,25 mld EUR ze środków powracających z instrumentów finansowych i 250 mln EUR z budżetu.
(8)      COM(2020) 22, COM(2020) 23.
(9)    Koszty finansowania zewnętrznego na potrzeby składnika dotacyjnego Next Generation EU zostaną pokryte z budżetu UE. Szacuje się, że w ramach finansowych na lata 2021–2027 koszty te wyniosą do 17,4 mld EUR.
Top

Bruksela, dnia 27.5.2020

COM(2020) 442 final

ZAŁĄCZNIK

do

KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW









Budżet UE napędza plan odbudowy Europy


INSTRUMENT NA RZECZ ODBUDOWY I ZWIĘKSZANIA ODPORNOŚCI

Cel: Wsparcie inwestycji i reform, aby zwiększyć odporność gospodarek UE i promować trwały wzrost gospodarczy

Mechanizm: Dotacje i pożyczki 

Potrzeby związane z kryzysem i spodziewany wpływ kryzysu

ØKryzys związany z COVID-19 będzie miał poważy wpływ na wszystkie państwa członkowskie UE. Jednak wpływ i skutki, jakie kryzys będzie miał w poszczególnych państwach członkowskich, będą różne. Celem Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności będzie poprawa odporności gospodarek państw członkowskich, łagodzenie gospodarczych i społecznych skutków kryzysu oraz wspieranie odbudowy gospodarczej, przy jednoczesnym promowaniu transformacji ekologicznej i cyfrowej, a tym samym uniknięcie kryzysu osłabiającego konwergencję między państwami członkowskimi.

ØKrótkoterminowy wpływ kryzysu związanego z COVID-19 będzie w znacznej mierze zależał od czasu trwania i dotkliwości środków izolacji, rodzaju produkcji i środków polityki gospodarczej wprowadzanych w celu złagodzenia bezpośredniego wpływu kryzysu. Średnio- i długoterminowe skutki kryzysu będą zależały od tego, jak szybko gospodarki państw członkowskich wyjdą z kryzysu, co z kolei zależy od ich odporności i od zdolności zastosowania odpowiednich środków przez państwa. Biorąc pod uwagę nierówne pozycje wyjściowe w budżecie oraz wyraźnie różne wskaźniki zakażeń i stopnia zagrożenia w zakresie zdrowia publicznego, istnieje realne ryzyko, że kryzys związany z COVID-19 będzie prowadził do dalszego pogłębienia się rozbieżności w UE. Byłoby to bardzo kosztowne pod względem gospodarczym, społecznym i politycznym, a w przypadku niepodjęcia działań naprawczych – nastąpiłby brak równowagi.

ØW ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności zapewnione zostanie szerokie wsparcie finansowe na rzecz inwestycji i reform, w tym w dziedzinie transformacji ekologicznej i cyfrowej, dzięki którym gospodarki staną się odporniejsze i lepiej przygotowane na przyszłość. Pomoże on państwom członkowskim stawić czoła wyzwaniom stojącym przed nimi w następstwie kryzysu w sposób jeszcze bardziej zdecydowany. Co ważne, pomoże on również zadbać o to, by te inwestycje i reformy koncentrowały się na wyzwaniach i potrzebach inwestycyjnych dotyczących transformacji ekologicznej i cyfrowej, a tym samym zapewni trwałą odbudowę. Instrument ten będzie zatem przeciwdziałał ewentualnym tendencjom długoterminowym w zakresie inwestycji w transformację ekologiczną i cyfrową naszych gospodarek, aby w następstwie kryzysu ta transformacja nie została odsunięta na drugi plan. Instrumentowi towarzyszyć będzie oferta szeroko zakrojonego wsparcia technicznego.

Wdrożenie

ØInstrument będzie miał znaczną siłę oddziaływania i będzie kluczowym programem instrumentu Next Generation EU w ramach zmienionych wieloletnich ram finansowych. Zapewni on dotacje i pożyczki na finansowanie potrzeb w zakresie inwestycji i reform.

ØInstrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności będzie osadzony w europejskim semestrze. Państwa członkowskie przedstawią krajowe plany odbudowy i zwiększania odporności w ramach swoich krajowych programów reform. Plany te będą zawierały plan inwestycji i reform danego państwa na nadchodzące lata, a także pakiety inwestycji i reform, które mają być finansowane w ramach instrumentu. Komisja dokona oceny planów na podstawie ich wpływu na trwałą konkurencyjność, odporność gospodarczą i społeczną, zrównoważony wzrost oraz ekologiczną i cyfrową transformację państw członkowskich.

ØPrzydział zasobów będzie odzwierciedlał cel instrumentu: ułatwienia trwałej odbudowy gospodarczej, zwiększenia odporności gospodarek UE i zmniejszenia różnic gospodarczych między państwami członkowskimi. Współfinansowanie krajowe nie będzie konieczne.

Komplementarność z polityką UE i politykami krajowymi

ØInstrument będzie częścią europejskiego semestru. Inwestycje przedstawione w ramach planów odbudowy gospodarki i zwiększenia odporności powinny być spójne z długoterminowymi strategiami Unii, a w szczególności z Europejskim Zielonym Ładem i transformacją cyfrową, krajowymi planami państw członkowskich w dziedzinie energii i klimatu, a w stosownych przypadkach także z planami w zakresie sprawiedliwej transformacji.

ØInstrument będzie stanowił uzupełnienie wsparcia na rzecz odbudowy służącej spójności (REACT-EU), które będzie ukierunkowane na kryzysowe działania naprawcze dotyczące – w perspektywie krótkoterminowej – rynków pracy, ochrony zdrowia oraz MŚP (wsparcie na utrzymanie płynności finansowej i wypłacalności) oraz niezbędne inwestycje w transformację ekologiczną i cyfrową, w celu zapewnienia natychmiastowego i bezpośredniego wsparcia dla gospodarek państw członkowskich. Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności będzie służył wspieraniu inwestycji i reform, które będą miały trwały wpływ na wydajność i odporność gospodarek państw członkowskich.

ØW swoich krajowych planach odbudowy gospodarki i zwiększania odporności państwa członkowskie wskażą finansowanie istniejące lub planowane w ramach innych polityk Unii oraz sposób zapewnienia komplementarności tych inwestycji. Decyzja o udzieleniu wsparcia finansowego państwu członkowskiemu w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności będzie uwzględniać środki finansowane z innych unijnych funduszy i programów, co pozwoli uniknąć podwójnego finansowania. Ponadto inwestycje i reformy, które będą korzystały z wkładu finansowego w ramach tego instrumentu, zostaną określone w kontekście europejskiego semestru, co zapewni przestrzeganie zasady dodatkowości i ułatwi monitorowanie ich wdrażania.

Aspekty finansowe

Pula środków finansowych należąca do Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności uruchomiona w ramach instrumentu Next Generation EU wyniesie 560 mld EUR, z czego 310 mld EUR przeznaczonych będzie na dotacje, a 250 mld EUR na pożyczki.

WSPARCIE NA RZECZ ODBUDOWY SŁUŻĄCEJ SPÓJNOŚCI

ORAZ TERYTORIOM EUROPY (REACT-EU)

Cel: Inwestycje w krótkoterminowe kryzysowe działania naprawcze

Mechanizm: Głównie dotacje

Potrzeby związane z kryzysem i spodziewany wpływ kryzysu

ØPolityka spójności będzie miała zasadnicze znaczenie dla zapewnienia zrównoważonej odbudowy, aby uniknąć pojawiania się asymetrii i rozbieżności między państwami członkowskimi i w ich obrębie. Zapewni ona wsparcie państwom członkowskim i regionom, które najbardziej ucierpiały z powodu pandemii COVID-19. Celem nowej inicjatywy REACT-EU jest wypełnienie luki między pierwszymi środkami reagowania a długoterminową odbudową.

ØREAC-UE zapewni dodatkowe finansowanie dla najważniejszych sektorów wspierających kryzysowe działania naprawcze, które będą konieczne do utworzenia podstaw ekologicznej, cyfrowej odbudowy gospodarki zwiększającej jej odporność.

ØObejmie to inwestycje mające na celu naprawę rynków pracy, między innymi przez dotacje na zatrudnienie, mechanizm zmniejszonego wymiaru czasu pracy i środki na rzecz zatrudnienia młodzieży, wsparcie dla systemów opieki zdrowotnej oraz dostarczanie koniecznej pomocy na utrzymanie płynności finansowej kapitału obrotowego małym i średnim przedsiębiorstwom. Pomoc taka będzie dostępna dla różnych sektorów gospodarki, w tym dla branży turystyki i kultury, które szczególnie ucierpiały w wyniku pandemii; w związku z tym, że sektory te stanowią bardzo dużą część niektórych gospodarek UE, które najbardziej ucierpiały w wyniku kryzysu związanego z COVID-19, REACT-EU może również zrównoważyć tendencje rosnących rozbieżności w Unii.

ØDodatkowe wsparcie można również wykorzystać do inwestowania w Europejski Zielony Ład i transformację cyfrową jako element kryzysowych środków naprawczych, aby wzmocnić w tych obszarach znaczne inwestycje, które już są prowadzone lub planowane w ramach programów spójności.

ØPandemia COVID-19 ma również poważny wpływ na najsłabszą część społeczeństwa. Dlatego część tych dodatkowych zasobów można również wykorzystać do wsparcia osób dotkniętych niedoborem żywności i deprywacją materialną.

Wdrożenie

ØProgramy w ramach polityki spójności na lata 2014–2020 są realizowane w normalnym tempie. Są one elastyczne i można je dostosowywać, w szczególności w następstwie zmian, jakie wprowadzono w ramach pakietów należących do inicjatywy inwestycyjnej w odpowiedzi na koronawirusa. Nadal będą wspierać wydatki w ramach kwalifikowalnych projektów do końca 2023 r.

ØW latach 2020, 2021 i 2022 obecne programy spójności otrzymają dodatkowe wsparcie na rzecz kluczowych kryzysowych środków naprawczych w ramach REACT-UE. Dodatkowe zobowiązania będą realizowane za pomocą zmian w programach lub nowych specjalnych programów przedstawianych przez państwa członkowskie i przyjmowanych przez Komisję.

ØZasoby dodatkowe będą przydzielane w zależności od dotkliwości skutków gospodarczych i społecznych kryzysu oraz względnej zamożności państw członkowskich. Utrzymana zostanie dodatkowa elastyczność zapewniana dzięki inicjatywom inwestycyjnym w odpowiedzi na koronawirusa. Inicjatywy te obejmują uproszczone procedury, możliwości przesunięć środków między różnymi funduszami i kategoriami regionów oraz złagodzenie przepisów dotyczących współfinansowania, co umożliwia finansowanie w całości z budżetu UE.

Komplementarność z polityką UE i politykami krajowymi

ØREACT-EU będzie uzupełniać Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności oraz istniejące wsparcie w ramach polityki spójności. Będzie on ukierunkowany w krótszej perspektywie na kryzysowe działania naprawcze związane z rynkami pracy, opieką zdrowotną i MŚP (pomoc na utrzymanie płynności finansowej w zakresie kapitału obrotowego) oraz inwestycje w transformację ekologiczną i cyfrową niezbędne do zapewnienia natychmiastowego i bezpośredniego wsparcia dla gospodarek państw członkowskich. Natomiast Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności będzie wspierał inwestycje i reformy, które będą miały trwały wpływ na wydajność i odporność gospodarki państw członkowskich. 

ØREAC-EU będzie również uzupełnieniem wniosków dotyczących przyszłych programów w ramach polityki spójności na lata 2021–2027. Wnioski te są dostosowywane w taki sposób, aby zapewniały silniejsze wsparcie dla inwestycji w obszarach takich jak odporność krajowych systemów opieki zdrowotnej, w branżach takich jak turystyka i kultura lub w zakresie środków na rzecz zatrudnienia młodzieży, kształcenia i umiejętności oraz środków na rzecz zwalczania ubóstwa wśród dzieci. Zapewnią również odpowiednie wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw. Umożliwią one większą elastyczność w odniesieniu do transferów między funduszami i wprowadzą nowe przepisy umożliwiające szybką reakcję w sytuacjach nadzwyczajnych. Przegląd przydziałów środków w ramach krajowej polityki spójności w 2024 r. zapewni odpowiednie dodatkowe wsparcie dla najbardziej potrzebujących państw członkowskich i regionów, z uwzględnieniem najnowszych dostępnych statystyk krajowych i regionalnych.

Aspekty finansowe

ØŚrodki na REACT-EU wyniosą 55 mld EUR, do zadeklarowania w latach 2020, 2021 i 2022.

PROGRAM INVEST EU,

(W TYM INSTRUMENT NA RZECZ INWESTYCJI STRATEGICZNYCH)

Cel: Uruchomienie inwestycji na wspieranie odbudowy i długoterminowego wzrostu, obejmujące utworzenie nowego instrumentu na rzecz promowania inwestycji w strategiczne europejskie łańcuchy wartości

Mechanizm: Finansowanie gwarancji budżetowej

Potrzeby związane z kryzysem i spodziewany wpływ kryzysu

ØProgram InvestEU doskonale nadaje się do zapewniania finansowania w sytuacjach nadzwyczajnych oraz udzielania wsparcia różnym obszarom polityki Unii w zakresie wychodzenia z głębokiego kryzysu gospodarczego. Pokazały to wyraźnie doświadczenia z wdrażania Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych i instrumentów finansowych – prekursorów InvestEU – w następstwie minionego kryzysu finansowego.

ØW dobie obecnego kryzysu przydział zasobów finansowych na rynku nie jest w pełni wydajny, a postrzegane ryzyko znacznie pogarsza przepływ inwestycji prywatnych. Na jakości informacji na temat rynku finansowego oraz zdolności kredytodawców do oceny rentowności przedsiębiorstw i projektów inwestycyjnych ciąży obecnie głęboka niepewność. W przypadku braku działań łagodzących może to doprowadzić do wszechobecnej awersji do podejmowania ryzyka wobec prywatnych projektów inwestycyjnych i przyczynić się do zapaści kredytowej. W takich okolicznościach szczególnie cenna jest kluczowa cecha Programu InvestEU, polegająca na ograniczaniu ryzyka projektów w celu przyciągnięcia finansowania prywatnego, i należy z niej korzystać.

ØWzmocniony Program InvestEU będzie w stanie zapewnić przedsiębiorstwom kluczowe wsparcie na etapie odbudowy, a jednocześnie zapewnić, aby inwestorzy w dużym stopniu koncentrowali się na średnio- i długoterminowych priorytetach polityki Unii, takich jak Europejski Zielony Ład i wyzwanie związane z cyfryzacją. Program ten zwiększy zdolność podejmowania ryzyka przez Grupę Europejskiego Banku Inwestycyjnego i krajowe banki prorozwojowe w ramach wsparcia odbudowy gospodarki.

ØProgram będzie dalej usprawniany za pomocą Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych, który będzie się koncentrował na budowaniu odpornych łańcuchów wartości zgodnie ze strategicznym programem Unii i nową strategią przemysłową przedstawioną przez Komisję. Projekty takie mogłyby obejmować ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania lub projekty o podobnych cechach, na przykład w przemyśle farmaceutycznym.

ØTaki instrument ma szczególne znaczenie w sytuacji pokryzysowej, ponieważ niektóre państwa członkowskie mogą nie dysponować środkami finansowymi na wspieranie takich projektów w ramach krajowej pomocy państwa, podczas gdy wiele projektów ma charakter transgraniczny i wymaga podejścia europejskiego. Nowy instrument pomoże przezwyciężyć te trudności.

Wdrożenie

ØWspółprawodawcy uzgodnili już charakterystykę czterech segmentów polityki w ramach InvestEU, jednak siła ich oddziaływania finansowego zostanie zwiększona. Zwiększona zostanie odpowiednio zdolność Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innych partnerów wykonawczych do zapewnienia finansowania.

ØNowy Instrument na rzecz Inwestycji Strategicznych będzie piątym segmentem Funduszu InvestEU jako ważna część pakietu na rzecz odbudowy. Instrument będzie wspierał tworzenie i rozwój silnych i odpornych łańcuchów wartości w całej UE. Dzięki ukierunkowaniu na unijne łańcuchy wartości instrument ten wzmocni strategiczną autonomię gospodarki Unii, zapewniając w ramach UE środki na zapewnienie dobrobytu i wzrostu przedsiębiorstw o strategicznym znaczeniu. Narzędzie to będzie ukierunkowane na przedsiębiorstwa mające siedzibę i działające w Unii Europejskiej, których działalność ma strategiczne znaczenie i wchodzi w zakres takich obszarów jak infrastruktura krytyczna i technologie krytyczne oraz świadczenie podstawowych usług zdrowotnych. Będzie on ponadto wspierać strategiczne łańcuchy wartości, na przykład w dziedzinie inteligentnej opieki zdrowotnej, przemysłowego internetu rzeczy, przemysłu niskoemisyjnego i cyberbezpieczeństwa. Takie operacje mogą być z natury bardziej ryzykowne w pokryzysowym otoczeniu działalności gospodarczej, gdyż podmioty wspierające są bardziej narażone na ryzyko po stronie popytu lub podaży. Inwestycje długoterminowe będą zatem odgrywać kluczową rolę we wzmacnianiu przedsiębiorstw realizujących projekty o dużym znaczeniu strategicznym. 

Komplementarność z polityką UE i politykami krajowymi

ØInstrument na rzecz Inwestycji Strategicznych będzie uzupełnieniem Instrumentu Wsparcia Wypłacalności w ramach Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych. Jako środek reagowania kryzysowego Instrument Wsparcia Wypłacalności jest wprowadzonym doraźnie instrumentem o działaniu natychmiastowym, mającym na celu zapewnienie wsparcia na zaspokojenie potrzeb w zakresie wypłacalności przedsiębiorstw najbardziej dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19 i odbudowania ich pozycji kapitałowej.

ØW przypadku Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych przyjęte zostanie bardziej perspektywiczne podejście, ukierunkowane na pomoc w budowie rynków po kryzysie przez koncentrowanie wsparcia na projektach mających znaczenie w kontekście osiągnięcia strategicznej autonomii w kluczowych łańcuchach wartości na jednolitym rynku dzięki wspieraniu zwiększania skali projektów umiejscowionych w UE na drodze inwestycji transgranicznych.

Aspekty finansowe

ØDodatkowy wkład finansowy z instrumentu Next Generation EU w wysokości 15,3 mld EUR na istniejące segmenty polityki i 15 mld EUR na Instrument na rzecz Inwestycji Strategicznych sprawi, że łączny przydział środków w ramach InvestEU wyniesie 30.3 mld EUR. Pozwoli to osiągnąć poziom gwarancji w wysokości 72 mld EUR, co umożliwi ogólny poziom inwestycji w wysokości do 400 mld EUR.

INSTRUMENT WSPARCIA WYPŁACALNOŚCI

Cel: Mobilizacja prywatnych inwestycji w celu zapewnienia wsparcia na utrzymanie wypłacalności rentownych przedsiębiorstw dotkniętych kryzysem

Mechanizm: Finansowanie gwarancji budżetowej

Potrzeby związane z kryzysem i spodziewany wpływ kryzysu

ØPrzedsiębiorstwa otrzymują obecnie znaczne wsparcie na utrzymanie płynności finansowej, które ma im pomóc w przetrwaniu kryzysu. Wsparcie to jest udzielane głównie z budżetów krajowych jako tymczasowe wsparcie w ramach pomocy państwa na rzecz gospodarki w kontekście COVID-19. W wyniku kryzysu coraz więcej przedsiębiorstw, które normalnie byłyby rentowne, doświadcza jednak problemów z wypłacalnością i wsparcie na utrzymanie płynności finansowej nie będzie wystarczające. Jest to częściowo związane z faktem, że wsparcie na utrzymanie płynności finansowej przybiera zazwyczaj formę pożyczek, co może prowadzić do dalszego osłabienia bilansu przedsiębiorstw, gdyż wiele przedsiębiorstw odnotowało w ostatnich latach stały wzrost dźwigni finansowej. Oznacza to, że wiele unijnych przedsiębiorstw wchodziło w kryzys ze stosunkowo niskim poziomem finansowym i w miarę postępowania recesji ich sytuacja w zakresie zysków i kapitału własnego prawdopodobnie szybko się pogorszy.

ØWstępne szacunki wskazują, że w przypadku urzeczywistnienia się scenariusza bazowego opisanego w prognozie z wiosny łączne straty poniesione przez firmy zatrudniające ponad 20 pracowników mogłyby do końca roku wynieść 720 mld EUR. W przypadku scenariusza warunków skrajnych straty te wzrosłyby do około 1,2 bln EUR. Firmy mogą częściowo przetrwać poniesione straty, opierając się na aktywach płynnych i kapitale obrotowym, w wielu przypadkach bufory te będą jednak niewystarczające. Z szacunków wynika, że – w zależności od tego, czy urzeczywistni się scenariusz bazowy czy scenariusz warunków skrajnych – do końca roku od 35 % do 50 % przedsiębiorstw zatrudniających ponad 20 pracowników może doświadczyć niedoborów kapitału obrotowego. Oznacza to, że w przypadku scenariusza niekorzystnego do 260 000 europejskich przedsiębiorstw, zatrudniających około 35 mln pracowników mogłoby doświadczyć niedoboru finansowania. Zasadniczo większość europejskich ekosystemów przemysłowych opiera się na złożonych łańcuchach dostaw rozmieszczonych w różnych państwach członkowskich na jednolitym rynku. W przypadku niepodjęcia działań wspomniane niedobory mogą prowadzić do przedłużającego się okresu niższego poziomu inwestycji i wyższego bezrobocia. Wpływ niedoboru kapitału będzie nierówny w poszczególnych sektorach, ekosystemach przemysłowych i państwach członkowskich, co będzie prowadziło do rozbieżności na jednolitym rynku i trwałej szkody dla naszego potencjału produkcyjnego i zdolności do wyjścia z recesji.

ØInstrument Wsparcia Wypłacalności jest nowym instrumentem wprowadzonym doraźnie utworzonym jako część Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych, aby uniknąć masowych przypadków niedoborów kapitału i ewentualnej niewypłacalności zwykle rentownych przedsiębiorstw w wyniku kryzysu związanego z COVID-19. Pomoże on zmobilizować prywatne zasoby, aby wspierać rentowne europejskie przedsiębiorstwa w rozwiązaniu problemów związanych z wypłacalnością. Instrument będzie tymczasowy, ukierunkowany wyłącznie i ściśle na usuwanie skutków COVID-19.

ØNiektóre państwa członkowskie będą w stanie wspierać te przedsiębiorstwa. W przypadku innych państw zdolność wsparcia ze strony państwa będzie bardziej ograniczona. Skutki gospodarcze pandemii COVID-19 różnią się również w poszczególnych państwach członkowskich. W przypadku niepodjęcia działań różnice takie doprowadziłyby do trwałego zaburzenia równych warunków działania i dalszego pogłębienia się różnic gospodarczych w Unii. Instrument Wsparcia Wypłacalności będzie stanowił przeciwwagę dla takich zaburzeń i przyczyni się do sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku.

Wdrożenie

ØInstrument Wsparcia Wypłacalności zapewni unijną gwarancję dla Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego w celu uruchomienia kapitału prywatnego, aby wspierać kwalifikujące się przedsiębiorstwa, które ucierpiały w wyniku kryzysu związanego z COVID-19.

ØPrzy zapewnieniu, by możliwość korzystania z gwarancji Unii miały wszystkie państwa członkowskie i sektory, korzystanie z gwarancji Unii byłoby ukierunkowane na państwa członkowskie i sektory, które najbardziej ucierpiały z wyniku kryzysu związanego z COVID-19, oraz na przedsiębiorstwa w państwach członkowskich, w których dostępność państwowego wsparcia na utrzymanie wypłacalności finansowej jest bardziej ograniczona.

ØGrupa Europejskiego Banku Inwestycyjnego wykorzysta gwarancję Unii na zmniejszenie ryzyka ponoszonego przez prywatnych inwestorów przy inwestowaniu w kwalifikujące się przedsiębiorstwa przez udzielanie gwarancji lub finansowania na rzecz instrumentów inwestycyjnych (funduszy zarządzanych prywatnie lub spółek specjalnego przeznaczenia), zarządzanych na warunkach komercyjnych, uruchamiając w ten sposób środki prywatne na wspieranie takich przedsiębiorstw. Umożliwi to kwalifikującym się przedsiębiorstwom pozyskanie nowego kapitału od inwestorów prywatnych, co umożliwi im wzmocnienie ich bazy kapitałowej i zmniejszenie ryzyka związanego z wypłacalnością. Taki pośredni system gwarantuje, że o tym, które przedsiębiorstwa będą wspierane, będą decydować wyłącznie niezależni zarządzający instrumentami inwestycyjnymi. Zaangażowanie sektora prywatnego jako potencjalnych inwestorów umożliwi bardziej ukierunkowane przekazywanie kapitału przedsiębiorstwom, które są rzeczywiście rentowne.

Komplementarność z polityką UE i politykami krajowymi

ØInstrument Wsparcia Wypłacalności stanowi natychmiastowe i doraźne uzupełnienie wzmocnionego segmentu MŚP w ramach InvestEU, zwiększonej puli środków w ramach polityki spójności, skierowanej do MŚP i Funduszu Gwarancyjnego COVID-19 ustanowionego przez Europejski Bank Inwestycyjny, oraz Instrumentu na rzecz Inwestycji Strategicznych w ramach InvestEU.

ØInstrument ten uzupełniałby polityki krajowe wprowadzane przez nieliczne państwa członkowskie, zapewniając dostępność wsparcia na rzecz wypłacalności w całej Unii. Warunki dotyczące tych instrumentów powinny być zgodne z zasadami pomocy państwa, aby zapewnić równe warunki działania i ułatwić ewentualne łączenie ich ze wsparciem udzielanym bezpośrednio przez państwa członkowskie, przy jednoczesnym należytym uwzględnieniu europejskiego charakteru tego instrumentu oraz komercyjnego zarządzania środkami finansowymi.

Aspekty finansowe

Dzięki puli środków finansowych w wysokości 31 mld EUR gwarancja UE w obecnych ramach finansowych zwiększy się o 66 mld EUR. Gwarancja ta umożliwi uruchomienie już od 2020 r. inwestycji o wartości około 300 mld EUR.

PROGRAM UE DLA ZDROWIA

Cel: Inwestycje w bezpieczeństwo zdrowia publicznego i odporność systemów ochrony zdrowia

Mechanizm: Dotacje i zamówienia

Potrzeby związane z kryzysem i spodziewany wpływ kryzysu

ØAmbitny, niezależny Program UE dla zdrowia będzie odzwierciedlał wnioski wyciągnięte z kryzysu związanego z COVID-19 i poprzednimi programami w dziedzinie zdrowia. Program ten może pomóc w budowie i przebudowie potencjału oraz zaopatrzenia w sprzęt i produkty lecznicze, zapewniając w ten sposób wsparcie w zakresie przyszłych wyzwań w dziedzinie zdrowia. Nowy program będzie kluczowym narzędziem pomagającym w wyposażeniu Europy na wypadek przyszłych zagrożeń zdrowia.

ØJego celem będzie stworzenie kompleksowych ram reagowania na takie zagrożenia dla zdrowia, utworzenie powiązań ze wszystkimi stosownymi programami UE dotyczącymi zdrowia oraz stworzenie nowych sposobów realizacji działań i zapewnienia dostępności medycznych środków przeciwdziałania i zasobów w sytuacjach poważnych zagrożeń zdrowia.

ØPierwszy filar programu obejmie kwestie bezpieczeństwa zdrowia publicznego. Będzie on umożliwiał stworzenie silnych, nie budzących zastrzeżeń od strony prawnej i dobrze przygotowanych ram prawnych w zakresie zapobiegania kryzysom zdrowotnym UE oraz gotowości i reagowania na nie. Takie ramy zwiększą krajowy i unijny potencjał w zakresie planowania awaryjnego i umożliwią państwom członkowskim razem stawiać czoła wspólnym zagrożeniom zdrowia, w szczególności z zagrożeniom transgranicznym (w tym z zagrożeniom spoza UE), w przypadku których interwencja UE może przynieść wymierne korzyści.

ØDrugi filar programu będzie dotyczył podejścia „Jedno zdrowie”, długoterminowej perspektywy poprawy efektów zdrowotnych poprzez skuteczne i integracyjne systemy opieki zdrowotnej w państwach członkowskich, lepszą profilaktykę i nadzór nad chorobami, promocję zdrowia, dostęp do opieki zdrowotnej, diagnostykę i leczenie, a także współpracę transgraniczną w dziedzinie zdrowia. 

ØNowy program obejmie również choroby niezakaźne. Od czasu pandemii COVID-19 okazało się, że mają one istotny wpływ na wskaźniki śmiertelności.

ØPonadto ambitne inicjatywy szczegółowe mogłyby być ukierunkowane na zwalczanie konkretnych chorób, na przykład zmniejszenie liczby przypadków raka szyjki macicy i grypy sezonowej. Pomogłyby one zapobiegać szkodom i kosztom, których można uniknąć, oraz zmniejszać nierówności pod względem stanu zdrowia i dostępu do opieki zdrowotnej.

Wdrożenie

ØProgram będzie opierać się na bieżących pracach, takich jak europejskie sieci referencyjne ds. chorób rzadkich i zapobiegania, gotowości i zarządzania kryzysowego w celu zapewnienia wystarczającej masy krytycznej i korzyści skali. Będzie służył wspieraniu pozytywnej konwergencji, promowania profilaktyki, integracji opieki osobistej i równego dostępu do opieki zdrowotnej.

ØProgram zapewni trwałe inwestycje w niezbędne struktury i narzędzia do celów wsparcia operacyjnego w UE, aby móc stawić czoła kryzysom zdrowotnym, zadbać o zapobieganie, gotowość i reagowanie oraz wspierać prawdziwą międzysektorową koordynację na szczeblu UE. Prace będą prowadzone w ścisłej współpracy z ECDC, EMA, EFSA lub ECHA, grupami ekspertów i laboratoriami referencyjnymi UE oraz organami międzynarodowymi, takimi jak Światowa Organizacja Zdrowia.

ØW oparciu o doradztwo naukowe Program UE dla zdrowia będzie zapewniał strategiczne udzielanie zamówień na produkty takie jak produkty biobójcze (środki odkażające), odczynniki do testów, wyposażenie ochronne, leki podstawowe, sprzęt medyczny, odczynniki diagnostyczne (np. wspomaganie oddychania, tomografy) oraz inne istotne produkty (takie jak przyrządy do iniekcji i sterylne bandaże). Jego celem będzie zapewnienie terminowego dostarczania odpowiednich środków zapobiegawczych w przypadku najpowszechniejszych chorób zakaźnych, dostępnych w razie potrzeby dla państw członkowskich. Program będzie również dostarczał zachęty do opracowywania, produkcji i rozprowadzania szczepionek w Unii oraz do wznawiania unijnej produkcji leków i farmaceutycznych składników czynnych/prekursorów.

ØNowy program będzie wspierał wysiłki rescEU na rzecz wzmocnienia europejskiego korpusu medycznego przez subsydiowanie stałych zespołów ekspertów. Dzięki wykorzystaniu doświadczenia w dziedzinie weterynarii będą z niego dotowani eksperci w dziedzinie zdrowia i logistyki oraz, w stosownych przypadkach, personel medyczny, który można by w każdej chwili zmobilizować i wysłać w dowolne miejsce w UE celem zapewnienia doradztwa i wiedzy fachowej. Zespoły otrzymają wsparcie w postaci wyposażenia (np. mobilne laboratoria).

ØProgram będzie również wspierał koordynację między dostępną w całej Unii infrastrukturą opieki zdrowotnej a potencjałem medycznym i weterynaryjnym. Mogłaby ona dotyczyć np. przygotowania do utworzenia europejskiej infrastruktury służącej do wymiany informacji na temat możliwości w zakresie intensywnej opieki medycznej. W ramach programu powstanie prosty system wspierania wspólnych transgranicznych zamówień na produkty, narzędzia i usługi, świadczący o wyraźnej unijnej wartości dodanej współpracy w zakresie systemów ochrony zdrowia.

ØProgram UE dla zdrowia pomoże wyodrębnić finansowanie na podstawowe interwencje w zakresie e-zdrowia, jako dodatek do środków przewidzianych na ten cel ramach programu „Cyfrowa Europa”. Do interwencji tych będzie się zaliczać wspieranie korzystania z danych na potrzeby opieki zdrowotnej, badań i kształtowania polityki (w kontekście europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia) za pomocą chmur obliczeniowych lub innych rodzajów infrastruktury oraz technologii wykorzystujących duże ilości danych, takich jak narzędzia sztucznej inteligencji. Program będzie wspierał zwiększone wykorzystanie telezdrowia, w tym upowszechnienie i wzmocnienie modelu telemedycyny europejskich sieci referencyjnych. Pomoże też ustanowić europejskie poziomy odniesienia i rozwiązania transnarodowe

Øoraz przyczyni się do zapobiegania chorobom, między innymi dzięki wspieraniu państw członkowskich w realizacji ich polityki i – w oparciu o ich wyraźne wytyczne techniczne i decyzje polityczne – w profilaktyce i promowaniu zdrowego trybu życia. Przyczyni się on również do gromadzenia przez służby, agencje UE oraz krajowe i międzynarodowe organy zajmujące się kwestiami zdrowia publicznego dostępnych źródeł informacji i danych wywiadowczych oraz właściwego dzielenia się nimi, a także będzie promować oparte na dowodach najlepsze praktyki w zakresie profilaktyki chorób i zarządzania nimi.

ØDziałania w zakresie profilaktyki będą oparte na prawdziwym podejściu „Jedno zdrowie” do chorób i będą obejmować poszerzanie wiedzy na temat rozwoju chorób odzwierzęcych i potencjalnych chorób odzwierzęcych oraz zrozumienie tych zagadnień.

ØProgram będzie służył wspieraniu działań na rzecz poprawy profilaktyki i kontroli zakażeń, szybkiego i prawidłowego badania i diagnozowania zakażeń, leczenia pacjentów przy zastosowaniu odpowiednich środków przeciwdrobnoustrojowych oraz ograniczania niewłaściwego i niebezpiecznego stosowania środków przeciwdrobnoustrojowych we wszystkich dziedzinach. Komponent międzynarodowy zapewni powiązanie europejskiej polityki w zakresie zdrowia publicznego z rozwojem na arenie międzynarodowej oraz właściwie uzupełni działania dotyczące kwestii o znaczeniu regionalnym i globalnym.

Komplementarność z polityką UE i politykami krajowymi

ØZgodnie z głównym założeniem program ma być katalizatorem nowych podejść zaczerpniętych z najlepszych praktyk lub innowacyjnych rozwiązań, lub wyników projektów badawczych, przez udzielanie pomocy w prowadzeniu badań pilotażowych i testowaniu na poziomie populacji podatnej przed udostępnieniem ogółowi społeczeństwa. Nowy program będzie również powiązany z Instrumentem na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności. Instrument ten będzie stanowił zachętę do przeprowadzania nowych reform, natomiast nowy Program UE dla zdrowia może wspierać koordynację ich wdrażania w państwach członkowskich.

ØCelem nowego programu będzie osiągnięcie wyników, które są bezpośrednio ukierunkowane na zdrowie. Pomoże to tworzyć synergie i uwzględniać kwestie zdrowia w innych unijnych programach, takich jak Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny Plus, „Horyzont Europa”, „Cyfrowa Europa”, Program na rzecz jednolitego rynku i wspólna polityka rolna. Nowy program będzie w szczególności działać wspólnie z rescEU, który koncentruje się na zdolnościach w zakresie bezpośredniego reagowania kryzysowego, gromadzeniu zapasów oraz rozmieszczaniu i wysyłaniu sprzętu i personelu w sytuacjach nadzwyczajnych, i uzupełniać jego działania przez zapewnienie niezbędnego wkładu w zdrowie publiczne.

ØProgram ten będzie polegał na współpracy z państwami członkowskimi, przy poszanowaniu podziału kompetencji określonego w art. 168 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, oraz w oparciu o istniejące mechanizmy współpracy, ze szczególnym uwzględnieniem aspektów strategicznych i transgranicznych.

ØKomplementarność z wynikami działań agencji działających w dziedzinie zdrowia skorzysta z inwestycji w ramach tego programu, w szczególności w kontekście wymiany najlepszych praktyk, protokołów dotyczących nadzoru lub programów budowania zdolności.

ØProgram ten będzie również wspierał wspólne wysiłki Unii i jej państw członkowskich na rzecz zapewnienia dostępności zasobów medycznych (leków, szczepionek, zasobów ludzkich, wyposażenia), w ścisłej współpracy z przyszłym programem rescEU.

Aspekty finansowe

ØDodatkowa pula środków finansowych uruchomiona przez instrument Next Generation EU wyniesie 7,7 mld EUR.

UNIJNY MECHANIZM OCHRONY LUDNOŚCI/ rescEU

Cel: Wzmocnienie zdolności reagowania unijnego mechanizmu ochrony ludności

Mechanizm: Dotacje i zamówienia

Potrzeby związane z kryzysem i spodziewany wpływ kryzysu

ØWzmocnione zdolności Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności/rescEU umożliwią UE i państwom członkowskim lepsze przygotowanie i możliwość szybkiego i elastycznego reagowania w sytuacjach kryzysowych, w szczególności tych o poważnych skutkach, z uwagi na potencjalne zakłócenia, jakie mogą powodować one w naszych gospodarkach i społeczeństwach, jak widać wyraźnie na przykładzie sytuacji nadzwyczajnej związanej z COVID-19. Chociaż są one stosunkowo rzadkie, sytuacje nadzwyczajne oraz katastrofy i kataklizmy na dużą skalę mogą powodować poważne i długotrwałe szkody w naszych gospodarkach i społeczeństwach, w związku z czym wymagają znacznie wyższego poziomu planowania i gotowości.

ØW oparciu o doświadczenia wyniesione z kryzysu zwiększone zdolności rescEU powinny umożliwić UE rozwinąć i posiąść zdolności w zakresie gromadzenia zapasów oraz odpowiednie zdolności w zakresie wysyłania (takie jak obiekty magazynowe, środki transportu i ogólne wsparcie logistyczne).

ØAby zapewniać skuteczną ogólną reakcję UE na sytuacje nadzwyczajne na dużą skalę, rescEU wymaga maksymalnej elastyczności i rzeczywistej zdolności działania na szczeblu UE, w tym elastyczności budżetowej i operacyjnej oraz usprawnienia, w sytuacjach, gdy przytłoczone sytuacją państwa członkowskie nie są w stanie tego dokonać.

ØUlepszony program zapewni również Unii zdolności i sprawną infrastrukturę logistyczną, która może dopasować się do różnych rodzajów sytuacji nadzwyczajnych, w tym tych, które mają aspekt związany z medycyną. Chodziłoby tu o mechanizmy, które pozwoliłyby UE:

·nabywać, najmować, brać w leasing i gromadzić określone zdolności rescEU;

·sprowadzać produkty i personel spoza UE oraz rozmieszczać ten personel i te produkty w UE;

·szybko transportować produkty i personel z kilku punktów w całej UE do innych punktów, w których ich potrzeba. Wiedzę fachową o zastosowaniu międzynarodowym w zakresie wszystkich rodzajów klęsk żywiołowych (w tym „lotnych ekspertów medycznych” – lekarzy specjalistów, pielęgniarek, epidemiologów, lekarzy specjalistów intensywnej terapii oraz zintegrowanych i odpowiednio wyposażonych zespołów ratownictwa medycznego);

·szybko przenosić ofiary katastrofy/pacjentów do miejsca, w którym mogą otrzymać najskuteczniejszą opiekę, gdy zdolności lokalne i krajowe są przeciążone. Infrastruktura taka będzie obejmować system dostępnych placówek opieki we wszystkich państwach członkowskich.

ØMechanizm ten będzie obejmował usprawniony, zintegrowany i dostępny dla wszystkich państw członkowskich system komunikacji w czasie rzeczywistym, aby w dowolnym momencie można było w krótkim czasie uruchomić odpowiednie zasoby.

ØWzmocniony zostanie również międzynarodowy komponent gotowości i reagowania, aby zdolności można było również wykorzystywać poza UE.

Wdrożenie

ØUE będzie mogła bezpośrednio zamówić, finansować i uruchamiać odpowiednie strategiczne zdolności rescEU, magazyny logistyczne i transport logistyczny, a także wzajemnie połączoną infrastrukturę zarządzania informacjami w sytuacjach nadzwyczajnych. Będą one mogła służyć we wszelkiego rodzaju sytuacjach nadzwyczajnych i być wykorzystywane pod auspicjami rescEU. Te zdolności strategiczne będą uzupełniały zdolności państw członkowskich. Powinny one być tak rozmieszczone na terytorium kilku państw członkowskich UE, aby w przypadku sytuacji nadzwyczajnej zapewnić ich faktyczną dostępność. Z budżetu UE pokrywane były by koszty wejścia/wyjścia/transportu oraz koszty przechowywania i koszty finansowe.

ØKomisja powinna być w stanie nabyć, wynająć lub wziąć w leasing zdolności transportowe i logistyczne (wielofunkcyjny most powietrzny/zdolność transportową). Pozwoliłoby to UE reagować na wszelkiego rodzaju sytuacje nadzwyczajne w UE i w państwach trzecich (w tym w zakresie medycyny: przenoszenie ofiar klęsk żywiołowych, pacjentów, lekarzy, europejskich zespołów medycznych, repatriantów oraz wszelkiego rodzaju ładunków związanych z reagowaniem w sytuacjach nadzwyczajnych). Magazynowanie pomocy i zdolność transportowa powinny być ze sobą strategicznie powiązane w celu zwiększenia szybkości dostaw i zapewnienia prawidłowego funkcjonowania łańcucha dostaw.

ØProcedury administracyjne będą ograniczone do minimum, aby zmniejszyć obciążenia i opóźnienia w rozmieszczaniu zasobów, co ma kluczowe znaczenie w sytuacjach nadzwyczajnych.

ØMechanizm rescEU będzie uwzględniał przepisy pozwalające na elastyczność budżetową, obejmujące wieloletnie programowanie w zakresie komponentu zapobiegania i gotowości oraz zapewniające natychmiastową dostępność i elastyczność funduszy na reagowanie. Jak jasno pokazał kryzys związany z COVID-19, sytuacje nadzwyczajne z natury są nieprzewidywalne i nie dają się rozłożyć równomiernie w okresie programowania, jednak w przypadku ich wystąpienia szybkość reakcji ma zasadnicze znaczenie.

Komplementarność z polityką UE i politykami krajowymi

ØWzmocniony Unijny Mechanizm Ochrony Ludności/rescEU będzie podstawowym elementem bardziej zintegrowanego podejścia do zarządzania sytuacjami nadzwyczajnymi. Wraz z udoskonalonym Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego będzie on punktem kompleksowej obsługi odpowiedzialnym za zarządzanie strategicznymi zdolnościami UE i zapewniającym szybkie i skuteczne reagowanie na wszelkiego rodzaju sytuacje kryzysowe na dużą skalę.

ØBędzie on służył wszystkim państwom członkowskim w różnych sektorach, dzięki różnym rodzajom strategicznych zdolności rescEU, w zależności od sytuacji kryzysowej. Z uwagi na fakt, że dysponuje on własnymi zdolnościami logistycznymi, powinien być w stanie przenosić towary, personel medyczny i pacjentów w stopniu wymaganym przez przytłoczone sytuacją państwo, wnosząc na czas wymierną unijną wartość dodaną.

ØZapewniona zostanie komplementarność Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności (rescEU), w szczególności w zakresie gromadzenia rezerw w sytuacjach nadzwyczajnych, z innymi działaniami w zakresie gotowości finansowanymi przez UE. Będzie ona oparta na konkretnych kryteriach, takich jak kategorie danych pozycji (potrzeby specjalistyczne, ogólne potrzeby, pozycje do użytku służb interwencyjnych itp.).

Aspekty finansowe

ØDodatkowa pula środków finansowych uruchomionych przez instrument Next Generation EU na potrzeby rescEU wyniesie 2 mld EUR.

Top