EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52020XC0403(02)

Komunikat Komisji Wytyczne w sprawie pomocy UE w sytuacji nadzwyczajnej dotyczące współpracy transgranicznej w zakresie opieki zdrowotnej związanej z kryzysem wywołanym epidemią COVID-19 2020/C 111 I/01

C/2020/2153

OJ C 111I , 3.4.2020, p. 1–5 (BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, HR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)

3.4.2020   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

CI 111/1


KOMUNIKAT KOMISJI

Wytyczne w sprawie pomocy UE w sytuacji nadzwyczajnej dotyczące współpracy transgranicznej w zakresie opieki zdrowotnej związanej z kryzysem wywołanym epidemią COVID-19

(2020/C 111 I/01)

1.   Cel i zakres stosowania

Pandemia COVID-19 obciążyła już silnie systemy opieki zdrowotnej w wielu państwach członkowskich UE. Wiele z tych państw obawia się, że nie wystarczy miejsc intensywnej terapii. Pracownicy służby zdrowia są przepracowani i w wielu placówkach opieki zdrowotnej występuje coraz większy niedobór siły roboczej. Wiele państw prosi UE i inne państwa członkowskie o pomoc w sytuacji nadzwyczajnej. Niektóre państwa odpowiedziały już na ten apel. Niedawne regionalne inicjatywy dotyczące współpracy szpitalnej w zakresie leczenia pacjentów z COVID-19 – zaoferowanie przez kilka niemieckich landów i Luksemburg intensywnej terapii i leczenia szpitalnego włoskim i francuskim pacjentom – przyczyniają się do ratowania życia i łagodzenia presji na obciążone systemy opieki zdrowotnej poprzez zapewnienie miejsc intensywnej terapii. Jest to obiecujący i ważny sygnał solidarności europejskiej. Ze względu na wyjątkowe sytuacje nadzwyczajne uzasadnione jest bardziej skoordynowane podejście w transgranicznej opiece zdrowotnej (1).

Komisja Europejska wzywa krajowe, regionalne i lokalne organy ds. ochrony zdrowia do pełnego wykorzystania:

istniejących struktur i mechanizmów współpracy na rzecz pomocy pacjentom potrzebującym intensywnej opieki poprzez oferowanie dostępnych miejsc w szpitalach, oraz

dostępnych pracowników medycznych, którzy stanowią podstawę naszych systemów opieki zdrowotnej, i umożliwienia im dzielenia się wiedzą fachową i umiejętnościami we współpracy transgranicznej;

aby pomóc przeciążonym placówkom opieki zdrowotnej w państwach członkowskich w potrzebie, o ile nie zagraża to funkcjonowaniu ich własnych systemów opieki zdrowotnej.

Komisja Europejska jest w pełni zaangażowana we wspieranie organów ds. ochrony zdrowia poprzez:

koordynowanie potrzebnych i oferowanych miejsc intensywnej terapii dla pacjentów i odpowiednio wykwalifikowanego personelu medycznego za pośrednictwem Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia oraz systemu wczesnego ostrzegania i reagowania (EWRS);

koordynowanie i współfinansowanie transgranicznego transportu ratunkowego pacjentów i odpowiednio wykwalifikowanych zespołów personelu medycznego, gdy państwa członkowskie zwracają się o pomoc za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności;

zapewnienie jasności w kwestii zwrotu kosztów opieki zdrowotnej poniesionych w związku z leczeniem w innym państwie członkowskim, zgodnie z przepisami w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

zapewnienie jasności w zakresie uzgodnień dotyczących transgranicznej mobilności pacjentów: przekazywanie dokumentacji pacjentów, ciągłość opieki i wzajemne uznawanie recept zgodnie z dyrektywą w sprawie transgranicznej opieki zdrowotnej;

zachęcanie lokalnych, regionalnych i krajowych organów ds. ochrony zdrowia do korzystania, w stosownych przypadkach, z dwustronnych i regionalnych porozumień i punktów kontaktowych, w celu odciążenia oddziałów intensywnej opieki medycznej nad pacjentami z COVID-19 w sąsiednim regionie;

zachęcanie państw członkowskich lub specjalistycznych organizacji pozarządowych do wysyłania odpowiednio wykwalifikowanych zespołów personelu medycznego za granicę.

2.   Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia koordynujący pomoc transgraniczną w zakresie opieki zdrowotnej

Unijny Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia (2), złożony z przedstawicieli państw członkowskich i któremu przewodniczy Komisja, wspiera wymianę informacji oraz koordynację gotowości i reagowania na poważne transgraniczne zagrożenia dla zdrowia.

Komisja, za pośrednictwem unijnego Komitetu ds. Bezpieczeństwa Zdrowia i systemu wczesnego ostrzegania i reagowania, ułatwi koordynację wniosków dotyczących pomocy w zakresie transgranicznej opieki zdrowotnej. Wnioski o pomoc mogą dotyczyć miejsc intensywnej terapii, leczenia i transferu pacjentów oraz odpowiednio wykwalifikowanych zespołów personelu medycznego.

Za pośrednictwem EWRS właściwy organ państwa członkowskiego, które potrzebuje pomocy, powiadamia państwa członkowskie i Komisję Europejską. Organy krajowe określają kryteria, na podstawie których można ubiegać się o pomoc UE.

Państwa członkowskie, które są w stanie zaoferować pomoc, mogą odpowiedzieć na wniosek za pośrednictwem EWRS. Po przyjęciu oferty współpracujące państwa członkowskie koordynują wsparcie bezpośrednio ze sobą oraz ze szpitalami w zakresie szczegółów dotyczących wsparcia.

Komisja będzie regularnie aktualizować tabelę podsumowującą wnioski i oferowaną dostępną pomoc, a Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia będzie na bieżąco informowany.

3.   Transport ratunkowy pacjentów: koordynacja i współfinansowanie

Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) zapewnia całodobową usługę przez siedem dni w tygodniu, która umożliwia koordynację i współfinansowanie niezbędnego transportu medycznego.

Gdy państwa członkowskie zwracają się o taką pomoc, ERCC uruchamia Unijny Mechanizm Ochrony Ludności zgodnie ze swoimi standardowymi procedurami (3).

4.   Zwrot kosztów leczenia pacjenta w państwie członkowskim prowadzącym leczenie

Pokrycie kosztów opieki zdrowotnej będzie regulowane przepisami w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (4).

Pacjenci, którzy muszą być przewiezieni do szpitala w sąsiednim lub innym państwie członkowskim oferującym pomoc, powinni w zwykłych okolicznościach posiadać uprzednią zgodę właściwej instytucji zabezpieczenia społecznego. Nie jest to praktyczne z uwagi na pandemię COVID-19 i sytuację nadzwyczajną.

W związku z sytuacją kryzysową w sektorze publicznym Komisja wzywa państwa członkowskie do przyjęcia pragmatycznego podejścia do pacjentów wymagających pilnej opieki i rozważenia udzielenia ogólnej uprzedniej zgody w celu zapewnienia pokrycia wszystkich wydatków poniesionych przez podmiot świadczący opiekę zdrowotną.

Zaleca się, aby wystarczyło upewnienie się przez właściwe państwo członkowskie, że pacjent posiada dokument poświadczający, że jest ubezpieczony w momencie przyjęcia do szpitala, lub dowolne inne praktyczne ustalenia uzgodnione przez zainteresowane państwa członkowskie. Niniejsze wytyczne mają zastosowanie do opieki zdrowotnej w nagłych wypadkach tylko w kontekście pandemii COVID-19.

W przypadku pacjentów, którzy nadal mają dostęp do niewymagającej pilnego działania planowej opieki zdrowotnej, zasadniczo stosuje się zwykłe procedury leczenia w innym państwie członkowskim (5).

5.   Rozwiązania w zakresie opieki zdrowotnej dla pacjentów transgranicznych

Państwa członkowskie powinny udostępniać kartoteki pacjentów i e-recepty za pośrednictwem MyHealth@EU, w przypadku korzystania z tych usług (6). Ponadto pacjenci powinni otrzymać kopię swojej dokumentacji medycznej, aby ułatwić ich leczenie w innym państwie członkowskim oraz dalsze leczenie w kraju zamieszkania.

Organy ds. ochrony zdrowia mogą wymagać podjęcia dodatkowych kroków w celu zapewnienia ciągłości opieki, biorąc pod uwagę możliwe różnice w protokołach leczenia po obu stronach granicy.

Ogólna zasada wzajemnego uznawania recept ma zastosowanie zgodnie z dyrektywą w sprawie transgranicznej opieki zdrowotnej (7).

Krajowe punkty kontaktowe ds. transgranicznej opieki zdrowotnej mogą udzielać ogólnych informacji pacjentom transgranicznym (8).

6.   Swobodny przepływ pacjentów przez granice wewnętrzne

W przypadku obywateli UE nadal obowiązują zasady określone w dyrektywie w sprawie swobodnego przemieszczania się (9). Pacjentom wymagającym pilnej opieki w placówce opieki zdrowotnej w innym państwie członkowskim nie należy odmawiać wjazdu, jeżeli istnieją tymczasowe kontrole na granicach wewnętrznych. Pacjenci udający się do innego państwa członkowskiego w celu leczenia w przypadkach nienagłych powinni sprawdzić, czy kontrole graniczne umożliwią im podróż.

Usługi transportu ratunkowego powinny mieć pierwszeństwo w ramach systemu transportowego (poprzez „uprzywilejowane korytarze” (10) zgodnie z wytycznymi w zakresie COVID-19 dotyczącymi środków zarządzania granicami).

Należy wprowadzić odpowiednie środki bezpieczeństwa w stosunku do osób, które zidentyfikowano jako stwarzające zagrożenie dla zdrowia publicznego w związku z COVID-19.

7.   Współpraca w zakresie transgranicznej opieki zdrowotnej w regionach przygranicznych

UE wspiera współpracę i integrację systemów opieki zdrowotnej w regionach przygranicznych za pomocą programów Interreg (np. wzdłuż granicy francusko-belgijskiej utworzono siedem stref zorganizowanego dostępu do transgranicznej opieki zdrowotnej; centra kontroli kryzysowej w Dolnej Austrii, kraju południowoczeskim i południowomorawskim są powiązane w czasie rzeczywistym, aby umożliwić transgraniczne wysyłanie karetek pogotowia ratunkowego w ramach inicjatywy „Healthacross”; w górnym biegu Renu w ramach współpracy między przygranicznymi regionami Francji, Niemiec i Szwajcarii projekt TRISAN koordynuje działania służące nawiązywaniu kontaktów w celu podnoszenia kwalifikacji specjalistów w sektorze opieki zdrowotnej).

Kilka projektów realizowanych w regionach Interreg przyczynia się obecnie do bardziej skoordynowanego podejścia do pandemii. W euroregionie Moza-Ren (NL/BE/D) w obszarze Maastricht–Akwizgran–Liège–Hasselt ustanowiono trójstronne centrum zarządzania kryzysowego (Task Force Corona). Transgraniczny szpital Cerdanya (ES) między Francją i Hiszpanią współpracuje z francuskimi szpitalami, aby dzielić się potencjałem i personelem w zakresie intensywnej terapii, współpracując z policją graniczną w celu zapewnienia dostępu pacjentom i pracownikom służby zdrowia.

Państwa członkowskie oraz władze regionalne i lokalne powinny w maksymalnym stopniu wykorzystywać elastyczność oferowaną przez programy Interreg, aby stawić czoła wyzwaniom związanym z pandemią. Wiele regionów przygranicznych ma już historię i struktury współpracy, w tym w dziedzinie zdrowia, co należy teraz w pełni wykorzystać, aby pomóc sobie nawzajem w duchu solidarności europejskiej.

8.   Ponadgraniczna współpraca personelu medycznego

Swobodny przepływ pracowników służby zdrowia

Pracownicy o krytycznym znaczeniu muszą mieć możliwość docierania do miejsca pracy bez zbędnej zwłoki. Państwa członkowskie powinny ułatwiać bezproblemowe przekraczanie granicy pracownikom służby zdrowia i umożliwiać im swobodny dostęp do pracy w placówce opieki zdrowotnej w innym państwie członkowskim (11).

Zespoły ratownictwa medycznego

W odpowiedzi na wnioski o pomoc państwa członkowskie lub wyspecjalizowane organizacje pozarządowe mogą wysyłać za granicę odpowiednio wykwalifikowane zespoły personelu medycznego.

Osiem europejskich zespołów ratownictwa medycznego jest już akredytowanych przez WHO lub jest w trakcie takiej akredytacji w zakresie międzynarodowej pomocy w zarządzaniu kryzysowym, którą można stosować w odpowiedzi na wniosek za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Istniejący potencjał jest obecnie ograniczony, ponieważ w większości przypadków personel może być już w pełni zatrudniony w kraju pochodzenia. Europejskie zespoły medyczne można by jednak rozszerzyć poprzez uruchomienie dodatkowego wsparcia finansowego UE.

Uznawanie kwalifikacji zawodowych pracowników służby zdrowia

Wiele zawodów medycznych, takich jak lekarze posiadający podstawowe wykształcenie medyczne, szereg specjalizacji medycznych, np. w zakresie chorób układu oddechowego, immunologii lub chorób zakaźnych, a także pielęgniarki odpowiedzialne za opiekę ogólną, opiera się na minimalnej harmonizacji na mocy dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (12). W przypadku tymczasowego i okazjonalnego świadczenia usług może być wymagane jedynie zwykłe oświadczenie dotyczące tych specjalistów bez konieczności oczekiwania na decyzję organów przyjmującego państwa członkowskiego. W przypadku innych pracowników służby zdrowia może mieć miejsce procedura wzajemnego uznawania, jeżeli właściwe organy uznają za konieczne porównanie treści szkolenia.

Dyrektywa w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych określa maksymalne wymogi w odniesieniu do pracowników służby zdrowia pragnących przemieszczać się w obrębie UE; nie zobowiązuje ona państw członkowskich do nakładania ograniczeń w odniesieniu do procedur uznawania i w związku z tym nie uniemożliwia państwom członkowskim stosowania bardziej liberalnego podejścia do traktowania pracowników służby zdrowia przybywających w celu świadczenia usług lub podejmowania działalności gospodarczej, na przykład poprzez zniesienie wymogu złożenia uprzedniego oświadczenia i wstępnego sprawdzenia kwalifikacji lub stosowanie krótszych terminów rozpatrywania wniosków, wymaganie mniejszej liczby dokumentów niż zwykle, niewymaganie uwierzytelnionych tłumaczeń ani nienaleganie na stosowanie środka wyrównawczego w przypadku, gdy przyjmujące państwo członkowskie uzna, że nie istnieje żadne poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa pacjentów.

Można zapewnić dalsze wytyczne Komisji dotyczące aspektów istotnych dla transgranicznej mobilności pracowników służby zdrowia.

Dzielenie się wiedzą kliniczną i specjalistyczną w UE: COVID19 CMSS (system wsparcia zarządzania klinicznego)

Zachęca się właściwe organy państw członkowskich i pracowników służby zdrowia do korzystania z systemu wsparcia zarządzania klinicznego (COVID19 CMSS) w celu zapewnienia szybkiej wymiany wiedzy i doświadczenia między klinicystami z UE i EOG na temat sposobów zarządzania pacjentami z poważnymi symptomami COVID-19. Każdy klinicysta pracujący w szpitalu leczącym złożone przypadki COVID-19 może mieć dostęp do tego systemu konferencji internetowych i może uzyskać wsparcie specjalnego działu pomocy technicznej, wysyłając e-mail na adres SANTE-COVID-CLINICIANS-NETWORK@ec.europa.eu.

9.   Pomoc finansowa na rzecz współpracy w zakresie transgranicznej opieki zdrowotnej

UE oferuje pomoc finansową za pośrednictwem Funduszu Solidarności państwom członkowskim dotkniętym zagrożeniem zdrowia publicznego (13).

Wydatki na opiekę zdrowotną są również wydatkami kwalifikowalnymi w ramach funduszy strukturalnych na rzecz krajów i regionów, a w ramach skoordynowanej reakcji gospodarczej na epidemię Covid-19 zapewniono dalszą elastyczność w zakresie przenoszenia środków.

Prawdopodobnie wkrótce zostaną udostępnione dodatkowe środki finansowe z budżetu UE za pośrednictwem instrumentu na rzecz wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych (ESI) pod warunkiem zatwierdzenia przez władze budżetowe. Oczekuje się, że fundusze przekazywane za pośrednictwem ESI będą obejmować współpracę transgraniczną w celu złagodzenia presji na systemy opieki zdrowotnej w najbardziej dotkniętych regionach UE. W szczególności transport pacjentów w potrzebie do szpitali transgranicznych, które mogą oferować wolny potencjał, wymianę pracowników medycznych, przyjmowanie pacjentów zagranicznych lub inne rodzaje wzajemnego wsparcia oraz tworzenie tymczasowych placówek opieki zdrowotnej.


(1)  Transgraniczna opieka zdrowotna jest zdefiniowana w dyrektywie w sprawie transgranicznej opieki zdrowotnej jako opieka zdrowotna świadczona lub przepisana w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie ubezpieczenia; nie dotyczy to wyłącznie opieki zdrowotnej świadczonej w sąsiednim państwie członkowskim.

(2)  Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1082/2013/UE z dnia 22 października 2013 r. w sprawie poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia (Dz.U. L 293 z 5.11.2013, s. 1).

(3)  https://ec.europa.eu/echo/what/civil-protection/mechanism_en

(4)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. L 166 z 30.4.2004, s. 1).

(5)  https://europa.eu/youreurope/citizens/health/planned-healthcare/index_pl.htm

(6)  CZ, EE, FI, HR, LU, MT, PT. Więcej informacji można znaleźć na stronie https://ec.europa.eu/health/ehealth/electronic_crossborder_healthservices_pl

(7)  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (Dz.U. L 88 z 4.4.2011, s. 45).

(8)  https://ec.europa.eu/health/sites/health/files/cross_border_care/docs/cbhc_ncp_en.pdf

(9)  Dyrektywa 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich; rozporządzenie (UE) nr 492/2011 w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii (Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 77).

(10)  https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/what-we-do/policies/european-agenda-migration/20200316_covid-19-guidelines-for-border-management.pdf

(11)  Komunikat w sprawie wytycznych dotyczących korzystania ze swobodnego przepływu pracowników – C(2020) 2051 final.

(12)  Dyrektywa 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (Dz.U. L 255 z 30.9.2005, s. 22).

(13)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/461 z dnia 30 marca 2020 r. zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 2012/2002 w celu zapewnienia pomocy finansowej państwom członkowskim i państwom prowadzącym negocjacje w sprawie przystąpienia do Unii znacząco dotkniętym w związku z poważnym stanem zagrożenia zdrowia publicznego (Dz.U. L 99 z 31.3.2020, s. 9).


Top