EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52017DC0034

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Znaczenie przetwarzania odpadów w energię w gospodarce o obiegu zamkniętym

COM/2017/034 final

Bruksela, dnia 26.1.2017

COM(2017) 34 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Znaczenie przetwarzania odpadów w energię w gospodarce o obiegu zamkniętym


1.Wprowadzenie

W dniu 2 grudnia 2015 r. Komisja przyjęła plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, 1 oferujący program zmian uwzględniających stworzenie znaczącej liczby nowych miejsc pracy i potencjał wzrostu oraz mający na celu rozwijanie zrównoważonych wzorców produkcji i konsumpcji, zgodnie ze zobowiązaniami UE podjętymi w ramach programu działań na rzecz zrównoważonego rozwoju do roku 2030.

W planie działania podkreślono, że przejście na gospodarkę o obiegu w większym stopniu zamkniętym wymaga podjęcia działań obejmujących cały cykl życia produktów: od produkcji do tworzenia rynków dla surowców „wtórnych” (tj. pochodzących z odpadów). Gospodarowanie odpadami jest jednym z głównych obszarów, w których potrzebne są dalsze, możliwe do osiągnięcia, usprawnienia: do najważniejszych celów określonych zarówno w planie działania, jak i w pakiecie legislacyjnym dotyczącym odpadów 2 zalicza się poprawę zapobiegania powstawaniu odpadów, ich ponownego wykorzystywania i recyklingu.

Osiągnięcie tych celów może przyczynić się do uwolnienia konkretnych możliwości gospodarczych, a także do poprawy dostaw surowców dla przemysłu, stworzenia lokalnych miejsc pracy i potwierdzenia roli Europy jako lidera w sektorze zielonych technologii, który ma sprawdzony potencjał wzrostu, również na szczeblu międzynarodowym. W UE produkcja towarów i usług związanych ze środowiskiem w przeliczeniu na jednostkę dochodu krajowego brutto wzrosła o ponad 50 % w ciągu ostatnich dziesięciu lat i wskaźnik zatrudnienia związany z tą produkcją wzrósł do ponad 4 milionów ekwiwalentów pełnego czasu pracy 3 . Na szczeblu globalnym Bank Światowy szacuje, że w ciągu najbliższych 10 lat zostanie zainwestowanych 6 bln EUR w czyste technologie w krajach rozwijających się, z czego około 1,6 bln EUR przeznaczą na MŚP 4 .

Aby wykorzystać ten potencjał, promować innowacyjność oraz uniknąć ewentualnych strat gospodarczych wynikających z osieroconych aktywów, inwestycje w nowe możliwości przetwarzania odpadów należy ująć w ramach długoterminowej perspektywy gospodarki o obiegu zamkniętym oraz zapewnić ich zgodność z unijną hierarchią postępowania z odpadami, w której opcje gospodarowania odpadami są uszeregowane odpowiednio do ich zrównoważonego charakteru oraz która priorytetowo traktuje zapobieganie powstawaniu odpadów i ich recykling. Przepisy UE dotyczące odpadów, w tym ostatnie wnioski w sprawie podwyższenia docelowych poziomów recyklingu dla odpadów komunalnych i opakowaniowych oraz w sprawie ograniczenia składowania odpadów, opierają się na hierarchii postępowania z odpadami i ich celem jest uwzględnienie gospodarowania odpadami na wcześniejszych etapach produkcji tak, aby możliwe było zapobieganie powstawaniu odpadów, ich ponowne wykorzystywanie i recykling.

Niniejszy komunikat koncentruje się na odzyskiwaniu energii z odpadów oraz umiejscowieniu tego procesu w cyklu gospodarki o obiegu zamkniętym. Przetwarzanie odpadów w energię jest obszernym terminem, który obejmuje znacznie więcej aspektów niż spalanie odpadów. Obejmuje on różne procesy przetwarzania odpadów w celu wytwarzania energii (np. w formie energii elektrycznej/ciepła lub w celu produkcji paliwa odpadowego), z których każdy ma inny wpływ na środowisko i posiada inny potencjał w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym.

Najważniejszym celem niniejszego komunikatu jest dopilnowanie, aby odzyskiwanie energii z odpadów w UE przyczyniało się do realizacji celów określonych w planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym oraz przestrzegało rygorystycznie unijnej hierarchii postępowania z odpadami. W niniejszym komunikacie zbadano również, w jaki sposób można zoptymalizować procesy przetwarzania odpadów w energię, tak aby przyczyniały się one do realizacji celów określonych w strategii unii energetycznej 5 oraz w porozumieniu paryskim 6 . Jednocześnie celem opisanego w niniejszym komunikacie podejścia do przetwarzania odpadów w energię jest, dzięki podkreśleniu znaczenia sprawdzonej energooszczędnej technologii, zachęcanie do wdrażania innowacji oraz wkład w tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy.

Aby zapewnić osiągnięcie tych celów, w niniejszym komunikacie:

wyjaśniono, jaką pozycje zajmują różne procesy przetwarzania odpadów w energię w hierarchii postępowania z odpadami i co to oznacza w kontekście publicznego wsparcia finansowego (sekcja 2);

przedstawiono wytyczne dla państw członkowskich wyjaśniające w jaki sposób mogą one lepiej wykorzystywać instrumenty gospodarcze i planować możliwości aby uniknąć potencjalnej nadwyżki produkcyjnej w zakresie spalania odpadów lub ją wyeliminować (sekcja 3); oraz

określono technologię i procesy, które obecnie mają największy potencjał w zakresie optymalizacji wydajności energetycznej i materiałowej, z uwzględnieniem oczekiwanych zmian w odniesieniu do surowców wykorzystywanych w procesach przetwarzania odpadów w energię (sekcja 4).

2.Umiejscowienie procesów przetwarzania odpadów w energię w hierarchii postępowania z odpadami i rola publicznego wsparcia finansowego

Hierarchia postępowania z odpadami 7 stanowi podstawę polityki i przepisów UE dotyczących odpadów oraz ma kluczowe znaczenie dla przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Jej podstawowym celem jest ustalenie kolejności priorytetów, która ma zminimalizować negatywne skutki dla środowiska oraz zoptymalizować efektywne gospodarowanie odpadami w ramach zapobiegania powstawaniu odpadów i gospodarowania nimi.

Niniejszy komunikat uwzględnia następujące główne procesy przetwarzania odpadów w energię 8 :

współspalanie odpadów w obiektach energetycznego spalania (np. elektrowniach) oraz w ramach produkcji cementu i wapna;

spalanie odpadów w przeznaczonych do tego celu obiektach;

rozkład beztlenowy odpadów ulegających biodegradacji;

produkcja paliw stałych, ciekłych lub gazowych z odpadów; oraz

inne procesy, w tym spalanie bezpośrednie po przeprowadzeniu pyrolizy lub gazyfikacji.

Procesy te w różny sposób oddziałują na środowisko i zajmują różne pozycje w hierarchii postępowania z odpadami. W rzeczywistości procesy przetwarzania odpadów w energię obejmują bardzo różne sposoby przetwarzania odpadów: od „unieszkodliwiania” i „odzyskiwania” po „recykling”. Na przykład procesy takie jak rozkład beztlenowy, który prowadzi do produkcji biogazu oraz produktu pofermentacyjnego, są traktowane w przepisach UE dotyczących odpadów 9 jako operacja recyklingu. Z drugiej strony spalanie odpadów o ograniczonych zdolnościach odzysku energii uznaje się za unieszkodliwianie odpadów. Poniższy wykres 1 przedstawia umiejscowienie różnych procesów przetwarzania odpadów w energię w unijnej hierarchii postępowania z odpadami.

Wykres 1. Hierarchia postępowania z odpadami i procesy przetwarzania odpadów w energię

Należy podkreślić, że hierarchia postępowania z odpadami zasadniczo odzwierciedla także rozwiązanie środowiskowe preferowane z perspektywy klimatu: unieszkodliwianie odpadów – na składowiskach albo poprzez spalanie z ograniczonym odzyskiem lub bez odzysku energii – zazwyczaj jest najmniej korzystnym wariantem w kontekście ograniczenia emisji gazów cieplarnianych; z kolei zapobieganie powstawaniu odpadów, ich ponowne wykorzystywanie i recykling mają największy potencjał w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych.

Warto również przypomnieć, że państwa członkowskie dysponują pewną elastycznością w stosowaniu tej hierarchii, mając na uwadze to, że nadrzędnym celem jest promowanie tych metod gospodarowania odpadami, które zapewniają najlepsze efekty na rzecz środowiska 10 . W przypadku niektórych konkretnych strumieni odpadów, aby osiągnąć najlepszy efekt środowiskowy, konieczne może być odejście od wspomnianego porządku hierarchii postępowania z odpadami, np. z powodów technicznych, z uwagi na rentowność lub ochronę środowiska. Każdy taki przypadek należy uzasadnić zgodnie z przepisami art. 4 ust. 2 dyrektywy ramowej w sprawie odpadów 11 . Na przykład w niektórych szczególnych i uzasadnionych przypadkach (np. w przypadku materiałów zawierających określone substancje stanowiące bardzo duże zagrożenie) wskazane może być unieszkodliwienie odpadów lub odzyskanie energii zamiast recyklingu 12 .

Aby wesprzeć przejście na gospodarkę o obiegu bardziej zamkniętym, finansowanie publiczne gospodarowania odpadami – czy to na poziomie krajowym, czy unijnym – powinno być spójne z celem polegającym na propagowaniu wdrażania unijnej hierarchii postępowania z odpadami.

Na szczeblu UE przejście na bardziej zrównoważone systemy gospodarowania odpadami jest współfinansowanie głównie ze środków polityki spójności 13 . W przypadku tych środków konieczne jest spełnienie warunków wstępnych, aby zapewnić, że nowe inwestycje w ramach sektora odpadów są zgodne z planami gospodarowania odpadami, które państwa członkowskie opracowały w celu przygotowania się do realizacji swoich celów w zakresie ponownego wykorzystywania i recyklingu odpadów. Jak określono w planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym, oznacza to, że inwestycje w zakłady przetwarzania odpadów resztkowych, na przykład w zwiększenie zdolności produkcyjnych spalarni, powinny być zatwierdzane wyłącznie w ograniczonych i odpowiednio uzasadnionych przypadkach, w których nie występuje ryzyko nadwyżki zdolności produkcyjnych i cele hierarchii postępowania z odpadami są w pełni przestrzegane.

Inwestycje realizowane za pośrednictwem innych unijnych mechanizmów finansowych, takich jak Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS), także mają do odegrania ważną rolę polegającą na zachęcaniu prywatnych inwestorów do finansowania najlepszych i najbardziej „obiegowych” rozwiązań w zakresie gospodarowania odpadami w formie pożyczek, gwarancji, udziałów kapitałowych oraz innych mechanizmów obciążonych ryzykiem. Oprócz tego dostępne unijne wsparcie finansowe na rzecz badań i innowacji w dziedzinie technologii przetwarzania odpadów w energię (np. Horyzont 2020 14 , ale też środki polityki spójności) przyczynia się do zapewnienia trwałego przywództwa UE oraz wprowadzenia na rynek zaawansowanych technologii energooszczędnych.

Na szczeblu krajowym publiczne wsparcie finansowe także często odgrywa kluczową rolę w rozwoju bardziej zrównoważonych rozwiązań w zakresie gospodarowania odpadami oraz w promowaniu energii odnawialnej i efektywności energetycznej. W ocenie publicznego wsparcia finansowego na rzecz procesów przetwarzania odpadów w energię szczególnie ważne jest, aby nie podważać hierarchii postępowania z odpadami poprzez nieprzychylny stosunek do metod gospodarowania odpadami, które charakteryzują się większym potencjałem w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym. Zostało to wyraźnie odzwierciedlone w istniejących wytycznych w sprawie pomocy państwa w zakresie ochrony środowiska i energii, w których podkreśla się, że wsparcie na rzecz przetwarzania odpadów w energię ze źródeł odnawialnych albo wsparcie na rzecz instalacji kogeneracyjnych i komunalnych instalacji ciepłowniczych wykorzystujących odpady może wnieść pozytywny wkład w ochronę środowiska, o ile nie omija ono hierarchii postępowania z odpadami. Publiczne środki finansowe nie powinny być także przeznaczane na tworzenie nadwyżki zdolności produkcyjnych w zakresie przetwarzania odpadów niepodlegających recyklingowi, na przykład w spalarniach. W związku z tym należy mieć na uwadze fakt, że oczekuje się, iż ilość odpadów zmieszanych 15 jako surowca wykorzystywanego w procesach przetwarzania odpadów w energię zmniejszy się w wyniku realizacji zobowiązań w zakresie selektywnej zbiórki odpadów oraz ambitniejszych celów UE w zakresie recyklingu. Z powyższych względów zaleca się państwom członkowskim, aby stopniowo wycofywały wsparcie publiczne na rzecz odzyskiwania energii z odpadów zmieszanych.

3.Procesy przetwarzania odpadów resztkowych w źródła energii: w poszukiwaniu równowagi

Przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym wymaga znalezienia odpowiedniej równowagi, jeśli chodzi o możliwości przetwarzania odpadów niepodlegających recyklingowi w energię. Ma to decydujące znaczenie dla uniknięcia ewentualnych strat gospodarczych lub utworzenia przeszkód infrastrukturalnych utrudniających osiągnięcie wyższych wskaźników recyklingu. Jak pokazuje doświadczenie niektórych państw członkowskich, ryzyko osierocenia aktywów jest realne.

W ostatnim badaniu, 16  które zleciła Europejska Agencja Środowiska, przedstawiono istniejące konkretne możliwości spalania odpadów komunalnych w 28 państwach członkowskich UE oraz przepływy odpadów komunalnych i paliw odpadowych (RDF) 17 między państwami członkowskimi. Z badania tego wynika, że w latach 2010–2014 w UE-28 (oraz w Szwajcarii i Norwegii) zdolność spalania wzrosła o 6 % do 81 mln ton oraz że przepływy odpadów między niektórymi państwami członkowskimi, mające na celu spalanie odpadów komunalnych i RDF, w niektórych przypadkach pozostały na wysokim poziomie. W 2013 r. blisko 2,5 mln ton odpadów (w większości RDF) przetransportowano celem odzysku energii.

Wyniki badania potwierdzają również, że w UE konkretne możliwości spalania odpadów komunalnych są rozłożone bardzo nierównomiernie. Niemcy, Francja, Niderlandy, Szwecja, Włochy i Wielka Brytania dysponują trzema czwartymi zdolności spalania w UE. Szwecja i Dania dysponują największą mocą spalania w przeliczeniu na jednego mieszkańca – to jest, odpowiednio, 591 kg na mieszkańca i 587 kg na mieszkańca; zaraz po nich plasują się Niderlandy, Austria, Finlandia i Belgia. Z kolei południowe i wschodnie regiony UE praktycznie nie dysponują żadnymi konkretnymi zdolnościami spalania i są w dużym stopniu zależne od składowania odpadów. Dane te są zgodne z danymi statystycznymi Eurostatu dotyczącymi wskaźników spalania odpadów komunalnych, które również wykazują duże różnice między poszczególnymi państwami członkowskimi.

W zależności od konkretnej sytuacji państwa członkowskie dysponują różnymi możliwościami zapewnienia, że zdolności produkcji energii z odpadów, w szczególności poprzez spalanie, są odpowiednio wyważone:

Państwa członkowskie posiadające niewielkie dedykowane zdolności spalania albo nieposiadające dedykowanych zdolności spalania, w dużym stopniu uzależnione od składowania odpadów

Te państwa członkowskie powinny nadać priorytet działaniom na rzecz dalszego rozwijania systemów selektywnej zbiórki i infrastruktury recyklingu zgodnie z prawodawstwem UE. Stopniowe usuwanie odpadów ze składowisk powinno iść w parze ze zwiększaniem zdolności recyklingu. Ograniczenie składowania odpadów ulegających biodegradacji jest szczególnie pilne z perspektywy klimatu ze względu na konieczność zmniejszenia emisji metanu. W związku z tym rozwój połączonych zdolności odzysku energii i recyklingu materiałów w formie rozkładu beztlenowego może stanowić atrakcyjną metodę gospodarowania odpadami.

Podczas dokonywania przeglądu krajowych planów gospodarowania odpadami oraz oceny potrzeby zapewnienia dodatkowych możliwości przetwarzania odpadów niepodlegających recyklingowi w źródła energii (np. spalania) państwa członkowskie powinny przyjąć perspektywę długoterminową i starannie ocenić następujące czynniki:

wpływ istniejących i proponowanych zobowiązań w zakresie selektywnej zbiórki oraz celów w zakresie recyklingu na dostępność surowców w kontekście podtrzymania działalności nowych spalarni w ich cyklu życia (20–30 lat);

dostępne zdolności spalania w obiektach energetycznego spalania oraz w zakładach cementowych i wapiennych lub w ramach innych odpowiednich procesów przemysłowych; oraz

planowane lub istniejące zdolności w krajach sąsiadujących.

W uzasadnionych przypadkach transgraniczne przemieszczanie odpadów mogłoby przyczynić się do optymalizacji wykorzystania możliwości, które są już dostępne w wielu państwach członkowskich. Wywożenie odpadów niepodlegających recyklingowi do innego państwa członkowskiego w celu odzysku energii niekoniecznie musi być postrzegane jako sprzeczne z tak zwaną zasadą bliskości geograficznej (oznaczającą konieczność skorzystania z najbliższego obiektu), która leży u podstaw unijnych przepisów dotyczących odpadów. 18 . Jednak zanim zdecydują się na taki wybór właściwe organy w państwach członkowskich powinny przeprowadzić analizę cyklu życia, aby zapewnić, że ogólny wpływ na środowisko, w tym związany z transportem odpadów, nie niweluje korzyści, które chce się osiągnąć.

W przypadku gdy tworzenie nowych mocy produkcyjnych do celów przetwarzania odpadów resztkowych wydaje się uzasadnione w oparciu o ocenę wszystkich wyżej wymienionych czynników, państwa członkowskie powinny zwrócić szczególną uwagę na stosowanie najnowocześniejszych technologii energooszczędnych oraz na wielkość i lokalizację zakładu (na przykład aby uniknąć przyszłej nadwyżki zdolności produkcyjnych oraz aby w miarę możliwości zapewnić wspólne dostawy energii elektrycznej oraz cieplnej lub chłodniczej do lokalnych mieszkańców i zakładów przemysłowych). Ponadto istotne jest zapewnienie pełnej zgodności z wymogami dla spalarni i współspalarni, określonymi w prawodawstwie UE, a w szczególności w dyrektywie 2010/75/WE 19 w sprawie emisji przemysłowych.

Państwa członkowskie posiadające duże dedykowane zdolności spalania

Wyniki badania przeprowadzonego na zlecenie Europejskiej Agencji Środowiska pokazują, że w UE jako całości obecnie nie występuje nadwyżka zdolności spalania. Niemniej jednak dane statystyczne 20 wskazują, że niektóre państwa członkowskie wykazują nadmierną zależność od spalania odpadów komunalnych. Taki stan rzeczy można częściowo wyjaśnić wysokim popytem na energię cieplną dostarczaną za pośrednictwem lokalnej sieci ciepłowniczej, większą efektywnością procesów wytwarzania energii z odpadów oraz wysokim poziomem akceptacji społecznej. Takie wysokie wskaźniki spalania mogą jednak utrudniać osiągnięcie ambitniejszych celów dotyczących recyklingu. Aby rozwiązać ten problem, na szczeblu krajowym można przedsięwziąć szereg środków; w niektórych państwach członkowskich przedsięwzięto już odpowiednie środki, w szczególności:

wprowadzono lub podwyższono podatki od spalania, zwłaszcza w odniesieniu do procesów o niskim poziomie odzysku energii, zapewniając jednocześnie, że są one połączone z wyższymi podatkami od składowania;

stopniowo wycofano systemy wsparcia na rzecz spalania odpadów oraz, w stosownych przypadkach, przesunięto środki na wsparcie procesów plasujących się wyżej w hierarchii postępowania z odpadami; oraz

wprowadzono moratorium na budowę nowych zakładów oraz likwidację starszych i mniej wydajnych instalacji.

4. Optymalizacja wkładu procesów przetwarzania odpadów w źródła energii w realizację klimatyczno-energetycznych celów UE w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym

Jak wynika z badania Komisji, w 2014 r. około 1,5 % całkowitego zużycia energii końcowej w UE pokryto z odzysku energii z odpadów poprzez spalanie, współspalanie w piecach cementowych i rozkład beztlenowy (tj. około 676 PJ/rok). Podczas gdy ten odsetek nie powinien znacznie wzrosnąć w przyszłości, ponieważ więcej odpadów jest kierowanych do recyklingu, poprawa efektywności energetycznej procesów przetwarzania odpadów w źródła energii oraz promowanie tych procesów, które łączą w sobie odzyskiwanie materiałów i energii, może przyczynić się do obniżenia emisyjności w kluczowych sektorach takich jak sektor ciepłowniczy i chłodniczy lub sektor transportu oraz do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w sektorze odpadów. Przykładowo przekierowanie jednej tony odpadów ulegających biodegradacji ze składowiska do zakładu, w którym odbywa się rozkład beztlenowy, w celu wyprodukowania biogazu i nawozów może zapobiec powstaniu nawet 2 ton emisji ekwiwalentu CO2. 21  

Planowany rozwój w odniesieniu do surowców wykorzystywanych w procesach przetwarzania odpadów w źródła energii

Odpady zmieszane nadal stanowią znaczną część odpadów wykorzystywanych w procesach przetwarzania odpadów w energię, głównie w procesie spalania (52 %). Istniejące wymagania prawne oraz propozycje gospodarowania odpadami w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym mają zmienić tę sytuację. Oczekuje się, że przepisy dotyczące selektywnej zbiórki oraz podwyższenia wskaźników recyklingu drewna, papieru, tworzyw sztucznych i odpadów ulegających biodegradacji ograniczą ilość odpadów potencjalnie dostępnych do celów przetwarzania odpadów w źródła energii, na przykład poprzez spalanie i współspalanie. Lublana jest przykładem miasta, któremu udało się szybko wprowadzić zmiany i skutecznie osiągnąć wyższe poziomy selektywnej zbiórki: od 2011 r. Lublana inwestowała w modernizację infrastruktury gospodarowania odpadami, co doprowadziło do osiągnięcia wskaźnika selektywnej zbiórki na poziomie 60 % całkowitej ilości wytworzonych odpadów komunalnych 22 .

W przypadku odpadów ulegających biodegradacji wdrożenie wymogów określonych w dyrektywie w sprawie składowania odpadów 23 w połączeniu z proponowanymi nowymi przepisami mającymi zapewnić selektywną zbiórkę bioodpadów powinno doprowadzić do zwiększenia produkcji biogazu z odpadów do celów wykorzystania w procesie kogeneracji, wprowadzenia do sieci dystrybucji gazu i wykorzystania w paliwach transportowych, a także nawozów z odpadów w procesie rozkładu beztlenowego. Zaproponowane zmiany w rozporządzeniu w sprawie nawozów, 24 które obecnie są omawiane w Parlamencie i Radzie, powinny wesprzeć ten kierunek rozwoju poprzez otwarcie jednolitego rynku nawozów z odpadów. Potencjał odpadów ulegających biodegradacji w połączeniu z rozkładem beztlenowym odbywającym się w wytwórni biogazu widać na przykładzie Mediolanu 25 . Od 2014 r. zbiórka odpadów spożywczych i organicznych osiągnęła w tym mieście poziom prawie 100 %, co daje średnią roczną w wysokości 120 000 ton odpadów ulegających biodegradacji rocznie. Miejska wytwórnia biogazu wykorzystująca swoją pełną moc wytwórczą (12,8 MW) powinna produkować około 35 880 MWh energii elektrycznej w ciągu roku, co wystarcza na zaopatrzenie w energię elektryczną 24 000 osób i wyprodukowanie 14 400 ton nawozu.

Jeśli chodzi o odpady z tłuszczów jadalnych i olejów, istnieją możliwości poprawy skuteczności systemów zbierania i przetwarzania wykorzystywanych w procesie wytwarzania produktów takich jak biodiesel czy uwodornione oleje roślinne (HVO). Powstające w ten sposób paliwo z odpadów można wykorzystywać bezpośrednio w transporcie, w tym HVO w transporcie lotniczym.

Jeśli chodzi o odpady z tworzyw sztucznych, dane branżowe 26 pokazują, że unieszkodliwianie odpadów i odzyskiwanie energii pozostają najpopularniejszymi metodami przetwarzania odpadów oraz że, podczas gdy w ciągu ostatnich dziesięciu lat składowanie stało się mniej popularne, na znaczeniu zyskało spalanie, tworząc duże rozbieżności między państwami członkowskimi, które wiążą się z różnym stanem wdrożenia istniejącego prawodawstwa UE. Potwierdza to potrzebę podjęcia pilnych i konkretnych kroków w celu zwiększenia przydatności tworzyw sztucznych do ponownego użycia i ich zdolności do recyklingu oraz zachęcania do wdrażania innowacyjnych rozwiązań w tej dziedzinie. Celem przyszłej strategii UE na rzecz tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym 27 ma być poprawa opłacalności, jakości oraz recyklingu i ponownego wykorzystania tworzyw sztucznych poprzez uwzględnienie całego łańcucha wartości. W jej ramach zostaną także rozważone niektóre nowe zmiany w zakresie metod przetwarzania odpadów z tworzyw sztucznych, takich jak rerafinacja, oraz innowacyjne projektowanie tworzyw sztucznych, tak aby w przyszłości można było uniknąć powstawania większej ilości odpadów z tworzyw sztucznych albo przejść z odzysku energii na recykling, zmniejszając tym samym ogólny wpływ emisji gazów cieplarnianych. 28 .

Wyniki badania przeprowadzonego przez Komisję wskazują, że odpady drzewne są powszechnie wykorzystywane jako surowiec w procesach spalania. Jak podkreślono w planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami należy zachęcać, w odpowiednich przypadkach, do kaskadowego wykorzystywania odnawialnych źródeł energii takich jak drewno, w ramach kilku cykli ponownego wykorzystywania i recyklingu. W tym kontekście należy przypomnieć, że w ramach pakietu legislacyjnego dotyczącego odpadów Komisja zaproponowała między innymi ambitniejszy obowiązkowy ogólnounijny cel w zakresie recyklingu odpadów z drewnianych materiałów opakowaniowych. Jeśli nie można tych materiałów wykorzystać ponownie lub poddać recyklingowi, wskazane jest ich wykorzystanie jako źródła energii zamiast paliw kopalnych i uniknięcie składowania drewna.

Wykorzystywanie najbardziej energooszczędnych technik przetwarzania odpadów w źródła energii

W przypadku wyboru procesów przetwarzania odpadów w źródła energii należy zapewnić, aby wykorzystywane były najbardziej efektywne technologie: pozwoli to zmaksymalizować ich wkład w realizację celów UE w zakresie klimatu i energii. W swoim badaniu Komisja oszacowała, że jeśli sprawdzone techniki i środki pomocnicze są wdrażane prawidłowo, ilość energii odzyskanej z odpadów może wzrosnąć o 29 % do poziomu 872 PJ/rok, przy zastosowaniu dokładnie takiej samej ilości odpadów jako surowca. Świadczy to o tym, że istnieją możliwości poprawy efektywności energetycznej. Zgodnie z wynikami badania Komisji do najlepszych sprawdzonych technik służących zwiększeniu efektywności energetycznej w odniesieniu do czterech procesów produkcji energii z odpadów zalicza się takie techniki, jak:

współspalanie w instalacjach energetycznego spalania: gazyfikacja stałego paliwa z odpadów 29 (SRF) oraz współspalanie pozostałego gazu syntezowego w obiekcie energetycznego spalania w celu zastąpienia paliw kopalnych w produkcji energii elektrycznej i ciepła;

współspalanie w instalacjach do produkcji cementu i wapna: przekształcanie ciepła odpadowego w energię elektryczną w piecach cementowych;

spalanie odpadów w przeznaczonych do tego celu obiektach:

owykorzystanie podgrzewaczy; 

owykorzystanie energii zawartej w gazach spalinowych;

owykorzystanie pomp ciepła; 

odostarczanie schłodzonej wody do komunalnych sieci chłodniczych; oraz

odystrybuowanie ciepła pozyskanego z odpadów za pośrednictwem komunalnych sieci ogrzewania niskotemperaturowego;

rozkład beztlenowy: wzbogacanie biogazu do biometanu w celu dalszej dystrybucji i dalszego wykorzystania (np. wprowadzenia do sieci gazowej i paliwa transportowego).

Oprócz wyżej wymienionych szczególnych technik, w badaniu Komisji podkreślono wysoki poziom efektywności energetycznej osiągany w elektrowniach kogeneracyjnych w porównaniu do instalacji wytwarzających wyłącznie jedną z dwóch energii: elektryczną lub cieplną.

Oprócz wyżej wymienionych technik w badaniu Komisji wymieniono również środki pomocnicze mające na celu poprawę efektywności energetycznej i/lub materiałowej w ramach tych procesów. Obejmują one rozwój parków przemysłowych i symbiozy, przy czym zakłada się, że w zakładzie produkującym energię z odpadów przetwarza się odpady wytworzone przez pobliskie zakłady przemysłowe, dostarczając im w zamian ciepło i energię; lub odzyskiwanie pozostałości materiałów znalezionych w popiele paleniskowym ze spalarni.

Jeśli chodzi o rozkład beztlenowy, ważne jest również wyeliminowanie ryzyka wycieków metanu z wytwórni biogazu w wyniku niedostatecznej konserwacji, ponieważ mogłoby ono zniwelować niektóre korzyści środowiskowe płynące z użytkowania tego rodzaju zakładów.

5. Wnioski

Procesy przetwarzania odpadów w źródła energii mogą odegrać istotną rolę w przechodzeniu na gospodarkę o obiegu zamkniętym, o ile stosuje się unijną hierarchię postępowania z odpadami jako zasadę przewodnią oraz o ile dokonywane wybory nie uniemożliwiają osiągania wyższych wskaźników w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów, ich wykorzystywania i recyklingu. Jest to niezbędne w celu zapewnienia pełnego potencjału gospodarki o obiegu zamkniętym – zarówno środowiskowego, jak i ekonomicznego oraz aby wzmocnić pozycję lidera jaką zajmuje Europa w sektorze zielonych technologii. Co więcej, wyłącznie przestrzeganie hierarchii postępowania z odpadami może zmaksymalizować – w kontekście produkcji energii z odpadów – wkład gospodarki o obiegu zamkniętym w dekarbonizację, zgodnie ze strategią unii energetycznej i z porozumieniem paryskim. Jak już wspomniano, to zapobieganie powstawaniu odpadów i recykling wnoszą największy wkład w postaci oszczędności energii i redukcji emisji gazów cieplarnianych.

W przyszłości należy w większym stopniu uwzględnić te procesy, które łączą w sobie odzyskiwanie energii oraz recykling materiałów; do takich procesów zalicza się rozkład beztlenowy odpadów ulegających biodegradacji. Z drugiej strony należy przedefiniować rolę spalania odpadów (obecnie jest to podstawowa metoda przetwarzania odpadów w źródła energii) aby zapewnić, by metoda ta nie utrudniała zwiększenia wskaźników recyklingu i ponownego wykorzystania oraz zapobiegała nadmiarowi zdolności produkcyjnych w zakresie przetwarzania odpadów resztkowych.

Komisja wzywa wszystkie państwa członkowskie do wzięcia pod uwagę wytycznych przedstawionych w niniejszym komunikacie przy ocenie i przeglądzie swoich planów gospodarowania odpadami zgodnie z wymogami określonymi w prawodawstwie UE 30 . Przy planowaniu przyszłych inwestycji w zdolności przetwarzania odpadów w energię państwa członkowskie powinny koniecznie uwzględniać ryzyko osierocenia aktywów. Przy ocenie krajowych planów gospodarowania odpadami oraz monitorowaniu postępów w realizacji celów UE w zakresie recyklingu Komisja będzie w dalszym ciągu udzielać wskazówek dotyczących tego, w jaki sposób dopilnować, aby planowanie możliwości produkcji energii z odpadów było zgodne z hierarchią postępowania z odpadami oraz wspomagało jej realizację, a także uwzględniało potencjał nowych i powstających technologii przetwarzania i recyklingu odpadów.

Komisja podtrzymuje swoje zobowiązanie do zagwarantowania, że środki finansowe UE i inne publiczne wsparcie finansowe są ukierunkowane na wsparcie takich metod przetwarzania odpadów, które są zgodne z hierarchią postępowania z odpadami, oraz że priorytetowo traktuje się zapobieganie powstawaniu odpadów, ponowne wykorzystywanie odpadów oraz selektywną zbiórkę i recykling.

(1)

 Zamknięcie obiegu – plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym, COM(2015) 614 final. Gospodarka o obiegu zamkniętym oznacza gospodarkę, w której wartość produktów, materiałów i zasobów utrzymuje się jak najdłużej, minimalizując odpady i wykorzystanie zasobów.

(2)

 COM(2015) 593, 594, 595 i 596 final.

(3)

  http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Environmental_goods_and_services_sector

(4)

 Budowanie konkurencyjnego przemysłu ekologicznego: szanse dla krajów rozwijających się w zakresie klimatu i czystych technologii (ang. Building Competitive Green Industries: The Climate and Clean Technology Opportunity for Developing Countries), Bank Światowy, 2014 r.

(5)

  http://ec.europa.eu/priorities/energy-union-and-climate/state-energy-union_en

(6)

  http://unfccc.int/paris_agreement/items/9485.php

(7)

Określona w art. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy, Dz.U. L 312 z 22.11.2008, s. 3.

(8)

 Jak określono w badaniu Komisji, które zostało przeprowadzone specjalnie w tym celu: W kierunku lepszego wykorzystania technicznego potencjału przetwarzania odpadów w źródła energii (ang. Towards a better exploitation of the technical potential of waste-to-energy), Unia Europejska, 2016 r. http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC104013/wte%20report%20full%2020161212.pdf .

(9)

 Art. 2 ust. 6 decyzji Komisji 2011/753/UE ustanawiającej zasady i metody obliczeń w odniesieniu do weryfikacji zgodności z celami określonymi w art. 11 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE. Dz.U. L 310 z 25.11.2011.

(10)

Art. 4 ust. 2 dyrektywy 2008/98/WE w związku z wytycznymi UE dotyczącymi interpretacji hierarchii postępowania z odpadami: http://ec.europa.eu/environment/waste/framework/pdf/guidance_doc.pdf (strony 48–52).

(11)

 Wspieranie podejmowania decyzji w zakresie gospodarowania odpadami, rozsądnych z punktu widzenia ochrony środowiska (ang. Supporting Environmentally Sound Decisions for Waste Management), Unia Europejska, 2011 r. http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC65850/reqno_jrc65850_lb-na-24916-en-n%20_pdf_.pdf

(12)

Jak ogłoszono w planie działania dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym, Komisja obecnie analizuje możliwości zajęcia się relacjami pomiędzy przepisami dotyczącymi substancji chemicznych, produktów i odpadów, w tym sposób ograniczenia obecności i poprawy śledzenia substancji chemicznych wzbudzających obawy, które występują w produktach.

(13)

W szczególności ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Funduszu Spójności.

(14)

  http://www.eib.org/products/blending/innovfin/

(15)

Dla celów niniejszego komunikatu kategoria ta obejmuje następujące strumienie odpadów pochodzące z nieselektywnej zbiórki: odpady z gospodarstw domowych i im podobne, materiały niesortowalne i pozostałości po sortowaniu.

(16)

 Ocena możliwości spalania odpadów oraz transportu odpadów w Europie (ang. Assessment of waste incineration capacities and waste shipments in Europe), WI et al., 2016 r. Europejskie Centrum Tematyczne ds. odpadów i materiałów w zielonej gospodarce (ETC/WMGE), 2017 r.

  http://forum.eionet.europa.eu/nrc-scp-waste/library/waste-incineration

(17)

RDF oznacza paliwo produkowane w procesie przetwarzania (np. rozdrabniania i odwadniania) komunalnych odpadów stałych .

(18)

Zob. art. 16 dyrektywy 2008/98/WE.

(19)

 Dz.U. L 334 z 17.12.2010. Dyrektywa ta określa wymogi operacyjne i dopuszczalne wartości emisji w oparciu o najlepsze dostępne techniki, których celem jest ochrona zdrowia ludzkiego i środowiska naturalnego przed procesami przemysłowymi.

(20)

  http://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/7214320/8-22032016-AP-EN.pdf

(21)

 Przegląd porównawczych ocen cyklu życia systemów gospodarowania odpadami spożywczymi – stan obecny i możliwości poprawy (ang. Review of comparative LCAs of food waste management systems – Current status and potential improvements), A. Bernstad, J. la Cour Jansen, Science Direct, tom 32, wydanie 12, grudzień 2012 r.

(22)

  http://ec.europa.eu/environment/waste/studies/pdf/Separate%20collection_Final%20Report.pdf

(23)

Art. 6 lit. a) dyrektywy 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów. Dz.U. L 182 z 16.7.1999.

(24)

  http://ec.europa.eu/DocsRoom/documents/15949

(25)

  http://european-biogas.eu/wp-content/uploads/2016/03/Milan.pdf

(26)

  http://www.plasticseurope.org/Document/plastics---the-facts-2016-15787.aspx?FolID=2

(27)

http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52013DC0123

(28)

W procesie recyklingu tworzyw sztucznych uwalnia się jedynie jedna czwarta lub nawet mniej gazów cieplarnianych emitowanych podczas produkcji tworzyw sztucznych z surowców opartych w głównej mierze na materiałach kopalnych (Wyższe cele UE w zakresie recyklingu tworzyw sztucznych: ocena oddziaływania na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo (ang. Increased EU Plastics Recycling Targets: Environmental, Economic and Social Impact Assessment), raport przygotowany przez firmę Deloitte, 2015 r.).

(29)

SRF oznacza paliwo produkowane z odpadów innych niż niebezpieczne zgodnie z normą UE EN15359.

(30)

Zob. art. 30 ust. 1 dyrektywy 2008/98/WE.

Top