–

w imieniu mBank S.A. – A. Cudna-Wagner, radca prawny, oraz B. Miąskiewicz, adwokat,

–

w imieniu TK oraz DJ i JJ – P. Wójcik, radca prawny,

–

w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,

–

w imieniu rządu portugalskiego – A. Pimenta oraz A. Rodrigues, w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu Komisji Europejskiej – P. Kienapfel oraz A. Stobiecka‑Kuik, w charakterze pełnomocników,

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29) oraz zasad skuteczności, proporcjonalności, pewności prawa i prawa do sądu.

2

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy bankiem mBank S.A. a TK oraz DJ i JJ, trzema konsumentami, w przedmiocie dochodzenia roszczenia wynikającego z nieważności umowy o kredyt hipoteczny z uwagi na zawarte w niej nieuczciwe warunki.

3

Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 ma następujące brzmienie:

„Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.

4

Artykuł 7 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje:

„Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami”.

5

Artykuł 58 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r., poz. 1061), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „kodeksem cywilnym”), stanowi:

„Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy”.

6

Artykuł 117 §§ 1 i 21 kodeksu cywilnego stanowi:

„1.   Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu.

[…]

21.   Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi”.

7

Zgodnie z art. 1171 §§ 1 i 2 tego kodeksu:

„1.   W wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

2.   Korzystając z uprawnienia, o którym mowa w § 1, sąd powinien rozważyć w szczególności:

długość terminu przedawnienia;

długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia;

charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia”.

8

Artykuł 118 owego kodeksu stanowi:

„Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata”.

9

Artykuł 120 § 1 kodeksu cywilnego przewiduje:

„Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie”.

10

Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 i 2 tego kodeksu:

„Bieg przedawnienia przerywa się:

11

Na podstawie art. 124 § 1 tego kodeksu:

„Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo”.

12

Artykuł 3851 § 1 tego kodeksu przewiduje:

„Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny”.

13

Artykuł 405 owego kodeksu przewiduje:

„Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości”.

14

Zgodnie z art. 410 §§ 1 i 2 tego kodeksu:

„1.   Przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.

2.   Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia”.

15

W 2007 r. mBank zawarł z TK oraz z DJ i JJ umowę kredytu hipotecznego indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF) na kwotę 1958800 PLN złotych polskich (PLN) (ok. 460700 EUR), która została wypłacona TK, przy czym zobowiązanie umowne DJ i JJ miało na celu wyłącznie zapewnienie zdolności kredytowej TK w celu udzielenia kredytu.

16

W pozwie wniesionym do Sądu Okręgowego w Warszawie (Polska) i doręczonym mBankowi w dniu 15 stycznia 2018 r. trzej konsumenci wnieśli o ustalenie nieważności umowy kredytu.

17

W toku postępowania sądowego, w dniach 9 stycznia 2019 r. i 3 października 2019 r., TK złożyła przed tym sądem oświadczenie i wskazała, że jest świadoma konsekwencji nieważności umowy, a mianowicie zwrotu bankowi całkowitej kwoty otrzymanego kredytu, że akceptuje te konsekwencje i że wyraża zgodę na stwierdzenie nieważności umowy (zwane dalej „oświadczeniem złożonym przez TK”). Wyrokiem z dnia 5 listopada 2019 r. Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził nieważność umowy kredytu ze względu na istnienie nieuczciwych warunków, bez których nie można było utrzymać tej umowy w mocy.

18

W dniu 2 grudnia 2022 r. mBank wystąpił do Sądu Okręgowego w Warszawie, będącego sądem odsyłającym, z powództwem przeciwko TK oraz DJ i JJ o zwrot kwoty kapitału kredytu wypłaconego TK, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

19

W dniu 16 grudnia 2024 r. sąd odsyłający wydał wyrok częściowy, którym oddalił powództwo mBanku w stosunku do DJ i JJ.

20

TK wnosi o oddalenie tego powództwa, podnosząc w szczególności przedawnienie roszczenia mBanku.

21

W szczególności podnosi ona, że żądanie TK oraz DJ i JJ zmierzające do stwierdzenia nieważności umowy kredytu zostało doręczone mBankowi w dniu 15 stycznia 2018 r. oraz że zgodnie z art. 118 i art. 120 § 1 kodeksu cywilnego termin przedawnienia rozpoczął bieg od tej daty i upłynął w dniu 31 grudnia 2021 r.

22

Sąd odsyłający zauważa na wstępie, że samo istnienie roszczenia mBanku nie budzi żadnych wątpliwości, lecz – w celu rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym – należy ustalić, czy bieg terminu przedawnienia tego roszczenia został skutecznie przerwany przez oświadczenie złożone przez TK w postępowaniu wszczętym przez trzech konsumentów.

23

W tym względzie sąd ten wyjaśnia, że zgodnie z art. 118 kodeksu cywilnego termin przedawnienia roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wynosi trzy lata i upływa z końcem roku kalendarzowego oraz że zgodnie z orzeczeniem wydanym przez Sąd Najwyższy (Polska) w 2024 r. termin ten zaczyna biec od chwili, w której konsument po raz pierwszy zakwestionował wobec przedsiębiorcy wiążący charakter warunków umownych, czyli w niniejszym przypadku od dnia 15 stycznia 2018 r.

24

W tym kontekście wspomniany sąd uważa, że możliwe jest przyjęcie dwóch podejść w odniesieniu do kwestii, czy roszczenie banku uległo przedawnieniu.

25

Po pierwsze, można by uznać, że oświadczenie złożone przez TK w ramach wszczętego w szczególności przez nią postępowania stanowi uznanie jej długu, co prowadziłoby do przerwania biegu terminu przedawnienia tego roszczenia na podstawie art. 123 § 1 pkt 2 kodeksu cywilnego. W takim przypadku bieg tego terminu rozpocząłby się na nowo w dniu 3 października 2019 r., a roszczenie banku nie uległoby przedawnieniu, w związku z czym sąd odsyłający musiałby uwzględnić powództwo w postępowaniu głównym.

26

Sąd ten dodaje, że uznanie to mogło doprowadzić mBank do przekonania, że TK dobrowolnie miała zamiar wywiązać się ze spłaty swojego długu, wpływając w istotny sposób na decyzję banku o niewnoszeniu powództwa o zapłatę. W tych okolicznościach oddalenie jego powództwa ze względu na przedawnienie roszczenia mogłoby stanowić ograniczenie prawa mBanku do sądu, a także naruszenie zasad pewności prawa i proporcjonalności.

27

Po drugie, wspomniany sąd zauważa, że można by uznać, iż poprzez oświadczenie TK złożone w celu uzyskania orzeczenia o stwierdzeniu nieważności umowy kredytu TK działała mimowolnie na swoją niekorzyść, uznając swój dług. W związku z tym przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczenia banku na podstawie tego oświadczenia mogłoby być sprzeczne z art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 i z zasadą skuteczności, ponieważ przedsiębiorcom łatwiej byłoby dochodzić swoich praw dzięki przerwaniu biegu terminu przedawnienia będącego skutkiem takiego uznania.

28

W przypadku gdyby Trybunał uznał, że oświadczenie złożone przez TK nie przerwało biegu przedawnienia, zdaniem sądu odsyłającego należałoby jeszcze zbadać kwestię, czy oświadczenie to można uznać za zachowanie dłużnika, które miało wpływ na opóźnienie wierzyciela w dochodzeniu roszczenia, co uzasadniałoby – zgodnie z art. 1171 § 2 pkt 3 kodeksu cywilnego – nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia roszczenia mBanku.

29

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w Warszawie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady [93/13] oraz zasady skuteczności, proporcjonalności, pewności prawa i prawa do sądu należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisów krajowych, zgodnie z którą:

30

Poprzez część pierwszą pytania sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 i zasadę skuteczności, przy uwzględnieniu prawa do sądu, a także zasad proporcjonalności i pewności prawa, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisów krajowych, zgodnie z którą bieg terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy zostaje przerwany przez oświadczenie konsumenta złożone w ramach postępowania wstępnego mającego za przedmiot żądanie stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, zgodnie z którym to oświadczeniem ów konsument jest świadomy, że z powodu tego stwierdzenia nieważności będzie on zobowiązany do zwrotu świadczenia, które otrzymał od przedsiębiorcy.

31

Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia w ich krajowych porządkach prawnych stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami.

32

W braku stosownych uregulowań unijnych w danej dziedzinie do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej, określenie zasad proceduralnych dotyczących środków prawnych mających na celu zapewnienie ochrony uprawnień podmiotów prawa wynikających z prawa Unii, pod warunkiem jednak, że nie są one mniej korzystne niż przepisy regulujące podobne sytuacje podlegające prawu wewnętrznemu (zasada równoważności) i że nie czynią one w praktyce niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonywania uprawnień wynikających z prawa Unii (zasada skuteczności) (wyrok z dnia 22 kwietnia 2021 r., Profi Credit Slovakia, C‑485/19, EU:C:2021:313, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo).

33

W pierwszej kolejności trzeba przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno co do zasady skutkować przywróceniem sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku takiego warunku, uzasadniając w szczególności prawo do zwrotu korzyści nienależnie nabytych przez przedsiębiorcę, ze szkodą dla konsumenta, w oparciu o wspomniany nieuczciwy warunek [wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Bank M. (Skutki uznania umowy za nieważną), C‑520/21, EU:C:2023:478, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo]. To samo dotyczy sytuacji, gdy nieuczciwy charakter warunków umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem powoduje nie tylko nieważność tych warunków, lecz również nieważność tej umowy w całości [zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Bank M. (Skutki uznania umowy za nieważną), C‑520/21, EU:C:2023:478, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo].

34

Ten cel, polegający na przywróceniu sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta w braku nieuczciwego warunku, powinien być realizowany z poszanowaniem zasady proporcjonalności stanowiącej ogólną zasadę prawa Unii, która wymaga, aby uregulowanie krajowe wprowadzające w życie to prawo nie wykraczało poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu (wyrok z dnia 23 listopada 2023 r., Provident Polska, C‑321/22, EU:C:2023:911, pkt 85).

35

Tymczasem owa zasada proporcjonalności zostałaby naruszona, gdyby restitutio in integrum zostało wykluczone w odniesieniu do przedsiębiorcy. Tak więc obowiązek zwrotu, wynikający ze stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, powinien być wzajemny, przy czym bank nie ma prawa żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tejże umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę liczonych od dnia wezwania do zapłaty [zob. podobnie wyrok z dnia 7 grudnia 2023 r., mBank (Oświadczenie konsumenta), C‑140/22, EU:C:2023:965, pkt 62].

36

Ponadto skutek restytucyjny związany ze stwierdzeniem nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, który uzasadnia również wystąpienie przez bank z powództwem o zwrot, pozwala na zapewnienie tego, żeby ochrona praw zagwarantowanych przez porządek prawny Unii nie prowadziła do bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta (zob. analogicznie wyrok z dnia 13 lipca 2006 r., Manfredi i in., od C‑295/04 do C‑298/04, EU:C:2006:461, pkt 94).

37

W tym kontekście należy zauważyć w drugiej kolejności, że przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych przedsiębiorcy z powodu uznania przez konsumenta jego długu nie narusza co do zasady wykonania przez tego konsumenta przysługującego mu prawa do zwrotu korzyści nienależnie uzyskanych przez tego przedsiębiorcę na podstawie nieuczciwych warunków, które to wykonanie doprowadzi do przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku tych warunków.

38

W trzeciej kolejności z orzecznictwa wynika, że w odniesieniu do obowiązku sądu krajowego w zakresie pominięcia, w razie potrzeby z urzędu, nieuczciwych warunków zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 sąd ten nie ma obowiązku odstąpienia od stosowania danego warunku, jeżeli konsument, powiadomiony przez rzeczony sąd, ma zamiar nie podnosić nieuczciwego i niewiążącego charakteru tego warunku, wyrażając na niego w ten sposób dobrowolną i świadomą zgodę (zob. podobnie wyrok z dnia 3 października 2019 r., Dziubak, C‑260/18, EU:C:2019:819, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).

39

Aby jednak konsument mógł udzielić wolnej i świadomej zgody na pominięcie nieuczciwego warunku lub jego stosowanie pomimo jego nieuczciwego charakteru, sąd krajowy winien wskazać stronom, w ramach krajowych norm proceduralnych i w świetle zasady słuszności w postępowaniu cywilnym, w sposób obiektywny i wyczerpujący, konsekwencje prawne, jakie może pociągnąć za sobą usunięcie nieuczciwego warunku [zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Bank M. (Skutki uznania umowy za nieważną), C‑520/21, EU:C:2023:478, pkt 48]. Taka informacja jest tym bardziej istotna, gdy niezastosowanie nieuczciwego warunku może prowadzić do stwierdzenia nieważności całej umowy, narażając ewentualnie konsumenta na roszczenia restytucyjne [wyrok z dnia 16 marca 2023 r., M.B. i in. (Skutki unieważnienia umowy), C‑6/22, EU:C:2023:216, pkt 40].

40

W tym względzie z postanowienia odsyłającego wynika, że TK, która została dwa razy przesłuchana przez sąd rozpoznający żądanie stwierdzenia nieważności umowy kredytu, z jednej strony wskazała, iż rozumie, że nieważność umowy -będzie skutkować obowiązkiem zwrotu mBankowi całej kwoty kredytu, którą otrzymała, i zgadza się z tym, a z drugiej strony mimo to podtrzymała swoje żądanie.

41

W tym kontekście należy uściślić, że wskazówki, jakich sąd krajowy jest zobowiązany udzielić konsumentowi w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 39 niniejszego wyroku, nie mogą prowadzić do powstania po jego stronie obowiązku szczegółowego wyjaśnienia wszystkich przepisów prawnych, które mogą mieć zastosowanie do skierowanego przez przedsiębiorcę żądania zwrotu świadczenia, takich jak przepisy dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy. Fakt bycia poinformowanym o obowiązku zwrotu pożyczonego kapitału oraz odsetek za opóźnienie wystarcza bowiem, aby umożliwić temu konsumentowi zrozumienie i ocenę skutków prawnych wynikających ze stwierdzenia nieważności umowy kredytu ze względu na zawarte w niej nieuczciwe warunki i wyrażenie w ten sposób dobrowolnej i świadomej zgody na takie stwierdzenie nieważności. W tych okolicznościach fakt, że oświadczenie złożone przez wspomnianego konsumenta miało prawdopodobnie na celu doprowadzenie do stwierdzenia nieważności umowy, a nie przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczenia tego przedsiębiorcy, jest pozbawiony znaczenia.

42

W czwartej i ostatniej kolejności należy przypomnieć, że zasada pewności prawa Unii, również wspomniana przez sąd odsyłający, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zmierza do zagwarantowania przewidywalności sytuacji i stosunków prawnych (wyrok z dnia 16 października 2019 r., Agrárminiszter, C‑490/18, EU:C:2019:863, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). Zasada ta nie stoi zatem na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, który stanowi, że bieg terminu przedawnienia mającego zastosowanie do roszczenia przedsiębiorcy zostaje przerwany przez uznanie długu przez konsumenta, zwłaszcza że – jak wskazuje sąd odsyłający – w następstwie takiego uznania ów przedsiębiorca mógł spodziewać się, że konsument dobrowolnie spłaci swój dług, i w konsekwencji mógł odłożyć w czasie wytoczenie swojego powództwa mającego na celu odzyskanie jego wierzytelności.

43

Taki przepis jest również w stanie zagwarantować przysługujące przedsiębiorcy prawo do sądu, ponieważ w następstwie uznania długu przez konsumenta ów przedsiębiorca mógł spodziewać się, że zgodnie z prawem krajowym termin przedawnienia mający zastosowanie do jego roszczenia zaczyna biec ponownie, i w razie potrzeby mógł skorzystać z prawa do sądu z uwzględnieniem tego terminu.

44

W świetle powyższych rozważań na część pierwszą pytania trzeba odpowiedzieć, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz zasadę skuteczności, przy uwzględnieniu prawa do sądu, a także zasad proporcjonalności i pewności prawa, należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisów krajowych, zgodnie z którą bieg terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy zostaje przerwany przez oświadczenie konsumenta złożone w ramach postępowania wstępnego mającego za przedmiot żądanie stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, zgodnie z którym to oświadczeniem ów konsument jest świadomy, że z powodu tego stwierdzenia nieważności będzie on zobowiązany do zwrotu świadczenia, które otrzymał od przedsiębiorcy.

45

Mając na uwadze odpowiedź udzieloną na część pierwszą pytania, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na jego część drugą, która opiera się na założeniu, że przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przedsiębiorcy jest niezgodne z prawem Unii.

46

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz zasadę skuteczności, przy uwzględnieniu prawa do sądu, a także zasad proporcjonalności i pewności prawa,

należy interpretować w ten sposób, że:

nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisów krajowych, zgodnie z którą bieg terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy zostaje przerwany przez oświadczenie konsumenta złożone w ramach postępowania wstępnego mającego za przedmiot żądanie stwierdzenia nieważności umowy kredytu zawierającej nieuczciwe warunki, zgodnie z którym to oświadczeniem ów konsument jest świadomy, że z powodu tego stwierdzenia nieważności będzie on zobowiązany do zwrotu świadczenia, które otrzymał od przedsiębiorcy.