–

w imieniu CeramTec GmbH – A. Bothe, Rechtsanwalt, C. Bratel oraz M.-A. de Dampierre, avocates, a także M.A. Mittelstein i C. Stöber, Rechtsanwältinnen,

–

w imieniu Coorstek Bioceramics LLC – S. Naumann, avocat,

–

w imieniu rządu francuskiego – R. Bénard, B. Dourthe, H. Nunes da Silva oraz E. Timmermans, w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu Komisji Europejskiej – C. Auvret oraz P. Němečková, w charakterze pełnomocników,

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) i art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie [znaku towarowego Unii Europejskiej] (Dz.U. 2009, L 78, s. 1).

2

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółką CeramTec GmbH (zwaną dalej „CeramTecem”) a spółką Coorstek Bioceramics LLC (zwaną dalej „Coorstekiem”) w przedmiocie powództwa o stwierdzenie naruszenia prawa do znaku towarowego wniesionego przez CeramTeca przeciwko Coorstekowi, który wniósł powództwo wzajemne o unieważnienie prawa do trzech unijnych znaków towarowych należących do CeramTeca.

3

Rozporządzenie nr 207/2009 zostało zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2424 z dnia 16 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015, L 341, s. 21), które weszło w życie w dniu 23 marca 2016 r. Zostało ono następnie uchylone i zastąpione ze skutkiem od dnia 1 października 2017 r. rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1001 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. 2017, L 154, s. 1). Jednakże z uwagi na datę dokonania zgłoszeń znaków towarowych zakwestionowanych przez Coorsteka w sporze w postępowaniu głównym, która to data jest decydująca dla celów określenia prawa materialnego mającego zastosowanie do wniosku o unieważnienie prawa do znaku (zob. podobnie wyrok z dnia 29 stycznia 2020 r., Sky i in., C‑371/18, EU:C:2020:45, pkt 49), niniejsze odesłanie prejudycjalne należy rozpatrzyć w świetle rozporządzenia nr 207/2009 w jego pierwotnym brzmieniu.

4

Motyw 2 rozporządzenia nr 207/2009 wskazywał:

„Należy wspierać harmonijny rozwój działalności gospodarczej w całej [Unii] oraz ciągły i zrównoważony wzrost poprzez zakończenie tworzenia rynku wewnętrznego, który funkcjonuje właściwie i oferuje warunki podobne do istniejących na rynku krajowym. W celu stworzenia takiego rynku i uczynienia go w większym stopniu rynkiem jednolitym muszą być [w szczególności] zniesione […] bariery dla swobodnego przepływu towarów i usług oraz ustanowione przepisy zapewniające, że konkurencja nie będzie zakłócona […]”.

5

Artykuł 7 tego rozporządzenia, zatytułowany „Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji”, stanowił w ust. 1 lit. e) ppkt (ii):

„Nie są rejestrowane:

[…]

e) oznaczenia, które składają się wyłącznie z:

[…]

6

Artykuł 52 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Bezwzględne podstawy unieważnienia”, przewidywał w ust. 1:

„Nieważność [unijnego] znaku towarowego stwierdza się na podstawie wniosku do Urzędu lub roszczenia wzajemnego w postępowaniu w sprawie naruszenia:

7

Artykuł 99 tego rozporządzenia, zatytułowany „Domniemanie ważności – obrona co do istoty sprawy”, brzmiał następująco:

„1.   Sądy w sprawach [unijnych] znaków towarowych uznają [unijny] znak towarowy za ważny, jeżeli jego ważność nie jest kwestionowana przez pozwanego w roszczeniu wzajemnym o stwierdzenie wygaśnięcia lub unieważnienie.

[…]”.

8

CeramTec jest przedsiębiorstwem z siedzibą w Niemczech, specjalizującym się w opracowywaniu, produkcji i dystrybucji technicznych komponentów ceramicznych wykorzystywanych w szczególności w implantach biodrowych lub kolanowych. CeramTec sprzedaje te komponenty producentom protez do celów tworzenia kompletnych protez, które następnie są sprzedawane użytkownikom końcowym, takim jak szpitale lub chirurdzy ortopedzi.

9

Coorstek jest spółką prawa amerykańskiego, której działalność polega na wytwarzaniu komponentów medycznych z zaawansowanej ceramiki technicznej, w szczególności dla protez stawów biodrowych i dysku, a także dla protez stomatologicznych.

10

CeramTec był posiadaczem patentu europejskiego EP 0 542815, wskazującego Francję i odnoszącego się do ceramicznego materiału kompozytowego. Patent ten wygasł w dniu 5 sierpnia 2011 r.

11

W dniu 23 sierpnia 2011 r. CeramTec dokonał zgłoszeń trzech unijnych znaków towarowych dotyczących odpowiednio następujących znaków towarowych:

–	graficznego znaku towarowego zarejestrowanego w dniu 12 kwietnia 2013 r. pod numerem 010214112, z zastrzeżeniem pierwszeństwa niemieckiego znaku towarowego z dnia 25 lipca 2011 r., będącego przedstawieniem graficznym kulki w kolorze różowym pantone 677C; znak ten ukazano w następujący sposób:

–	trójwymiarowego znaku towarowego zarejestrowanego w dniu 20 czerwca 2013 r. pod numerem 010214179, z zastrzeżeniem pierwszeństwa niemieckiego znaku towarowego z dnia 26 lipca 2011 r., zastrzegającego kolor różowy pantone 677C; znak ten ukazano w następujący sposób:

12

Znakami tymi są oznaczone następujące towary należące do klasy 10 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami: „Ceramiczne części do implantów do osteosyntezy, substytut powierzchni stawowych, rozpieracze do kości, kulki do stawów biodrowych, panewki/płytki do stawów biodrowych oraz części stawów kolanowych, wszystkie powyższe produkty są na sprzedaż producentom implantów”.

13

W dniu 13 grudnia 2013 r. CeramTec wniósł przeciwko Coorstekowi powództwo o stwierdzenie naruszenia prawa do znaku towarowego i o pasożytniczą konkurencję, podnosząc, że Coorstek sprzedawał towar kopiujący kolor różowy charakterystyczny dla jego własnych towarów. Coorstek wniósł powództwo wzajemne o unieważnienie prawa do trzech znaków towarowych opisanych w pkt 11 i 12 niniejszego wyroku (zwanych dalej „spornymi znakami towarowymi”).

14

Wyrokiem z dnia 25 czerwca 2021 r. cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu, Francja) unieważnił prawo do spornych znaków towarowych ze względu na działanie CeramTeca w złej wierze w momencie dokonywania zgłoszeń znaków towarowych.

15

Sąd ów zauważył, że w dniu zgłoszenia spornych znaków towarowych do rejestracji CeramTec był przekonany o technicznym wpływie tlenku chromu na zagwarantowanie twardości i wytrzymałości kulek ceramicznych stosowanych w protezach medycznych oraz że dążył do ochrony różowego koloru kulek, który wynikał z obecności tlenku chromu w ceramice. Wywiódł on z tego, że CeramTec zamierzał rozszerzyć monopol, jaki posiadał na rozwiązanie techniczne wcześniej chronione patentem, o którym mowa w pkt 10 niniejszego wyroku, który wygasł przed datą dokonania tych zgłoszeń do rejestracji.

16

Według wspomnianego sądu zła wiara charakteryzowała się chęcią nie tyle uniemożliwienia konkurentom dalszego używania różowego koloru, co rozszerzenia monopolu i uniemożliwienia konkurentom przeniknięcia na rynek zdominowany przez CeramTeca dzięki materiałowi zawartemu w jego produktach, a mianowicie tlenkowi chromu w proporcji, która skutkowała zabarwieniem ceramiki na różowo. Sąd ten uznał, że CeramTec zamierzał zatem uzyskać prawo wyłączne w celach innych niż cele związane z funkcją znaku towarowego, a mianowicie wskazywaniem pochodzenia jego towarów.

17

CeramTec wniósł skargę kasacyjną do Cour de cassation (sądu kasacyjnego, Francja), który jest sądem odsyłającym. Zdaniem CeramTeca bezwzględne podstawy odmowy rejestracji wymienione w art. 7 rozporządzenia nr 207/2009 nie mogą wskazywać na złą wiarę, o której mowa w art. 52 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, chyba że umożliwi się odwołanie się do pojęcia złej wiary w celu obejścia lub pominięcia przesłanek stosowania tych podstaw przewidzianych w tymże art. 7. Ponadto wykładnia tego art. 52 ust. 1 lit. b), która pozwalałaby na unieważnienie prawa do znaku towarowego z tego tylko powodu, że zgłaszający miał zamiar chronić prawa do rozwiązania technicznego, bez wykazania, że prawo do rozpatrywanego znaku towarowego rzeczywiście zapewnia ochronę takiego rozwiązania technicznego, prowadziłaby również do obejścia zakresu stosowania art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) rozporządzenia nr 207/2009 i naruszenia odpowiednich obszarów zastosowania tych dwóch przepisów. CeramTec uściśla, że po wygaśnięciu jego patentu i zgłoszeniu spornych znaków towarowych do rejestracji odkrył on, iż tlenek chromu, który nadaje kolor różowy zastrzeżony dla tych znaków towarowych, w rzeczywistości nie miał żadnego skutku technicznego.

18

Coorstek podnosi, że art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) i art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 służą odmiennym celom i że pierwszy z tych artykułów nie stanowi przepisu szczególnego, który miałby pierwszeństwo przed drugim artykułem. Zdaniem Coorsteka przy ocenie złej wiary w rozumieniu tego art. 52 ust. 1 lit. b) ma znaczenie jedynie zachowanie zgłaszającego, a nie samoistne cechy rozpatrywanego oznaczenia. Ponadto, z uwagi na to, że złą wiarę należy oceniać w dniu dokonania zgłoszenia do rejestracji znaku towarowego, nie ma znaczenia, że monopol na rozpatrywane oznaczenie faktycznie nie pozwala na ochronę rozwiązania technicznego, zważywszy, iż zgłaszający wierzył w taką ochronę i jedynie zamiar zgłaszającego należy brać pod uwagę.

19

Sąd odsyłający stwierdza istnienie rozbieżności interpretacyjnych pomiędzy cour d’appel de Paris (sądem apelacyjnym w Paryżu) a Oberlandesgericht Stuttgart (wyższym sądem krajowym w Stuttgarcie, Niemcy), które orzekły w przedmiocie unieważnienia prawa do spornych znaków towarowych. Rozbieżności te dotyczą w szczególności związku między bezwzględnymi podstawami odmowy rejestracji, o których mowa w art. 7 rozporządzenia nr 207/2009, a pojęciem złej wiary, które stanowi bezwzględną podstawę unieważnienia przewidzianą w art. 52 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia.

20

W tych okolicznościach Cour de cassation (sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

21

Po przedstawieniu opinii rzecznika generalnego CeramTec wniósł, pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 24 lutego 2025 r., o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo na podstawie art. 83 regulaminu postępowania przed Trybunałem.

22

Zgodnie z tym przepisem Trybunał może, w każdej chwili, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, postanowić o otwarciu ustnego etapu postępowania na nowo, w szczególności jeśli uzna, że okoliczności zawisłej przed nim sprawy nie są wystarczająco wyjaśnione, lub jeśli po zamknięciu ustnego etapu postępowania strona przedstawiła nowy fakt mogący mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia Trybunału, lub też jeśli sprawa ma zostać rozstrzygnięta na podstawie argumentu, który nie był przedmiotem dyskusji.

23

Na poparcie swojego wniosku CeramTec podnosi, że opinia rzecznika generalnego nie odnosi się ani do cech szczególnych, ani do złożoności okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym, że opinia ta nie uwzględnia celów, którym służy podstawa unieważnienia oparta na złej wierze, że analiza orzecznictwa potwierdza wymóg istnienia obiektywnego ryzyka naruszenia konkurencji oraz że w opinii tej brakuje wskazówek co do uzasadnionego interesu handlowego.

24

Należy przypomnieć, że na podstawie art. 252 akapit drugi TFUE rzecznik generalny przedstawia publicznie, przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności, uzasadnioną opinię w sprawach, które zgodnie ze statutem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wymagają jego zaangażowania. Trybunał nie jest związany ani tą opinią, ani uzasadnieniem prowadzącym do wniosków, które rzecznik generalny formułuje w opinii. Należy również przypomnieć, że statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i regulamin postępowania nie przewidują możliwości przedstawiania przez strony w postępowaniu głównym i inne podmioty, o których mowa w art. 23 tego statutu, uwag w odpowiedzi na opinię rzecznika generalnego. Zatem okoliczność, że strona w postępowaniu głównym lub inny podmiot nie zgadzają się z opinią rzecznika generalnego, bez względu na to, jakie kwestie porusza on w tej opinii, nie może sama w sobie stanowić powodu uzasadniającego otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo (wyrok z dnia 4 października 2024 r., Herbaria Kräuterparadies II, C‑240/23, EU:C:2024:852, pkt 40, 41 i przytoczone tam orzecznictwo).

25

W niniejszej sprawie z wniosku o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo wynika, że poprzez ten wniosek CeramTec stara się w rzeczywistości wyrazić swój sprzeciw wobec analizy prawnej przeprowadzonej przez rzecznika generalnego. Tymczasem, jak wynika z art. 83 regulaminu postępowania i z orzecznictwa przytoczonego w poprzednim punkcie niniejszego wyroku, takie uzasadnienie nie figuruje wśród powodów, które mogą uzasadniać otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo. Ponadto podmioty, które uczestniczyły w niniejszym postępowaniu, mogły przedstawić w toku pisemnego i ustnego etapu postępowania okoliczności prawne, które uznały za istotne dla umożliwienia Trybunałowi dokonania wykładni przepisów prawa Unii będących przedmiotem pytań przedstawionych przez sąd odsyłający. Trybunał stoi w tym względzie na stanowisku, że dysponuje wszystkimi elementami niezbędnymi do wydania orzeczenia w przedmiocie niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i że żaden z argumentów powołanych przez CeramTeca na poparcie wniosku o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo nie uzasadnia takiego otwarcia na nowo zgodnie z art. 83 regulaminu postępowania.

26

W tych okolicznościach nie ma potrzeby zarządzenia otwarcia ustnego etapu postępowania na nowo.

27

Na wstępie należy uściślić, że chociaż sąd odsyłający sformułował pytanie pierwsze jako dotyczące związku między bezwzględną podstawą unieważnienia przewidzianą w art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 a przesłanką przewidzianą w art. 52 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia w związku z art. 7 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że wśród bezwzględnych podstaw odmowy rejestracji przewidzianych w tym art. 7 ust. 1 jedynie podstawa przewidziana w art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) wspomnianego rozporządzenia ma znaczenie dla sporu w postępowaniu głównym.

28

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że bezwzględna podstawa unieważnienia przewidziana w art. 52 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia w związku z art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) wspomnianego rozporządzenia oraz bezwzględna podstawa unieważnienia przewidziana w art. 52 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia są autonomiczne i wzajemnie się wykluczają.

29

Zgodnie z art. 52 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 prawo do unijnego znaku towarowego podlega unieważnieniu, jeżeli znak ten został zarejestrowany z naruszeniem przepisów art. 7 tego rozporządzenia. Zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) wspomnianego rozporządzenia nie są rejestrowane oznaczenia, które składają się wyłącznie z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego.

30

Artykuł 52 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia przewiduje, że prawo do unijnego znaku towarowego podlega unieważnieniu, w przypadku gdy zgłaszający działał w złej wierze w momencie dokonywania zgłoszenia znaku towarowego.

31

Aby odpowiedzieć na pytanie pierwsze, należy kolejno zbadać, czy bezwzględna podstawa unieważnienia przewidziana w art. 52 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 w związku z art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) tego rozporządzenia oraz bezwzględna podstawa unieważnienia przewidziana w art. 52 ust. 1 lit. b) wspomnianego rozporządzenia (zwane dalej „dwoma bezwzględnymi podstawami unieważnienia”) są autonomiczne i czy te dwie bezwzględne podstawy unieważnienia wzajemnie się wykluczają.

32

W pierwszej kolejności należy zająć się kwestią, czy dwie bezwzględne podstawy unieważnienia są autonomiczne w tym znaczeniu, że aby unieważnić prawo do znaku towarowego ze względu na złą wiarę zgłaszającego na podstawie tego art. 52 ust. 1 lit. b), nie jest wymagane uprzednie zbadanie istnienia bezwzględnej podstawy odmowy rejestracji przewidzianej w tymże art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii).

33

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykładnia przepisu prawa Unii wymaga uwzględnienia nie tylko jego brzmienia, lecz także kontekstu, w jaki się on wpisuje, oraz celów aktu, którego ów przepis stanowi część (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merc, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; z dnia 11 stycznia 2024 r., Inditex, C‑361/22, EU:C:2024:17, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).

34

Z brzmienia art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 wynika, że każda z tych dwóch podstaw została wskazana w odrębnej literze, a mianowicie w lit. a) i b), które są oddzielone średnikiem, co odzwierciedla zamiar prawodawcy Unii, by je rozróżniać. Ponadto ów art. 52 ust. 1 ani w zdaniu wprowadzającym, ani w następującym po nim wyliczeniu, nie zawiera sformułowań wskazujących na to, by obie bezwzględne podstawy unieważnienia należało rozpatrywać w jakiejkolwiek kolejności pierwszeństwa względem siebie.

35

Ta literalna wykładnia art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 znajduje potwierdzenie zarówno w kontekście, w jaki wpisuje się ten przepis, jak i w realizowanych przez niego celach.

36

Co się tyczy tego kontekstu, należy zauważyć, że we wspomnianym art. 52 ust. 1 podstawa unieważnienia przewidziana w lit. a) odsyła, w przeciwieństwie do podstawy przewidzianej w lit. b), do bezwzględnych podstaw odmowy rejestracji wymienionych w art. 7 rozporządzenia nr 207/2009 i powinna być odczytywana i interpretowana w związku z tym artykułem.

37

Ponadto każda z bezwzględnych podstaw odmowy rejestracji wymienionych w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 jest niezależna od pozostałych i wymaga odrębnego zbadania (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 16 września 2015 r., Société des Produits Nestlé, C‑215/14, EU:C:2015:604, pkt 46), w związku z czym art. 52 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia sam w sobie dotyczy podstaw unieważnienia, które są autonomiczne względem siebie i z których każda ma swój własny zakres stosowania.

38

W konsekwencji należy a fortiori uznać istnienie takiej autonomii między podstawą unieważnienia przewidzianą w art. 52 ust. 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia a podstawą unieważnienia przewidzianą w art. 52 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia.

39

Ponadto, jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 34 opinii, o ile art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 jako całość zawiera wyczerpującą listę bezwzględnych podstaw unieważnienia prawa do unijnego znaku towarowego, o tyle każda z bezwzględnych podstaw unieważnienia, do której się odnosi, ma inny charakter. Podstawa przewidziana w lit. a) znajduje bowiem zastosowanie wyłącznie w przypadkach enumeratywnie wyliczonych w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, podczas gdy podstawa przewidziana w lit. b) odnosi się do pojęcia „złej wiary”, które może mieć zastosowanie w nieokreślonej liczbie sytuacji.

40

Co się tyczy celów realizowanych przez te bezwzględne podstawy unieważnienia, mają one wspólny ogólny cel przyświecający przepisom Unii w dziedzinie znaków towarowych, jakim jest przyczynienie się do niezakłóconej konkurencji w Unii. W tym względzie, jak wynika w szczególności z motywu 2 rozporządzenia nr 207/2009, rozporządzenie to ma na celu utworzenie i zapewnienie funkcjonowania rynku wewnętrznego. W tym kontekście reguły dotyczące unijnego znaku towarowego mają na celu zagwarantowanie, by każde z przedsiębiorstw, aby móc przywiązać do siebie klientów dzięki jakości swych towarów lub usług, mogło mieć możliwość rejestrowania w charakterze znaków towarowych oznaczeń umożliwiających konsumentowi – bez ryzyka wprowadzenia w błąd – odróżnienie swoich towarów lub swoich usług od towarów lub usług pochodzących z innych przedsiębiorstw (zob. podobnie wyrok z dnia 12 września 2019 r., Koton Mağazacilik Tekstil Sanayi ve Ticaret/EUIPO, C‑104/18 P, EU:C:2019:724, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).

41

Jednakże bezwzględne podstawy unieważnienia, o których mowa w art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, mają odmienne przeznaczenie.

42

Z jednej strony bowiem bezwzględna podstawa unieważnienia przewidziana w art. 52 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 ma na celu unieważnienie prawa do znaków towarowych, które zostały zarejestrowane, mimo że napotykają na jedną lub więcej bezwzględnych podstaw odmowy rejestracji przewidzianych w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia i w związku z tym nie nadają się do rejestracji, ponieważ nie mogą pełnić swoich funkcji znaku towarowego. Ta podstawa unieważnienia jest wymierzona w wadę samego znaku towarowego i ma na celu ochronę interesu ogólnego leżącego u podstaw tych bezwzględnych podstaw odmowy rejestracji.

43

Co się tyczy w szczególności bezwzględnej podstawy odmowy rejestracji określonej w art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) rozporządzenia nr 207/2009, leżący u jej podstaw cel polega na uniknięciu sytuacji, w której prawo znaków towarowych prowadziłoby do przyznania jednemu przedsiębiorstwu monopolu na rozwiązania techniczne lub właściwości użytkowe towaru, których użytkownik mógłby poszukiwać w towarach konkurentów. Ta podstawa odmowy zmierza zatem do uniknięcia tego, by ochrona przyznana przez prawo znaków towarowych rozciągała się ponad oznaczenia umożliwiające odróżnienie towarów lub usług od towarów lub usług oferowanych przez konkurentów w sposób prowadzący do stworzenia przeszkody uniemożliwiającej tym ostatnim swobodne oferowanie towarów zawierających te rozwiązania techniczne lub te właściwości użytkowe w konkurencji z właścicielem znaku (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 września 2010 r., Lego Juris/OHIM, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, pkt 43; z dnia 23 kwietnia 2020 r., Gömböc, C‑237/19, EU:C:2020:296, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo). Chodzi tu o zapobieżenie, aby wyłączne i trwałe prawo przyznane wskutek rejestracji znaku towarowego mogło służyć przedłużaniu bez ograniczenia w czasie ważności innych praw, które prawodawca Unii chciał podporządkować terminom peremptoryjnym (wyrok z dnia 16 września 2015 r., Société des Produits Nestlé, C‑215/14, EU:C:2015:604, pkt 45).

44

Jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 37 opinii, artykuł ten wprowadza zatem, zgodnie z orzecznictwem, równowagę między dwoma wymogami, a mianowicie z jednej strony uniknięciem przedłużania ochrony opatentowanego rozwiązania technicznego po wygaśnięciu patentu, a z drugiej strony ograniczeniem braku zdolności rejestracyjnej wyłącznie do znaków towarowych, które rzeczywiście ograniczają stosowanie danego rozwiązania technicznego przez inne przedsiębiorstwa (zob. podobnie wyrok z dnia 14 września 2010 r., Lego Juris/OHIM, C‑48/09 P, EU:C:2010:516, pkt 44–48).

45

Z drugiej strony przewidziana w art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 bezwzględna podstawa unieważnienia ma na celu zapewnienie, by podmioty gospodarcze zamierzające korzystać z systemu unijnego znaku towarowego konkurowały ze sobą w sposób uczciwy. Jest ona zatem wymierzona w immanentną wadę zgłoszenia do rejestracji, a nie w sam znak towarowy.

46

Z powyższych rozważań wynika, że dwie bezwzględne podstawy unieważnienia są autonomiczne w tym znaczeniu, że aby unieważnić prawo do spornego znaku towarowego ze względu na złą wiarę zgłaszającego na podstawie art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009, nie jest wymagane uprzednie zbadanie istnienia jednej z bezwzględnych podstaw odmowy rejestracji przewidzianych w art. 7 tego rozporządzenia, do którego odsyła jego art. 52 ust. 1 lit. a). A zatem kwalifikacja jako złej wiary nie wymaga stwierdzenia, że rozpatrywane oznaczenie składa się również wyłącznie z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) wspomnianego rozporządzenia. Twierdzenie odwrotne jest równie słuszne, ponieważ dla stwierdzenia, że oznaczenie składa się wyłącznie z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego, nie jest wymagane wykazanie złej wiary zgłaszającego.

47

W drugiej kolejności należy zbadać, czy bezwzględne podstawy unieważnienia, o których mowa w art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, wzajemnie się wykluczają w tym znaczeniu, że zastosowanie jednej z tych dwóch podstaw wyklucza stosowanie drugiej.

48

W tym względzie należy zauważyć, że brzmienie art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 nie zawiera ani w zdaniu wprowadzającym, ani w lit. a) i b) elementów pozwalających sądzić, że podstawy unieważnienia wymienione w tych literach wzajemnie się wykluczają.

49

Ponadto przepisy rozporządzenia nr 207/2009 nie wykluczają unieważnienia prawa do unijnego znaku towarowego w oparciu o bezwzględne podstawy unieważnienia przewidziane w art. 52 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 207/2009. Prawdą jest, że sąd, do którego wpłynął wniosek o unieważnienie prawa do znaku oparty na tych podstawach, może uznać za właściwe, w zależności od szczególnych okoliczności danego przypadku, ograniczenie się do przeanalizowania jednej ze wspomnianych podstaw. O ile bowiem jest ona zasadna, o tyle nie jest już konieczne badanie drugiej z tych podstaw w celu unieważnienia prawa do znaku towarowego. Jednakże żaden przepis rozporządzenia nr 207/2009 nie stoi na przeszkodzie przeanalizowaniu również tej innej podstawy.

50

Z powyższego wynika, że bezwzględne podstawy unieważnienia, o których mowa w art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, nie wykluczają się wzajemnie.

51

W świetle całości powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że bezwzględna podstawa unieważnienia przewidziana w art. 52 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia w związku z art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) wspomnianego rozporządzenia i bezwzględna podstawa unieważnienia przewidziana w art. 52 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia są autonomiczne, lecz nie wykluczają się wzajemnie.

52

Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że zła wiara zgłaszającego oznaczenie do rejestracji jako znak towarowy może – jeżeli o rejestrację wystąpiono w następstwie wygaśnięcia patentu – zostać wykazana wyłącznie w oparciu o opinię tego zgłaszającego co do zdolności tego oznaczenia do wyrażenia rozwiązania technicznego wcześniej chronionego tym patentem, i to niezależnie od tego, czy wspomniane oznaczenie składa się wyłącznie z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) tego rozporządzenia.

53

Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, ponieważ pojęcie „złej wiary” zawarte w art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 nie zostało zdefiniowane w tym rozporządzeniu, określenia znaczenia i zakresu tego pojęcia należy dokonać zgodnie z jego zwykłym znaczeniem w języku ogólnym, przy uwzględnieniu kontekstu, w jakim się tego pojęcia używa, oraz zamierzonych w tym rozporządzeniu celów (wyrok z dnia 12 września 2019 r., Koton Mağazacilik Tekstil Sanayi ve Ticaret/EUIPO, C‑104/18 P, EU:C:2019:724, pkt 43, 44 i przytoczone tam orzecznictwo).

54

Zgodnie z jego zwykłym znaczeniem w języku ogólnym pojęcie „złej wiary” zakłada istnienie nieuczciwego stanu duchowego lub zamiaru. Pojęcie to należy ponadto rozumieć w kontekście prawa znaków towarowych, jakim jest obrót handlowy. W tym względzie przyjęte kolejno rozporządzenia Rady: nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), nr 207/2009 i 2017/1001 wpisują się w ten sam cel, a mianowicie utworzenie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego.

55

Jak przypomniano w pkt 40 niniejszego wyroku, reguły dotyczące unijnego znaku towarowego mają zaś w szczególności na celu przyczynienie się do ustanowienia systemu niezakłóconej konkurencji w Unii, w którego ramach każde z przedsiębiorstw, aby móc przywiązać do siebie klientów dzięki jakości swych towarów lub usług, powinno mieć możliwość rejestrowania w charakterze znaków towarowych oznaczeń umożliwiających konsumentowi – bez ryzyka wprowadzenia w błąd – odróżnienie tych towarów lub usług od towarów lub usług pochodzących z innych przedsiębiorstw (zob. podobnie wyrok z dnia 12 września 2019 r., Koton Mağazacilik Tekstil Sanayi ve Ticaret/EUIPO, C‑104/18 P, EU:C:2019:724, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).

56

W konsekwencji wskazana w art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 bezwzględna podstawa unieważnienia ma zastosowanie, gdy z istotnych i spójnych poszlak wynika, że właściciel unijnego znaku towarowego dokonał zgłoszenia tego znaku towarowego nie w celu konkurowania w sposób uczciwy, lecz z zamiarem naruszenia, w sposób niezgodny z uczciwymi obyczajami, interesów osób trzecich lub z zamiarem uzyskania, nawet bez odniesienia się do konkretnej osoby trzeciej, wyłącznego prawa w celach innych niż cele związane z funkcjami znaku towarowego, w szczególności ze wspomnianą w poprzednim punkcie podstawową funkcją wskazywania pochodzenia (wyrok z dnia 12 września 2019 r., Koton Mağazacilik Tekstil Sanayi ve Ticaret/EUIPO, C‑104/18 P, EU:C:2019:724, pkt 46).

57

Zamiar zgłaszającego znak towarowy jest elementem subiektywnym, który jednak w sposób obiektywny powinny ustalić właściwe organy administracyjne i sądowe. W konsekwencji każde twierdzenie dotyczące złej wiary należy oceniać całościowo, uwzględniając wszelkie istotne okoliczności faktyczne danego przypadku. Jedynie w ten sposób możliwe jest przeprowadzenie obiektywnej oceny twierdzenia dotyczącego złej wiary zgłaszającego (wyrok z dnia 12 września 2019 r., Koton Mağazacilik Tekstil Sanayi ve Ticaret/EUIPO, C‑104/18 P, EU:C:2019:724, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).

58

W tym względzie należy zauważyć, że z brzmienia art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 nie wynika, by w celu dokonania oceny ewentualnej złej wiary zgłaszającego należało pominąć okoliczności faktyczne, które przyczyniają się lub mogłyby przyczynić się do scharakteryzowania bezwzględnej podstawy unieważnienia przewidzianej w art. 52 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia w związku z art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) wspomnianego rozporządzenia.

59

Z orzecznictwa Trybunału wynika już, że elementy, które ponadto mogłyby przyczynić się do scharakteryzowania względnej podstawy odmowy rejestracji, mogą być istotne dla zakwalifikowania złej wiary zgłaszającego w rozumieniu art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009, przy czym charakterystyka złej wiary w odniesieniu do względnej podstawy odmowy rejestracji nie wymaga ustalenia, czy ponadto podstawa ta była w pełni spełniona (zob. analogicznie wyrok z dnia 12 września 2019 r., Koton Mağazacilik Tekstil Sanayi ve Ticaret/EUIPO, C‑104/18 P, EU:C:2019:724, pkt 54, 55 i przytoczone tam orzecznictwo).

60

Podobnie należy uznać, że w celu dokonania oceny ewentualnej złej wiary zgłaszającego można wziąć pod uwagę okoliczność, że usiłował on przedłużyć monopol na rozwiązanie techniczne chronione wcześniej patentem. Opinia zgłaszającego co do zdolności oznaczenia, o którego rejestrację w charakterze znaku towarowego wnosi, do wyrażenia, w całości lub w części, tego rozwiązania technicznego, figuruje jednak nie jako jedyna wśród elementów mogących potwierdzić istnienie zamiaru, niezwiązanego z funkcjami znaku towarowego, uniemożliwienia konkurentom wejścia na rynek, który zgłaszający zdominował dzięki swojemu patentowi. Opinia ta może być częścią istotnych i spójnych przesłanek świadczących o tym, że zgłoszenie do rejestracji zostało dokonane nie w celu konkurowania w sposób uczciwy, lecz z zamiarem niezgodnym z uczciwymi obyczajami w obrocie handlowym.

61

Możliwość ta istnieje zarówno wtedy, gdy istotne okoliczności faktyczne danego przypadku pozwalają na pełne scharakteryzowanie bezwzględnej podstawy odmowy rejestracji przewidzianej w art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) rozporządzenia nr 207/2009, jak i gdy okoliczności te są niewystarczające w tym względzie, ponieważ, jak wynika z odpowiedzi na pytanie pierwsze, obie bezwzględne podstawy unieważnienia są autonomiczne i nie wykluczają się wzajemnie.

62

W konsekwencji złą wiarę zgłaszającego w rozumieniu art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 można stwierdzić, biorąc pod uwagę elementy, które mogłyby zostać uwzględnione w ramach analizy bezwzględnej podstawy odmowy rejestracji, o której mowa w art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) tego rozporządzenia, przy czym nie jest konieczne stwierdzenie, że rozpatrywane oznaczenie składa się wyłącznie z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego.

63

Niemniej jednak w celu dokonania oceny twierdzenia dotyczącego złej wiary należy ustalić rzeczywisty zamiar zgłaszającego na podstawie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych. Wśród nich, w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, znajdują się również, jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 57 opinii, charakter zakwestionowanego znaku towarowego, pochodzenie rozpatrywanego oznaczenia i jego używanie od chwili jego utworzenia, zakres patentu, który wygasł, logika handlowa, w jaką wpisuje się dokonanie zgłoszenia spornego znaku towarowego do rejestracji, oraz chronologia wydarzeń, które charakteryzowały to zgłoszenie.

64

Wreszcie, zważywszy, że na podstawie art. 99 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 unijny znak towarowy korzysta z domniemania ważności, to na wnoszącym o unieważnienie prawa do znaku, który zamierza oprzeć się na podstawie określonej w art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009, spoczywa obowiązek przedstawienia – w celu wykazania złej wiary w momencie dokonywania zgłoszenia do rejestracji – istotnych i spójnych poszlak, o których mowa w orzecznictwie przypomnianym w pkt 56 niniejszego wyroku. W takim przypadku do zgłaszającego do rejestracji należy następnie wykazanie, poprzez przedstawienie wiarygodnych wyjaśnień dotyczących realizowanych celów i realizowanej logiki handlowej, że rejestracja ta wpisuje się w zgodną z prawem strategię handlową. W tym względzie należy uściślić, że – jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 58 opinii – sam fakt, iż znak towarowy zarejestrowany w złej wierze spełnia właściwe znakowi towarowemu funkcje, a w szczególności funkcję wskazania pochodzenia, nie stanowi sam w sobie przeszkody do unieważnienia prawa do tego znaku. Jak wynika bowiem również z tego orzecznictwa, prawo do znaku towarowego spełniającego te funkcje powinno jednak zostać unieważnione, jeżeli o jego rejestrację wniesiono z zamiarem naruszenia, w sposób niezgodny z uczciwymi praktykami, interesów osób trzecich.

65

W świetle całości powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że zła wiara zgłaszającego oznaczenie do rejestracji jako znak towarowy może – jeśli o rejestrację wystąpiono w następstwie wygaśnięcia patentu – zostać wykazana w oparciu w szczególności o opinię tego zgłaszającego co do zdolności tego oznaczenia do wyrażenia, w całości lub w części, rozwiązania technicznego chronionego tym patentem, i to niezależnie od tego, czy wspomniane oznaczenie składa się wyłącznie z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) tego rozporządzenia. Wśród okoliczności istotnych dla oceny ewentualnego istnienia złej wiary zgłaszającego znajdują się również charakter zakwestionowanego znaku towarowego, pochodzenie rozpatrywanego oznaczenia i jego używanie od chwili jego utworzenia, zakres patentu, który wygasł, logika handlowa, w jaką wpisuje się dokonanie zgłoszenia spornego znaku towarowego do rejestracji, oraz chronologia wydarzeń, które charakteryzowały to zgłoszenie.

66

Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że złą wiarę zgłaszającego można oceniać na podstawie okoliczności zaistniałych po dokonaniu zgłoszenia rozpatrywanego znaku towarowego do rejestracji.

67

Z brzmienia art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 wynika, że prawo do znaku towarowego podlega unieważnieniu, gdy zgłaszający działał w złej wierze w momencie dokonywania zgłoszenia tego znaku towarowego.

68

Z przepisu tego wynika zatem, że chwilą istotną dla oceny istnienia złej wiary jest moment dokonania przez zainteresowanego zgłoszenia do rejestracji (wyroki: z dnia 11 czerwca 2009 r., Chocoladefabriken Lindt & Sprüngli, C‑529/07, EU:C:2009:361, pkt 35; z dnia 12 września 2019 r., Koton Mağazacilik Tekstil Sanayi ve Ticaret/EUIPO, C‑104/18 P, EU:C:2019:724, pkt 59).

69

Jak przypomniano w pkt 56 niniejszego wyroku, wskazana w art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 bezwzględna podstawa unieważnienia ma zastosowanie, gdy z istotnych i spójnych poszlak wynika, że właściciel unijnego znaku towarowego dokonał zgłoszenia tego znaku towarowego nie w celu konkurowania w sposób uczciwy, lecz z zamiarem naruszenia, w sposób niezgodny z uczciwymi obyczajami, interesów osób trzecich lub z zamiarem uzyskania, nawet bez odniesienia się do konkretnej osoby trzeciej, wyłącznego prawa w celach innych niż cele związane z funkcjami znaku towarowego, w szczególności z podstawową funkcją wskazywania pochodzenia.

70

W ramach całościowej oceny istnienia złej wiary zgłaszającego należy wziąć pod uwagę wszystkie istotne okoliczności faktyczne, jakie zaistniały w chwili dokonywania zgłoszenia (wyrok z dnia 12 września 2019 r., Koton Mağazacilik Tekstil Sanayi ve Ticaret/EUIPO, C‑104/18 P, EU:C:2019:724, pkt 59).

71

Wynika z tego, że ocena ta powinna opierać się na każdym elemencie pozwalającym na poinformowanie sądu o zamiarze, jaki przyświecał zgłaszającemu w chwili dokonywania zgłoszenia do rejestracji rozpatrywanego znaku towarowego. Okoliczności, nawet po dokonaniu tego zgłoszenia, mogą służyć jako wskazówki co do zamiaru zgłaszającego w tym momencie.

72

Natomiast okoliczność, o której zgłaszający dowiedział się dopiero po dokonaniu zgłoszenia do rejestracji rozpatrywanego znaku towarowego, nie może zmienić sposobu postrzegania go przez owego zgłaszającego przy dokonywaniu tego zgłoszenia.

73

W niniejszej sprawie okoliczność, której zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego, że CeramTec dowiedział się dopiero po dokonaniu tego zgłoszenia, iż włączenie tlenku chromu do jego towarów nie miało skutku technicznego, nie może mieć znaczenia dla ustalenia a posteriori sposobu postrzegania tego faktu przez CeramTec, jakie nie miało miejsca w chwili dokonania rzeczonego zgłoszenia.

74

W świetle całości powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 52 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że złej wiary zgłaszającego nie można oceniać na podstawie okoliczności zaistniałych po dokonaniu zgłoszenia rozpatrywanego znaku towarowego do rejestracji.

75

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje: