This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 62017CC0390
Opinion of Advocate General Kokott delivered on 22 March 2018.#Irit Azoulay and Others v European Parliament.#Appeal — Civil service — Remuneration — Family allowances — Education allowance — Refusal to reimburse education costs — Article 3(1) of Annex VII to the Staff Regulations of officials of the European Union.#Case C-390/17 P.
Opinia rzecznik generalnej J. Kokott przedstawiona w dniu 22 marca 2018 r.
Irit Azoulay i in. przeciwko Parlamentowi Europejskiemu.
Odwołanie – Służba publiczna – Wynagrodzenie – Dodatki rodzinne – Dodatek edukacyjny – Odmowa zwrotu wydatków na edukację – Artykuł 3 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej.
Sprawa C-390/17 P.
Opinia rzecznik generalnej J. Kokott przedstawiona w dniu 22 marca 2018 r.
Irit Azoulay i in. przeciwko Parlamentowi Europejskiemu.
Odwołanie – Służba publiczna – Wynagrodzenie – Dodatki rodzinne – Dodatek edukacyjny – Odmowa zwrotu wydatków na edukację – Artykuł 3 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej.
Sprawa C-390/17 P.
ECLI identifier: ECLI:EU:C:2018:217
JULIANE KOKOTT
przedstawiona w dniu 22 marca 2018 r. ( 1 )
Sprawa C‑390/17 P
Irit Azoulay,
Andrew Boreham,
Mirja Bouchard,
Darren Neville
przeciwko
Parlamentowi Europejskiemu
Odwołanie – Służba publiczna – Wynagrodzenie – Dodatki rodzinne – Dodatek edukacyjny – Odmowa zwrotu wydatków na edukację – Niezależna wykładnia pojęcia wydatków na edukację – Artykuł 3 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego
I. Wprowadzenie
|
1. |
Instytucje Unii Europejskiej, podobnie jak niektóre państwa członkowskie, które prowadzą politykę rodzinną obejmującą komponent finansowy, zapewniają swojemu personelowi wypłatę dodatków rodzinnych. Obejmują one dodatek na gospodarstwo domowe wypłacany urzędnikom, którzy ponoszą koszty utrzymania rodziny, powiększony o dodatek na każde dziecko pozostające na utrzymaniu, oraz dodatek edukacyjny przeznaczony na pokrycie wydatków na edukację poniesionych przez urzędnika w związku z tym, że jego dziecko uczęszcza do placówki szkolnej. Takie są właśnie warunki nabycia prawa do ostatniego z wymienionych dodatków, w przedmiocie którego toczy się spór między stronami w niniejszej sprawie. |
|
2. |
Warunki, jakie należy spełnić, aby otrzymać dodatek edukacyjny, zostały zmienione w trakcie zmiany regulaminu pracowniczego w 2004 r. O ile w zakresie szkoły podstawowej i średniej dodatek był wcześniej wypłacany ( 2 ) urzędnikom niezależnie od tego, do jakiej szkoły uczęszczało dziecko, o tyle wskutek reformy prawo do dodatku edukacyjnego uwarunkowane jest uczęszczaniem do szkoły płatnej ( 3 ). Celem było „dostosowanie w przyszłości dodatku edukacyjnego do faktycznie ponoszonych wydatków” ( 4 ). |
|
3. |
Opierając się na braku odpłatnego charakteru placówki, do której uczęszczają dzieci wnoszących odwołanie, Parlament Europejski odmówił przyznania im w 2015 r. dodatku edukacyjnego, mimo że był on im wypłacany w latach poprzednich. Wnoszący odwołanie uważają, że są nadal uprawnieni do pobierania dodatku. |
|
4. |
Rozbieżność ta ma swoje źródło w szczególnym sposobie, w jaki rozpatrywane placówki edukacyjne zwracały się do wnoszących odwołanie o wsparcie finansowe. Placówki te są bowiem subwencjonowane przez organy administracji terytorialnej, co nakłada na nie wymóg zapewnienia bezpłatnego dostępu do edukacji przewidziany w belgijskiej konstytucji ( 5 ). Jednak w celu zapewnienia finansowania placówki te wspierają się również stowarzyszeniami nienastawionymi na zysk, które są z nimi ściśle powiązane, a rodzice uczniów zachęcani są do wpłaty składek na rzecz tych stowarzyszeń. O zwrot tych właśnie składek wnoszą wnoszący odwołanie tytułem przyznania dodatku edukacyjnego. |
|
5. |
W tej sprawie z zakresu służby publicznej, która jest jedną z pierwszych rozpoznawanych przez Trybunał w postępowaniu odwoławczym od rozwiązania Sądu do spraw Służby Publicznej i przeniesienia jego zadań do Sądu, Trybunał ma za zadanie ustalić, czy w szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy Sąd słusznie stwierdził, że opłata takiej składki nie mogła zostać pokryta z dodatku edukacyjnego. |
II. Ramy prawne
|
6. |
Ramy prawne niniejszej sprawy są określone przez następujące przepisy Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej (zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”) ( 6 ). |
|
7. |
Zgodnie z art. 67 ust. 1 lit. c) regulaminu pracowniczego dodatki rodzinne, do których ma prawo urzędnik z tytułu wynagrodzenia, obejmują dodatek edukacyjny. |
|
8. |
W art. 3 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego określono warunki uzyskania prawa do dodatku edukacyjnego: „[Z] zastrzeżeniem warunków określonych w ogólnych przepisach wykonawczych, urzędnik otrzymuje dodatek edukacyjny w wysokości poniesionych przez niego rzeczywistych wydatków na edukację, maksymalnie do kwoty w wysokości 260,95 [EUR] ( 7 ) miesięcznie na każde dziecko pozostające na jego utrzymaniu, […] o ile dziecko skończyło pięć lat i regularnie uczęszcza w pełnym wymiarze godzin do płatnej szkoły podstawowej lub średniej bądź uczelni wyższej. Warunek dotyczący odpłatności szkoły nie ma zastosowania do zwrotu kosztów za transport szkolny. […]”. |
|
9. |
Na podstawie art. 110 regulaminu pracowniczego Parlament przyjął w dniu 18 maja 2004 r. ogólne przepisy wykonawcze dotyczące przyznawania dodatku edukacyjnego, o którym mowa w art. 3 załącznika VII do regulaminu pracowniczego (zwane dalej „OPW”) ( 8 ). Artykuł 1 OPW rozróżnia dodatek edukacyjny A – ryczałtowy, wypłacany na dzieci poniżej piątego roku życia, które nie uczęszczają jeszcze do szkoły podstawowej, oraz dodatek edukacyjny B. W odniesieniu do tego ostatniego art. 3 OPW przewiduje: „W granicach pułapów określonych w art. 3 ust. 1 akapity pierwszy i trzeci załącznika VII do regulaminu pracowniczego dodatek edukacyjny B obejmuje:
z wyłączeniem wszelkich innych kosztów, a w szczególności:
|
III. Okoliczności powstania sporu i postępowanie przed Sądem
|
10. |
Wnoszącymi rozpatrywane odwołanie (zwanymi dalej „wnoszącymi odwołanie”) są, odpowiednio, członkowie personelu tymczasowego i urzędnicy Parlamentu Europejskiego, zamieszkali w Belgii. Ich dzieci uczęszczają do placówek szkolnych ( 9 ), których wspólną cechą jest to, że są subwencjonowane, lecz nie w całości, przez Francuską Wspólnotę Belgii. Obie szkoły posiadają również własne zasoby finansowe zapewniane przede wszystkim przez stowarzyszenia o celu niezarobkowym (zwane dalej „stowarzyszeniami”), do których składki mają uiszczać rodzice danych uczniów. |
|
11. |
Do roku szkolnego 2013/2014 włącznie Parlament zwracał, tytułem wydatków na edukację i do określonej kwoty, składki płacone na rzecz stowarzyszeń przez wnoszących odwołanie, których dzieci uczęszczały już do tych szkół. W dniu 24 kwietnia 2015 r. Parlament oddalił wnioski o zwrot składek uiszczonych przez wnoszących odwołanie na rzecz stowarzyszeń w roku szkolnym 2014/2015 z tym uzasadnieniem, że warunki określone w art. 3 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego nie zostały spełnione (dalej zwane „decyzjami odmownymi”). W ocenie Parlamentu obie szkoły nie były płatnymi placówkami szkolnymi w rozumieniu tego przepisu, ponieważ dobrowolne składki dokonywane przez wnoszących odwołanie na rzecz stowarzyszeń wykraczały poza ramy obligatoryjnego, nieodpłatnego kształcenia przewidzianego przez ustawodawstwo belgijskie. |
|
12. |
Chociaż zażalenia złożone przez wnoszących odwołanie na te decyzje zostały oddalone w dniach 17 i 19 listopada 2015 r., Parlament postanowił wyjątkowo przyznać skarżącym dodatek edukacyjny na rok szkolny 2014/2015, ale nie przyznawać go już, z tytułu uczęszczania do tych szkół, w następnych latach. |
|
13. |
W dniu 17 lutego 2016 r. wnoszący odwołanie zażądali stwierdzenia nieważności decyzji odmownych Parlamentu, z wyjątkiem jednak tej ich części, w której wyjątkowo i jako środek nadzwyczajny przyznano im dodatek edukacyjny na rok szkolny 2014/2015, oraz zasądzenia od Parlamentu na ich rzecz dodatku edukacyjnego na rok szkolny 2015/2016. W uzasadnieniu skargi podnieśli trzy zarzuty, dotyczące, po pierwsze, naruszenia art. 3 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego i oczywistego błędu w ocenie, po drugie, naruszenia zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, a po trzecie, naruszenia zasad równego traktowania i dobrej administracji. |
|
14. |
W wyroku z dnia 28 kwietnia 2017 r. (zwanym dalej „zaskarżonym wyrokiem”) ( 10 ) Sąd oddalił wszystkie zarzuty, a w związku z tym – także żądanie stwierdzenia nieważności decyzji odmownych. W związku z tym Sąd orzekł, że nie ma potrzeby orzekania w przedmiocie żądań dotyczących zasądzenia od Parlamentu na rzecz wnoszących odwołanie dodatku edukacyjnego na rok szkolny 2015/2016. |
IV. Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron
|
15. |
Pismem z dnia 28 czerwca 2017 r. wnoszący odwołanie wnieśli wspólnie niniejsze odwołanie od wyroku Sądu. |
|
16. |
Wnoszący odwołanie wnoszą do Trybunału o:
|
|
17. |
Parlament wnosi do Trybunału o:
|
|
18. |
Postępowanie odwoławcze toczyło się przed Trybunałem w formie pisemnej. |
V. Ocena prawna
|
19. |
Wnoszący odwołanie twierdzą, że zaskarżony wyrok jest obarczony kilkoma naruszeniami prawa, polegającymi w szczególności na przeinaczeniu okoliczności faktycznych i braku uzasadnienia. W szczególności ich zdaniem Sąd, po pierwsze, naruszył prawo i przeinaczył okoliczności faktyczne, wykluczając autonomiczną i jednolitą wykładnię pojęcia „wydatków na edukację” w ramach porządku prawnego Unii ( 12 ). Po drugie, zaskarżony wyrok miałby zawierać nieprawidłowość ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd ( 13 ). Po trzecie, Sąd miałby naruszyć prawo, interpretując utrwalone orzecznictwo mające zastosowanie w odniesieniu do zasady zgodności pomiędzy zażaleniem a skargą ( 14 ). Wreszcie, Sąd miałby uchybić spoczywającemu na nim obowiązkowi uzasadnienia w odpowiedzi na zarzut naruszenia zasad równego traktowania i dobrej administracji ( 15 ). |
A. Dopuszczalność
|
20. |
Pragnę zauważyć, że przed Sądem wnoszący odwołanie żądali stwierdzenia nieważności decyzji oddalających ich wnioski o zwrot wydatków na edukację w roku szkolnym 2014/2015. Tymczasem w decyzjach oddalających ich zażalenia, których stwierdzenia nieważności wnoszący odwołanie również się domagali, poza tą częścią, Parlament przyznał im wyjątkowo dodatek edukacyjny za ten właśnie rok szkolny. W związku z tym wnoszący odwołanie skorzystali z dodatku, o który wnioskowali. |
|
21. |
W odniesieniu do kolejnych lat szkolnych Parlament w decyzjach oddalających zażalenia wskazał jedynie, że dodatek edukacyjny nie będzie już przyznawany wnoszącym odwołanie w nadchodzących latach szkolnych ( 16 ). |
|
22. |
Sąd uznał, że decyzje oddalające zażalenia były pozbawione charakteru autonomicznego i że w związku z tym wniesiono do niego wyłącznie skargę na decyzje odmowne ( 17 ), które odnoszą się tylko do roku szkolnego 2014/2015. Ten aspekt nie był przedmiotem zarzutów wnoszących odwołanie w ich odwołaniu. |
|
23. |
W odniesieniu w szczególności do roku szkolnego 2015/2016 wnoszący odwołanie domagają się ponadto od Sądu zasądzenia od Parlamentu wypłaty dodatku edukacyjnego za ten okres. Parlament wskazał przed Sądem, że powyższe żądanie jest niedopuszczalne, albowiem dodatek edukacyjny został przyznany przez organy administracji wyłącznie na jeden rok szkolny, a zatem wnoszący odwołanie powinni byli podjąć stosowne kroki w ramach postępowania administracyjnego przed wniesieniem skargi ( 18 ). |
|
24. |
Sąd stwierdził, że biorąc pod uwagę oddalenie żądań stwierdzenia nieważności decyzji odmownych (dotyczących roku szkolnego 2014/2015), nie ma potrzeby orzekać w przedmiocie żądania dotyczącego roku szkolnego 2015/2016 ( 19 ). Ten aspekt również nie był przedmiotem zarzutów wnoszących odwołanie w ich odwołaniu |
|
25. |
W tych okolicznościach, gdyby Trybunał uznał za konieczne zbadanie z urzędu przesłanek dopuszczalności wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności przed Sąd ( 20 ) pod kątem interesu prawnego, jestem zdania, że wnoszący odwołanie mają interes prawny w zaskarżeniu decyzji odmownych w odniesieniu do roku szkolnego 2014/2015, co w wystarczający sposób uzasadnia dopuszczalność skargi. Wprawdzie dodatek edukacyjny został im przyznany na ten rok szkolny, lecz choć w rzeczywistości wnoszący odwołanie otrzymali zwrot kosztów, to jednak otrzymali go jedynie wyjątkowo, jako środek nadzwyczajny, przyjęty przez Parlament jako rekompensata za przewlekłość w rozpoznaniu ich wniosków ( 21 ). Decyzje oddalające ich wnioski, zawierające także ostateczne stanowisko administracji względem sformułowanych tam żądań, nie zostały cofnięte i mają wpływ na prawa wnoszących odwołania. Wnoszący odwołanie zachowują zatem interes prawny do zaskarżenia decyzji, których skutki są dla nich niekorzystne w związku z odmową przyznania im dodatku edukacyjnego. |
|
26. |
Jeśli chodzi o odwołanie, Parlament nie kwestionował jego dopuszczalności i nie dostrzegam powodów do badania z urzędu jego niedopuszczalności. |
B. W przedmiocie zarzutu pierwszego, opartego na naruszeniu prawa i przeinaczeniu okoliczności faktycznych w zakresie wykładni pojęcia wydatków na edukację
1. Autonomiczna wykładnia pojęcia „wydatków na edukację”
|
27. |
Wnoszący odwołanie zarzucają Sądowi, że ten nie zastosował autonomicznej i jednolitej wykładni pojęcia „wydatków na edukację” w ramach porządku prawnego Unii. Powołując się na orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym urzędnikom przysługuje, na podstawie art. 1a regulaminu pracowniczego, prawo do równego traktowania w zakresie jego stosowania, wskazują, że wymaga to co do zasady autonomicznej i jednolitej wykładni regulaminu pracowniczego w całej Unii. Taka wykładnia musi być dokonywana z uwzględnieniem kontekstu przepisu i celu rozpatrywanego uregulowania ( 22 ). |
|
28. |
W odniesieniu w szczególności do wydatków na edukację wnoszący odwołanie opierają swoją argumentację na wyroku Bovagnet/Komisja celem wykazania, że na potrzeby zwrotu pojęcie to nie może być uzależnione od nazewnictwa czy klasyfikacji stosowanych na szczeblu krajowym, lecz wyłącznie od samego charakteru i elementów składowych wydatku podlegającego zwrotowi ( 23 ). Tymczasem zdaniem wnoszących odwołanie Sąd dokonał wykładni tego pojęcia w świetle prawa belgijskiego. |
|
29. |
Argumenty wnoszących odwołanie nie przekonują mnie. Podobnie jak Parlament, uważam, że Sąd zastosował autonomiczną wykładnię pojęcia „wydatków na edukację”, która uwzględnia cel dodatku edukacyjnego i która nie zależy od kwalifikacji przyjętych na szczeblu krajowym. |
|
30. |
I tak, w pkt 30 zaskarżonego wyroku Sąd definiuje „wydatki na edukację” podlegające zwrotowi z tytułu dodatku edukacyjnego jako obejmujące koszty umożliwiające uczniowi uzyskanie dostępu do placówki szkolnej (opłata wpisowa), jak również koszty pozwalające na uczestnictwo w zajęciach i skuteczny udział w programach danej placówki (czesne). |
|
31. |
Definicja ta pokrywa się z definicją przyjętą przez Sąd do spraw Służby Publicznej w wyroku Bovagnet/Komisja ( 24 ), którego okoliczności faktyczne wpisują się w inny kontekst krajowy, albowiem szkoła, której dotyczył spór, znajdowała się w Luksemburgu. |
|
32. |
Badając, czy koszty poniesione przez wnoszących odwołanie stanowiły opłatę wpisową i czesne w rozumieniu wyroku Bovagnet/Komisja ( 25 ), Sąd stwierdził w pkt 31 i 32 zaskarżonego wyroku, że przyjęcie do tych placówek i pobieranie w nich nauki nie było uzależnione od zapłaty kwoty obejmującej opłatę wpisową i czesne. Podobnie, brak wpłaty stosownych składek na rzecz stowarzyszeń nie skutkował odmową dokonania wpisu do placówki czy wydaleniem z niej ucznia. Innymi słowy, szkoły nie wymagały zapłaty kwoty pieniężnej w celu zapewnienia dzieciom dostępu do nich i pobierania nauki, lub inaczej – rodzice nie byli zobowiązani do uiszczania opłat. Sąd doszedł na tej podstawie do wniosku, że koszty poniesione przez wnoszących odwołanie nie mogą zostać uznane za wydatki na edukację. |
|
33. |
Sąd dokonał interpretacji wydatków na edukację w rozumieniu art. 3 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego w ten sposób, że muszą to być obowiązkowe wydatki, które urzędnik winien ponieść w celu zapisania dziecka do określonej szkoły oraz aby mogło ono uczęszczać w niej na zajęcia. |
|
34. |
Warunek ten został już postawiony w wyroku Bovagnet/Komisja. Wydatki podlegające zwrotowi zostały tam zdefiniowane jako wydatki warunkujące samo przyjęcie ucznia do szkoły i jej programu, a więc podjęcie przez niego nauki; ich poniesienie jest zatem obligatoryjne ( 26 ). |
|
35. |
Wykładnia ta jest zgodna z wymogami regulaminu pracowniczego. Jak bowiem przypomniał Parlament, przepisy prawa Unii, które przewidują prawo do świadczeń finansowych, należy interpretować ściśle ( 27 ). |
|
36. |
Zwrot składek uiszczonych przez urzędnika fakultatywnie i dobrowolnie nie spełnia wymogu ścisłej wykładni. Powyższe byłoby niezgodne z wolą ustawodawcy, który w ramach zmiany regulaminu pracowniczego przeprowadzonej w 2004 r. uzależnił zwrot wydatków od tego, czy dziecko uczęszcza do szkoły płatnej ( 28 ), oraz zaprzestał wypłaty dodatku edukacyjnego w formie ryczałtu pozostawionego do dyspozycji urzędników ( 29 ). W rezultacie regulamin pracowniczy nie pozwala uznać dodatku edukacyjnego za dodatkowy składnik wynagrodzenia, którym urzędnik mógłby swobodnie dysponować, na przykład poprzez dobrowolne wpłaty i darowizny. |
|
37. |
Sąd nie dokonał wykładni pojęcia „wydatków na edukację” na podstawie prawa belgijskiego. Nawet jeśli przywołał ( 30 ) krajowy okólnik Francuskiej Wspólnoty Belgii zatytułowany „Gratuité de l’accès à l’Enseignement obligatoire” ( 31 ) [„Nieodpłatny dostęp do obowiązkowego szkolnictwa”], postąpił tak wyłącznie na poparcie twierdzenia, niekwestionowanego przez wnoszących odwołanie, że szkoły nie wymagały od nich uiszczenia opłaty wpisowej i czesnego. Sąd wskazał bowiem, że okólnik ten, mający zastosowanie do przedmiotowych szkół, przewiduje, że szkoła otrzymująca subwencję nie może warunkować zapisu dokonaniem wpłaty określonej kwoty oraz że nieuiszczenie określonej przez szkołę opłaty ( 32 ) nie może mieć wpływu na uczęszczanie danego ucznia do szkoły. |
|
38. |
W celu ustalenia, czy od uiszczenia opłaty, której zwrotu żądają wnoszący odwołanie, zależało przyjęcie ich dzieci do przedmiotowych szkół, Sąd odniósł się zatem do prawa belgijskiego jako istotnej wskazówki, nie zaś jako kryterium rozstrzygającego ( 33 ), co wynika z użycia przysłówka „zresztą” ( 34 ). |
|
39. |
Wnoszący odwołanie uważają, że przyjęta przez Sąd wykładnia zawężająca uzależnia zwrot wydatków na edukację od zróżnicowanych systemów kształcenia istniejących w państwach członkowskich. |
|
40. |
Ich argument jest błędny. To nie zwrot wydatków szkolnych może różnić się w zależności od państwa członkowskiego lub w zależności od szkoły, ale samo istnienie i wysokość wydatków na edukację podlegających zwrotowi. |
|
41. |
W związku z tym, jeżeli szkoła uzależnia wpis i uczęszczanie ucznia do szkoły od dokonania opłaty, właśnie to stanowi charakter i elementy konstytutywne tych wydatków, które zgodnie z wyrokiem Bovagnet/Komisja ( 35 ) i niezależnie od nazw i klasyfikacji krajowych podlegają zwrotowi. Kiedy natomiast szkoła nie uzależnia wpisu i uczęszczania do szkoły od dokonania opłaty, bez względu na przyczynę, wtedy zainteresowany urzędnik nie ma podstaw do otrzymania dodatku edukacyjnego. |
|
42. |
Wnoszący odwołanie są zdania, że wykładnia autonomiczna powinna była uwzględnić fakt, że bez wkładu finansowego, o którego uiszczenie się do nich zwrócono, szkoły nie byłyby w stanie sfinansować specyficznego programu nauczania, z powodu którego wnoszący odwołanie zapisali do nich swoje dzieci. Wkłady finansowe stanowią zatem wydatki faktycznie poniesione przez wnoszących odwołanie na naukę szkolną dzieci. |
|
43. |
Uznając, że wydatki na edukacje nie pokrywają wszystkich wydatków faktycznie poniesionych na naukę szkolną, lecz jedynie te, które szkoła nakłada jako opłaty wpisowe i czesne, Sąd dokonał jednak wykładni tego pojęcia zgodnie z brzmieniem i celem obowiązujących przepisów regulaminu pracowniczego. |
|
44. |
Wnoszący odwołanie uważają wreszcie, że przyrównując w pkt 40 zaskarżonego wyroku wnoszone składki do „innych wydatków” w rozumieniu art. 3 OPW, Sąd znacznie ograniczył autonomiczne i regulaminowe pojęcie „wydatków na edukację”. Zdaniem wnoszących odwołanie Sąd uznał, że wnoszone składki mieszczą się w zakresie kategorii „inne wydatki” jedynie z tego powodu, że nie są one związane z oficjalnym belgijskim programem nauczania. |
|
45. |
Rozumiem wyrok Sądu w inny sposób. Po stwierdzeniu z wyżej przedstawionych powodów ( 36 ), że uiszczane składki nie mieściły się w kategorii wydatków na edukację podlegających zwrotowi, Sąd zaklasyfikował je w kategorii rezydualnej „pozostałe wydatki”, niepodlegające zwrotowi. Wyliczenie przypadków należących do tej kategorii nie ma charakteru wyczerpującego, Sąd mógł więc słusznie przyjąć, że wydatki te należą do kategorii „innych wydatków dotyczących wykonywania programu szkolnego szkoły, do której dziecko uczęszcza” ( 37 ). |
|
46. |
Zarzut ten należy zatem oddalić. |
2. Przeinaczenie okoliczności faktycznych
|
47. |
Wnoszący odwołanie utrzymują, że stwierdzając w pkt 31 zaskarżonego wyroku, iż naliczanie opłat za naukę przez stowarzyszenia nie byłoby zgodne z prawem belgijskim, Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne. |
|
48. |
W tym względzie należy wskazać, że takie przeinaczenie występuje wówczas, gdy – bez potrzeby odwoływania się do nowych okoliczności – ocena okoliczności istniejących okazuje się oczywiście błędna ( 38 ). |
|
49. |
Tymczasem w niniejszej sprawie takie przeinaczenie prawa krajowego nie zostało wykazane, ponieważ wnoszący odwołanie nie udowodnili, że okólnik nie był wiążący ani że Sąd ocenił go w sposób oczywiście sprzeczny z jego treścią. W szczególności wnoszący odwołanie nie wykazali na poparcie swojego argumentu, że szkoły lub stowarzyszenia mogły domagać się uiszczenia opłaty związanej z projektem pedagogicznym właściwym tym placówkom. |
|
50. |
Zarzut ten należy zatem również oddalić. |
|
51. |
W konsekwencji zarzut pierwszy jest w całości bezzasadny. |
C. W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego nieprawidłowości ustaleń faktycznych
|
52. |
Wnoszący odwołanie uważają, że w zaskarżonym wyroku odpowiedź na ich zarzut dotyczący naruszenia zasady uzasadnionych oczekiwań zawiera nieprawidłowości odnośnie do ustaleń faktycznych. Ich zdaniem Sąd wypowiedział się w kwestii, czy formularz przygotowany przez Parlament do wypełnienia przez dane szkoły wykazywał istnienie opłaty wpisowej. Natomiast nie wypowiedział się na temat istnienia stałej praktyki Parlamentu, która mogłaby spowodować u nich uzasadnione oczekiwania. |
|
53. |
W pkt 44 i 45 zaskarżonego wyroku Sąd udzielił jednak odpowiedzi na zarzut podniesiony przez wnoszących odwołanie, dotyczący naruszenia zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań. Przypomniawszy trzy przesłanki, które muszą być spełnione, aby można było powoływać się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań, Sąd orzekł, że nawet jeśli precyzyjne, bezwarunkowe i spójne zapewnienia zostały udzielone przez administrację, nie mogą stwarzać uzasadnionych oczekiwań po stronie wnoszących odwołanie ze względu na nieprzestrzeganie przepisów regulaminu pracowniczego. |
|
54. |
Odpowiedź Sądu na ten zarzut opiera się na utrwalonym orzecznictwie ( 39 ). |
|
55. |
W związku z tym wysłany do szkół formularz, co do którego Sąd precyzuje, że nie można było na jego podstawie ustalić, czy wnoszący odwołanie uiścili opłatę wpisową, jest wymieniony w pkt 46 zaskarżonego wyroku jedynie w odpowiedzi na argument [wnoszących odwołanie], zgodnie z którym przesłanie tego formularza doprowadziło do powstania uzasadnionych oczekiwań po ich stronie. |
|
56. |
Zatem drugi zarzut odwołania jest oczywiście bezzasadny. |
D. W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego naruszenia prawa przy dokonywaniu wykładni orzecznictwa odnoszącego się do zasady zgodności pomiędzy zażaleniem i skargą
|
57. |
Wnoszący odwołanie utrzymują, że w pkt 47 zaskarżonego wyroku Sąd naruszył orzecznictwo dotyczące zgodności pomiędzy zażaleniem a skargą, gdyż odrzucił jako niedopuszczalny ich argument dotyczący naruszenia zasady pewności prawa ze względu na to, iż nie został on podniesiony w zażaleniu. |
|
58. |
W ocenie wnoszących odwołanie dopiero w decyzjach oddalających zażalenia Parlament potwierdził, że dodatek edukacyjny podlega corocznej ocenie. Wnoszący odwołanie przytaczają orzecznictwo, które przewiduje wyjątek od zasady zgodności pomiędzy zażaleniem i skargą: w wypadku gdy składający zażalenie zapoznaje się z uzasadnieniem aktu dla niego niekorzystnego za pośrednictwem odpowiedzi na swe zażalenie, jakikolwiek zarzut podniesiony po raz pierwszy na etapie skargi i mający na celu podważenie zasadności uzasadnienia przedstawionego w odpowiedzi na zażalenie należy uznać za dopuszczalny ( 40 ). Uważają oni zatem, że słusznie podnoszą po raz pierwszy w swojej skardze sprzeczność prerogatywy Parlamentu do poddawania dodatku edukacyjnego rocznej ocenie z zasadą pewności prawa. |
|
59. |
Parlament podnosi, że decyzje oddalające zażalenia nie zawierają uzasadnienia, które znacząco zmienia lub uzupełnia uzasadnienie zawarte w spornych decyzjach odmownych. |
|
60. |
W tym względzie prawdą jest, że Parlament po raz pierwszy stwierdza w swojej odpowiedzi na zażalenia skarżących, że dodatek edukacyjny podlega corocznej ocenie. Twierdzenie to zostało jednak przywołane na poparcie argumentu Parlamentu, zgodnie z którym nie udzielił on wnoszącym odwołanie precyzyjnych i bezwarunkowych zapewnień co do prawa do dodatku edukacyjnego. To właśnie w odpowiedzi na zarzut dotyczący naruszenia zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, podniesiony przez wnoszących odwołanie w zażaleniu, Parlament potwierdził, że dodatek edukacyjny podlega corocznej ocenie. Argument ten nie stanowi podstawy decyzji odmownych, bowiem został podniesiony dopiero na etapie odpowiedzi na zażalenia, lecz jest powodem, dla którego u wnoszących odwołanie nie można było wzbudzić uzasadnionych oczekiwań. |
|
61. |
Wyrok, na który powołują się wnoszący odwołanie, został wydany w okolicznościach, w których administracja, oddalając zażalenie, odeszła od uzasadnienia zawartego w decyzji początkowej, aby przyjąć inne uzasadnienie ( 41 ). W tym przypadku nie miało to miejsca. Uzasadnienie oddalenia wniosku o zwrot jest takie samo w decyzjach pierwotnych i w decyzjach oddalających zażalenia: rozpatrywane placówki szkolne nie mogą zostać uznane za placówki płatne w rozumieniu regulaminu pracowniczego, a zatem nie spełniają przesłanek, na których podstawie wnoszący odwołanie mogli otrzymać dodatek edukacyjny. |
|
62. |
Z powyższego wynika, że odrzucając jako niedopuszczalną argumentację wnoszących odwołanie dotyczącą zasady pewności prawa z tej przyczyny, że nie została ona podniesiona w zażaleniu, Sąd nie naruszył orzecznictwa dotyczącego zasady zgodności pomiędzy zażaleniem i skargą. |
|
63. |
W rezultacie zarzut trzeci jest bezzasadny. |
E. W przedmiocie zarzutu czwartego, dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia
|
64. |
Wnoszący odwołanie twierdzą, że Sąd uchybił spoczywającemu na nim obowiązkowi uzasadnienia, gdy stwierdził w pkt 56 zaskarżonego wyroku, że pierwsza część zarzutu trzeciego, dotycząca naruszenia zasady równego traktowania, jest nieistotna dla sprawy. |
|
65. |
Wnoszący odwołanie podnieśli przed Sądem, że urzędnicy zatrudnieni w innej instytucji Unii nadal korzystają ze zwrotu wydatków na edukację dzieci uczęszczających do tych samych szkół. Zdaniem wnoszących odwołanie są oni traktowani odmiennie na podstawie tych samych przepisów regulaminu pracowniczego. |
|
66. |
Sąd, choć zwięźle, odpowiedział na ten zarzut w dwóch etapach. Po przypomnieniu podstaw i treści zasady równego traktowania w pkt 55 zaskarżonego wyroku podkreślił on, że zasada ta musi iść w parze z poszanowaniem zasady legalności. W związku z tym zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ( 42 ) urzędnik nie może przywoływać na swój użytek ewentualnej bezprawności popełnionej na korzyść innej osoby. Ponadto Sąd stwierdził, że zwrot kosztów ponoszonych przez osoby takie jak wnoszący odwołanie nie był zgodny z przepisami regulaminu pracowniczego i że wnoszący odwołanie nie mogą powołać się na tę niezgodność z prawem, z której korzystają inni urzędnicy. |
|
67. |
Sąd stwierdził zatem, że zarzut naruszenia zasady równego traktowania jest nieistotny dla sprawy. |
|
68. |
Nie wydaje mi się, że Sąd naruszył w ten sposób ciążący na nim obowiązek uzasadnienia, który wynika z art. 36 i 53 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Nie obejmuje on obowiązku przedstawienia wyjaśnień, które omawiają w sposób wyczerpujący, jeden po drugim, wszystkie argumenty przedstawione przez strony sporu. Uzasadnienie wyroku ma pozwolić zainteresowanym zapoznać się z powodami nieuwzględnienia ich argumentów przez Sąd i zapewnić Trybunałowi wystarczający materiał do sprawowania kontroli ( 43 ). Tak jest w niniejszej sprawie. Uzasadnienie przedstawione przez Sąd w pkt 55 i 56 zaskarżonego wyroku pozwala na zrozumienie powodów, dla których Sąd uznał, że powołanie się na zasadę równego traktowania jest nieistotne dla sprawy, i nie uznał za konieczne udzielenia odpowiedzi na wszystkie argumenty dotyczące przestrzegania tej zasady. |
|
69. |
Wnoszący odwołanie twierdzą następnie, że Sąd nie wypowiedział się w kwestii zarzucanego naruszenia art. 22 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, który zobowiązuje Unię do poszanowania różnorodności kulturowej, religijnej i językowej. Uważam, że jeżeli wnoszący odwołanie wskazują nawet ten przepis w skardze przed Sądem w ramach drugiej części zarzutu trzeciego, dotyczącej naruszenia zasady dobrej administracji, robią to w sposób zbyt hipotetyczny i ogólny, aby można było uznać, że podnoszą oni naruszenie tej zasady. Sądowi nie można zatem zarzucać, że nie zajął stanowiska w tej kwestii. |
|
70. |
Z powyższego wynika moim zdaniem, że zarzut czwarty należy również oddalić jako bezzasadny, w związku z czym odwołanie należy oddalić w całości. |
VI. W przedmiocie kosztów
|
71. |
Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 owego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. |
|
72. |
Ponieważ Parlament wniósł o obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania, a osoby te przegrały sprawę, należy obciążyć je, poza ich własnymi kosztami, także kosztami poniesionymi przez Parlament. |
VI. Wnioski
|
73. |
Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał orzekł w następujący sposób:
|
( 1 ) Język oryginału: francuski.
( 2 ) Był on wypłacany w formie ryczałtu. Wypłat dla urzędników uprawnionych do dodatku zaprzestawano stopniowo w okresie pięciu lat [art. 16 załącznika XIII do regulaminu pracowniczego w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 723/2004 z dnia 22 marca 2004 r. zmieniającym Regulamin pracowniczy urzędników Wspólnot Europejskich i Warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich, (Dz.U. 2004, L 124, s. 1)].
( 3 ) Artykuł 3 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego w brzmieniu wynikającym z rozporządzenia nr 723/2004. Warunek odpłatnego charakteru nie ma natomiast zastosowania w przypadku szkoły wyższej (albo uniwersytetu); dodatek edukacyjny jest wypłacany w formie zryczałtowanej diety miesięcznej w kwocie równej kwocie maksymalnej.
( 4 ) Motyw 26 rozporządzenia nr 723/2004.
( 5 ) Artykuł 24 ust. 3 belgijskiej konstytucji.
( 6 ) W brzmieniu mającym zastosowanie od dnia 1 stycznia 2014 r.
( 7 ) Kwota ta obowiązywała w momencie zaistnienia okoliczności faktycznych. Obecnie wynosi 273,60 EUR.
( 8 ) Wersja obowiązująca w dniu, w którym Sąd wydał zaskarżony wyrok. Obecnie obowiązująca wersja została przyjęta w dniu 18 listopada 2016 r.; treść art. 5, zatytułowanego „Koszty kształcenia”, odpowiada dawnemu art. 3.
( 9 ) Jest to Athénée Ganenou w Brukseli (Belgia) i École internationale Le Verseau w Bierges (Belgia). Pierwsza z nich jest szkołą wyznaniową, dodaje w programie kształcenia Francuskiej Wspólnoty Belgii kilka godzin tygodniowo nauki języka hebrajskiego, historii judaizmu, biblii i języka angielskiego, począwszy od szkoły podstawowej. Druga jest szkołą świecką, w której zajęcia są prowadzone w językach francuskim i angielskim od przedszkola, przez nauczycieli, których dany język jest językiem ojczystym.
( 10 ) Wyrok Sądu z dnia 28 kwietnia 2017 r., Azoulay i in./Parlament (T‑580/16, EU:T:2017:291).
( 11 ) Wyrok Sądu z dnia 28 kwietnia 2017 r., Azoulay i in./Parlament (T‑580/16, EU:T:2017:291).
( 12 ) Zarzut ten dotyczy pkt 31–36, 38 i 40 zaskarżonego wyroku.
( 13 ) Zarzut ten dotyczy pkt 45 i 46 zaskarżonego wyroku.
( 14 ) Zarzut ten dotyczy pkt 47 zaskarżonego wyroku.
( 15 ) Zarzut ten dotyczy pkt 55 i 56 zaskarżonego wyroku.
( 16 ) Tak długo, jak długo omawiane placówki nie będą spełniały warunków przyznawania dodatku edukacyjnego.
( 17 ) Punkt 12 zaskarżonego wyroku.
( 18 ) Punkty 68–74 odpowiedzi na skargę złożonej przez Parlament przed Sądem.
( 19 ) Punkt 65 zaskarżonego wyroku.
( 20 ) W przedmiocie kompetencji Trybunału do zbadania z urzędu, po raz pierwszy na etapie odwołania, zarzutu niedopuszczalności skargi wniesionej do Sądu zob. wyrok Trybunału z dnia 23 kwietnia 2009 r., C‑362/06 P, Sahlstedt i in./Komisja (EU:C:2009:243, pkt 22).
( 21 ) Punkty 66 i 67 odpowiedzi na skargę złożonej przez Parlament przed Sądem.
( 22 ) Wnoszący odwołanie przytaczają w tym względzie wyrok Trybunału z dnia 15 października 2015 r., Axa Belgium (C‑494/14, EU:C:2015:692, pkt 21, 24).
( 23 ) Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 8 września 2011 r., Bovagnet/Komisja (F‑89/10, EU:F:2011:129, pkt 22).
( 24 ) Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 8 września 2011 r., Bovagnet/Komisja (F‑89/10, EU:F:2011:129, pkt 23).
( 25 ) Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 8 września 2011 r., Bovagnet/Komisja (F‑89/10, EU:F:2011:129, pkt 23).
( 26 ) Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 8 września 2011 r., Bovagnet/Komisja (F‑89/10, EU:F:2011:129, pkt 26, 27).
( 27 ) Wyroki: z dnia 30 listopada 1994 r., Domonville de la Cour/Komisja (T‑498/93, EU:T:1994:278, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 30 czerwca 2015 r., Petsch/Komisja (F‑124/14, EU:F:2015:69, pkt 33).
( 28 ) W przypadku uczęszczania do szkoły podstawowej lub średniej.
( 29 ) Zobacz pkt 2 powyżej.
( 30 ) W pkt 31, 33, 36, które wyraźnie stanowią przedmiot krytyki skarżących.
( 31 ) Okólnik nr 4516 z dnia 29 sierpnia 2013 r.
( 32 ) Takie jak wydatki poniesione na basen oraz zajęcia kulturalne i sportowe.
( 33 ) Zobacz, w odniesieniu do pojęcia „edukacji podstawowej”, wyrok Sądu z dnia 29 czerwca 2004 r., Hivonnet/Rada (T‑188/03, EU:T:2004:194, pkt 28); w odniesieniu do pojęcia „wydatków na edukację”, wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 8 września 2011 r., Bovagnet/Komisja (F‑89/10, EU:F:2011:129, pkt 21).
( 34 ) „Wprost przeciwnie, zresztą – jak wynika z okólnika nr 4516 […]” (pkt 31 zaskarżonego wyroku); „[…] jak to potwierdza zresztą okólnik nr 4516” (pkt 36 zaskarżonego wyroku).
( 35 ) Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 8 września 2011 r., Bovagnet/Komisja (F‑89/10, EU:F:2011:129, pkt 22, 23).
( 36 ) Punkty 32–36 niniejszej opinii.
( 37 ) Zobacz pkt 40 zaskarżonego wyroku.
( 38 ) Wyrok Trybunału z dnia 18 stycznia 2007 r., PKK i KNK/Rada (C‑229/05 P, EU:C:2007:32, pkt 37).
( 39 ) Wyroki: z dnia 6 lutego 1986 r., Vlachou/Trybunał Obrachunkowy (162/84, EU:C:1986:56, pkt 6); z dnia 27 marca 1990 r., Chomel/Komisja (T‑123/89, EU:T:1990:24, pkt 25–30); z dnia 7 lipca 2015 r., Kur/Komisja (F‑53/14, EU:F:2015:81, pkt 64).
( 40 ) Wnoszący odwołanie przytaczają wyrok Sądu z dnia 21 maja 2014 r., Mocová/Komisja (T‑347/12 P, EU:T:2014:268, pkt 44).
( 41 ) Wyrok Sądu z dnia 21 maja 2014 r., Mocová/Komisja (T‑347/12 P, EU:T:2014:268, pkt 32).
( 42 ) Wyroki: z dnia 4 lipca 1985 r., Williams/Trybunał Obrachunkowy (134/84, EU:C:1985:297, pkt 14); z dnia 11 lipca 2007 r., Centeno Mediavilla i in./Komisja (T‑58/05, EU:T:2007:218, pkt 155); z dnia 21 stycznia 2014 r., Van Asbroeck/Parlament (F‑102/12, EU:F:2014:4, pkt 38).
( 43 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 20 maja 2010 r., Gogos/Komisja (C‑583/08 P, EU:C:2010:287, pkt 30); z dnia 2 lipca 2010 r., Kerstens/Komisja (T‑266/08 P, EU:T:2010:273, pkt 73).