1. 

Niniejsze postępowanie daje Trybunałowi możliwość zajęcia się po raz pierwszy zmienionym na mocy rozporządzenia nr 723/2004 ( 2 ) brzmieniem art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego urzędników Wspólnot Europejskich (zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”) ( 3 ). Przepis ten przyznaje urzędnikom, którzy po zakończeniu działalności zarobkowej w państwie członkowskim podejmują służbę w Unii, możliwość przekazania Unii wartości kapitałowej ich praw do emerytury nabytych w państwie członkowskim. W niniejszej sprawie zwrócono się do Trybunału o wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem „wartości kapitałowej praw do emerytury” i jakie ewentualne granice przepis ten wyznacza państwom członkowskim w odniesieniu do obliczania tej wartości.

2. 

Pytania te powstają w związku z podjęciem służby w Unii przez obywatela czeskiego uczestniczącego w czeskim systemie ubezpieczenia emerytalnego, któremu na jego wniosek o dokonanie transferu praw do emerytury czeski organ ubezpieczenia społecznego zaproponował dokonanie transferu na rzecz Unii sumy pieniężnej, która odpowiada kwocie mniejszej niż 50% zapłaconych za niego składek.

3.

Artykuł 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego w brzmieniu mającym zastosowanie w sporze zawisłym przed sądem krajowym stanowi:

„W odniesieniu do urzędnika, który podejmuje służbę we Wspólnotach po:

po powołaniu, ale przed nabyciem uprawnień do wypłaty emerytury za wysługę lat w rozumieniu art. 77 regulaminu pracowniczego, może zlecić wypłatę na rzecz Wspólnot wartości kapitałowej uaktualnionej z datą faktycznego przekazania praw nabytych do emerytury za wysługę lat z tytułu takiej służby lub działalności […].

Urzędnicy mogą korzystać z tego uzgodnienia wyłącznie raz w stosunku do każdego państwa członkowskiego oraz danego systemu emerytalnego”.

4.

Zdanie podrzędne znajdujące się w akapicie pierwszym po tiret drugim „po powołaniu […] może […] z datą faktycznego przekazania praw nabytych do emerytury” zostało wprowadzone na mocy rozporządzenia nr 723/2004. Z mocą od dnia 1 maja 2004 r. ( 4 ) zastąpiło ono użyte wcześniej wyrażenie „przy powołaniu go na urzędnika na czas nieokreślony może zlecić wpłatę na rzecz Wspólnot ekwiwalentu aktuarialnego albo zryczałtowanej wartości wykupu praw do emerytury, które nabył z tytułu takiej działalności”.

5.

Kompleksowe regulacje prawne dotyczące czeskiego ubezpieczenia emerytalnego są rozmieszczone w wielu aktach prawnych. Dla niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie mają ustawa nr 589/1992 o składkach na ubezpieczenie społeczne oraz o składkach na państwową politykę zatrudnienia, ustawa nr 155/1995 o ubezpieczeniu emerytalnym oraz rozporządzenie rządowe nr 587/2006 określające szczegółowe zasady wzajemnego transferu uprawnień emerytalnych z systemem emerytalnym Wspólnot Europejskich.

6.

Zgodnie z ustawą nr 589/2991 składkę na czeskie ubezpieczenie emerytalne odprowadza zarówno zakład pracy, jak i pracownik. Stawka procentowa składki pracodawcy wynosiła w latach 1996–2004 19,5%, a od 2004 r. –21,5% podstawy wymiaru. Pracownik musiał odprowadzać w tym okresie 6,5% podstawy wymiaru. Podstawa wymiaru składki dla pracodawcy stanowi sumę podstaw wymiaru wszystkich zatrudnionych przez niego pracowników (§§ 3–5 ustawy nr 589/1992).

7.

W celu obliczenia wysokości emerytury sumowana jest kwota bazowa, mająca tę samą wysokość dla wszystkich uprawnionych, oraz kwota zmienna, która zależy od całkowitego okresu ubezpieczenia uprawnionego oraz od kwoty tak zwanej podstawy wymiaru (§§ 33–36 ustawy nr 155/1995).

8.

Zgodnie z § 34 ust. 1 ustawy nr 155/1995 wysokość kwoty zmiennej emerytury za każdy rok okresu ubezpieczenia wynosi 1,5% podstawy wymiaru za miesiąc. Okresy, w których ubezpieczony nie osiągnął dochodu podlegającego zaliczeniu (tak zwane okresy zastępcze – przykładowo okres sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi, studia itd.) są zaliczane do okresu ubezpieczenia na poziomie jedynie 80%.

9.

Podstawa wymiaru oparta jest na indywidualnym wskaźniku podstawy wymiaru pracownika. Zgodnie z § 16 ustawy nr 155/1995 jest nią miesięczna średnia wyliczona w oparciu o dochód podlegający składkom emerytalnym za cały okres ubezpieczenia, ale maksymalnie za ostatnie 30 lat ( 5 ). Na podstawę wymiaru składa się indywidualny wskaźnik podstawy wymiaru przyjmowany w całości do kwoty 10000 CZK, w wysokości 30% w odniesieniu do kwoty powyżej 10000 CZK, lecz poniżej 24800 CZK, oraz w wysokości 10% w odniesieniu do kwoty powyżej 24800 CZK (§ 15 ustawy nr 155/1995). Zastępcze okresy ubezpieczenia zaliczają się do okresu ubezpieczenia. Dla potrzeb obliczenia indywidualnego wskaźnika podstawy wymiaru okres referencyjny skraca się o tak zwane okresy wykluczone, które zasadniczo zbiegają się z zastępczymi okresami ubezpieczenia.

10.

Zgodnie z § 105a ust. 1 i 4 nr 155/1995 ustawy o ubezpieczeniu emerytalnym, który ma wdrażać wymogi wynikające z regulaminu pracowniczego, osoby ubezpieczone, które zostają urzędnikami lub innymi pracownikami Wspólnot lub ich instytucji i które zakończyły zatrudnienie w Republice Czeskiej, są uprawnione do żądania transferu swoich uprawnień emerytalnych nabytych w Republice Czeskiej do systemu emerytalnego Wspólnoty, jeżeli czeski system emerytalny nie przyznaje im prawa do emerytury, przy czym „uprawnienia emerytalne oznaczają kwotę pieniężną wyliczoną jako ekwiwalent aktuarialny, zależny od zaliczonego okresu ubezpieczenia oraz podstaw wymiaru”.

11.

Szczegółowe postanowienia dotyczące transferu uprawnień emerytalnych urzędnika podejmującego służbę w Unii Europejskiej zawiera czeskie rozporządzenie nr 587/2006. Jego § 2 reguluje obliczanie kwoty praw do emerytury nabytych w Republice Czeskiej podlegającej transferowi. Ma on następujące brzmienie:

12.

Załącznik do rozporządzenia nr 587/2006 zawiera wzór do obliczania wartości jednostkowej przyszłych świadczeń emerytalnych. Maksymalna techniczna stopa odsetek jest określana w art. 12 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 434/2009 w zależności od rentowności obligacji państwowych.

13.

R. Časta jest urzędnikiem Komisji Europejskiej. Przed podjęciem tej służby w dniu 1 grudnia 2006 r. uczestniczył, według informacji przedstawionych przez sąd odsyłający, przez prawie dziesięć lat, a mianowicie od dnia 1 października 1996 r. ( 6 ), w czeskim systemie ubezpieczenia emerytalnego i do tego systemu były za niego odprowadzane stosowne składki.

14.

W dniu 28 listopada 2008 r. R. Časta zwrócił się do Komisji Europejskiej na podstawie art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego o dokonanie transferu praw do emerytury nabytych w Republice Czeskiej. Komisja przekazała ten wniosek czeskiemu organowi ubezpieczenia społecznego, Česká správa sociálního zabezpečení (zwanemu dalej „pozwanym w postępowaniu przed sądem krajowym”) w dniu 27 marca 2009 r.

15.

W dniu 8 lutego 2011 r. pozwany w postępowaniu przed sądem krajowym wydał decyzję, w której zaproponował R. Čaście dokonanie transferu kwoty 523584 CZK. Kwota ta stanowi 48,26% składek odprowadzonych do tego dnia za R. Časta (1084922,05 CZK ( 7 )).

16.

Pozwany w postępowaniu przed sądem krajowym wyliczył zaproponowaną kwotę w oparciu o § 105a ustawy nr 155/1995 według stanu obowiązywania na dzień złożenia wniosku oraz w oparciu o § 2 rozporządzenia nr 587/2006.

17.

R. Časta wniósł odwołanie od tej decyzji. Jego zdaniem metoda wyliczania określona w czeskim prawie narusza art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego w związku z art. 10 WE (obecnym art. 4 ust. 3 TUE). Podlegająca transferowi kwota musi odpowiadać co najmniej w przybliżeniu łącznej kwocie odprowadzonych składek lub ją przekraczać. Utrzymuje on również, że ma miejsce naruszenie zasady równego traktowania. Ponadto R. Časta podnosi, że przy wyliczaniu jego praw nie został uwzględniony okres jego uczestnictwa w systemie emerytalnym Wspólnoty Europejskiej.

18.

W dniu 10 maja 2011 r. pozwany w postępowaniu przed sądem krajowym oddalił odwołanie. W dniu 12 maja 2011 r. R. Časta wniósł do Krajský soud v Praze skargę o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji.

19.

Postanowieniem, które wpłynęło do Trybunału w dniu 3 kwietnia 2012 r., Krajský soud v Praze zawiesił postępowanie i zgodnie z art. 267 TFUE przedłożył Trybunałowi następujące pytania prejudycjalne:

20.

R. Časta, Republika Czeska i Komisja przedstawili uwagi na piśmie.

21.

Na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. swoje stanowiska przedstawili R. Časta, Republika Czeska oraz Komisja.

22.

Zanim poddam analizie pytania prejudycjalne, należy przedstawić kilka podstawowych wytycznych podlegających wywiedzeniu z orzecznictwa, w szczególności z wyroku w sprawie My ( 8 ), które moim zdanie są istotne dla niniejszej sprawy.

23.

Artykuł 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego przyznaje urzędnikowi podejmującemu służbę w Unii prawo ( 9 ) do transferu nabytych wcześniej praw do emerytury do systemu emerytalnego Unii Europejskiej. Ustanowiona w ten sposób koordynacja między systemami emerytalnymi następuje w dwóch etapach. W etapie pierwszym właściwe organy krajowe określają i transferują do Unii wartość praw do emerytury. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału państwa członkowskie są zobowiązane zgodnie z art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego w związku z art. 4 ust. 3 TUE do wydania koniecznych w tym względzie przepisów ( 10 ).

24.

Etap drugi polega na konwersji tej wartości przez instytucje UE w lata służby uprawniającej do emerytury, jakie mają zostać zaliczone w unijnym systemie emerytalnym ( 11 ). Obliczenie wartości kapitałowej należy do państw członkowskich ( 12 ), a więc postawione pytania prejudycjalne dotyczą pierwszego etapu tego procesu.

25.

Celem umożliwienia transferu uprawnień emerytalnych jest ułatwienie przejścia pracowników z państw członkowskich do służby Unii i zapewnienie w ten sposób Unii możliwie najlepszego wyboru personelu wykwalifikowanego, o odpowiednim doświadczeniu zawodowym ( 13 ).

26.

Z tego celu, przy realizacji którego państwa członkowskie wspierają Unię zgodnie z zasadą lojalnej współpracy określoną w art. 4 ust. 3 TUE, wynika podstawowa zasada, która moim zdaniem przewodziła orzecznictwu Trybunału dotyczącemu spornej normy: status emerytalny osoby wykonującej działalność zawodową w państwie członkowskim nie może ulec pogorszeniu wskutek podjęcia pracy w charakterze urzędnika w służbie UE.

27.

Ta podstawowa zasada uwidacznia się w szczególności w ww. wyroku w sprawie My. W tej sprawie urzędnik w służbie Rady WE, który uczestniczył przez 27 lat w europejskim, a wcześniej przez 19 lat w belgijskim systemie emerytalnym, wyraźnie odstąpił od transferu swoich belgijskich praw do emerytury na WE. Wcześniejsza emerytura, o którą wystąpił w Belgii, nie została przyznana, gdyż nie był on objęty koniecznym w tym względzie 35‑letnim okresem uczestnictwa w belgijskim systemie emerytalnym.

28.

Mimo że art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego nie zawiera wyraźnego stwierdzenia dotyczącego krajowych praw do emerytury, w przypadku gdy urzędnik w służbie UE odstępuje od transferu swojego prawa do emerytury, Trybunał stwierdził, że państwo członkowskie, które odmawia zaliczenia okresów zatrudnienia w ramach systemu wspólnotowego dla celów nabycia prawa do wcześniejszej emerytury w krajowym systemie emerytalnym, narusza postanowienia regulaminu pracowniczego w związku z art. 10 WE (obecnym art. 4 ust. 3 UE) ( 14 ). Rozważania rzecznika generalnego A. Tizziana dowodzą, że wspomniana podstawowa zasada była decydująca dla argumentacji Trybunału. Stwierdził on bowiem, że przy wykładni tego przepisu „chodzi […] przecież o zagwarantowanie […] ciągłości statusu emerytalnego urzędników ( 15 )”.

29.

Sprawa My dowodzi, że zasada, zgodnie z którą status emerytalny osoby wykonującej działalność zawodową w państwie członkowskim nie może ulec pogorszeniu wskutek podjęcia pracy w charakterze urzędnika w służbie UE, ma zastosowanie zarówno w przypadku transferu, jak też w przypadku nieskorzystania z transferu krajowych praw do emerytury.

30.

W odniesieniu do urzędnika w służbie UE, który opowiedział się przeciwko transferowi praw do emerytury, prawo krajowe musi zaliczać lata zatrudnienia spędzone w służbie UE w zakresie przewidzianego dla praw do emerytury minimalnego okresu ubezpieczenia ( 16 ) i stworzyć w ten sposób perspektywę emerytury częściowej odpowiadającej nabytym prawom.

31.

Jeśli urzędnik podejmujący służbę w UE decyduje się na transfer praw do emerytury, to moim zdaniem, co wynika ze wspomnianej podstawowej zasady, w chwili po dokonaniu transferu praw do emerytury jego sytuacja musi zostać zrównana pod względem finansowym z sytuacją taką, jak gdyby pozostał w krajowym systemie emerytalnym. Innymi słowy wymieniona zasada wymaga, aby podlegająca wyliczeniu w danym czasie wartość prawa do emerytury w razie hipotetycznego pozostania w krajowym systemie ubezpieczenia emerytalnego odpowiadała w danym czasie wartości emerytury częściowej w razie wstąpienia do służby UE przy braku transferu praw do emerytury i wartości przetransferowanej kwoty pieniężnej w przypadku dokonania transferu praw do emerytury.

32.

Poprzez pierwsze pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży do wyjaśnienia pojęcia „wartości kapitałowej praw do emerytury”, które na mocy rozporządzenia nr 723/2004 zostało zawarte w art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego. Objaśniony ma przy tym zostać w szczególności stosunek między tym pojęciem i stosowanymi przed wejściem w życie tego rozporządzenia pojęciami ekwiwalentu aktuarialnego oraz zryczałtowanej wartości wykupu praw do emerytury.

33.

R. Časta uważa, że wartość kapitałowa określana jest na podstawie kryteriów krajowych, przy czym jednakże zaliczone muszą zostać okres trwania ubezpieczenia oraz zapłacone przez ubezpieczonego składki. Jego zdaniem w systemie emerytalnym finansowanym przez składki wartość kapitałowa musi być proporcjonalna do składek ubezpieczeniowych. Ponadto zgodnie z postanowieniem odsyłającym R. Časta argumentuje, że od wejścia w życie rozporządzenia nr 723/2004 metoda ekwiwalentu aktuarialnego nie jest dopuszczalna jako metoda obliczania praw podlegających transferowi.

34.

Republika Czeska uważa natomiast, że pojęcie wartości kapitałowej praw do emerytury opisuje finansowy ekwiwalent ewentualnej emerytury, do pobrania której beneficjent będzie uprawniony w przyszłości. Zmiana brzmienia regulaminu pracowniczego przez rozporządzenie nr 723/2004 nie miała wyłączyć metody ekwiwalentu aktuarialnego jako metody obliczania, lecz jej celem było potwierdzenie kompetencji państw członkowskich w zakresie ustalania metody obliczania, również z uwagi na prawa państw członkowskich do określania podstawowych zasad ich systemów zabezpieczenia społecznego (art. 153 ust. 4 TFUE). Metoda obliczania zależy od struktury systemu emerytalnego. Również Komisja Europejska uważa, że zmiana poprzez rozporządzenie nr 723/2004 miała stworzyć państwom członkowskim więcej swobody w zakresie metod obliczania wartości kapitałowej.

35.

Do zmiany dokonanej przez rozporządzenie nr 723/2004 przepis art. 11 ust. 2 załącznika VIII regulaminu pracowniczego oferował państwom członkowskim alternatywę i stanowił, że urzędnik w służbie UE może zlecić wypłatę z krajowego systemu na rzecz Wspólnoty „ekwiwalentu aktuarialnego albo zryczałtowanej wartości wykupu praw do emerytury”.

36.

Trybunał zdefiniował oba te pojęcia w wyrok w sprawie Bodson. Ekwiwalent aktuarialny służy obliczeniu wysokości kwoty „ewentualnego, przyszłego, powtarzającego się świadczenia”, tutaj emerytury, w której spodziewana emerytura jest dyskontowana ze względu na wcześniejszą wypłatę oraz ryzyko zgonu przed jej wymagalnością. Zryczałtowana wartość wykupu praw do emerytury jest natomiast obliczana poprzez „zsumowanie składek uiszczonych przez ubezpieczonego i w odpowiednim przypadku jego pracodawcę, do których dolicza się odsetki” ( 17 ). W sprawie Komisja przeciwko Luksemburgowi Trybunał stwierdził, że państwo członkowskie może dokonać wyboru między tymi dwoma metodami i wybór ten nie przysługuje urzędnikowi ( 18 ). Transfer musi nastąpić również wtedy, gdy prawo do emerytury ma charakter ograniczony, warunkowy lub przyszły i nie wystarczy do natychmiastowej wypłaty emerytury ( 19 ).

37.

Po jego zmianie przez rozporządzenie nr 723/2004 omawiany przepis przewiduje obecnie transfer „wartości kapitałowej praw do emerytury”. W tym kontekście sądowi odsyłającemu nasuwa się pytanie o to, jakie konsekwencje wynikają z tej zmiany w odniesieniu do obu wymienionych wcześniej przez ten przepis sposobów obliczania.

38.

Brzmienie, systematyka, geneza oraz ratio legis art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego dowodzą, że w przypadku wartości kapitałowej chodzi o ustaloną zgodnie z metodą matematyczną wartość praw do emerytury, bez określania sposobu obliczania.

39.

Zgodnie z brzmieniem „wartość kapitałowa praw do emerytury” stanowi kwotę pieniężną, która odpowiada wartości praw do emerytury. Brzmienie to nie dostarcza żadnych wyraźnych informacji na temat tego, w jaki sposób wartość kapitałowa jest ustalana, jednakowoż sugeruje obliczenie wartości przyszłych (ewentualnych) praw do emerytury w momencie dokonywania transferu na rzecz europejskiego systemu emerytalnego, a więc metodę ekwiwalentu aktuarialnego.

40.

Również wykładnia systemowa pozwala stwierdzić, że obliczenie podlegającej transferowi kwoty pieniężnej na zasadzie metody ekwiwalentu aktuarialnego pozostaje co najmniej dopuszczalne. Artykuł 11 ust. 1 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego przewiduje bowiem, jak Komisja słusznie podkreśla, właśnie tę metodę dla obliczenia wartości praw do emerytury, w przypadku gdy urzędnik w służbie UE kończy tę służbę i przechodzi do krajowego systemu emerytalnego. Jest mało przekonująca teza, by praktykowana przez samą UE metoda obliczania miała być zakazana państwom członkowskim.

41.

Geneza omawianego przepisu dowodzi, że wskutek jego zmiany państwa członkowskie powinny mieć obecnie możliwość dokonania wyboru przy obliczaniu podlegającej transferowi kwoty pieniężnej poza dwiema wyraźnie wcześniej przewidzianymi metodami również innych metod obliczania (np. modelów mieszanych). I tak Komisja wyraźnie uzasadniła swój wniosek dotyczący zmiany regulaminu pracowniczego urzędników tym, że „zamierzona jest większa neutralność przy dokonywaniu transferu praw do emerytury” ( 20 ).

42.

Wszelkie wątpliwości co do dopuszczalności różnych, w szczególności wcześniej wymienionych w omawianym przepisie, metod obliczania rozwiewa analiza celu tego przepisu. Stwierdziłem już, że przepis ten poprzez zabezpieczenie praw do emerytury nabytych wcześniej w ramach systemów emerytalnych państw członkowskich ma umożliwić UE rekrutację personelu wykwalifikowanego i o odpowiednim doświadczeniu zawodowym.

43.

Trybunał stwierdził już, że art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego nie harmonizuje systemów emerytalnych państw członkowskich ( 21 ). Unia nie posiada również kompetencji do takiej harmonizacji ( 22 ): przeciwnie, art. 153 ust. 4 TFUE odsyła wyraźnie do „pra[w] państw członkowskich do określania podstawowych zasad ich systemów zabezpieczenia społecznego”. Unia jedynie „przyjmuje w dziedzinie zabezpieczenia społecznego środki niezbędne do ustanowienia swobodnego przepływu pracowników” ( 23 ).

44.

W konsekwencji zasadniczych praw państw członkowskich do określania ich systemów zabezpieczenia społecznego rozwinęła się kwitnąca różnorodność tych systemów ( 24 ). Mogą one na przykład przewidywać system repartycyjny lub kapitałowy. Mogą one wiązać wysokość świadczeń z wysokością uiszczonych składek, a w systemie kapitałowym nawet całkowicie określać tę wysokość według wartości zaoszczędzonej kwoty („defined-contribution”) lub ustalać ją niezależnie od składek, np. według takich kryteriów jak okres trwania ubezpieczenia i wynagrodzenie uprawnionego bądź jako emeryturę jednolitą („defined-benefit”) ( 25 ).

45.

Z różnorodności systemów wynika automatycznie różnorodność metod obliczania, między którymi państwa członkowskie mogą dokonywać wyboru. Jeżeli dany system emerytalny określa wysokość świadczeń emerytalnych wyłącznie według na przykład wartości składek ulokowanych w funduszu akcyjnym, to obliczenie wartości kapitałowej praw do emerytury za pomocą metody ekwiwalentu aktuarialnego wydaje się problematyczne, ponieważ prawa do emerytury nie są przecież możliwe do określenia. W przeciwieństwie do tego obliczenie zryczałtowanej wartości wykupu praw do emerytury zakłada zgodnie z jej definicją istnienie składek ubezpieczeniowych, które wedle informacji przedstawionych przez sąd odsyłający w ogóle nie były przewidziane w Republice Czeskiej przed 1993 r., ponieważ emerytury były finansowane z wpływów podatkowych. Jednakże również w systemie finansowanym ze składek obliczanie zryczałtowanej wartości wykupu wydaje się sprzeczne z tym systemem, w sytuacji gdy wysokość świadczeń emerytalnych nie jest w ogóle określana według składek ubezpieczeniowych.

46.

W świetle powyższych rozważań należy odpowiedzieć na pierwsze pytanie prejudycjalne w ten sposób, że pojęcie „wartości kapitałowej praw do emerytury” zawarte w art. 11 ust. 2 załącznika VIIII do regulaminu pracowniczego odnosi się do wartości praw do emerytury ustalonej metodą matematyczną, bez określenia sposobu obliczania. Dotychczasowe metody obliczania są nadal dopuszczalne dla potrzeb określenia wartości kapitałowej praw do emerytury.

47.

Drugie pytanie prejudycjalne dotyczy zgodności określonej i stosowanej w prawie krajowym metody obliczania wartości kapitałowej praw do emerytury podlegającej transferowi na rzecz Unii z art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego oraz art. 4 ust. 3 TUE, przy czym sąd odsyłający szczególnie podkreśla, że metoda obliczania w konkretnym wypadku prowadzi do ustalenia wartości kapitałowej na poziomie niższym niż połowa wartości odprowadzonych składek. Pytanie to zyskuje dodatkowo na doniosłości z tego względu, że według informacji przedstawionych przez strony przeniesienie wartości kapitałowej praw do emerytury jest w prawie czeskim przewidziane tylko dla osób objętych ubezpieczeniem emerytalnym, które podejmują służbę w UE, i stosowne przepisy zostały ustanowione właśnie dla tych osób. Chodzi więc zatem o uregulowanie ustanowione dla niniejszego przypadku, co niesie w szczególności skutki dla analizy zasady równego traktowania.

48.

Jak wynika z okoliczności faktycznych, pytanie to powstaje w kontekście czeskiego systemu emerytalnego, którego istotne cechy zamierzam przedstawić w znacznym skrócie. Wskazany system finansuje się zasadniczo na podstawie metody repartycji, w ramach której pracodawcy i pracownicy uiszczają składki od 1993 r. Kwota emerytury podlegającej wypłacie w razie wystąpienia zdarzenia uprawniającego do jej otrzymania jest określona, jak twierdzi sąd odsyłający, ustawowo („defined-benefit”) ( 26 ) i jest obliczana według wzoru, który uwzględnia poza całkowitym okresem ubezpieczenia również wysokość dochodu, tę ostatnią jednakowoż mocno degresywnie. To oznacza, że wyższy dochód skutkuje co prawda wyższą emeryturą, jednakże od pewnego poziomu dochodu kwoty są uwzględniane jedynie w zredukowanej wysokości. System ten odznacza się więc tym samym wyraźnym solidarnym charakterem.

49.

W razie przystąpienia przez osobę objętą ubezpieczeniem emerytalnym do systemu emerytalnego UE przenoszony jest ekwiwalent aktuarialny praw do emerytury ( 27 ). W świetle ustalonej metody obliczania wartość ta wynosiła w rezultacie w odniesieniu do praw do emerytury przysługujących R. Časta mniej niż 50% składek odprowadzonych przez niego i jego pracodawcę.

50.

Zdaniem R. Časta ta metoda obliczania narusza art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, art. 4 ust. 3 TUE i art. 45 TFUE. Już przed sądem odsyłającym argumentował on, że wartość kapitałowa powinna być zbliżona do całkowitej wartości uiszczonych składek lub ją przekraczać. Jego zdaniem czescy pracownicy w służbie UE są na mocy przepisów krajowych traktowani mniej korzystnie niż pracownicy w służbie UE z innych państw członkowskich. Zastosowana metoda obliczania jest niezrozumiała, wykorzystuje parametry (jak zastosowana stopa procentowa), które dobiegają od parametrów obliczania emerytury, i stosuje wartość przewidywalnej długości życia, która jest niezgodna z danymi Eurostatu.

51.

Republika Czeska, jak również implicte organ pozwany w postępowaniu przed sądem krajowym, uważa zastosowaną metodę obliczania za zgodną z prawem. Przestrzegany jest art. 4 ust. 3 TUE, ponieważ czescy pracownicy w służbie UE przy transferze ich praw do emerytury nie powinni doznawać utraty wartości tych praw w stosunku do osób pozostających w czeskim systemie emerytalnym. Czeski system ubezpieczenia emerytalnego odznacza się wysokim poziomem solidarności, co nieuchronnie skutkuje tym, że z wysokimi składkami ubezpieczeniowymi związane są proporcjonalnie niższe świadczenia emerytalne.

52.

Zdaniem Komisji ani art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, ani art. 4 ust. 3 TUE nie określają państwom członkowskim dokładnej treści środków, jakie muszą podjąć w celu przeniesienia praw do emerytury. Obowiązek państw członkowskich jest w tym względzie ograniczony do ustanowienia mechanizmu dotyczącego transferu wartości kapitałowej.

53.

Państwa członkowskie dysponują w odniesieniu do środków, które, zgodnie z tym, co powiedziano wyżej, muszą podjąć w celu transpozycji art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, znacznym marginesem uznania, jednakowoż nie swobodą uznania. Przeciwnie, muszą one w szczególności przestrzegać dwóch podstawowych zasad. Po pierwsze, wydane przepisy wykonawcze muszą skutecznie realizować wymogi wynikające z art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego i spełniać tym samym wymienioną wyżej ( 28 ) podstawową zasadę. Po drugie, państwa członkowskie muszą przestrzegać zasady równego traktowania.

54.

Zgodnie z zasadą skutecznej realizacji wymogów wynikających z art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego status emerytalny urzędników nie może ulec pogorszeniu wskutek podjęcia służby w UE. Państwa członkowskie muszą więc dokonać transferu całej, prawidłowo obliczonej metodami matematyki finansowej, wartości kapitałowej praw do emerytury, które urzędnik nabył w związku ze swoją pracą w państwie członkowskim, uaktualnionej z datą faktycznego przekazania tych praw.

55.

Jeżeli obliczenie wartości kapitałowej następuje, tak jak w przypadku czeskiego systemu emerytalnego, metodą ekwiwalentu aktuarialnego, to dla obliczenia muszą być stosowane dopuszczalne matematyczno-ubezpieczeniowe i statystyczne stopy procentowe, tabele śmiertelności i wzory. Zastosowane parametry muszą ponadto uwzględniać w szczególności zakaz dyskryminacji ( 29 ).

56.

Użycie parametrów, które, jak podnosi R. Časta, odbiegają od parametrów stosowanych do obliczania emerytury, jest dopuszczalne, o ile przyczyną tego jest okoliczność, że przy obliczaniu ekwiwalentu aktuarialnego chodzi o inną operację matematyczną niż przy obliczaniu emerytury. Państwa członkowskie nie są również zobowiązane do korzystania ze statystyk Eurostatu, o ile powołują się one na inne dopuszczalne źródła.

57.

Dalsze wymogi dla określania środków państw członkowskich w ramach art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego wynikają z zasady równego traktowania.

58.

R. Časta nie może jednak powołać się ani na dyskryminację w stosunku do urzędników w służbie UE z innych państw członkowskich w związku z zastosowaniem innej metody obliczania wartości kapitałowej ( 30 ), ani na dyskryminację w stosunku do osób uczestniczących w czeskim systemie emerytalnym, które przechodzą do systemu emerytalnego innego państwa członkowskiego i korzystają ze skoordynowanych działań UE ( 31 ). W obu wypadkach zróżnicowanie jest oparte na uprawnieniu państw członkowskich do określania ich systemów emerytalnych.

59.

Niezgodna z prawem byłaby jednak sytuacja, w której prawo krajowe państwa członkowskiego oferowałoby w zakresie transferu praw do emerytury między dwoma systemami emerytalnymi metody obliczania, z których nie mogą korzystać osoby uczestniczące w krajowym systemie emerytalnym, które przechodzą na służbę UE. Trybunał stwierdził już, że w tym przypadku należy przyjąć taką samą metodę obliczania również dla transferu praw urzędników w służbie UE ( 32 ). Podobnie państwo członkowskie nie może odmówić urzędnikom w służbie Unii stosowania metody obliczania wartości praw do emerytury, która może być stosowana w przypadku osób przynależących do jego systemu emerytalnego, dokonujących transferu praw do emerytury do organizacji międzynarodowej.

60.

Do sądu krajowego należy sprawdzenie, czy opisane wymogi zostały zachowane w prawie krajowym.

61.

Na koniec należy przeanalizować dokonane przez sąd odsyłający porównanie między obliczoną wartością kapitałową i uiszczonymi składkami. Takie porównanie jest mało użyteczne, jeśli, tak jak w czeskim systemie emerytalnym, składki ubezpieczeniowe nie mają żadnego wpływu na wysokość emerytury, zaś wartość kapitałowa jest obliczana za pomocą metody ekwiwalentu aktuarialnego tej emerytury.

62.

W takim przypadku nie można wykluczyć, że obliczenie wartości kapitałowej, w szczególności w systemach emerytalnych opartych na zasadzie solidarności, może w przypadku osób mających większe dochody dawać wynik w postaci wartości kapitałowej, która zdecydowanie nie przekracza składek uiszczonych na rzecz systemu emerytalnego. W takich systemach osoby o wysokich dochodach finansują bowiem poprzez swoje składki świadczenia emerytalne osób o niższych dochodach.

63.

Zwróciłem już uwagę, że określenie podstawowych zasad krajowych systemów zabezpieczenia społecznego należy do uprawnień państw członkowskich. Już z tego wynika, że solidarny charakter krajowych systemów emerytalnych nie jest sprzeczny z prawem europejskim. Solidarny charakter systemów emerytalnych stanowi prawne i historyczne osiągnięcie nowoczesnego państwa socjalnego, z którego korzysta całe społeczeństwo ( 33 ). Unia, tak stanowi wyraźnie art. 34 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, którego nie można nie brać pod uwagę przy dokonywaniu wykładni spornego przepisu, „uznaje i szanuje prawo do świadczeń z zabezpieczenia społecznego […], zapewniających ochronę w takich przypadkach jak […] podeszły wiek […], zgodnie z zasadami ustanowionymi w prawie Unii oraz ustawodawstwach i praktykach krajowych”.

64.

W odniesieniu do drugiego pytania prejudycjalnego proponuję w związku z powyższym, aby wykładni art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego w związku z art. 4 ust. 3 TUE dokonywać w ten sposób, że podjęcie przez osobę wykonującą działalność zawodową w państwie członkowskim pracy w charakterze urzędnika w służbie UE nie może prowadzić do pogorszenia jej statusu w odniesieniu do jej uprawnień emerytalnych. Stosowana przez państwo członkowskie metoda obliczania wartości kapitałowej praw do emerytury musi w razie transferu tych praw w szczególności posługiwać się dopuszczalnymi parametrami, być wykonywana prawidłowo pod względem matematyki finansowej oraz przestrzegać zasady równego traktowania. Sprawdzenie tych wymogów należy do sądu krajowego. Obliczona zgodnie z tymi wymogami jako ekwiwalent aktuarialny wartość kapitałowa, która zdecydowanie nie przekracza kwoty odprowadzonych składek, nie jest przy tym z wymienionych wyżej powodów zasadniczo niedopuszczalna.

65.

Sąd odsyłający wydaje się stawiać ponadto pytanie o niewielkim znaczeniu dotyczące związku między wartością kapitałową i składkami, przy czym wagę przywiązuje do symbolicznego progu 50%. Jednakże z uwagi na powyższe wywody jest oczywiste, że nie miałoby sensu opieranie się na tak dokładnie określonym minimalnym progu procentowym, poniżej którego prawo Unii byłoby automatycznie naruszone. Jako że poza tym stosunek między wartością kapitałową i składkami jest w niniejszej sprawie mniej więcej zgodny z zaproponowaną symboliczną wartością, odpowiedź udzielona powyżej jest moim zdaniem wystarczająca.

66.

Poprzez trzecie pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy wyrok Trybunału w sprawie My należy interpretować w ten sposób, że przy obliczaniu wartości kapitałowej praw do emerytury urzędnika podejmującego służbę w UE na zasadzie metody aktuarialnej zależnej od okresu ubezpieczenia indywidualna podstawa wymiaru musi także obejmować okres, w którym, przed dniem złożenia wniosku o transfer uprawnień emerytalnych, urzędnik Unii był już objęty unijnym systemem emerytalnym. Pytanie to powstaje w kontekście tej okoliczności, że według informacji przedstawionych przez strony transfer wartości kapitałowej jest w odniesieniu do urzędników podejmujących służbę w UE jedynym przypadkiem, w którym osoba objęta czeskim systemem emerytalnym, która nie uzyskała minimalnego okresu ubezpieczenia ( 34 ), otrzymuje zapłatę z czeskiego systemu emerytalnego.

67.

R. Časta opowiada się za obowiązkiem uwzględniania wymienionego okresu w ramach obliczania wartości kapitałowej na zasadzie metody aktuarialnej, opierając się na metodzie obliczania przyjętej w ramach art. 52 rozporządzenia nr 883/2004. Podkreśla on, że przy transferze jego praw do emerytury traci wszystkie uprawnienia w czeskim systemie emerytalnym.

68.

Republika Czeska uważa, że obowiązek uwzględnienia wymienionego okresu nie wynika z wyroku w sprawie My, u którego podstaw leżał całkiem inny stan faktyczny. Przeciwnie, z samego brzmienia art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego wynika, że dla potrzeb obliczenia wartości kapitałowej należy uwzględniać tylko okres uczestnictwa w krajowym systemie emerytalnym. Uwzględnienie okresu między przystąpieniem do systemu emerytalnego Unii i złożeniem wniosku o transfer uprawnień emerytalnych powoduje, że wymieniony okres jest uwzględniany podwójnie przy obliczaniu emerytury. Pozwany w postępowaniu przed sądem krajowym i Komisja podzielają to stanowisko.

69.

Państwa członkowskie nie mają obowiązku włączania przy obliczaniu wartości kapitałowej praw do emerytury do indywidualnej podstawy wymiaru także okresu, w którym, przed dniem złożenia wniosku o transfer uprawnień emerytalnych, urzędnik Unii był już objęty unijnym systemem emerytalnym.

70.

Taki obowiązek państw członkowskich nie wynika ani z wyroku w sprawie My, który zgodnie z tym, co stwierdzono wyżej, nie dotyczy przypadku urzędnika UE ( 35 ) zlecającego dokonanie transferu swoich praw do emerytury, ani z brzmienia art. 11 ust. 2 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, który mówi o prawach [urzędnika] do emerytury „[…] z tytułu takiej służby lub działalności”, a więc „nabytych” w krajowym systemie emerytalnym, ani z rozporządzenia nr 883/2004, którego zgodnie z jego art. 2 ust. 1 nie stosuje się do urzędników instytucji Unii ( 36 ). Podniesiona przez R. Časta utrata uprawnień z czeskiego systemu w razie transferu praw do emerytury jest skutkiem zmiany systemu emerytalnego, w którym uczestniczy.

71.

Proponuję zatem, aby Trybunał udzielił na przedłożone mu pytania udzielić następującej odpowiedzi: