KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia XXX

COM(2025) 1025/2

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Europejski plan na rzecz przystępnych cenowo mieszkań

{SWD(2025) 1053}

Wprowadzenie

„Dom to nie tylko cztery ściany i dach. To bezpieczeństwo, ciepło, miejsce dla rodziny i przyjaciół. To przynależność. Jednak obecnie dla zbyt wielu Europejczyków własny dom stał się źródłem niepokoju. Bo może oznaczać zadłużenie lub niepewność.” – Przewodnicząca Ursula von der Leyen, Orędzie o stanie Unii w 2025 r.

Nasze domy są podstawą naszych społeczności, fundamentem naszego społeczeństwa i demokracji. Mieszkanie jest nie tylko towarem, ale prawem podstawowym i fundamentem godności ludzkiej. W całej Europie panuje jednak poczucie niesprawiedliwości związane z tym, że mieszkania są niezmiernie nieprzystępne cenowo i niedostępne.

To, z czym Europa musi się zmierzyć, to coś więcej niż tylko kryzys mieszkaniowy. To kryzys społeczny. Osłabia naszą spójność i zagraża naszej konkurencyjności, ograniczając mobilność pracowników i mobilność edukacyjną, a tym samym pogłębiając niedobory siły roboczej w ośrodkach wzrostu. Europa musi podjąć zdecydowane działania, aby mieszkania stały się bardziej przystępne cenowo dla wszystkich Europejczyków. Jednocześnie wysiłki na rzecz zwiększenia przystępności cenowej powinny iść w parze ze zrównoważonością i jakością. Energooszczędne i odporne domy, budowane z jak najmniejszym śladem węglowym, przyczyniają się do zmniejszenia kosztów utrzymania i użytkowania, a jednocześnie zwiększenia długoterminowej wartości, natomiast odpowiednia jakość ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia zdrowych, bezpiecznych i godnych warunków życia. Dzięki uwzględnieniu tych celów europejska polityka mieszkaniowa przyniesie trwałe korzyści społeczne, gospodarcze i korzyści dla środowiska.

Komisja proponuje plan realizacji tej wizji. W pierwszym w historii europejskim planie na rzecz przystępnych cenowo mieszkań przedstawiono szereg konkretnych działań, które mają pomóc w usunięciu strukturalnych przyczyn tego kryzysu i przynieść korzyści Europejczykom. Jego celem jest zwiększenie podaży mieszkań, pobudzenie inwestycji i reform oraz wsparcie najbardziej dotkniętych osób i obszarów. Określa on również nowy sposób, za pomocą którego instytucje UE, rządy krajowe, regionalne i lokalne, instytucje finansowe i zainteresowane strony mogą współpracować w celu rozwiązania kryzysu mieszkaniowego.

Mieszkalnictwo pozostaje przede wszystkim kompetencją państw członkowskich, regionów i miast. UE będzie w pełni odgrywać swoją rolę, ale jedynie dzięki wspólnym działaniom na każdym szczeblu możemy zapewnić wszystkim Europejczykom dostęp do domów, na jakie zasługują.

1.Kryzys mieszkaniowy w Europie: pilne i wspólne wyzwanie

W latach 2013–2024 ceny nieruchomości mieszkalnych w ujęciu nominalnym wzrosły w całej UE o ponad 60 %, szybciej niż dochody gospodarstw domowych, natomiast średnie czynsze wzrosły o około 20 %, przy czym nowe czynsze wzrosły znacznie bardziej. W ciągu ostatniego dziesięciolecia inwestycje mieszkaniowe wyraźnie spadły. Podaż nie nadążała za zmieniającym się popytem ze względu na wysokie koszty budowy, deficyt innowacji, niedobór wykwalifikowanej siły roboczej i nadmierną biurokrację. Od 2021 r. liczba pozwoleń na budowę budynków mieszkalnych spadła o 22 %; istniejące zasoby mieszkaniowe nie są w pełni wykorzystywane, a około 20 % lokali mieszkalnych nie jest zajętych.

Komisja szacuje, że w UE będą potrzebne ponad dwa miliony mieszkań rocznie, aby zaspokoić obecne zapotrzebowanie. Oznacza to dodanie około 650 000 mieszkań do 1,6 mln mieszkań, które obecnie się buduje rocznie. Wybudowanie tych dodatkowych lokali mieszkalnych kosztowałaby około 150 mld EUR rocznie.

Kryzys mieszkaniowy w coraz większym stopniu dotyka szerszy segment społeczeństwa, ponieważ coraz większa liczba gospodarstw domowych o średnich dochodach ma trudności z dostępem do przystępnych cenowo mieszkań. Pracownicy o krytycznym znaczeniu – nauczyciele, pielęgniarki, strażacy czy funkcjonariusze policji nie mogą sobie pozwolić na życie w społecznościach, którym służą. Wiele osób młodych jest zmuszonych do przerwania nauki, odrzucenia ofert pracy, opóźnienia założenia lub powiększenia rodziny lub do mieszkania w lokalach, które są przepełnione i nie spełniają norm. Członkowie naszego społeczeństwa znajdujący się w najbardziej niekorzystnej sytuacji zmagają się z największymi trudnościami, stojąc w obliczu rosnących czynszów, ograniczonego dostępu do mieszkań socjalnych i coraz większego ryzyka bezdomności. W związku z tym, że koszty utrzymania stale rosną, coraz więcej Europejczyków musi dokonywać poświęceń, aby związać koniec z końcem.

W niektórych obszarach kryzys jest szczególnie dotkliwy. Europejskie miasta i popularne ośrodki turystyczne zmagają się z najsilniejszą presją. Jednocześnie obszary wyludniające się i obszary wiejskie, w tym niektóre najbardziej oddalone regiony UE, mierzą się ze spadkiem cen i trudnościami dotyczącymi dostępu do usług kluczowych – w tym usług społecznych – i podstawowej infrastruktury.

Wraz z niniejszym planem Komisja przedstawia analizę głównych czynników powodujących kryzys mieszkaniowy 1 , która stanowi podstawę przedstawionych kierunków polityki i działań.

2.Odpowiedź Europy: Plan na rzecz przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań wysokiej jakości

Wspólne wyzwanie związane z mieszkalnictwem, przed którym stoi Europa, wymaga wspólnej reakcji. UE może i musi odgrywać większą rolę we wspieraniu, koordynowaniu i zwiększaniu wysiłków krajowych, regionalnych i lokalnych – nie poprzez ich zastąpienie, lecz poprzez określenie wspólnych ambitnych celów i zapewnienie zasobów. Rozwiązania europejskie muszą odzwierciedlać różnorodność potrzeb mieszkaniowych, rynków i systemów zarządzania na całym kontynencie, a jednocześnie przyczyniać się do osiągnięcia wspólnych celów.

Działania przedstawione w niniejszym planie opierają się na szeroko zakrojonych konsultacjach, w tym konsultacjach publicznych, w ramach których otrzymano ponad 13 300 odpowiedzi. Plan jest odpowiedzią na apel Rady Europejskiej z października 2025 r. o przedstawienie ambitnego i kompleksowego planu na rzecz przystępnych cenowo mieszkań 2 . Opiera się on na pracach Parlamentu Europejskiego prowadzonych w ramach Komisji Specjalnej ds. Kryzysu Mieszkaniowego w Unii Europejskiej oraz Rady ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów 3 . Komisja zebrała również uwagi od Europejskiego Komitetu Regionów, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, przedstawicieli miast i regionów w całej UE oraz szerokiego grona zainteresowanych stron. Plan opiera się ponadto na niezależnych zaleceniach Rady Konsultacyjnej ds. Mieszkalnictwa 4 .

Europejski plan na rzecz przystępnych cenowo mieszkań opiera się na czterech filarach, w których należy podjąć działania:

I.zwiększenie podaży;

II.pobudzenie inwestycji;

III.umożliwienie natychmiastowego wsparcia przy jednoczesnym przyspieszaniu reform;

IV.wspieranie osób najbardziej dotkniętych kryzysem.

W ramach tych czterech filarów w niniejszym planie określono dziesięć kluczowych obszarów działania, w których UE może wnieść wartość dodaną i wspierać wysiłki innych organów publicznych i zainteresowanych stron, w tym nową inicjatywę ustawodawczą dotyczącą krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych w ramach aktu w sprawie przystępnych cenowo mieszkań, pakiet uproszczeń i pobudzenie nowych inwestycji w ramach obecnych i kolejnych wieloletnich ram finansowych (WRF). Zaproponowano w nim również obszary, w których państwa członkowskie mogłyby i powinny działać priorytetowo. Nowy europejski sojusz na rzecz mieszkalnictwa będzie wspierał te działania w drodze współpracy i wymiany dobrych praktyk między państwami członkowskimi, miastami, regionami, innymi instytucjami UE i zainteresowanymi stronami.

Europejski plan na rzecz przystępnych cenowo mieszkań przedstawiono wraz z przeglądem zasad pomocy państwa dotyczących usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym mającym na celu lepsze wspieranie podaży przystępnych cenowo mieszkań, europejską strategią na rzecz budownictwa mieszkaniowego oraz komunikatem i wnioskiem dotyczącym zalecenia Rady w sprawie nowego europejskiego Bauhausu. W 2026 r. zostanie on uzupełniony o pakiet energetyczny dla obywateli, którego celem będzie dalsze obniżenie rachunków za energię, zapewnienie sprawiedliwej transformacji, wyeliminowanie ubóstwa energetycznego oraz wzmocnienie pozycji ludzi i społeczności.

Filar I. Zwiększenie podaży

Rozwiązanie problemu niedopasowania między podażą mieszkań a popytem na nie wymaga znacznego wzrostu liczby nowych domów, zwłaszcza na obszarach o wysokim popycie. Zwiększanie liczby mieszkań socjalnych i przystępnych cenowo jest szczególnie ważne dla wspierania gospodarstw domowych o niskich i średnich dochodach.

Podaż mieszkań ograniczają niska wydajność, niewystarczająca skala i moc produkcyjna oraz wysokie koszty w przemyśle budowlanym i remontowym, a także brak wykwalifikowanej siły roboczej. Wiele skomplikowanych przepisów na wszystkich szczeblach sprawowania rządów prowadzi do dodatkowych opóźnień i kosztów. Zainspirowana nowym europejskim Bauhausem Europa musi przewodzić transformacji mieszkaniowej, która łączy przystępność cenową ze zrównoważonością i jakością w celu stworzenia inkluzywnych przestrzeni mieszkalnych dostosowanych do przyszłych wyzwań. Inwestycje w cyfryzację na każdym etapie planowania, projektowania, wydawania pozwoleń i eksploatacji mieszkań dodatkowo wesprą podaż mieszkań.

Priorytetem powinna być maksymalizacja efektywnego wykorzystania istniejących zasobów budowlanych – unikanie zbędnych rozbiórek i odpadów – obok budowy nowych obiektów. Obejmuje to renowację nieefektywnych budynków i zmianę ich przeznaczenia oraz przywrócenie do użytku pustostanów, a także uregulowanie krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych, w przypadku gdy konkuruje on z długoterminowym użytkowaniem mieszkań. Ulepszenie połączeń transportowych i sieci szerokopasmowych, a także zapewnienie usług kluczowych, może również zwiększyć rentowność i atrakcyjność niedostatecznie wykorzystywanych mieszkań na obszarach wiejskich, pomagając zmniejszyć presję na rynki miejskie oraz wspierając harmonijny i zrównoważony rozwój w całej UE.

Działanie 1. Zwiększenie wydajności, mocy produkcyjnych i innowacyjności przemysłu budowlanego

W ciągu ostatnich dziesięciu lat koszty budowy i renowacji rosły szybciej niż inflacja, podczas gdy wydajność przemysłu uległa stagnacji. Budownictwo ma kluczowe znaczenie dla konkurencyjności Europy i wymaga zwiększenia mocy produkcyjnych oraz skali, aby sprostać popytowi na nieruchomości mieszkalne. Większe inwestycje w technologię, przejście na gospodarkę o bardziej zamkniętym obiegu, innowacyjne materiały i wykorzystanie nowoczesnych metod budowlanych dzięki nowym normom zharmonizowanym pozwoliłyby zaoszczędzić czas i koszty i zwiększyć odporność łańcucha dostaw.

Niedobory siły roboczej i kwalifikacji w sektorze budowlanym są obecnie trzykrotnie wyższe niż dziesięć lat temu. Do 2035 r. spodziewanych jest ponad 4 mln nowych miejsc pracy 5 . W związku z tym należy zwiększyć atrakcyjność kariery w budownictwie dla nowych talentów, w tym kobiet. Podczas gdy 11 % pracowników mobilnych w UE i 34 % mobilnych osób samozatrudnionych pracuje w budownictwie, tylko 1 % usług budowlanych jest świadczonych transgranicznie w UE. Pakiet na rzecz sprawiedliwej mobilności pracowników planowany na 2026 r. poprawi egzekwowanie przepisów UE dotyczących pracowników mobilnych.

Zdrowy, dobrze funkcjonujący i konkurencyjny rynek budownictwa i renowacji ma również zasadnicze znaczenie dla utrzymania niskich cen. Komisja zachowa czujność w odniesieniu do wszelkich dowodów na działania antykonkurencyjne, które mogą uzasadniać podjęcie działań na szczeblu UE.

Działanie 2. Ograniczenie formalności administracyjnych w celu zwiększenia podaży mieszkań

Podaż mieszkań podlega wielu rygorystycznym przepisom ustanowionym na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i lokalnym, które mają na celu zachowanie bezpieczeństwa i jakości życia, wspieranie realizacji celów społecznych i gospodarczych oraz ochronę środowiska i dziedzictwa kulturowego. Przepisy te przybierają różne formy, w tym kodeksów budowlanych, polityki użytkowania gruntów i zagospodarowania przestrzennego, zamówień publicznych i podatków lokalnych. Zbyt często jednak prowadzą one do złożoności administracyjnej skutkującej zbędnymi kosztami i opóźnieniami, ograniczając podaż mieszkań tam, gdzie są one najbardziej potrzebne.

Komisja już podejmuje i nadal będzie podejmować działania mające na celu uproszczenie ram legislacyjnych UE w sposób, który korzystnie wpłynie na podaż mieszkań, w tym – w stosownych przypadkach – poprzez włączenie kwestii mieszkalnictwa do innych odpowiednich działań upraszczających. W lipcu 2025 r. Komisja przyjęła zmiany w ramach zrównoważonego finansowania w celu uproszczenia sprawozdawczości dla sektora budowlanego i zmniejszenia obciążeń administracyjnych, w tym dla wielu mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) prowadzących działalność w zakresie budownictwa i renowacji 8 . 10 grudnia 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła rozporządzenie mające na celu przyspieszenie ocen oddziaływania na środowisko 9 oraz przyspieszenie i usprawnienie procesów wydawania pozwoleń dla sektorów strategicznych, w tym przystępnych cenowo mieszkań i mieszkań socjalnych. Możliwe jest dalsze uproszczenie przepisów UE i lepsze wykorzystanie istniejącej elastyczności w celu wsparcia zwiększania podaży mieszkań.

Jednocześnie większość przepisów, które mają wpływ na podaż mieszkań, jest ustanawiana przez państwa członkowskie, w tym na szczeblu regionalnym i lokalnym, co często skutkuje złożonymi przeciwstawnymi przepisami w całej UE i w niektórych państwach członkowskich. Przykłady obejmują ograniczenia wysokości lub objętości budynku, a także narzucanie minimalnych rozmiarów działek lub liczby miejsc parkingowych, przy czym wszystkie te czynniki ograniczają gęstość zabudowy mieszkaniowej, podnoszą koszty i stwarzają konieczność wykorzystania większej powierzchni gruntów. Informacje o projektach są często przechowywane w oddzielnych systemach, nie we wszystkich z nich w formacie cyfrowym, co wymaga ręcznego przeglądania dokumentów.

Uproszczenie przepisów i procedur, które ograniczają podaż mieszkań, wymaga zatem wspólnych wysiłków ze strony organów unijnych, krajowych, regionalnych i lokalnych, przy jednoczesnym poszanowaniu szerszych celów politycznych, w tym dotyczących klimatu i środowiska.

Działanie 3. Łączenie przystępności cenowej, zrównoważoności i jakości w mieszkalnictwie

Zwiększenie przystępności cenowej mieszkań nie powinno odbywać się kosztem zrównoważoności, w tym odporności, lub jakości. Koszty energii stanowią znaczną część ogólnych kosztów utrzymania gospodarstw domowych. W Planie działania na rzecz przystępnej cenowo energii Komisja zachęciła państwa członkowskie do obniżenia podatków i opłat w celu zachęcenia do elektryfikacji i obniżenia cen. Prostsze warunki umowne i większa przejrzystość dla konsumentów zwiększą konkurencję i obniżą ceny.  Ponadto sektor budowlany ma ogromny potencjał w zakresie ograniczania emisji gazów cieplarnianych oraz zużycia odpadów i wody dzięki przejściu na materiały bardziej innowacyjne, zdekarbonizowane i pochodzenia biologicznego.

Każde euro wydane na efektywność energetyczną w mieszkalnictwie przekłada się na 12 EUR oszczędności energii w całym okresie realizacji inwestycji. Przyspieszenie renowacji w celu poprawy charakterystyki energetycznej budynków mieszkalnych ma zatem kluczowe znaczenie dla obniżenia kosztów. Aby podjąć działania, potrzebny jest jednak dostęp zarówno do finansowania, jak i wiarygodnych informacji. Gospodarstwa domowe powinny mieć również możliwość produkowania własnej energii ze źródeł odnawialnych, tak aby mogły oszczędzać na rachunkach za energię i generować korzyści, które mogą współdzielić z sąsiadami w społeczności energetycznej. 

Zrównoważoność w mieszkalnictwie dotyczy również materiałów, wody, mobilności lokalnej, narażenia na zanieczyszczenie powietrza i hałas oraz przystosowania się do zmieniającego się klimatu. Włączenie odporności wodnej, zrównoważonej gospodarki wodnej i należytego zarządzania ryzykiem powodziowym do inwestycji mieszkaniowych, jak określono w Europejskiej strategii odporności gospodarki wodnej 10 , umożliwi długoterminową zrównoważoność i przystępność cenową.

Mieszkania socjalne i przystępne cenowo powinny być takiej jakości, na jaką zasługują Europejczycy, ze szczególnym uwzględnieniem inkluzywności, sprawiedliwości, zdrowia, bezpieczeństwa, dostępności oraz zdolności do adaptacji dla wszystkich pokoleń. Od czasu powstania w 2020 r. nowy europejski Bauhaus 11 przyczynia się do propagowania wartości dotyczących zrównoważoności, jakości i inkluzywności w celu poprawy codziennego życia ludzi i przemiany dzielnic, w których mieszkają. Wspiera przystępne cenowo, zrównoważone i wysokiej jakości mieszkalnictwo przez zwiększanie skali finansowania oraz opracowywanie i powielanie nowych rozwiązań na rzecz bardziej inkluzywnych, sprawiedliwych i dostępnych dzielnic. Również inne inicjatywy, takie jak misja UE w zakresie neutralnych dla klimatu i inteligentnych miast oraz misja UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, promują stosowanie innowacyjnych i oszczędnych rozwiązań w zakresie przystępności cenowej, zrównoważoności, odporności na zmianę klimatu i jakości w środowisku zbudowanym.

Filar II. Pobudzenie inwestycji

Ogólne inwestycje w mieszkalnictwo, w tym finansowanie zarówno publiczne, jak i prywatne, zmniejszyły się w wielu państwach członkowskich i utrzymują się poniżej poziomów niezbędnych do zwiększenia podaży mieszkań. Wynika to ze zmniejszenia inwestycji z kilku kluczowych źródeł, takich jak gospodarstwa domowe, banki i budżety publiczne. W grę wchodzi kilka czynników: mniejsze finansowanie publiczne dostępne w następstwie wielkiego kryzysu finansowego, rosnące koszty gruntów i budowy, zaostrzone warunki udzielania pożyczek. Aby wygenerować inwestycje niezbędne do wypełnienia luki mieszkaniowej w ciągu następnego dziesięciolecia, konieczne będzie pobudzenie większej liczby inwestycji publicznych i prywatnych.

UE wspiera ten cel, pobudzając inwestycje związane z mieszkalnictwem o wartości co najmniej 43 mld EUR w ramach obecnych WRF za pośrednictwem funduszy polityki spójności, InvestEU, LIFE, Programu na rzecz jednolitego rynku i programu „Horyzont Europa”, a także NextGenerationEU. W przyszłości ze Społecznego Funduszu Klimatycznego finansowane będą inwestycje w efektywność energetyczną i renowację budynków oraz czyste ogrzewanie i chłodzenie.

Wciąż jednak pozostaje wiele do zrobienia. Przegląd śródokresowy rozporządzenia w sprawie polityki spójności 13 umożliwia obecnie państwom członkowskim i regionom przeznaczenie środków finansowych na przystępne cenowo mieszkania, oprócz już zaplanowanych 10,4 mld EUR 14 na efektywność energetyczną i mieszkalnictwo socjalne, zapewniając im jednocześnie elastyczność i zachęty finansowe przy przeprogramowywaniu funduszy pod kątem mieszkalnictwa. Ta elastyczność regulacyjna i możliwość zastosowania wyższej stopy współfinansowania unijnego inwestycji mieszkaniowych utrzymają się do lat 2029–2030, co ułatwi dalsze przeprogramowanie w nadchodzących latach. Ponadto nowy model instrumentu finansowego pomoże w zwiększeniu finansowania polityki spójności za pomocą innych zasobów 15 .

Nowe możliwości finansowania zostaną odblokowane w kolejnym długoterminowym budżecie UE na lata 2028–2034. W szczególności przyszłe plany partnerstwa krajowego i regionalnego uwzględniają mieszkania socjalne i przystępne cenowo jako jeden z celów szczegółowych, umożliwiając państwom członkowskim sprostanie szczególnym wyzwaniom związanym z inwestycjami i reformami związanymi z mieszkalnictwem 16 . Instrument UE przyczynia się również do zapewnienia mieszkań socjalnych i przystępnych cenowo, natomiast Erasmus+ może zapewnić wsparcie mieszkaniowe dla studentów w celu ułatwienia i zwiększenia dostępu do mobilności, wolontariatu i uczenia się. Ponadto Europejski Fundusz Konkurencyjności uwzględnia w swoich ogólnych celach infrastrukturę społeczną i umożliwia wspieranie dekarbonizacji budynków.

Równolegle ze zwiększonym wsparciem na szczeblu UE również państwa członkowskie muszą zwiększyć inwestycje. Dlatego też Komisja ułatwia państwom członkowskim finansowe wspieranie przystępnych cenowo mieszkań za pośrednictwem przedstawionej poniżej rewizji zasad pomocy państwa.

Aby pobudzić inwestycje w podaż mieszkań, niezbędna jest szeroka koalicja podmiotów upoważnionych do działań finansowych. Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) wspiera te działania za pośrednictwem swojego planu działania na rzecz przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań. Krajowe i regionalne banki rozwoju oraz inne międzynarodowe instytucje finansowe, takie jak Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOR) oraz Bank Rozwoju Rady Europy, odgrywają kluczową rolę w mobilizowaniu kapitału publicznego i prywatnego oraz świadczeniu wsparcia doradczego.

Opracowanie i ugruntowanie skalowalnych, innowacyjnych modeli finansowania w oparciu o udane przykłady, takie jak fundusze odnawialne 17 , dodatkowo pomoże w budowaniu synergii między kapitałem publicznym i prywatnym.

Działanie 4. Pobudzanie dodatkowych inwestycji publicznych i prywatnych

Możliwości inwestowania w przystępne cenowo mieszkania socjalne są nadal zbyt rozdrobnione i często nie mają widoczności potrzebnej do przyciągnięcia inwestorów i promotorów projektów. Niezbędne są inwestycje prywatne, przy czym należy wykorzystać wszystkie mechanizmy, w tym partnerstwa publiczno-prywatne. Należy uwolnić pełny potencjał europejskiego ekosystemu inwestycji mieszkaniowych. Aby rozwiązać ten problem, Komisja, w ścisłej współpracy z grupą EBI, krajowymi i regionalnymi bankami prorozwojowymi i międzynarodowymi instytucjami finansowymi takimi jak Bank Rozwoju Rady Europy, EBOR i innymi kluczowymi partnerami, opracowuje nową paneuropejską platformę inwestycyjną na rzecz przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań.

W tym kontekście Komisja z dużym zadowoleniem przyjmuje fakt, że krajowe i regionalne banki prorozwojowe będą dążyć do zainwestowania 375 mld EUR w zasobach do 2029 r. w przystępne cenowo i zrównoważone mieszkania socjalne, w tym za pośrednictwem Programu InvestEU, oraz że grupa EBI znacznie zwiększyła swoje finansowanie na rzecz przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań i dąży do dalszego zwiększenia tego finansowania w nadchodzących latach, rozszerzenia wsparcia we wszystkich państwach członkowskich i wykorzystania funduszy UE w celu zapewnienia wsparcia doradczego państwom członkowskim, regionom i miastom. Komisja z zadowoleniem przyjmuje również znaczne wsparcie, którego międzynarodowe instytucje finansowe, takie jak Bank Rozwoju Rady Europy i EBOR, już udzielają i będą udzielać w nadchodzących latach.

Platforma będzie wspierać współpracę między organami publicznymi a inwestorami prywatnymi w celu łączenia zasobów i zwiększenia inwestycji w podaż mieszkań w całej UE. Zapewni ona bezpośredni dostęp do informacji na temat możliwości finansowania, najlepszych praktyk, studiów przypadku i innowacyjnych podejść we wszystkich państwach członkowskich. Pomoże opracować skalowalne i innowacyjne modele finansowania oraz wspierać łączenie projektów za pośrednictwem portalu cyfrowego, grupy ekspertów i dobrowolnych krajowych ośrodków finansowania. Platforma uzupełni narzędzia zaproponowane w kolejnych wieloletnich ramach finansowych służące ułatwieniu beneficjentom dostępu do funduszy UE, w szczególności Centralny Portal 18 . Będzie ona działać w synergii, a w stosownych przypadkach opracuje wspólne działania z europejską koalicją na rzecz finansowania efektywności energetycznej, ustanowioną w 2024 r. w celu pobudzenia finansowania prywatnego na rzecz efektywności energetycznej.

Barierą dla inwestycji, na którą zwracają uwagę podmioty działające na rynku, jest brak ram odniesienia na potrzeby oceny społecznych skutków inwestycji mieszkaniowych, co przekłada się na niepewność w ocenie projektów, wysokie koszty należytej staranności i nieproporcjonalne wymogi sprawozdawcze dla podmiotów oferujących mieszkania. Rozważenie dobrowolnych wytycznych na szczeblu UE opartych na praktykach rynkowych mogłoby ułatwić współpracę publiczno-prywatną i pobudzić inwestycje bez wprowadzania nowych obowiązków w zakresie etykietowania lub ujawniania informacji.

Działanie 5. Umożliwienie szybszego i prostszego wsparcia publicznego na rzecz mieszkań socjalnych i przystępnych cenowo

Komisja odpowiada na wnioski organów lokalnych, regionalnych i krajowych oraz zainteresowanych stron o dokonanie przeglądu zasad pomocy państwa w celu ułatwienia finansowania przystępnych cenowo mieszkań.

Zgodnie z obowiązującymi unijnymi zasadami pomocy państwa członkowskie mogą wspierać mieszkalnictwo socjalne w sposób elastyczny na podstawie decyzji w sprawie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, aby pomóc grupom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji i mniej uprzywilejowanym społecznie, w tym osobom doświadczającym bezdomności. To wsparcie nie musi być zgłaszane Komisji, niezależnie od kwoty. Wsparcie na rzecz przystępnych cenowo mieszkań było jednak ograniczone do 15 mln EUR rocznie, a wyższe kwoty wymagały zgłoszenia 21 .

Aby ułatwić wsparcie na rzecz przystępnych cenowo mieszkań dla gospodarstw domowych o niskich i średnich dochodach, w tym pracowników o krytycznym znaczeniu, gospodarstw domowych o szczególnych warunkach rodzinnych, osób z niepełnosprawnościami i studentów, Komisja postanowiła dokonać rewizji decyzji w sprawie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Chociaż w tej decyzji zasady wsparcia mieszkalnictwa socjalnego zasadniczo pozostają niezmienione, wyraźnie włącza się nową kategorię przystępnych cenowo mieszkań do kategorii zwolnionych z obowiązku zgłoszenia, w przypadku których nie ma maksymalnego pułapu rekompensaty. W ten sposób państwa członkowskie mogą utrzymać istniejące programy mieszkań socjalnych i stworzyć dodatkowe programy przystępnych cenowo mieszkań dla innych grup docelowych. W ramach rewizji zostaną również uproszczone, zaktualizowane i doprecyzowane niektóre pojęcia zawarte w decyzji w sprawie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Służby Komisji zapewnią państwom członkowskim wytyczne i wsparcie na ich wniosek, aby pomóc im w opracowaniu usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w zakresie mieszkań socjalnych i przystępnych cenowo zgodnie z zasadami pomocy państwa.

Filar III. Umożliwienie natychmiastowego wsparcia przy jednoczesnym przyspieszaniu reform 

Niektóre dzielnice, zwłaszcza w miastach, ale również w innych bardzo popularnych miejscowościach turystycznych, zmagają się z poważnymi problemami związanymi z przystępnością cenową mieszkań. Na tych obszarach dotkniętych problemami mieszkaniowymi szybki rozwój krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych w połączeniu ze spekulacyjnymi praktykami inwestycyjnymi może nasilać konkurencję o ograniczone zasoby mieszkaniowe, co powoduje wzrost cen. Lokalni mieszkańcy mogą zostać wyparci z rynku ze względu na nieprzystępne ceny i czynsze, podczas gdy inni nie mogą podjąć pracy ani skorzystać z możliwości kształcenia, ponieważ nie są w stanie znaleźć mieszkań, na które mogą sobie pozwolić. Niedawne badanie Eurobarometr 22 wykazało, że zdecydowanie najpilniejszym problemem dla Europejczyków mieszkających w miastach jest brak przystępnych cenowo mieszkań.

UE będzie wspierać obszary dotknięte problemami mieszkaniowymi w celu zwiększania dostępności przystępnych cenowo mieszkań za pomocą środków ustawodawczych i nieustawodawczych. Obejmie to ramy dla organów publicznych służące identyfikacji obszarów dotkniętych problemami mieszkaniowymi i wyjaśnieniu, jakie ukierunkowane i proporcjonalne działania można podjąć w celu zarządzania krótkoterminowym najmem lokali mieszkalnych oraz ochrony i zwiększania przystępności cenowej mieszkań na tych obszarach, w tym za pośrednictwem szybszego planowania i wydawania pozwoleń.

Uzupełnieniem tych działań muszą być długoterminowe reformy strukturalne mające na celu zwiększenie przystępności cenowej mieszkań w różnych obszarach znajdujących się pod kontrolą państw członkowskich, takich jak działania dotyczące pustostanów, rozwój mieszkalnictwa socjalnego, transportu lokalnego, opodatkowania i procedur administracyjnych.

Należy lepiej zrozumieć rolę, jaką w ogólnym kryzysie mieszkaniowym odgrywa zwiększona finansjalizacja i spekulacje, zwłaszcza biorąc pod uwagę brak danych i przejrzystości w tej dziedzinie.

Działanie 6. Rozwiązanie problemu krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych na obszarach dotkniętych problemami mieszkaniowymi

Krótkoterminowe zakwaterowanie rezerwowane za pośrednictwem platform internetowych oferuje wiele korzyści: większy wybór, dodatkowe udogodnienia dla konsumentów, dodatkowe dochody dla wynajmujących, zachętę do inwestowania w renowację, a także pobudzanie turystyki oraz zwiększanie dochodów i zatrudnienia. Wraz ze wzrostem o prawie 93 % w latach 2018–2024 zmienił się jednak jego charakter z okazjonalnych usług partnerskich w znaczącą działalność handlową, co może ograniczać podaż przystępnych cenowo mieszkań dla lokalnych mieszkańców na niektórych obszarach. W bardzo popularnych miejscach może stanowić nawet 20 % zasobów mieszkaniowych. Istnieje potrzeba zachowania korzyści płynących z krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych przy jednoczesnym ograniczeniu negatywnych skutków.

Organy i lokalne potrzebują większej pewności prawa, aby określić odpowiednie środki. Dostawcy usług krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych potrzebują również pewności co do tego, co jest możliwe z prawnego punktu widzenia. Istnieją obawy, że krótkoterminowy najem lokali mieszkalnych, w szczególności prowadzony przez profesjonalnych wynajmujących, konkuruje z tradycyjnymi podmiotami świadczącymi usługi w zakresie zakwaterowania, w tym MŚP, które muszą spełniać bardziej rygorystyczne wymogi krajowe, takie jak przepisy dotyczące bezpieczeństwa, odpowiedzialności i ochrony konsumentów.

Rozporządzenie w sprawie krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych 23 , mające zastosowanie od maja 2026 r., zapewni większą przejrzystość i pomoże organom publicznym regulować rynek w sposób proporcjonalny dzięki wprowadzenie wymogu obowiązkowej rejestracji wynajmujących i udostępniania danych na temat rzeczywistych transakcji między platformami cyfrowymi a organami krajowymi. Ponadto ważne będzie prawidłowe wdrożenie rozporządzenia, w tym wysiłki platform internetowych na rzecz przeprowadzania wyrywkowych kontroli i usuwania zgłoszonych nielegalnych ofert.

W uzupełnieniu obowiązującego rozporządzenia Komisja zaproponuje akt ustawodawczy dotyczący krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych i ustanawiający spójne, oparte na danych, jasne i przewidywalne ramy prawne UE, aby umożliwić organom lokalnym podejmowanie ukierunkowanych i proporcjonalnych działań oraz je w tym wspierać, zwłaszcza na obszarach dotkniętych problemami mieszkaniowymi, oraz wspierać zrównoważoną turystykę. Przyniesie to organom krajowym i lokalnym większą spójność prawną na jednolitym rynku w zakresie zarządzania usługami krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych, a jednocześnie zapewni im elastyczność przy pełnym poszanowaniu zasady pomocniczości. Umożliwi to państwom członkowskim, miastom i regionom zrównoważenie korzyści płynących z usług krótkoterminowego najmu lokali mieszkalnych z potencjalnymi negatywnymi skutkami dla rynków mieszkaniowych i społeczności. Inicjatywa ta stanowiłaby również odpowiedź na zawarty w sprawozdaniu Letty apel o podjęcie działań sektorowych na szybko rozwijających się rynkach usług w celu zbudowania bardziej zrównoważonego jednolitego rynku.

Działanie 7: Przeciwdziałanie spekulacjom na rynku mieszkaniowym

Potrzebne są inwestycje prywatne w mieszkalnictwo, przy czym znaczna takich inwestycji pochodzi z funduszy emerytalnych i ubezpieczeniowych, które zazwyczaj dążą do długoterminowych, stabilnych zysków. Inwestycje te odgrywają ważną rolę w zapewnianiu infrastruktury społecznej, w tym przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań. Jednocześnie sygnały wskazujące na krótkoterminowe inwestycje nastawione na zysk budzą obawy dotyczące zakłóceń na rynku, zawyżania cen i presji spekulacyjnej. W wielu miastach i ośrodkach turystycznych ceny mieszkań w coraz większym stopniu nie przystają do lokalnych dochodów. Ograniczone dane i brak przejrzystości w zakresie własności i kluczowych transakcji dotyczących nieruchomości utrudniają organom publicznym monitorowanie zmian na rynku. Poprawa gromadzenia i analizy takich danych jest warunkiem wstępnym oceny, a następnie podjęcia działań mających na celu ograniczenie zakresu i wpływu praktyk spekulacyjnych na rynek mieszkaniowy.

Zwiększenie liczby i dostępności przystępnych cenowo mieszkań socjalnych oraz wspieranie podmiotów oferujących mieszkania nienastawionych na zysk lub nastawionych na zysk w stopniu ograniczonym, w tym mieszkalnictwa spółdzielczego i wspólnotowych funduszy gruntowych, może pomóc w rozwiązaniu problemu zmienności cen dzięki utrzymaniu przystępnych cen w perspektywie długoterminowej.  Takie przedsiębiorstwa napotykają jednak przeszkody w zwiększaniu skali działalności, takie jak brak prawnego uznania i trudności w dostępie do finansowania. Polityka podatkowa i inne środki mogą również ograniczyć ryzyko praktyk spekulacyjnych.

Działanie 8: Przyspieszenie reform strukturalnych w państwach członkowskich

Aby zwiększyć przystępność cenową mieszkań, państwa członkowskie muszą wdrożyć reformy strukturalne w różnych obszarach polityki. Komisja będzie wspierać te wysiłki za pomocą różnych narzędzi i wytycznych strategicznych w ramach europejskiego semestru.

Ograniczenie biurokracji na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym oraz pobudzenie inwestycji w zdolności administracyjne i rozwiązania cyfrowe ma kluczowe znaczenie dla zwiększenia podaży przystępnych cenowo mieszkań socjalnych. Organy publiczne muszą również zapewnić dostępność odpowiednich gruntów pod zabudowę mieszkaniową i lepsze wykorzystanie istniejących zasobów budowlanych.

Reformy powinny wspierać zarówno obszary miejskie mierzące się z niedoborami, jak również obszary wiejskie i oddalone zmagające się ze spadkiem liczby ludności. Na obszarach dotkniętych problemami mieszkaniowymi oznacza to zwiększenie podaży przez dodanie nowych budynków, a także renowację, zmianę przeznaczenia i zagęszczenie miast, przy zapewnieniu, aby w ramach tych projektów korzystano z prostszych i szybszych procedur administracyjnych. Na mniej obciążonych obszarach oznacza to wspieranie „prawa do pozostania” poprzez pomoc w renowacji i modernizacji lokalnych zasobów mieszkaniowych w miejscach o potencjale gospodarczym, a także inwestycje w transport, infrastrukturę i usługi, zgodnie z polityką spójności UE.

Opodatkowanie jest kluczowym narzędziem wspierającym przystępność cenową mieszkań. Podatki są na przykład głównym składnikiem kosztów mieszkaniowych, w tym podczas zakupu.

Mieszkania socjalne wymagają szczególnej uwagi, ponieważ ich podaż w UE zmniejszyła się w ostatnich dziesięcioleciach. Pomimo uznania odmiennej sytuacji i tradycji państw członkowskich, istnieje potrzeba odwrócenia obecnej tendencji, zgodnie z którą według OECD średni udział mieszkań socjalnych stanowi obecnie jedynie około 6–7 % zasobów mieszkaniowych w UE 24 .

Filar IV. Wspieranie osób najbardziej dotkniętych kryzysem

Kryzys mieszkaniowy nie dotyka wszystkich w równym stopniu. Rosnące koszty mieszkaniowe i ograniczony dostęp do przystępnych cenowo mieszkań mają nieproporcjonalnie większy wpływ na niektóre grupy. Brak przystępnych cenowo mieszkań uniemożliwia osobom młodym, zwłaszcza ze środowisk znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, podejmowanie kształcenia, staży, praktyk zawodowych i możliwości zatrudnienia, co ma daleko idące konsekwencje gospodarcze i społeczne 26 . Opóźnia to zakładanie rodziny. Studenci i praktykanci są szczególnie narażeni na wysokie koszty mieszkaniowe, co może zniechęcać ich do podejmowania studiów, uczestnictwa w programach mobilności, takich jak Erasmus+, lub do ukończenia nauki.

Zapewnienie dostępu do przystępnych cenowo mieszkań pracownikom o krytycznym znaczeniu – takim jak pracownicy służby zdrowia i pracownicy opieki, nauczyciele lub ratownicy – ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania odpornych i inkluzywnych społeczności. Pracownicy ci często mierzą się z niedoborem mieszkań lub wysokimi kosztami, zwłaszcza na obszarach miejskich, gdzie ich usługi są najbardziej potrzebne. Przedstawiony przez Komisję przegląd zasad pomocy państwa dotyczących przystępnych cenowo mieszkań pomoże państwom członkowskim ułatwić wsparcie przystępnych cenowo mieszkań skierowane do gospodarstw domowych o niskich i średnich dochodach, w tym pracowników o krytycznym znaczeniu.

W 2021 r. wszystkie państwa członkowskie zobowiązały się do osiągnięcia wspólnego celu, jakim jest położenie kresu bezdomności w Europie do 2030 r. Pomimo dotychczasowych wysiłków bezdomność rośnie – ponad milion osób w UE, w tym 400 000 dzieci, jest bezdomnych, a około 80 000 doświadcza bezdomności ulicznej 27 . Musimy podjąć natychmiastowe działania, aby odwrócić tę tendencję.

Kryzys mieszkaniowy szczególnie dotyka grupy o niskich dochodach. Grupy znajdujące się w niekorzystnej sytuacji – takie jak osoby starsze z niskimi emeryturami, osoby samotnie wychowujące dzieci i rodziny z dziećmi zagrożone ubóstwem, osoby LGBTIQ+, ofiary przemocy ze względu na płeć, Romowie i inne zmarginalizowane mniejszości, migranci i inne grupy zagrożone wykluczeniem lub dyskryminacją – napotykają szczególne wyzwania w dostępie do mieszkań. Ponadto osoby z niepełnosprawnościami borykają się z ograniczoną podażą dostępnych mieszkań, co zwiększa ryzyko instytucjonalizacji.

Najemcy są narażeni na rosnące ryzyko braku bezpieczeństwa mieszkaniowego ze względu na rosnące czynsze oraz – w niektórych państwach członkowskich – niewystarczającą pomoc prawną lub socjalną w razie potrzeby.

Niska jakość i niska efektywność energetyczna mieszkań utrudniają utrzymanie odpowiedniej temperatury pomieszczenia i jakości powietrza oraz przyczyniają się do ubóstwa energetycznego. Około 42 mln Europejczyków nie może sobie pozwolić na odpowiednie ogrzanie swoich domów 28 .

Działanie 9. Mieszkalnictwo dla osób młodych

Przystępne cenowo mieszkania są coraz bardziej niedostępne dla wielu osób młodych, co ogranicza ich niezależność i udział w życiu społecznym i gospodarczym. Sprostanie temu wyzwaniu wymaga kompleksowego podejścia łączącego zwiększone inwestycje w mieszkania studenckie, ukierunkowane środki, które rozszerzają przystępne cenowo możliwości wynajmu i własności, zwłaszcza dla młodszych pokoleń, oraz wsparcie dla innowacyjnych modeli mieszkaniowych, takich jak mieszkania współdzielone i mieszkania wielopokoleniowe. W niektórych państwach pojawił się już szereg obiecujących podejść zapewniających jakość i przystępność cenową, które mogą służyć jako modele do rozpowszechnienia i powielenia w całej UE.

Działanie 10. Przeciwdziałanie bezdomności oraz wspieranie najemców i gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji

Bezdomność jest utrzymującym i złożonym wyzwaniem, któremu należy sprostać za pomocą rozwiązań opartych na mieszkalnictwie (w tym rozwiązań „najpierw mieszkanie”) 30 , którym towarzyszy zintegrowane podejście do zwalczania ubóstwa i wykluczenia. Strategia UE na rzecz walki z ubóstwem, która ma zostać przyjęta w 2026 r., będzie opierać się na ukierunkowanym na człowieka, wielowymiarowym podejściu do zwalczania pierwotnych przyczyn ubóstwa. W ramach strategii bezdomność będzie traktowana jako jedna z najpoważniejszych form wykluczenia społecznego; strategia posłuży do wzmocnienia profilaktyki i promowania zintegrowanych narzędzi służących zmniejszeniu nierówności, ubóstwa i wykluczenia oraz zwiększenie dostępu do podstawowych usług, ochrony socjalnej i rynku pracy.

Zwiększenie dostępności mieszkań socjalnych ma zasadnicze znaczenie dla wypracowania długoterminowych ścieżek wyjścia z bezdomności oraz dla zapobiegania wykluczeniu społecznemu i niepewnym sytuacjom mieszkaniowym. Dostęp do mieszkań socjalnych i pomocy dla osób bezdomnych podkreślono jako jedną z 20 zasad Europejskiego filaru praw socjalnych. Poprawa usług związanych z mieszkalnictwem, takich jak doradztwo w zakresie zadłużenia i środki łagodzące, ma zasadnicze znaczenie dla zapobiegania eksmisjom.

Propagowanie różnorodności społecznej i solidarności międzypokoleniowej w dzielnicach zapobiega segregacji, sprzyja włączeniu społecznemu i zapewnia, aby najemcy znajdujący się w trudnej sytuacji stanowili część dobrze prosperujących, zróżnicowanych społeczności. W ramach sprawiedliwej transformacji i wysiłków na rzecz wyeliminowania ubóstwa energetycznego należy również chronić grupy znajdujące się w najbardziej niekorzystnej sytuacji, które często zajmują mieszkania o najgorszej charakterystyce energetycznej, przed odłączeniem od dostaw energii.

3.Europejski sojusz na rzecz mieszkalnictwa służący zacieśnieniu współpracy w całej UE

„Działania w skali europejskiej, oparte na lokalnych realiach”. Przewodnicząca Ursula von der Leyen, Orędzie o stanie Unii w 2025 r.

Współpraca na szczeblu UE w zakresie polityki mieszkaniowej była jak dotąd ograniczona, co sprawia, że możliwości koordynacji działań, wymiany najlepszych praktyk i postępów w osiąganiu wspólnych celów pozostają w dużej mierze niewykorzystane. Nowy europejski sojusz na rzecz mieszkalnictwa połączy wszystkie szczeble sprawowania rządów – od miast i regionów po instytucje krajowe i europejskie – wraz z kluczowymi zainteresowanymi stronami z sektora mieszkalnictwa w celu wspierania wspólnych zobowiązań do zapewnienia przystępnych cenowo, zrównoważonych i wysokiej jakości mieszkań dla wszystkich. Sojusz będzie służył jako centrum współpracy, wzajemnego uczenia się i wymiany najlepszych praktyk w całej Europie, kształtując nowy sposób pracy w zakresie mieszkalnictwa na szczeblu UE i łącząc się z oddolnymi inicjatywami. Będzie wspierać synergię i współpracę, w szczególności z Agendą UE dla miast 32 , nowym europejskim Bauhausem, europejską platformą na rzecz zwalczania bezdomności oraz forum budownictwa wysokiego szczebla. Komisja Europejska jest gotowa zacieśnić współpracę z Radą i Parlamentem Europejskim w tej dziedzinie.

W orędziu o stanie Unii z 2025 r. przewodnicząca Ursula von der Leyen zapowiedziała pierwszy w historii szczyt UE dotyczący mieszkalnictwa. Zostanie on zorganizowany w 2026 r. przez Komisję wraz z Radą Europejską, z udziałem wszystkich kluczowych podmiotów zajmujących się mieszkalnictwem na najwyższym szczeblu.

Wnioski

Umieszczenie przystępnych cenowo, zrównoważonych i wysokiej jakości mieszkań na pierwszym miejscu naszego programu to odpowiedź na jeden z najpilniejszych codziennych problemów Europejczyków. Wysokie koszty mieszkaniowe leżą u podstaw kryzysu związanego z kosztami utrzymania, wpływając na wybory, możliwości i dobrostan ludzi. Zapewnienie, aby każdy Europejczyk mógł sobie pozwolić na godny dom, jest nie tylko kwestią sprawiedliwości, ale ma również zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności Europy, ponieważ umożliwi ludziom dostęp do miejsc pracy, wkład w gospodarkę i budowanie stabilnej przyszłości.

W niniejszym planie przedstawiono wizję i szereg działań mających na celu zwiększenie podaży, odblokowanie inwestycji, zapewnienie natychmiastowego wsparcia przy jednoczesnym kontynuowaniu trwałych reform i wspieraniu osób najbardziej dotkniętych kryzysem. Oznacza to początek wspólnych wysiłków, które trzeba będzie podtrzymać. Postępy będą wymagały współpracy i działań na wszystkich szczeblach: od instytucji europejskich po państwa członkowskie, miasta i regiony, od zainteresowanych stron po ogół społeczeństwa. Komisja oczekuje na dalszy wkład Parlamentu Europejskiego w postaci przyszłego sprawozdania oraz na współpracę z Radą w okresie poprzedzającym pierwszy w historii szczyt UE w sprawie mieszkalnictwa w 2026 r. – jest to kluczowy moment na zapewnienie, aby mieszkalnictwo pozostało ważnym punktem programu politycznego i aby środki z zakresu polityki były skutecznie wdrażane w terenie.

Przed końcem obecnej kadencji Komisja przedstawi sprawozdanie z postępów poczynionych w ramach niniejszego planu.

Załącznik: Wykaz działań i harmonogram

W tabeli podsumowano działania zaproponowane w niniejszym dokumencie, w tym kierunki polityki przedstawione jako zachęty do rozważenia przez państwa członkowskie.

(1)

 Zob. dokument roboczy służb Komisji. COM(2025) 1025

(2)

Konkluzje Rady Europejskiej z dnia 23 października 2025 r. Zob.: 20251023-european-council-conclusions-pl.pdf .

(3)

Konkluzje prezydencji z dnia 1 grudnia 2025 r.

(4)

  https://housing.ec.europa.eu/document/e8944c5e-6098-495c-8ecd-da7da9738588_en  

(5)

Prognoza umiejętności Europejskiego Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (Cedefop).

(6)

COM(2025) 991.

(7)

Inicjatywa ta, w ramach podprogramu „Przejście na czystą energię” programu LIFE, jest rozszerzana na wszystkie państwa członkowskie.

(8)

  Akt delegowany Komisji zmieniający akty delegowane dotyczące ujawniania informacji w zakresie systematyki, klimatu i środowiska.

(9)

COM(2025) 984.

(10)

COM(2025) 280 final.

(11)

  https://new-european-bauhaus.europa.eu/index_pl . 

(12)

COM(2025) 1026 i COM(2025) 1027.

(13)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniające rozporządzenia (UE) 2021/1058 i (UE) 2021/1056 w odniesieniu do środków szczególnych mających na celu sprostanie strategicznym wyzwaniom w kontekście przeglądu śródokresowego.

(14)

W tym współfinansowanie krajowe.

(15)

 Zob.: swd-affordable-housing-2025_pl.pdf .

(16)

Wpływ ten można jeszcze bardziej zwiększyć dzięki wykorzystaniu pożyczek na realizację polityki dla państw członkowskich, które będą w stanie wspierać krajowe i regionalne plany partnerstwa.

(17)

 Fundusz odnawialny jest systemem finansowym wykorzystywanym do ciągłego uzupełniania i ponownego wykorzystywania kapitału do określonych celów, takich jak finansowanie projektów lub udzielanie pożyczek. W miarę jak pożyczki są zwracane, kapitał jest pożyczany na inny projekt, co pozwala na jego wielokrotne wykorzystanie.

(18)

Centralny Portal stanie się pojedynczym punktem dostępu do skonsolidowanych informacji na temat możliwości finansowania dla promotorów projektów w kolejnych WRF.

(19)

W tym dzięki dodatkowej gwarancji wynikającej ze zmiany zbiorczej.

(20)

Wnioski otrzymane już przez państwa członkowskie na dzień 11 grudnia 2025 r., w tym współfinansowanie krajowe.

(21)

 Wsparcie na rzecz przystępnych cenowo mieszkań należy do ogólnej kategorii usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym.

(22)

  Public opinion on urban challenges and investment in cities [Opinia publiczna na temat wyzwań miejskich i inwestycji w miastach] – czerwiec 2025 r. – badanie Eurobarometr .

(23)

Rozporządzenie (UE) 2024/1028.

(24)

Do celów statystyk OECD „społeczne mieszkanie czynszowe” definiuje się jako mieszkanie na wynajem zapewniane po cenach niższych niż rynkowe i przydzielane zgodnie ze specjalnymi zasadami, a nie mechanizmami rynkowymi (Salvi Del Pero i in., 2016).

(25)

W zaproszeniu do składania wniosków w ramach Instrumentu Wsparcia Technicznego na 2027 r.

(26)

 Statystyki UE dotyczące dochodów i warunków życia (SILC) wskazują, że średnio 42 % osób młodych w wieku od 16 do 29 lat zagrożonych ubóstwem wydaje ponad 40 % swoich dochodów na mieszkanie. 

(27)

 Baza danych OECD dotycząca przystępnych cenowo mieszkań, HC3.1 Osoby doświadczające bezdomności. Nie istnieją jeszcze zharmonizowane dane.

(28)

Eurostat.

(29)

Przez grupę EBI w ramach Centrum Doradztwa InvestEU.

(30)

W ramach podejść opartych na mieszkalnictwie priorytetowo traktuje się jak najszybsze zagwarantowanie zapewnianych w sposób stabilny, stałych mieszkań osobom doświadczającym bezdomności lub zagrożonym bezdomnością, oferując im usługi wsparcia po przeprowadzce, a nie wymagając od nich uprzedniego spełnienia określonych warunków.

(31)

Przykładowo w ramach działań następczych w związku z projektem TEN-LAW w 28 państwach europejskich przeprowadzono kompleksowe badanie porównawcze finansowane przez UE, w którym przeanalizowano krajowe przepisy dotyczące najmu i szersze ramy ochrony najmu, w tym równowagę praw i obowiązków najemców i wynajmujących.

(32)

W szczególności za pośrednictwem platformy dla miast UE, która zapewni miastom uproszczony dostęp do wsparcia UE, takiego jak instrumenty finansowania, zasoby wiedzy i pomoc techniczna, w tym z Instrumentu UE.