KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 4.2.2025
COM(2025) 42 final
Zalecenie
DECYZJA RADY
upoważniająca Komisję Europejską do uczestnictwa w imieniu Unii Europejskiej w negocjacjach w sprawie międzynarodowego instrumentu ustanawiającego Międzynarodową Komisję ds. Roszczeń dla Ukrainy
UZASADNIENIE
W niniejszym zaleceniu Komisja zwraca się do Rady o upoważnienie do rozpoczęcia negocjacji w sprawie międzynarodowego instrumentu ustanawiającego Międzynarodową Komisję ds. Roszczeń dla Ukrainy (zwanego dalej: „instrumentem ustanawiającym Komisję ds. Roszczeń”), która będzie rozpatrywać, oceniać i rozstrzygać kwalifikujące się roszczenia wpisane do rejestru szkód spowodowanych agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy, a także określać odszkodowanie należne w każdym przypadku.
1.KONTEKST WNIOSKU
•Przyczyny i cele wniosku
Dnia 14 listopada 2022 r. Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło rezolucję ES-11/5 (zwaną dalej „rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ”) pt. „Furtherance of remedy and reparation for aggression against Ukraine” [Naprawienie szkód i zadośćuczynienie za agresję przeciwko Ukrainie], w której uznano, że Federację Rosyjską należy pociągnąć do odpowiedzialności za wszelkie naruszenia prawa międzynarodowego w Ukrainie lub przeciwko Ukrainie, w tym za agresję Federacji Rosyjskiej naruszającą Kartę Narodów Zjednoczonych, jak również wszelkie naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego i prawa międzynarodowego praw człowieka, oraz że musi ona ponieść konsekwencje prawne wszystkich swoich działań niezgodnych z prawem międzynarodowym, w tym zadośćuczynić za szkody, m.in. wszelkie straty, spowodowane takimi czynami.
W rezolucji tej uznano ponadto potrzebę ustanowienia, we współpracy z Ukrainą, międzynarodowego mechanizmu kompensaty strat lub szkód spowodowanych niezgodnymi z prawem międzynarodowym działaniami Federacji Rosyjskiej w Ukrainie lub przeciwko Ukrainie oraz zalecono, by państwa członkowskie utworzyły we współpracy z Ukrainą międzynarodowy rejestr szkód, który służyłby jako zbiór dokumentów zawierających dowody i roszczenia w odniesieniu do informacji o stratach i szkodach wyrządzonych wszystkim zainteresowanym osobom fizycznym i prawnym oraz państwu ukraińskiemu w wyniku niezgodnych z prawem międzynarodowym działań Federacji Rosyjskiej w Ukrainie lub przeciwko Ukrainie, oraz który wspierałby gromadzenie dowodów, zapewniając koordynację w tym zakresie.
Zgodnie z rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ państwa przyjęły podejście etapowe, decydując się najpierw na ustanowienie rejestru, a następnie innych elementów mechanizmu kompensacyjnego, a mianowicie Komisji ds. Roszczeń i funduszu kompensacyjnego. Podejście to odzwierciedlono w statucie rejestru, w którym uznano, że rejestr, w tym jego platformę cyfrową zawierającą wszystkie zarejestrowane w nim dane dotyczące roszczeń i dowodów, uznaje się za pierwszy element mechanizmu kompensacyjnego, który ma zostać ustanowiony na mocy odrębnego instrumentu międzynarodowego we współpracy z Ukrainą.
Dnia 12 maja 2023 r. Komitet Ministrów Rady Europy przyjął rezolucję ustanawiającą rozszerzone porozumienie częściowe w sprawie rejestru szkód spowodowanych agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy (zwanego dalej „rejestrem szkód” lub „rejestrem”).
Rejestr szkód, ogłoszony na 4. szczycie szefów państw i rządów Rady Europy w Reykjaviku (w dniach 16–17 maja 2023 r.), służy jako zbiór dokumentów zawierających dowody i roszczenia w odniesieniu do informacji o stratach i szkodach wyrządzonych wszystkim zainteresowanym osobom fizycznym i prawnym oraz państwu ukraińskiemu w dniu 24 lutego 2022 r. lub po tym dniu na terytorium Ukrainy w wyniku niezgodnych z prawem międzynarodowym działań Federacji Rosyjskiej w Ukrainie lub przeciwko Ukrainie.
Unia przystąpiła do rozszerzonego porozumienia częściowego w sprawie rejestru szkód jako członek stowarzyszony w drodze decyzji Komisji przyjętej dnia 11 maja 2023 r. na podstawie art. 212 TFUE. Dnia 22 lipca 2024 r. Rada przyjęła decyzję w sprawie zmiany statusu Unii z członka stowarzyszonego na uczestnika, potwierdzając tym samym zdecydowane zaangażowanie Unii w działalność rejestru, w tym poprzez wpłatę obowiązkowej składki rocznej.
Ustanawiając rejestr szkód, Rada Europy i założyciele rejestru wypełnili postanowienia rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ.
Na konferencji ministerialnej pt. „Restoring Justice for Ukraine” [„Przywrócenie wymiaru sprawiedliwości dla Ukrainy”] w dniu 2 kwietnia 2024 r., podczas której rejestr oficjalnie rozpoczął działalność, zainteresowane państwa zgodziły się na zwołanie w odpowiednim czasie posiedzenia w celu omówienia projektu instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń jako kolejnego kroku w kierunku uruchomienia mechanizmu kompensacyjnego dla Ukrainy.
Następnie sekretariat rejestru szkód przygotował „wstępny projekt” instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń (zwany dalej „projektem instrumentu”) oraz, wraz z Ukrainą i Niderlandami, zorganizował posiedzenia przygotowawcze służące wymianie wstępnych opinii na temat takiego projektu i jego kolejnych zmienionych wersji (w dniach 9–10 lipca 2024 r., 12–13 września 2024 r. i 13–15 listopada 2024 r. oraz 28–30 stycznia 2025 r.). Na posiedzenia zaproszono 94 państwa, które głosowały za przyjęciem wyżej wymienionej rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. W trakcie tych posiedzeń zachęcano delegacje, by ubiegały się o mandat do udziału w przyszłej konferencji dyplomatycznej mającej na celu przyjęcie i podpisanie instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń, biorąc pod uwagę, że może on przybrać formę prawnie wiążącego instrumentu międzynarodowego.
Zgodnie z odpowiednimi postanowieniami projektu instrumentu Komisja ds. Roszczeń powinna być organem administracyjnym odpowiedzialnym za rozpatrywanie, ocenę i rozstrzyganie kwalifikujących się roszczeń oraz określenie kwoty odszkodowania należnego w każdym przypadku. W tym celu w projekcie instrumentu przewidziano, że prace rejestru, w tym obiekty i zasoby na potrzeby jego struktury administracyjnej, zostaną przekazane Komisji ds. Roszczeń.
Projekt instrumentu przygotowano przy założeniu, że nie ma jeszcze konsensusu w odniesieniu do ram instytucjonalnych przyszłej Komisji ds. Roszczeń ani jej funkcjonowania i zarządzania. Podczas przeprowadzonych do tej pory spotkań przygotowawczych państwa uczestniczące omówiły następujące warianty utworzenia Komisji ds. Roszczeń: (i) pod auspicjami Rady Europy w ramach konwencji Rady Europy; (ii) w formie samodzielnego instrumentu międzynarodowego ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń; (iii) w formie samodzielnego instrumentu międzynarodowego ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń, która jednak korzystałaby ze wsparcia sekretariatu Rady Europy (tzw. model hybrydowy). Oczekuje się jednak, że formalne negocjacje w sprawie instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń rozpoczną się przed upływem marca 2025 r.
Celem niniejszego zalecenia jest zatem zapewnienie terminowego udziału Unii w zbliżających się negocjacjach w sprawie instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń, podczas których zostanie uzgodniony charakter takiego instrumentu, właściwości Komisji ds. Roszczeń oraz wszystkie odpowiednie przepisy dotyczące jej ram, zarządzania i funkcjonowania.
•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki
Uczestnictwo Unii w negocjacjach dotyczących instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń jest zgodne z jej zobowiązaniem do zapewnienia, by szkody spowodowane agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy i innymi naruszeniami prawa międzynarodowego przez Federację Rosyjską zostały należycie zrekompensowane. Dowód tego zobowiązania Unia wykazała już wcześniej, uczestnicząc – najpierw jako stowarzyszony członek założyciel, a następnie jako uczestnik – w rozszerzonym porozumieniu częściowym w sprawie rejestru szkód.
Ponadto uczestnictwo w procesie ustanowienia Komisji ds. Roszczeń uzupełnia szereg inicjatyw podejmowanych na szczeblu unijnym od lutego 2022 r. i ukierunkowanych na rozliczenie Federacji Rosyjskiej za wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie oraz postawienie przed sądem osób odpowiedzialnych za zbrodnie międzynarodowe popełnione w Ukrainie i przeciwko niej. W szczególności Unia umożliwiła utworzenie Międzynarodowego Centrum Ścigania Zbrodni Agresji przeciwko Ukrainie (ICPA) w Eurojuście. Eurojust wspiera organy krajowe uczestniczące we wspólnym zespole dochodzeniowo-śledczym oraz w ICPA, udzielając im dostosowanego do potrzeb wsparcia operacyjnego, technicznego, logistycznego i finansowego, w tym udostępniając bazę dowodów najpoważniejszych zbrodni wagi międzynarodowej. Niniejszy wniosek jest również spójny z uczestnictwem Unii w międzynarodowych forach i strukturach mających na celu zacieśnienie współpracy między właściwymi organami krajowymi prowadzącymi dochodzenia w sprawie zbrodni międzynarodowych popełnianych w Ukrainie i przeciwko niej oraz zapewnienie, aby takie zbrodnie nie pozostały bezkarne. Fora te obejmują amerykańsko-brytyjsko-unijną grupę doradczą ds. masowych aktów okrucieństwa, która wspiera ekspertów prokuratury generalnej Ukrainy, a także grupę dialogową, która pełni rolę międzynarodowej platformy koordynacyjnej dla inicjatyw dotyczących wspierania zdolności dochodzeniowo-śledczych i prokuratorskich Ukrainy oraz działań organizacji międzynarodowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego. .
•Spójność z innymi politykami Unii
Niezachwiane wsparcie Unii dla Ukrainy stanowi świadectwo wspólnego zaangażowania na rzecz zasad demokracji oraz ochrony międzynarodowego ładu opartego na zasadach i pokoju w Europie. Niniejszy wniosek jest zatem spójny z innymi politykami Unii, których celem jest ochrona porządku międzynarodowego i pokoju w Europie, zwłaszcza w kontekście trwającej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie. Unia przystąpiła do rejestru szkód jako pełnoprawny uczestnik, co jest spójne z jej długotrwałą współpracą z Radą Europy w dziedzinie praw człowieka i podstawowych wolności, demokracji i praworządności.
Dążąc do osiągnięcia wspomnianych założeń, rozporządzenie w sprawie Instrumentu na rzecz Ukrainy, przyjęte na podstawie art. 212 TFUE, ukierunkowano na „wspieranie inicjatyw, organów i organizacji zaangażowanych we wspieranie i egzekwowanie demokracji, międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości i działań antykorupcyjnych w Ukrainie” (art. 3 lit. i)) oraz „wzmocnienie przestrzegania prawa międzynarodowego” (art. 3 lit. h)).
Ponadto, z myślą w szczególności o zapewnieniu pokoju, zapobieganiu konfliktom i zwiększeniu bezpieczeństwa międzynarodowego zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych, Unia przyjęła bezprecedensową liczbę środków ograniczających wobec Federacji Rosyjskiej w celu zwiększenia kosztów, które Federacja Rosyjska ponosi w związku ze swoimi nielegalnymi działaniami, i ograniczenia jej zdolności do kontynuowania agresji. Aby usprawnić egzekwowanie środków ograniczających, Unia powołała między innymi grupę zadaniową „Freeze and Seize” oraz przyjęła dyrektywę, która harmonizuje definicję unijnych środków ograniczających i sankcje karne za ich naruszanie. Komisja wyznaczyła wysłannika UE ds. sankcji, aby zapewnić nieprzerwane rozmowy na wysokim szczeblu z państwami trzecimi w celu przeciwdziałania uchylaniu się od unijnych środków ograniczających, w szczególności tych przyjętych przeciwko Rosji, lub obchodzeniu ich, a także opublikowała wytyczne dla organów krajowych i podmiotów prywatnych dotyczące interpretacji odpowiednich przepisów unijnych w tej dziedzinie.
2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ
•Podstawa prawna
Art. 218 ust. 3 TFUE stanowi, że Komisja przedstawia „zalecenia Radzie, która przyjmuje decyzję upoważniającą do podjęcia rokowań oraz, w zależności od przedmiotu przewidywanej umowy, mianującą negocjatora lub przewodniczącego zespołu negocjatorów Unii”.
Zgodnie z art. 218 ust. 4 TFUE „Rada może kierować wytyczne do negocjatora oraz wyznaczyć specjalny komitet, w konsultacji z którym należy prowadzić rokowania”.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości materialna podstawa prawna zależy przede wszystkim od celu i treści planowanego aktu. Jeżeli planowany akt ma dwojaki cel lub dwa elementy składowe, a jeden z tych celów lub elementów da się określić jako główny, zaś drugi ma jedynie poboczny charakter, akt prawny musi mieć jedną materialną podstawę prawną, a mianowicie podstawę, której wymaga główny lub dominujący cel lub element składowy. Niniejsze zalecenie ma zapewnić upoważnienie Unii do uczestnictwa w negocjacjach w sprawie instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń.
Ustanowienie Komisji ds. Roszczeń zmierza do udzielenia niezbędnej pomocy technicznej i finansowej państwu trzeciemu, a mianowicie Ukrainie, w celu zapewnienia, aby Federacja Rosyjska została w pełni pociągnięta do odpowiedzialności za wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie oraz aby wszystkie straty i szkody wyrządzone wszystkim zainteresowanym osobom fizycznym i prawnym oraz państwu ukraińskiemu, w tym jego władzom regionalnym i lokalnym, podmiotom państwowym lub kontrolowanym przez państwo, w wyniku niezgodnych z prawem międzynarodowym działań Federacji Rosyjskiej w Ukrainie lub przeciwko Ukrainie zostały należycie zrekompensowane. Ostatecznym celem instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń jest zatem zajęcie się kwestiami administracyjnymi, finansowymi, proceduralnymi, prawnymi i politycznymi Komisji ds. Roszczeń i zapewnienie, aby Federacja Rosyjska zadośćuczyniła w pełni roszczeniom, jak przewidziano w mandacie i funkcji Komisji ds. Roszczeń we wstępnym projekcie instrumentu międzynarodowego i co jest zgodne z celem określonym w art. 212 TFUE. Byłoby to również spójne zarówno z materialną podstawą prawną przyjętej na podstawie art. 212 TFUE decyzji Rady w sprawie zmiany statusu Unii z członka stowarzyszonego na uczestnika rejestru szkód, jak i z przewidywanym rocznym wkładem Unii na rzecz Komisji ds. Roszczeń na podstawie rozporządzenia ustanawiającego Instrument na rzecz Ukrainy, który zapewnia pomoc finansową również na podstawie art. 212 TFUE.
Jednocześnie kontekst tej inicjatywy i preambuła wstępnego projektu wskazują, że planowana Komisja ds. Roszczeń dąży do zapewnienia poszanowania prawa międzynarodowego i pociągnięcia Federacji Rosyjskiej do odpowiedzialności za jej bezprawne działania. Jak wynika z rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, o których mowa w preambule projektu instrumentu, mechanizm ten zostanie ustanowiony w odpowiedzi na zbrodnię agresji popełnioną – przy oczywistym naruszeniu art. 2 ust. 4 Karty Narodów Zjednoczonych – przez Federację Rosyjską przeciwko Ukrainie. Ustanowienie tego mechanizmu będzie zatem również częścią wysiłków społeczności międzynarodowej na rzecz zapewnienia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Z perspektywy UE uczestnictwo w tym mechanizmie odpowiada określonym w art. 21 ust. 2 TUE celom leżącym u podstaw działań zewnętrznych UE.
Niniejsze zalecenie opiera się na art. 212 TFUE w związku z art. 218 ust. 3 i 4 TFUE i przewiduje wyznaczenie Komisji na negocjatora Unii.
•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)
Zgodnie z art. 216 ust. 1 TFUE uczestnictwo Unii w negocjacjach dotyczących instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń wchodzi w zakres kompetencji zewnętrznych Unii.
Zgodnie z art. 212 ust. 3 akapit drugi TFUE negocjowanie umowy międzynarodowej przez Unię pozostaje bez uszczerbku dla kompetencji państw członkowskich do negocjowania na forum organów międzynarodowych i zawierania umów międzynarodowych. Z uwagi na wspólne cele UE i jej państw członkowskich polegające na zapewnieniu wypłaty odszkodowań za szkody wojenne przez Federację Rosyjską, w przedmiotowych negocjacjach powinna uczestniczyć zarówno Unia, jak i te państwa członkowskie, które tak postanowią.
•Proporcjonalność
Określone powyżej cele Unii w kontekście niniejszego wniosku mogą zostać osiągnięte jedynie poprzez uczestnictwo Unii w negocjacjach dotyczących instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń.
•Wybór instrumentu
Uczestnictwo Unii w negocjacjach dotyczących instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń należy ustalić w drodze decyzji Rady upoważniającej do rozpoczęcia negocjacji, mianującej negocjatora Unii i kierującej wytyczne do negocjatora na podstawie art. 218 ust. 3 i 4 TFUE.
3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW
•Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa
•Konsultacje z zainteresowanymi stronami
•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej
•Ocena skutków
•Sprawność regulacyjna i uproszczenie
•Prawa podstawowe
Agresja Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy stanowi poważne pogwałcenie prawa międzynarodowego; spowodowało ono i nadal powoduje ogromne szkody w Ukrainie i dla mieszkańców Ukrainy. Niniejszy wniosek ma na celu wzmocnienie zobowiązania Unii do zapewnienia, aby dzięki Komisji ds. Roszczeń szkody te mogły zostać należycie zrekompensowane, w tym szkody wynikające z naruszenia przez Federację Rosyjską praw podstawowych, takich jak prawo do życia, prawo do integralności osoby i prawo do posiadania mienia, a także zakaz tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania.
4.WPŁYW NA BUDŻET
Jak przewidziano w projekcie instrumentu, koszty działalności Komisji ds. Roszczeń powinna, zgodnie z prawem międzynarodowym, ponosić Federacja Rosyjska. W projekcie instrumentu przewidziano jednak, że dopóki Federacja Rosyjska nie wywiąże się ze swojego zobowiązania, Komisja ds. Roszczeń powinna być finansowana z rocznych wkładów jej członków oraz dobrowolnych wkładów. Wkłady te uznaje się za zaliczki na poczet płatności należnych od Federacji Rosyjskiej na mocy prawa międzynarodowego i podlegają one odzyskaniu od Federacji Rosyjskiej. Dokładniej rzecz ujmując, roczne wkłady członków powinien określić komitet finansowy zgromadzenia w oparciu o skalę przyjętą przez Organizację Narodów Zjednoczonych w odniesieniu do jej regularnego budżetu. Zgodnie z projektem instrumentu od członków nie oczekuje się wnoszenia wkładu do funduszu kompensacyjnego, który zostanie utworzony w celu wykonania decyzji Komisji ds. Roszczeń przyznających kompensatę.
W związku z tym, jeżeli Unia zamierza uczestniczyć jako członek w instrumencie ustanawiającym Komisję ds. Roszczeń, będzie zobowiązana do wnoszenia rocznego wkładu. Dalsze szczegółowe informacje na temat wpływu finansowego Unii można znaleźć w ocenie skutków finansowych regulacji załączonej do niniejszego wniosku.
Podstawę prawną wkładu Unii na rzecz Komisji ds. Roszczeń do 2027 r. stanowi rozporządzenie (UE) 2024/792 ustanawiające Instrument na rzecz Ukrainy. Przy uwzględnieniu celów określonych w rozporządzeniu (UE) 2024/792, w szczególności w rozdziale V, art. 34 ust. 3 tego rozporządzenia stanowi, że „[p]omoc na podstawie niniejszego rozdziału ma również wzmacniać zdolności w zakresie zapobiegania konfliktom, budowania pokoju i reagowania na potrzeby w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych, w tym poprzez środki budowania zaufania i procesy, które promują sprawiedliwość, poszukiwanie prawdy, kompleksową odbudowę pokonfliktową na rzecz inkluzywnego i pokojowego społeczeństwa, a także gromadzenie dowodów zbrodni popełnionych podczas wojny. Na podstawie niniejszego rozdziału można zapewnić finansowanie inicjatyw i organów, które wnoszą wkład we wspieranie i egzekwowanie międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości w Ukrainie”. Jako że instrument ustanawiający Komisję ds. Roszczeń ma na celu egzekwowanie międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości w Ukrainie poprzez wsparcie mechanizmu, za pośrednictwem którego kompensowane będą szkody ponoszone przez Ukrainę i jej ludność, powodowane naruszeniami prawa międzynarodowego przez Federację Rosyjską, w art. 34 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2024/792 ustanowiono odpowiednią podstawę prawną do wniesienia przez Unię wkładu finansowego na rzecz Komisji ds. Roszczeń do 2027 r.
Linią budżetową, która zaspokoiłaby te wydatki, byłaby linia 16 06 03 01 – Pomoc akcesyjna i inne środki związane z przystąpieniem do Unii – w odniesieniu do której w uwagach do budżetu wyjaśniono, że pozycja ta „obejmie również […] inne środki uzupełniające działania UE, takie jak mechanizmy rozliczalności w odniesieniu do rosyjskiej wojny napastniczej […]”.
Jeżeli chodzi o metodę wykonywania, do wkładu Unii na rzecz Komisji ds. Roszczeń ma zastosowanie art. 245 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2024/2509 z dnia 23 września 2024 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii (wersja przekształcona) umożliwiający Unii wnoszenie składek członkowskich na rzecz podmiotów, których Unia jest członkiem.
5.ELEMENTY FAKULTATYWNE
•Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania
Jeżeli chodzi o ustalenia dotyczące sprawozdawczości, Rada może wyznaczyć specjalny komitet w rozumieniu art. 218 ust. 4 TFUE, z którym należy się konsultować w celu prowadzenia negocjacji. Jeżeli komitet ten zostanie wyznaczony, Komisja powinna regularnie składać mu sprawozdania z działań podjętych zgodnie z decyzją Rady i regularnie się z nim konsultować.
Na wniosek Rady Komisja powinna składać Radzie sprawozdanie, w tym w formie pisemnej, z przebiegu i wyników negocjacji.
•Dokumenty wyjaśniające (w przypadku dyrektyw)
Nie dotyczy.
•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku
W art. 1 zawarto upoważnienie Komisji do uczestnictwa w imieniu Unii w negocjacjach dotyczących umowy międzynarodowej ustanawiającej Międzynarodową Komisję ds. Roszczeń dla Ukrainy. Art. 1 stanowi ponadto, że negocjacje należy prowadzić na podstawie wytycznych negocjacyjnych Rady załączonych do decyzji.
W art. 2 przewidziano wyznaczenie Komisji na negocjatora Unii.
W art. 3 przewidziano wyznaczenie specjalnego komitetu, w porozumieniu z którym należy prowadzić negocjacje.
Art. 4 stanowi, że decyzja jest skierowana do Komisji.
W art. 5 określa się termin wejścia w życie decyzji.
Zalecenie
DECYZJA RADY
upoważniająca Komisję Europejską do uczestnictwa w imieniu Unii Europejskiej w negocjacjach w sprawie międzynarodowego instrumentu ustanawiającego Międzynarodową Komisję ds. Roszczeń dla Ukrainy
RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 212 w związku z jego art. 218 ust. 3 i 4,
uwzględniając zalecenie Komisji Europejskiej,
a także mając na uwadze, co następuje,
(1)W następstwie niczym niesprowokowanej i nieuzasadnionej wojny napastniczej prowadzonej przez Federację Rosyjską przeciwko Ukrainie w dniu 14 listopada 2022 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję ES-11/5 pt. „Furtherance of remedy and reparation for aggression against Ukraine” [„Naprawienie szkód i zadośćuczynienie za agresję przeciwko Ukrainie”].
(2)Zgromadzenie Ogólne przypomniało o obowiązkach państw wynikających z art. 2 Karty Narodów Zjednoczonych, w tym o obowiązku powstrzymania się w stosunkach międzynarodowych od użycia siły przeciwko integralności terytorialnej lub niezależności politycznej któregokolwiek państwa lub gróźb takiego użycia siły, a ponadto wyraziło poważne zaniepokojenie ofiarami w ludziach, przymusowymi przesiedleniami ludności cywilnej, katastrofalnymi zniszczeniami w infrastrukturze i zasobach naturalnych, utratą własności publicznej i prywatnej oraz katastrofą gospodarczą spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy.
(3)Zgromadzenie Ogólne ONZ uznało, że Federację Rosyjską należy pociągnąć do odpowiedzialności za wszelkie naruszenia prawa międzynarodowego popełnione wobec Ukrainy. Ponadto Zgromadzenie Ogólne ONZ podkreśliło, że Federacja Rosyjska musi ponieść konsekwencje prawne wszystkich swoich niezgodnych z prawem międzynarodowym działań, w tym zadośćuczynić za szkody, m.in. wszelkie straty spowodowane jej niezgodnymi z prawem działaniami.
(4)W tym kontekście Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych podkreśliło potrzebę ustanowienia, we współpracy z Ukrainą, międzynarodowego mechanizmu kompensaty strat lub szkód spowodowanych niezgodnymi z prawem międzynarodowym działaniami Federacji Rosyjskiej w Ukrainie lub przeciwko Ukrainie. W tym celu zaleciło utworzenie przez państwa członkowskie, we współpracy z Ukrainą, międzynarodowego rejestru szkód, który służyłby jako zbiór dokumentów zawierających dowody i roszczenia w odniesieniu do informacji o stratach i szkodach wyrządzonych wszystkim zainteresowanym osobom fizycznym i prawnym oraz państwu ukraińskiemu w wyniku niezgodnych z prawem międzynarodowym działań Federacji Rosyjskiej w Ukrainie lub przeciwko Ukrainie, a także wspierałby gromadzenie dowodów i zapewniałby koordynację w tym względzie.
(5)Dnia 12 maja 2023 r. Komitet Ministrów Rady Europy przyjął rezolucję CM/Res(2023)3 ustanawiającą rozszerzone porozumienie częściowe w sprawie rejestru szkód spowodowanych agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy.
(6)Aby przyspieszyć osiągnięcie postępów w wysiłkach na rzecz rozliczalności zmierzających do ustanowienia międzynarodowego mechanizmu kompensaty strat lub szkód spowodowanych niezgodnymi z prawem międzynarodowym działaniami Federacji Rosyjskiej w Ukrainie lub przeciwko Ukrainie, państwa przyjęły podejście etapowe, decydując się najpierw na ustanowienie rejestru, a następnie innych elementów mechanizmu kompensacyjnego, a mianowicie Komisji ds. Roszczeń i funduszu kompensacyjnego. Podejście to odzwierciedlono w statucie rejestru, w którym uznano, że rejestr, w tym jego platformę cyfrową zawierającą wszystkie zarejestrowane w nim dane dotyczące roszczeń i dowodów, uznaje się za pierwszy element mechanizmu kompensacyjnego, który ma zostać ustanowiony na mocy odrębnego instrumentu międzynarodowego we współpracy z Ukrainą oraz odpowiednimi organizacjami i organami międzynarodowymi.
(7)Po przystąpieniu do rejestru szkód jako stowarzyszony członek założyciel w dniu 11 maja 2023 r. w drodze notyfikacji skierowanej do sekretarza generalnego Rady Europy Unia zmieniła w dniu 22 lipca 2024 r. swój status na uczestnika.
(8)Dnia 29 lutego 2024 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły rozporządzenie (UE) 2024/792 w sprawie ustanowienia Instrumentu na rzecz Ukrainy, którym to rozporządzeniem współprawodawcy zapewnili między innymi podstawę prawną dla pomocy na rzecz inicjatyw i organów zaangażowanych we wspieranie i egzekwowanie międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości w Ukrainie, w tym poprzez pokrycie wkładu finansowego Unii na rzecz rejestru szkód.
(9)W 2024 r. Biuro Prezydenta Ukrainy, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Królestwa Niderlandów oraz rejestr szkód spowodowanych agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy zaprosiły państwa, które poparły przyjęcie rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ A/RES/ES-11/5, na posiedzenia przygotowawcze w Hadze (Niderlandy) w sprawie międzynarodowego instrumentu w celu ustanowienia Komisji ds. Roszczeń dla Ukrainy. Pierwsza formalna tura negocjacji ma odbyć się w marcu 2025 r.
(10)Sekretariat rejestru szkód przygotował „wstępny projekt” międzynarodowego instrumentu na rzecz ustanowienia Komisji ds. Roszczeń dla Ukrainy. „Wstępny projekt” zawiera przepisy dotyczące mandatu Komisji ds. Roszczeń, jej funkcji, statusu prawnego, siedziby, członkostwa i uczestnictwa, struktury organizacyjnej, finansowania i budżetu, a także procedury rozpatrywania roszczeń, członkostwa Federacji Rosyjskiej i przenoszenia prac rejestru szkód.
(11)Biorąc pod uwagę interes, jaki Unia ma w potwierdzeniu swojego zdecydowanego zobowiązania do zapewnienia, aby Federacja Rosyjska poniosła konsekwencje prawne za swoje niezgodne z prawem międzynarodowym działania wobec Ukrainy, w tym aby skompensowała wszelkie straty i szkody spowodowane tymi działaniami, Unia powinna uczestniczyć w negocjacjach w sprawie międzynarodowego instrumentu ustanawiającego Komisję ds. Roszczeń,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Niniejszym upoważnia się Komisję do prowadzenia w imieniu Unii negocjacji w sprawie międzynarodowego instrumentu ustanawiającego międzynarodową Komisję ds. Roszczeń dla Ukrainy.
Artykuł 2
Negocjacje prowadzone są na podstawie wytycznych negocjacyjnych określonych w załączniku.
Artykuł 3
Komisja zostaje niniejszym wyznaczona na negocjatora Unii.
Artykuł 4
Uczestnictwo Unii w negocjacjach, o których mowa w art. 1, odbywa się w porozumieniu ze specjalnym komitetem wyznaczonym zgodnie z art. 218 ust. 4 TFUE.
Komisja regularnie składa specjalnemu komitetowi, o którym mowa w akapicie pierwszym, sprawozdania na temat kroków podjętych na podstawie niniejszej decyzji i regularnie konsultuje się z nim.
Artykuł 5
Niniejsza decyzja skierowana jest do Komisji.
Sporządzono w Brukseli dnia r.
W imieniu Rady
Przewodniczący