KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 28.5.2025

COM(2025) 270 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Unijna strategia na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up



Wybierz Europę na start i rozwój

{SWD(2025) 138 final}

1.WPROWADZENIE

Kontekst

Nadszedł czas, aby Europa stała się potęgą w dziedzinie przedsiębiorstw typu start-up. Od tego zależy nasza konkurencyjność, a ostatecznie nasz dobrobyt. Dobrze prosperujący ekosystem przedsiębiorstw typu start-up i scale-up może przekształcić gospodarkę europejską – zwiększając wydajność, tworząc wysokiej jakości miejsca pracy oraz przyciągając talenty i inwestycje. Może on również odegrać kluczową rolę w realizacji ambicji określonych w wytycznych politycznych przewodniczącej Ursuli von der Leyen dotyczących zwiększenia wydajności, suwerenności technologicznej i umieszczenia innowacji w centrum naszej gospodarki. Jest to kluczowy element realizacji zawartego w Kompasie konkurencyjności dla UE wezwania do ponownego rozpoczęcia pozytywnego cyklu innowacji.

Europejskie przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up już teraz napędzają innowacje i kreatywność w całej naszej gospodarce. Głównym źródłem nowych produktów i usług jest 35 000 przedsiębiorstw na początkowych etapach działalności w całej Unii, a także 3 400 dodatkowych przedsiębiorstw technologicznych na etapie rozwoju. 1 Doskonale radzą sobie one z dostarczaniem innowacyjnych rozwiązań pozwalających sprostać wyzwaniom klientów, ukierunkowaniem się na rynki niszowe lub wschodzące oraz rozwiązywaniem problemów często ignorowanych przez większe przedsiębiorstwa. Są one siłą napędową innowacji radykalnych i tworzą nowe rynki, na których UE może przejąć pozycję światowego lidera. Stymulują również innowacje w większych, ugruntowanych przedsiębiorstwach poprzez współpracę, konkurencję i nabycia.

Dobrze prosperujący ekosystem przedsiębiorstw typu start-up i scale-up w Europie ma również zasadnicze znaczenie dla naszej szerszej autonomii strategicznej i odporności. Europejskie przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up wzmacniają zdolności przemysłowe i wydajność UE oraz pomagają zmniejszyć zależności w kluczowych sektorach i technologiach krytycznych. Co istotne, odgrywają one również kluczową rolę w zapewnianiu miejsc pracy Europejczykom – w ostatnim dziesięcioleciu same przedsiębiorstwa typu start-up w dziedzinie technologii przyczyniły się do utworzenia trzech milionów miejsc pracy. Transformację tę może dodatkowo spotęgować stopniowa integracja krajów kandydujących, która rozszerzy zasięg konkurencyjnego ekosystemu Unii.

Diagnoza: solidne podstawy, utrzymujące się wyzwania

Przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up mają solidne podstawy niezbędne do tego, by mogły się rozwijać w UE, w tym dysponują wysoko wykwalifikowaną siłą roboczą i stabilnymi ramami regulacyjnymi. UE jest światową potęgą gospodarczą, liderem w dziedzinie badań naukowych i innowacji, jednolitym rynkiem liczącym 450 mln konsumentów, a także charakteryzuje się skuteczną i uczciwą konkurencją, znacznymi oszczędnościami gospodarstw domowych oraz przewidywalnym otoczeniem inwestycyjnym i biznesowym, opartym na praworządności. Przedsiębiorczość w dziedzinie technologii rośnie – co roku powstaje więcej przedsiębiorstw typu start-up niż w USA, a od 2015 r. liczba przedsiębiorstw na początkowych etapach działalności wzrosła czterokrotnie. 2  

Polityka unijna i krajowa przyczyniły się do znacznej poprawy ekosystemu przedsiębiorstw typu start-up 3 , 4 . Od 2007 r. takie finansowane przez UE przedsiębiorstwa, które rozwijają najnowocześniejsze technologie, pozyskały ponad 70 mld EUR kapitału wysokiego ryzyka i wygenerowały ponad 500 mld EUR wartości przedsiębiorstw. Europejska Rada ds. Innowacji (EIC), uruchomiona w 2018 r., dysponująca budżetem w wysokości 10,1 mld EUR, wspiera innowacje radykalne, od badań naukowych po zwiększanie skali. Fundusz EIC jest obecnie jednym z największych funduszy venture capital w UE w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii, którego celem jest pozyskanie do 2027 r. 20 mld EUR dla przedsiębiorstw typu start-up. Uzupełnieniem wspomnianego wyżej finansowania jest InvestEU, największy unijny program wspierania przedsiębiorstw na wszystkich etapach rozwoju, który wspomaga kapitał zalążkowy, wzrost gospodarczy oraz zwiększanie skali, produkcję i wdrażanie. 5 Dzięki partnerom takim jak Europejski Fundusz Inwestycyjny InvestEU ma kluczowe znaczenie dla rozwoju europejskiego ekosystemu kapitału wysokiego ryzyka, podczas gdy europejska inicjatywa na rzecz liderów technologii (ETCI) skutecznie połączyła środki publiczne w celu wsparcia europejskich funduszy venture capital.

Zakładanie innowacyjnych przedsiębiorstw i zwiększanie ich skali w Europie nadal jest jednak trudne. Europejskie przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up nadal stoją przed poważnymi wyzwaniami, począwszy od przejścia z laboratoriów na rynek przez dostęp do kapitału i talentów po udane wyjście. Rynek jest nadal rozdrobniony i występują na nim dysproporcje regionalne, a działania UE na rzecz przełożenia badań na produkty zbywalne i zwiększenia skali przedsiębiorstw są utrudnione ze względu na niedoskonały jednolity rynek,w tym w odniesieniu do kapitału, fragmentację regulacyjną, mniejszą gotowość inwestorów do podejmowania ryzyka, powolną absorpcję innowacji oraz niewykorzystane zamówienia publiczne.

Europejskie przedsiębiorstwa typu start-up często napotykają dwie „doliny śmierci” (wykres 1). Pierwsza z nich ma miejsce, gdy innowacje nie stają się produktami zbywalnymi, natomiast druga, stanowiąca szczególne wyzwanie w Europie, ma miejsce, gdy przedsiębiorstwa mają trudności ze zwiększeniem skali. W latach 2008–2021 niemal 30 % europejskich „jednorożców” 6 - przeniosło się poza UE 7 i tylko 8 % globalnych przedsiębiorstw scale-up ma siedzibę w Europie. Europa może pozostać w tyle pod względem technologii strategicznych, ponieważ ma ona trudności z utrzymaniem i przyciągnięciem przedsiębiorstw scale-up o dużym potencjale w dziedzinie technologii.

 Wykres 1: Uproszczona ilustracja podwójnej doliny śmierci dla przedsiębiorstw typu start-up

Wizja: uczynienie UE potęgą przedsiębiorstw typu start-up i scale-up

Unijna strategia na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up ma na celu uczynienie Europy najlepszym miejscem na świecie do zakładania i rozwijania globalnych przedsiębiorstw technologicznych, w tym przedsiębiorstw w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii. Ma ona zapewnić pomoc innowatorom, założycielom i inwestorom w realizacji strategii „Wybierz Europę!” poprzez poprawę warunków dla przedsiębiorstw typu start-up i scale-up, umożliwienie im wykorzystania nowych możliwości geopolitycznych oraz ograniczenie powodów przenoszenia się poza UE. Ma to kluczowe znaczenie dla technologii strategicznych, takich jak na przykład sztuczna inteligencja, technologie kwantowe, zaawansowane półprzewodniki, technologia medyczna, biotechnologia, zastosowania w biogospodarce, czyste technologie i czysta energia (w tym technologia jądrowa), woda i niebieska technologia, bezpieczeństwo, obrona, przestrzeń kosmiczna, robotyka i materiały zaawansowane. 8

Opierając się na opracowanej przez Komisję strategii jednolitego rynku 9 i innych działaniach na rzecz poprawy otoczenia działalności gospodarczej, w ramach strategii skoncentrowano się na zwiększeniu dostępu do europejskiego rynku wewnętrznego, który ma ogromny potencjał w zakresie stymulowania innowacji i utrzymania konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw na świecie. Umożliwia to przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up rozwój i osiągnięcie skali niezbędnej do skutecznego konkurowania.

Aby to osiągnąć, w ramach strategii dąży się do przekształcenia gospodarki europejskiej w bardziej przedsiębiorczy i innowacyjny model. Jej celem jest stworzenie dynamicznego ekosystemu, w którym zachęca się do snucia śmiałych wizji i przemyślanego podejmowania ryzyka, a porażka postrzegana jest jako niezbędny krok na drodze do osiągnięcia postępów. Strategia ta będzie napędzać zmiany polityczne i regulacyjne w całej UE, a Komisja będzie dawać dobry przykład. Celem jest utorowanie drogi kolejnym pokoleniom europejskich przedsiębiorstw typu start-up, centaurów i jednorożców, które mają potencjał, by stać się światowymi liderami technologicznymi.

W strategii określono szereg środków wsparcia legislacyjnego, politycznego i finansowego wspomagających europejskie przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up, zarówno na szczeblu UE, jak i państw członkowskich. Jej wpływ będzie mierzony 1) wzrostem liczby przedsiębiorstw typu start-up w UE, 2) wzrostem liczby centaurów 10 w UE oraz 3) wzrostem liczby jednorożców w UE, a także porównaniem tych wskaźników wzrostu z globalnymi konkurentami UE.

Struktura strategii jest dostosowana do różnych potrzeb, z którymi może się mierzyć innowacyjne przedsiębiorstwo w trakcie swojego cyklu życia, od rozpoczęcia działalności poprzez zwiększanie skali aż po dojrzewanie i odniesienie sukcesu w UE:

1) regulacje sprzyjające innowacjom;

2) lepsze finansowanie;

3) szybka absorpcja i ekspansja rynkowa;

4) wsparcie dla najlepszych talentów oraz

5) dostęp do infrastruktury, sieci i usług.

Do strategii dołączony jest dokument roboczy służb Komisji.

2.REGULACJE SPRZYJAJĄCE INNOWACJOM

Europa jest doceniana za swoje solidne standardy regulacyjne, zapewniające stabilność i zaufanie zarówno inwestorom z UE, jak i spoza niej. Unijne ramy regulacyjne zapewniają również przedsiębiorstwom typu start-up bezpieczeństwo i jasność, wspierając innowacje i przedsiębiorczość. Jednocześnie Komisja aktywnie ogranicza obciążenia administracyjne, dążąc do ich zmniejszenia o 25 % w przypadku przedsiębiorstw i o 35 % w przypadku MŚP i poprawiając tym samym sprawność działań. Strategia jednolitego rynku 11 dotyczy fragmentacji i przeszkód w swobodnym przepływie towarów i usług, stanowiąc solidną podstawę wzrostu gospodarczego.

Utrzymanie konkurencyjności w szybko zmieniającym się globalnym krajobrazie technologicznym wiąże się dla UE z szeregiem wyzwań. Fragmentacja regulacyjna w poszczególnych państwach członkowskich utrudnia przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up skuteczne funkcjonowanie na jednolitym rynku. Różne krajowe systemy prawne, zwłaszcza w dziedzinach takich jak opodatkowanie, prawo spółek i prawo papierów wartościowych, tworzą bariery dla inwestorów, ograniczając przepływ kapitału. Przedsiębiorstwa typu start-up napotykają również trudności w radzeniu sobie ze zróżnicowanymi przepisami prawa pracy i wysokimi kosztami niepowodzenia, co zwiększa niepewność zarówno wśród założycieli, jak i inwestorów. Ponadto powolne tempo zatwierdzania przez organy regulacyjne nowych technologii oraz istniejące ramy regulacyjne, które nie ulegają szybkiemu dostosowaniu do innowacji, utrudniają rozpowszechnianie przełomowych produktów i usług.

Aby sprostać tym wyzwaniom, UE musi zwiększyć swoją sprawność regulacyjną. Przyszły europejski akt o innowacjach i 28. system prawny pomogą przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up rozwijać się w całej UE. Przyjęcie dyrektywy o upadłości uprości postępowania upadłościowe, przynosząc korzyści również przedsiębiorstwom typu start-up dzięki zmniejszeniu złożoności i kosztów. W przyszłym zaleceniu podatkowym, będącym częścią Paktu dla czystego przemysłu, zarekomendowane zostanie korzystne traktowanie niezwłocznego zaliczania wydatków w poczet kosztów i przyspieszonej amortyzacji oraz zapewnienie zachęt do ulg podatkowych wspierających działalność inwestycyjną przedsiębiorstw typu start-up i scale-up. Ponadto piaskownice regulacyjne 12 mogą zapewnić przedsiębiorstwom typu start-up środowisko testowe w warunkach rzeczywistych, umożliwiając im udoskonalenie innowacji, podczas gdy organy regulacyjne mogą lepiej zrozumieć potrzeby pojawiających się innowacji i dostosować przepisy, aby lepiej reagować na te wyzwania. W związku z tym piaskownice nie tylko pomagają przedsiębiorstwom typu start-up 13 , lecz również wspierają ściślejszą współpracę z organami, budują zaufanie i przyciągają inwestycje, a jeżeli są stosowane do innowacji ukierunkowanych terytorialnie, mogą stymulować rozwój lokalny na skalę terytorialną.

Komisja zaproponuje zalecenia dla poszczególnych krajów w ramach procesu europejskiego semestru w celu poprawy polityki innowacyjności i uproszczenia otoczenia działalności gospodarczej w państwach członkowskich. Komisja nadal będzie zwiększać zdolności administracyjne państw członkowskich za pośrednictwem Instrumentu Wsparcia Technicznego. Ponadto Komisja będzie pracować nad przyspieszeniem unijnych procesów normalizacji, aby dotrzymać kroku postępowi technologicznemu, zapewniając sprawniejsze i szybsze wejście na rynek i ekspansję przedsiębiorstw typu start-up na całym jednolitym rynku.

Działania

·Komisja zaproponuje 28. europejski system prawny, który zapewni przedsiębiorstwom jednolity zbiór przepisów. Obejmowałby on unijne korporacyjne ramy prawne oparte na rozwiązaniach domyślnie cyfrowych i pomoże przedsiębiorstwom w przezwyciężaniu barier w zakładaniu, zwiększaniu skali i prowadzeniu przedsiębiorstw na całym jednolitym rynku. W tym celu system ten uprości obowiązujące przepisy i zmniejszy koszty niepowodzenia poprzez uwzględnienie konkretnych aspektów w odpowiednich obszarach prawa, w tym prawa upadłościowego, prawa pracy i prawa podatkowego. W ramach systemu zbadana zostanie możliwość szybszego zakładania przedsiębiorstw w Europie, najlepiej w ciągu 48 godzin (I kw. 2026 r.).

·Komisja zaproponuje europejski portfel biznesowy, który będzie stanowił podstawę prostego i cyfrowego prowadzenia działalności gospodarczej w UE, ustalając tożsamość cyfrową wszystkich podmiotów gospodarczych i zapewniając ramy wymiany zweryfikowanych danych i danych uwierzytelniających w celu umożliwienia płynnych interakcji cyfrowych między podmiotami gospodarczymi a administracjami publicznymi w całej Unii (IV kw. 2025 r.).

·Komisja zaproponuje europejski akt o innowacjach, który będzie również promował piaskownice regulacyjne, aby umożliwić innowatorom opracowywanie i testowanie nowych pomysłów. Będzie on zawierał wspólną definicję prawną i podstawowe zasady dotyczące tworzenia piaskownic regulacyjnych, w tym piaskownic transgranicznych lub ukierunkowanych terytorialnie, przy jednoczesnym uwzględnieniu potrzeb poszczególnych sektorów (I kw. 2026 r.).

·Komisja zaproponuje dobrowolny „test warunków skrajnych dla innowacji” przeprowadzany przez państwa członkowskie, obejmujący zalecenia dla państw członkowskich dotyczące systematycznej oceny potencjalnego wpływu na innowacje podczas przygotowywania nowych lub zmienionych przepisów krajowych (I kw. 2026 r.).

·Komisja przedstawi wnioski mające na celu zmniejszenie obciążeń regulacyjnych w sektorach strategicznych za pośrednictwem przyszłych sektorowych wniosków ustawodawczych i nieustawodawczych, takich jak unijny akt w sprawie biotechnologii, strategia UE dotycząca biogospodarki, strategia UE na rzecz europejskich nauk biologicznych, akt w sprawie materiałów zaawansowanych, rozporządzenie w sprawie wyrobów medycznych oraz zbiorczy pakiet uproszczeń w dziedzinie obronności (od 2025 r.).

·Komisja dokona zmiany rozporządzenia w sprawie normalizacji, aby przyspieszyć i zwiększyć dostępność procesów ustanawiania norm, w szczególności dla MŚP i przedsiębiorstw typu start-up (II kw. 2026 r.).

·Komisja przeprowadzi badanie w celu oceny, w jakim stopniu sposób organizacji i regulacji restrukturyzacji przedsiębiorstw na szczeblu UE i państw członkowskich stwarza przeszkody dla przedsiębiorstw typu start-up, scale-up i innowacyjnych przedsiębiorstw w zakresie dostosowywania działalności i wprowadzania innowacji w różnych sektorach gospodarki, na podstawie danych na poziomie przedsiębiorstw (2026 r.). Badanie to będzie wspierać realizację planu działania na rzecz wysokiej jakości miejsc pracy oraz pakietu dotyczącego sprawiedliwej mobilności pracowników.

3.LEPSZE FINANSOWANIE PRZEDSIĘBIORSTW TYPU START-UP I SCALE-UP

Europejskie inwestycje kapitału wysokiego ryzyka osiągnęły dobre wyniki, a zwroty z nich dorównują obecnie zwrotom osiąganym poza UE lub przewyższają je. 14 Sektor publiczny UE odegrał zasadniczą rolę w pobudzaniu rynku kapitału wysokiego ryzyka dzięki inicjatywom takim jak Fundusz InvestEU, który zmobilizował kapitał prywatny na rzecz inwestycji w MŚP i przedsiębiorstwa scale-up. Europejska Rada ds. Innowacji (EIC) wsparła przedsiębiorstwa typu start-up w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii za pomocą dotacji i inwestycji kapitałowych w wysokości do 30 mln EUR, a w ramach europejskiej inicjatywy na rzecz liderów technologii udało się połączyć środki publiczne w celu wsparcia europejskich funduszy venture capital. Europejski Fundusz Inwestycyjny (EFI) stymulował rozwój sektora kapitału wysokiego ryzyka w ciągu ostatnich 30 lat, przeznaczając do 7 mld EUR rocznie na fundusze w całej Europie. Doświadczenia te pokazują korzyści płynące z połączenia wsparcia udzielanego poprzez pośredników finansowych – tak jak miało to miejsce w ramach InvestEU, który wspiera rozwój całego ekosystemu kapitału wysokiego ryzyka – z bezpośrednimi inwestycjami kapitałowymi realizowanymi przez Fundusz EIC. Umożliwiają one podejmowanie strategicznych decyzji w zakresie wyboru przedsiębiorstw, w które należy inwestować, określania partnerów inwestycyjnych i wytycznych inwestycyjnych. Z kolei fundusze objęte zarządzaniem dzielonym, głównie Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, odgrywają rolę katalizatora w pozyskiwaniu dodatkowych środków prywatnych za pośrednictwem dotacji i instrumentów finansowych. Zagraniczne inwestycje kapitału wysokiego ryzyka w europejskie przedsiębiorstwa rosną od 2016 r. 15 W UE rośnie liczba aniołów biznesu, w szczególności odnoszących sukcesy założycieli, którzy są skłonni ponownie zainwestować w nowe pokolenie przedsiębiorstw typu start-up i pełnić wobec nich rolę mentorów. 16  

System finansowy UE nadal pozostaje jednak w przeważającej mierze zorientowany na banki – łączna wartość aktywów bankowych sięga 300 % PKB UE, podczas gdy w USA wskaźnik ten wynosi zaledwie 85 %.  17 Niewielki rozmiar unijnego rynku kapitału wysokiego ryzyka wynika z braku kultury kapitałowej, niechęci do ryzyka oraz fragmentacji rynków kapitałowych ze względu na różne przepisy krajowe. 18 Ta fragmentacja regulacyjna obejmuje różne przepisy, które dotyczą niewypłacalności, prawa spółek, systemów podatkowych i rynków zamówień publicznych i ograniczają możliwości wyjścia z inwestycji. 19 Istnieją znaczne różnice geograficzne w zakresie dostępności takiego finansowania, a niektóre państwa członkowskie wciąż borykają się z poważnymi problemami na wszystkich etapach pozyskiwania środków finansowych. Poziom inwestycji transgranicznych pozostaje niski, co również osłabia perspektywy wzrostu gospodarczego i może skłaniać innowacyjne przedsiębiorstwa do poszukiwania większych rynków oraz prostszego finansowania poza Europą.

Utrzymuje się wyraźna luka w finansowaniu, jeśli chodzi o finansowanie zwiększenia skali kapitałochłonnych technologii wysokiego ryzyka wymagających inwestycji o wartości przekraczającej 100 mln EUR. 20 Brak szerszego dostępu do kapitału na zwiększenie skali lub kapitału wzrostu stwarza szereg zagrożeń dla UE, a mianowicie (i) utratę przedsiębiorstw, które Europa wspierała na początkowym etapie wzrostu, oraz (ii) utratę technologii krytycznych, które mają zasadnicze znaczenie dla naszego przyszłego dobrobytu. Aby wypełnić tę lukę oraz wzmocnić bezpieczeństwo gospodarcze i suwerenność technologiczną UE, potrzebny jest europejski fundusz na rzecz przedsiębiorstw scale-up, dysponujący masą krytyczną i działający na warunkach rynkowych. Ponadto, zgodnie z zapowiedzią zawartą w inicjatywie dotyczącej unii oszczędności i inwestycji, Komisja przeanalizuje możliwości wsparcia ETCI 2.0 – bardziej zaawansowanej i jeszcze ambitniejszej struktury funduszu funduszy, łączącej kapitał zarówno inwestorów prywatnych, jak i publicznych – która ma zostać uruchomiona przez EFI do 2026 r. Zapewniona zostanie ścisła współpraca i komplementarność między ETCI 2.0 a nowym europejskim funduszem dla przedsiębiorstw scale-up, aby zmaksymalizować wpływ i elastyczność, zwłaszcza w kontekście przyszłego Europejskiego Funduszu Konkurencyjności.

Zapotrzebowanie na finansowanie przedsiębiorstw typu start-up w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii również utrzymuje się na wysokim poziomie. Pomimo tego, że w ciągu zaledwie czterech lat Fundusz EIC stał się jednym z głównych europejskich inwestorów w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii, obecnie nie można zaspokoić zapotrzebowania doskonałych przedsiębiorstw z tego sektora na wsparcie EIC. 21  Jednocześnie EIC musi uprościć i przyspieszyć swoje procesy, aby lepiej reagować na potrzeby wnioskodawców i potencjalnych spółek, w których dokona inwestycji. Ponadto EIC będzie czerpać inspirację z praktyk stosowanych również przez ARPA i będzie ściśle współpracować ze swoimi zaufanymi inwestorami, partnerami korporacyjnymi i odnoszącymi największe sukcesy europejskimi innowatorami w celu zidentyfikowania pojawiających się tendencji technologicznych i technologii przełomowych, które mają kluczowe znaczenie dla europejskiej konkurencyjności i autonomii strategicznej. 22  

W szczególności przedsiębiorczynie oraz inwestorzy nadal napotykają znaczne przeszkody w dostępie do finansowania. Na przykład inwestycje kapitałowe w przedsiębiorstwa typu start-up w dziedzinie technologii nadal trafiają głównie do zespołów, których założycielami są wyłącznie mężczyźni, przy czym zespoły mieszane pod względem płci otrzymują 15 % finansowania, natomiast zespoły, których założycielami są wyłącznie kobiety – jedynie 3 % 23 . Zwiększenie dostępu kobiet do finansowania, ich reprezentacji na stanowiskach decyzyjnych w dziedzinie finansów oraz wspieranie sieci inwestycyjnych prowadzonych przez kobiety mają kluczowe znaczenie dla wyeliminowania tej utrzymującej się nierówności płci. Plan działania na rzecz gospodarki społecznej i jego zbliżająca się rewizja (2026 r.) będą również miały na celu zwiększenie wsparcia dla innowacji społecznych.

Obecnie europejscy inwestorzy instytucjonalni, w tym fundusze emerytalne i ubezpieczeniowe, odgrywają jedynie ograniczoną rolę na europejskim rynku kapitału wysokiego ryzyka. W latach 2013–2023 fundusze emerytalne odpowiadały jedynie za 7 % finansowania kapitału wysokiego ryzyka w UE. 24 Niektóre państwa członkowskie podjęły już jednak inicjatywy mające na celu zmobilizowanie inwestorów instytucjonalnych do udziału w inwestycjach kapitału wysokiego ryzyka. 25

Wiele przedsiębiorstw typu start-up ma trudności z wykorzystywaniem swoich wartości niematerialnych i prawnych, takich jak własność intelektualna, jako zabezpieczenia lub gwarancji w celu pozyskania finansowania ze względu na (i) restrykcyjne praktyki bankowe, (ii) słabo rozwinięty ekosystem wyceny własności intelektualnej, (iii) brak zaufania do metod wyceny własności intelektualnej, (iv) niewielką znajomość uznanych na szczeblu międzynarodowym metod wyceny własności intelektualnej oraz, bardziej ogólnie, (v) ograniczone uznanie rynkowe finansowania zabezpieczonego własnością intelektualną. W UE brakuje zachęt dla banków i inwestorów instytucjonalnych do angażowania się w finansowanie zabezpieczone własnością intelektualną.

Potencjał europejskich aniołów biznesu nadal ograniczają przeszkody w inwestycjach transgranicznych i praktyki biznesowe, które na długi czas blokują ich inwestycje.

Unijne prawodawstwo, takie jak przepisy dotyczące monitorowania bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) i zasady pomocy państwa, ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa, ochrony interesów strategicznych i sprawiedliwego funkcjonowania jednolitego rynku. Dotyczy to również BIZ w przedsiębiorstwach typu start-up i scale-up, w przypadku których kluczowe znaczenie mają kwestie własności intelektualnej i lokalnej wartości dodanej. Przedsiębiorstwa typu start-up mogą jednak postrzegać ich wdrażanie jako nadmiernie obciążające i ograniczające możliwości rozwoju. W związku z tym ważne jest, aby instrumenty te były nadal ukierunkowane na realizację swoich celów. W tym duchu trwająca rewizja rozporządzenia w sprawie monitorowania BIZ ma na celu harmonizację procesów monitorowania we wszystkich państwach członkowskich i poprawę współpracy w całej UE. Komisja będzie współpracować z państwami członkowskimi w celu zapewnienia, aby procedury monitorowania BIZ były skuteczne, proporcjonalne, przewidywalne i nie zniechęcały do legalnych inwestycji. Zasady pomocy państwa już teraz oferują przedsiębiorstwom typu start-up pewną elastyczność, umożliwiając skorzystanie ze zwolnienia z ogólnych ograniczeń dotyczących pomocy przysługującego przedsiębiorstwom „znajdujących się w trudnej sytuacji”. Ponieważ obecne definicje opierają się jednak na statycznych wskaźnikach finansowych, Komisja oceni, w jaki sposób lepiej dostosować te zasady, aby skuteczniej wspierać rozwój przedsiębiorstw typu start-up.

Ograniczona dostępność odpowiednich opcji wyjścia stanowi główną przeszkodę dla zwiększenia kapitału wysokiego ryzyka i kapitału wzrostu w UE. Podczas gdy w ciągu ostatnich dziesięciu lat wolumen pierwszych ofert publicznych (IPO) w Europie znacznie wzrósł – przekraczając 320 miliardów EUR – wyjścia z inwestycji nadal koncentrują się w kilku krajach, a wartość rynku akcji w UE stanowi jedynie 55 % PKB Unii, w porównaniu z 147 % w Stanach Zjednoczonych. UE odpowiada za zaledwie 11 % globalnych IPO.

Aby sprostać kluczowym wyzwaniom związanym z funkcjonowaniem rynków kapitałowych UE, Komisja wdraża strategię na rzecz unii oszczędności i inwestycji. 26 Unia oszczędności i inwestycji pomoże ograniczyć fragmentację rynku, zapewni obywatelom lepsze możliwości inwestycyjne i rozszerzy dostęp do finansowania dla przedsiębiorstw. Jej celem będzie w szczególności poprawa dostępu do finansowania kapitałowego i dłużnego dla przedsiębiorstw typu start-up i scale-up, wzmocnienie roli kapitału wysokiego ryzyka oraz inwestorów instytucjonalnych, a także lepsze dostosowanie unijnych instrumentów finansowania publicznego do celów unii oszczędności i inwestycji.

Ponadto połączenia i przejęcia odgrywają kluczową rolę w reinwestowaniu i zwiększaniu skali innowacji, jednak ponad 60 % wykupów europejskich przedsiębiorstw typu start-up dokonują przedsiębiorstwa spoza UE. Aby UE mogła zachować suwerenność technologiczną i wspierać wzrost rodzimych innowacji, europejskie przedsiębiorstwa muszą skuteczniej konkurować o utrzymanie talentów i technologii na naszym kontynencie, zapewniając jednocześnie młodym przedsiębiorstwom możliwość wyboru własnych strategii wzrostu i wyjścia – bez ograniczania ich ambicji.

Działania

·Komisja rozszerzy zakres Europejskiej Rady ds. Innowacji oraz uprości jej zasady. EIC w większym stopniu skupi się na ukierunkowanym na wyzwania, etapowym finansowaniu innowacji wysokiego ryzyka poprzez wprowadzenie większej liczby procesów wzorowanych na praktykach ARPA. Rozszerzy również swoją sieć zaufanych inwestorów i będzie skuteczniej współpracować z unijnymi centaurami i jednorożcami w celu uzyskania informacji zwrotnych na temat polityki (2025 r.).

·Komisja będzie współpracować z inwestorami prywatnymi, aby wdrożyć – w ramach Funduszu EIC – rynkowy, zarządzany prywatnie i współfinansowany ze środków prywatnych Europejski Fundusz na rzecz Przedsiębiorstw Scale-up 27 , oparty na ukierunkowanej strategii inwestycyjnej mającej na celu zniwelowanie luki w finansowaniu przedsiębiorstw typu scale-up w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii. Europejski Fundusz na rzecz Przedsiębiorstw Scale-up zmobilizuje znaczące środki prywatne i będzie realizować bezpośrednie inwestycje kapitałowe w sektorach strategicznych 28 , aby przyczynić się do zapewnienia suwerenności technologicznej i bezpieczeństwa gospodarczego Europy. Uruchomienie Europejskiego Funduszu na rzecz Przedsiębiorstw Scale-up pozostaje bez uszczerbku dla kolejnych wieloletnich ram finansowych. Europejski Fundusz na rzecz Przedsiębiorstw Scale-up będzie ściśle współpracował z InvestEU oraz uzupełniał europejską inicjatywę na rzecz liderów technologii i inne instrumenty grupy EBI (2026 r.).

·Komisja, we współpracy z grupą EBI, będzie współpracować z dużymi inwestorami instytucjonalnymi w celu opracowania dobrowolnego europejskiego paktu na rzecz inwestycji w innowacje dla tych, którzy zobowiążą się do zainwestowania części zarządzanych aktywów w unijne fundusze funduszy, fundusze venture capital i nienotowane na giełdzie przedsiębiorstwa scale-up (2026 r.).

·Komisja wykorzysta i wzmocni istniejące instrumenty oraz opracuje nowe instrumenty w celu inwestowania w europejskie przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, zgodnie z białą księgą w sprawie obronności 29 i na podstawie przyszłego zbiorczego pakietu uproszczeń w dziedzinie obronności. Instrumenty te mogłyby obejmować bardziej elastyczne i adaptacyjne podejścia do finansowania nowych innowatorów w dziedzinie obronności – w tym również z Ukrainy – takie jak ukierunkowane wsparcie dla pojedynczych podmiotów, a także wzmocnienie i rozszerzenie zakresu dostępnych opcji finansowania unijnego, w tym instrumentów kapitałowych i dłużnych (2026 r.).

·Komisja we współpracy z Urzędem Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej opracuje ramy wyceny własności intelektualnej w odniesieniu do finansowania zabezpieczonego własnością intelektualną. Rozszerzy również bazę dowodową w celu opracowania konkretnych instrumentów finansowania własności intelektualnej (II kw. 2027 r.).

·Komisja będzie wspierać europejskie anioły biznesu i ich sieci w celu stworzenia większych możliwości rozwoju dla młodych przedsiębiorstw typu start-up (2026 r.).

·W kontekście zbliżającego się przeglądu wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji Komisja dokona przeglądu definicji „przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji”, biorąc pod uwagę ewentualne przeszkody utrudniające niektórym przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up – którym nie grozi zakończenie działalności – korzystanie z innych rodzajów pomocy państwa (od II kw. 2025 r.).

·Komisja dokona przeglądu wytycznych w sprawie połączeń horyzontalnych i niehoryzontalnych, mając na uwadze dynamiczne kryteria, takie jak konkurencja w dziedzinie innowacji (2027 r.).

·Komisja utworzy europejską sieć korporacyjną, aby lepiej zintegrować duże przedsiębiorstwa, korporacyjnych inwestorów venture capital i nabywców korporacyjnych z ekosystemem innowacji UE oraz czerpać korzyści z innowacyjnych rozwiązań opracowanych przez przedsiębiorstwa typu start-up. Członkowie sieci doradzaliby w zakresie powiązanej polityki, angażowaliby się w nawiązywanie kontaktów z przedsiębiorstwami typu start-up i dobrowolnie zobowiązywaliby się do preferencyjnego traktowania europejskich przedsiębiorstw typu start-up przy podejmowaniu współpracy, inwestowaniu lub nabywaniu innowacyjnych rozwiązań – zwłaszcza w przypadkach korzystania z finansowania publicznego lub obsługi krytycznej infrastruktury badawczej bądź technologicznej (2026 r.).

4.SZYBKA ABSORPCJA I EKSPANSJA RYNKOWA

Udana komercjalizacja innowacyjnych produktów opiera się na połączeniu przedsiębiorczości, tolerującego ryzyko kapitału, popytu na rynku i wsparcia publicznego. Uczelnie 30 odgrywają kluczową rolę w tym ekosystemie, przyczyniając się do powstania ponad 157 000 firm typu spin-off i przedsiębiorstw typu start-up założonych przez swoich absolwentów, co potencjalnie może wygenerować 6,1 miliona miejsc pracy w nadchodzącym dziesięcioleciu. 31 UE ma bogate doświadczenie w opracowywaniu i wdrażaniu inicjatyw oraz polityk publicznych wspierających ekosystemy innowacji. Oczekuje się, że uruchomiony w 2023 r. europejski jednolity system patentowy znacząco obniży koszty uzyskania patentów, zapewni jednolitą ochronę i przyspieszy komercjalizację technologii w całej UE.

W Europie przełożenie badań naukowych na przedsięwzięcia komercyjne nadal jest ograniczone poza wysokowydajnymi klastrami innowacyjnymi. Europejski Instytut Innowacji i Technologii 32 , Europejska Sieć Przedsiębiorczości, 33 Europejska Platforma Współpracy Klastrów i europejskie centra innowacji cyfrowych już wspierają przedsiębiorczość i akademickie przedsiębiorstwa typu start-up, jednak wciąż występują istotne wyzwania. Chociaż uczelnie odpowiadają za ponad 10 % patentów zgłaszanych do Europejskiego Urzędu Patentowego, tylko jedna trzecia z nich jest wykorzystywana do celów handlowych. Istotnym wyzwaniem pozostaje brak proinnowacyjnego podejścia na wielu uczelniach, gdzie naukowcy nie mają wystarczających zachęt do komercjalizacji wyników swojej pracy. Ramy prawne, organizacyjne i finansowe akademickich przedsiębiorstw typu spin-off różnią się w całej Europie, tworząc nierówne warunki na całym kontynencie. Ponadto procedury udzielania zamówień publicznych w wielu państwach członkowskich UE charakteryzują się nadmierną niechęcią do ryzyka, faworyzując dostawców o ugruntowanej pozycji kosztem przedsiębiorstw typu start-up. Ogranicza to dostęp przedsiębiorstw typu start-up do zamówień publicznych na innowacyjne rozwiązania. Procedury udzielania zamówień przez przedsiębiorstwa ograniczają również zdolność przedsiębiorstw typu start-up do rozwoju, a praktyki charakteryzujące się niechęcią do ryzyka często hamują innowacje.

Aby sprzyjać bardziej spójnemu środowisku innowacji, UE musi zachęcać do rozwijania ściślej powiązanych wzajemnie ekosystemów poprzez zwiększone wsparcie dla uczelni, instytucji badawczych i przedsiębiorstw typu start-up. Wszystkie państwa członkowskie muszą w pełni przyjąć jednolity system patentowy, aby ograniczyć koszty uzyskiwania patentów i usprawnić komercjalizację badań. Jeżeli chodzi o zamówienia publiczne, Komisja Europejska planuje zmienić przepisy i środki o charakterze nieustawodawczym dotyczące zamówień publicznych i prywatnych oraz zaproponować nowe, co pozwoli również lepiej wspierać przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up poprzez ograniczenie ewentualnych barier i stymulowanie innowacyjności. Uzupełniające środki o charakterze nieustawodawczym przyczynią się do lepszego monitorowania i finansowania oraz rozwoju krajowych sieci kompetencji we wszystkich państwach członkowskich. Wspierając wewnątrzunijną współpracę transgraniczną i upraszczając dostęp do procedur udzielania zamówień publicznych, UE może stworzyć bardziej sprzyjające warunki dla wzrostu i zwiększania skali przedsiębiorstw typu start-up. Aby zacieśnić współpracę między przedsiębiorstwami typu start-up a korporacjami, należy zachęcać do tworzenia partnerstw strategicznych, ułatwiając przedsiębiorstwom typu start-up pozyskanie pierwszych klientów i rozwój. Polityka spójności również może pomóc w łączeniu podmiotów regionalnych i krajowych, wspierając łączność terytorialną oraz pomagając przedsiębiorstwom typu start-up w zwiększaniu skali ich działalności. Kluczowym krokiem w kierunku dostosowania regionalnych i krajowych działań mających na celu wsparcie przedsiębiorstw typu start-up w zakresie nawiązywania współpracy z większymi korporacjami oraz wchodzenia na nowe rynki jest przegląd środokresowy polityki spójności.

Ponadto Komisja we współpracy z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych i państwami członkowskimi będzie wspierać przedsiębiorstwa typu start-up w uzyskiwaniu dostępu do światowych rynków, w tym poprzez wykorzystanie umów handlowych, a także mobilizację zasobów za pośrednictwem delegatur Unii, sieci państw członkowskich i specjalnych narzędzi UE. 34 Komisja będzie również dążyć do lepszego włączenia innowacyjnych rozwiązań oferowanych przez przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up do łańcuchów wartości w ramach strategii Global Gateway oraz wykorzystywać powiązane instrumenty finansowe w celu poprawy dostępu tych przedsiębiorstw do rynków rozwijających się.

Działania

·Komisja podejmie inicjatywę „Od laboratorium do jednorożca” w celu przyspieszenia komercjalizacji wyników badań. W ramach tej inicjatywy Komisja:

obędzie wspierać czołowe europejskie centra przedsiębiorstw typu start-up i scale-up, zakorzenione w silnych ekosystemach akademickich, w tworzeniu sieci i współpracy transgranicznej, aby zapewnić przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up dostęp do odpowiednich usług, infrastruktur i przedsiębiorstw. W stosownych przypadkach wykorzystane zostaną synergie z istniejącymi sieciami (2026 r.);

oopracuje plan licencjonowania, podziału opłat licencyjnych i przychodów oraz udziału w kapitale własnym dla instytucji akademickich i ich twórców w procesie komercjalizacji własności intelektualnej oraz tworzenia firm typu spin-off, zgodnie z najlepszymi praktykami handlowymi. Komisja będzie wspierać budowanie zdolności biur transferu technologii oraz tworzenie stanowisk odpowiedzialnych za rozwój przedsiębiorstw typu start-up w organizacjach prowadzących badania naukowe, w tym w organizacjach badawczo-technologicznych, infrastrukturach badawczych i na uczelniach (2026 r.);

oprzedstawi wytyczne prawne i dotyczące wdrażania w zakresie mających zastosowanie zasad pomocy państwa, aby wspierać przedsiębiorstwa typu start-up poprzez doprecyzowanie warunków, na jakich uczelnie i publiczne organizacje badawcze mogą przyznawać prawa własności intelektualnej zgodnie z tymi zasadami (2026 r.).

·Komisja zaproponuje zestaw środków na rzecz proinnowacyjnych zamówień publicznych. W szczególności:

ow kontekście zmiany dyrektyw UE w sprawie zamówień publicznych Komisja będzie poszukiwać sposobów poprawy i uproszczenia dostępu do tych zamówień, z uwzględnieniem potrzeb przedsiębiorstw typu start-up i scale-up. W ramach konsultacji publicznych rozważono by również kwestie szczególnie istotne dla przedsiębiorstw typu start-up i scale-up, takie jak ograniczenie nadmiernej specyfikacji i wygórowanych wymogów finansowych w dokumentach przetargowych oraz wprowadzenie bardziej sprzyjających innowacjom przepisów dotyczących praw własności intelektualnej i inżynierii wartości;

ow kontekście zmiany dyrektywy UE w sprawie zamówień publicznych w dziedzinie obrony i bezpieczeństwa Komisja będzie poszukiwać sposobów wspierania udziału przedsiębiorstw typu start-up i scale-up w zamówieniach publicznych oraz uwzględni ewentualne preferencje UE w zamówieniach publicznych w celu wzmocnienia konkurencyjności i suwerenności technologicznej UE;

ow kontekście europejskiego aktu o innowacjach, w uzupełnieniu powyższych działań, Komisja będzie poszukiwać sposobów zwiększenia całkowitych inwestycji w publiczne i prywatne zamówienia publiczne na innowacje w całej Europie: (i) zapewni przyspieszoną procedurę udzielania zamówień publicznych na usługi badawczo-rozwojowe, które nie są objęte unijnymi dyrektywami w sprawie zamówień publicznych, w tym przedkomercyjne zamówienia publiczne oraz (ii) będzie zachęcać prywatnych nabywców do stosowania strategii pozyskiwania ukierunkowanych na innowacje.

Komisja będzie wspierać powyższe środki ustawodawcze za pomocą środków wsparcia o charakterze nieustawodawczym takich jak (i) kontynuacja ogólnounijnego monitorowania krajowych ram polityki zamówień publicznych na innowacje i inwestycji, a także ich uwzględnienie w tablicy wyników europejskiej przestrzeni badawczej i europejskiego systemu innowacji, (ii) zwiększenie wsparcia z unijnego finansowania badań naukowych i innowacji dla nabywców publicznych w celu realizacji wspólnych zamówień publicznych na innowacje w sektorach strategicznych i w zakresie technologii oraz (iii) wzmocnienie europejskiej sieci krajowych centrów kompetencji w zakresie zamówień publicznych na innowacje oraz rozszerzenie jej na wszystkie państwa członkowskie.

5.WSPARCIE DLA NAJLEPSZYCH TALENTÓW W EUROPIE

Sukces przedsiębiorstwa typu start-up w dużym stopniu zależy od dostępu do wysoko wykwalifikowanych talentów. Niektóre państwa członkowskie wdrożyły inicjatywy, takie jak programy wizowe dla cyfrowych nomadów, cyfrowe dokument pobytowe i programy dla wykwalifikowanych pracowników, aby przyciągnąć największe talenty. Programy te mają ułatwić relokację wysoko wykwalifikowanych kandydatów, ułatwiając przedsiębiorstwom typu start-up korzystanie z globalnej puli talentów. Unijna pula talentów i partnerstwa w zakresie talentów pomogą również w zatrudnianiu wykwalifikowanych obywateli państw trzecich zgodnie z potrzebami sektorów najbardziej potrzebujących wykwalifikowanej siły roboczej. Ponadto należy zauważyć, że 59 % przedsiębiorstw typu start-up w Europie posiada zespoły pracujące zdalnie w różnych lokalizacjach, a 78 % zespołów inżynieryjnych pracuje w trybie zdalnym. Tendencja ta pomogła zapobiec regionalnemu drenażowi mózgów i umożliwiła przedsiębiorstwom typu start-up dostęp do szerszej puli europejskich talentów przy jednoczesnym zminimalizowaniu kosztów operacyjnych. Praca w zdalnych zespołach transgranicznych nadal jest jednak utrudniona ze względu na złożoność obowiązków podatkowych i w zakresie zabezpieczenia społecznego.

Pomimo tych inicjatyw konkurencja o wykwalifikowane talenty pozostaje zacięta. Do tego problemu przyczyniają się przeszkody w mobilności transgranicznej, w szczególności trudności w uznawaniu kwalifikacji, niewykorzystany potencjał akademicki, znaczna niedostateczna reprezentacja kobiet oraz ograniczona różnorodność. Ponadto przedsiębiorstwa typu start-up często nie są w stanie konkurować z większymi przedsiębiorstwami pod względem wynagrodzeń i oferowanych korzyści, co utrudnia im przyciąganie najlepszych pracowników. Zawiłości związane z opcjami na akcje dla pracowników, takie jak różnice w opodatkowaniu w poszczególnych państwach członkowskich, stanowią dodatkowe wyzwanie dla przedsiębiorstw typu start-up oferujących wynagrodzenie niepieniężne w celu przyciągnięcia wykwalifikowanych talentów.

Poważnym problemem jest również kształcenie w zakresie przedsiębiorczości. 35 Mniej niż 50 % uczniów szkół średnich i studentów uczelni wyższych w UE ma dostęp do jakiejkolwiek formy kształcenia w zakresie przedsiębiorczości, co utrudnia rozwój przyszłych przedsiębiorców. 36  Ponadto w istniejących ramach zarządzania wynikami badań naukowych i ich komercjalizacji często brakuje niezbędnych zachęt, ponieważ uczelnie przedkładają publikacje naukowe nad komercjalizację 37 , 38 .

Aby rozwiązać problem niedoboru talentów, zasadnicze znaczenie ma poprawa kształcenia w zakresie przedsiębiorczości, tak aby studenci zdobyli umiejętności, odpowiednie nastawienie oraz odporność niezbędne do tworzenia innowacji i miejsc pracy. Programy powinny być lepiej dostosowane do potrzeb branży, aby wyposażyć studentów w wiedzę praktyczną. Ponadto promowanie zrównoważonego pod względem płci przywództwa i różnorodności w ekosystemie przedsiębiorstw typu start-up pomoże zbudować silniejszą i bardziej odporną rezerwę talentów. Uczelnie powinny również w większym stopniu skupiać się na zachęcaniu do komercjalizacji badań i tworzeniu odpowiednich struktur nagradzania naukowców, którzy przyczyniają się do tworzenia przedsiębiorstw typu spin-off i transferu wiedzy. Harmonizacja niektórych aspektów traktowania opcji na akcje dla pracowników, w tym opodatkowania, we wszystkich państwach członkowskich zmniejszy złożoność administracyjną i zachęci większą liczbę przedsiębiorstw typu start-up do oferowania tych opcji jako korzyści konkurencyjnej. Aby pomóc w zatrzymywaniu talentów, przedsiębiorstwa typu start-up powinny nadal stosować model pracy zdalnej, jednocześnie skutecznie stawiając czoła wyzwaniom związanym z opieką zdrowotną, obowiązkami opiekuńczymi, składkami na ubezpieczenie społeczne oraz opodatkowaniem świadczeń emerytalnych.

Kluczowymi krokami na rzecz ułatwienia przyciągania i zatrzymywania wysoko wykwalifikowanych talentów spoza są dyrektywa w sprawie niebieskiej karty oraz wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie rezydentów długoterminowych. Niebieska karta dotyczy jednak przede wszystkim pracowników, a nie założycieli przedsiębiorstw typu start-up ani innowacyjnych przedsiębiorców. Niektóre państwa członkowskie mają własne systemy krajowe, jednak proces ten nadal pozostaje rozdrobniony i złożony. Usprawnienie procedur wydawania zezwoleń na pracę i pobyt przyczyni się do stworzenia spójniejszego i wydajniejszego systemu. Ponadto międzynarodowa rekrutacja z państw spoza UE będzie miała zasadnicze znaczenie dla zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania na specjalistyczne umiejętności na wszystkich poziomach w ekosystemie przedsiębiorstw typu start-up.

Działania

Komisja podejmie inicjatywę „Niebieski dywan” mającą na celu wspieranie przyciągania i zatrzymywania wysoko wykwalifikowanych i zróżnicowanych talentów z UE oraz z państw trzecich. W ramach tej inicjatywy Komisja (2025–2026):

·będzie aktywnie propagowała i dalej rozwijała kształcenie w zakresie przedsiębiorczości oraz podnoszenie kwalifikacji, w tym za pośrednictwem EIT, promując jednocześnie zrównoważone pod względem płci i zróżnicowane uczestnictwo;

·opracuje plan dotyczący ram rozwoju kariery akademickiej, w ramach którego nagradzane będą działania związane z komercjalizacją badań, w tym przejście z uczelni do przemysłu i z powrotem, na przykład w kryteriach oceny i awansu pracowników akademickich, w ramach kompetencji kadry akademickiej ogłoszonych w unii umiejętności 39 ;

·przeanalizuje najlepsze praktyki dotyczące traktowania opcji na akcje dla pracowników dla przedsiębiorstw typu start-up, w tym rozważy środki ustawodawcze mające na celu harmonizację niektórych aspektów traktowania opcji na akcje;

·zaproponuje zalecenia mające na celu wyeliminowanie przeszkód podatkowych dla zdalnych pracowników transgranicznych pracujących na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up;

·przedstawi pakiet dotyczący sprawiedliwej mobilności pracowników, w tym doprecyzowanie zasad koordynacji zabezpieczenia społecznego w przypadku transgranicznej pracy zdalnej oraz inicjatywę na rzecz przenoszenia umiejętności, mającą na celu dalsze ułatwienie i uproszczenie uznawania kwalifikacji, w tym w odniesieniu do obywateli państw trzecich (2026 r.);

·przyjmie strategię UE w zakresie polityki wizowej, obejmującą środki mające na celu skuteczniejsze zachęcanie wysoko wykwalifikowanych studentów, naukowców, przedsiębiorców oraz przeszkolonych pracowników z państw trzecich do przyjazdu do UE, na przykład poprzez jak najlepsze wykorzystanie dyrektywy w sprawie studentów i naukowców oraz dyrektywy w sprawie niebieskiej karty, w szczególności w odniesieniu do założycieli przedsiębiorstw typu start-up (IV kw. 2025 r.);

·przeprowadzi pilotaż inicjatywy dotyczącej wielofunkcyjnych biur prawnych, ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności cyfrowych (IV kw. 2025 r.). Projekt pilotażowy będzie służył jako punkt kompleksowej obsługi w zakresie informacji i pomocy dla wysoko wykwalifikowanych specjalistów, studentów i naukowców w sektorze ICT, którzy są zainteresowani pracą w UE;

·wdroży ukierunkowane działania informacyjne promujące unijną dyrektywę w sprawie niebieskiej karty wśród wysoko wykwalifikowanych pracowników spoza UE i pracodawców, przedstawiające korzyści płynące z posiadania niebieskiej karty UE, w tym możliwość łatwiejszego uzyskania przez jej posiadacza i członków jego rodziny statusu rezydenta długoterminowego UE;

·będzie zachęcać państwa członkowskie do wprowadzania przyspieszonych systemów umożliwiających kwalifikującym się założycielom przedsiębiorstw typu start-up uzyskanie zezwolenia na pobyt i pracę w uproszczonych i przyspieszonych procedurach;

·uprości i wzmocni istniejące usługi EURAXESS dla innowatorów, w tym poprzez oferowanie dostosowanego do potrzeb wsparcia dla talentów spoza UE oraz udostępnienie niezbędnych informacji na temat odpowiednich procedur w poszczególnych państwach członkowskich.

6.DOSTĘP DO INFRASTRUKTURY, SIECI I USŁUG

Przedsiębiorstwa typu start-up potrzebują najnowocześniejszych badań naukowych, zaplecza technologicznego i wiedzy fachowej, które pozwolą im szybko testować, zwiększać skalę i weryfikować nowe produkty, przyspieszając czas ich wprowadzania na rynek oraz zwiększając sukces komercjalizacji. Działania te są wspierane w ramach programu „Horyzont Europa” poprzez finansowanie Wspólnego Przedsięwzięcia w dziedzinie Europejskich Obliczeń Wielkiej Skali, w ramach którego powstanie 13 nowych fabryk AI oferujących moc obliczeniową i dostosowane do indywidualnych potrzeb wsparcie dla MŚP i przedsiębiorstw typu start-up. 40

Sieci takie jak Europejska Sieć Przedsiębiorczości, europejskie centra innowacji cyfrowych i EIT zapewniają ukierunkowaną pomoc. Pomimo tych zasobów nadal jednak istnieją poważne bariery, takie jak luki informacyjne, złożone procesy dostępu i rozdrobnione umowy dotyczące zarządzania własnością intelektualną. Wiele przedsiębiorstw typu start-up ma trudności z poruszaniem się w gąszczu usług, ponieważ nie jest w stanie łatwo zidentyfikować odpowiedniej infrastruktury badawczej ani możliwości finansowania. Problem ten potęguje brak jasnych punktów wejścia i fragmentaryczny dostęp do finansowania, usług i informacji, co sprawia, że przedsiębiorstwa typu start-up nie mają usprawnionych ścieżek dostępu do oferowanego wsparcia. Zasady pomocy państwa dotyczące dostępu do infrastruktury publicznej są czasami postrzegane jako niejasne.

Przedsiębiorstwa typu start-up, scale-up, innowatorzy i inwestorzy potrzebują szybszego i lepszego dostępu do zasobów niezbędnych do rozwoju i skutecznego funkcjonowania. W kontekście przyszłego Europejskiego Funduszu Konkurencyjności Komisja usprawni istniejące unijne centra informatyczne, aby ustanowić cyfrowy punkt kompleksowej obsługi dla europejskich innowatorów, inwestorów i usługodawców, który pomoże znaleźć i porównać programy finansowania, usługi i infrastrukturę oraz pozwoli uzyskać do nich dostęp. Inicjatywa ta będzie wdrażana w uzupełnieniu do platformy TechEU EBI.

Działania

·Komisja opracuje kartę dostępu do europejskiej infrastruktury badawczej i technologicznej dla użytkowników przemysłowych, w tym dla przedsiębiorstw typu start-up i scale-up, oraz, w razie potrzeby, uprości i zharmonizuje rozbieżne warunki dostępu oraz warunki umowne. Komisja będzie wspierać finansowo dostęp przedsiębiorstw typu start-up do infrastruktury obliczeniowej AI (2025 r.).

·Bazując na wspomnianej karcie, europejski akt o innowacjach będzie w dalszym stopniu zapewniał wsparcie dla dostępu innowacyjnych przedsiębiorstw do europejskiej infrastruktury badawczej i technologicznej za sprawą środków ustawodawczych (I kw. 2026 r.).

·Komisja przedstawi wytyczne prawne i dotyczące wdrażania w zakresie mających zastosowanie zasad pomocy państwa w celu wyjaśnienia warunków, na jakich uczelnie i publiczne organizacje badawcze mogą udzielać dostępu do infrastruktury zgodnie z zasadami pomocy państwa (2026 r.).

7.POMIAR POSTĘPÓW

Obecnie nie istnieje jedna unijna definicja przedsiębiorstw typu start-up, scale-up i innowacyjnych przedsiębiorstw. 11 państw członkowskich przyjęło definicję prawną przedsiębiorstwa typu start-up 41 , a pięć państw członkowskich – przedsiębiorstwa scale-up 42 , natomiast w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych i rozporządzeniu w sprawie programu „Horyzont Europa” określono również definicje na szczeblu UE do różnych celów. Powoduje to niepewność i utrudnia gromadzenie danych lub ocenę stanu ekosystemu w danym momencie, nie mówiąc już o opracowaniu ukierunkowanych środków z zakresu polityki dla tego rodzaju przedsiębiorstw. Europejski Ranking Innowacyjności i statystyki strukturalne Eurostatu dotycząca przedsiębiorstw dostarczają cennych informacji na temat przedsiębiorstw wysokiego wzrostu i europejskich ekosystemów innowacji, jednak ich interpretacja jest utrudniona z powodu braku standardowych i ogólnie przyjętych definicji.

W tym kontekście konieczne jest przyjęcie zharmonizowanej definicji przedsiębiorstw typu start-up, scale-up i innowacyjnych przedsiębiorstw – nie tylko w celu pomiaru wpływu strategii i powiązanych z nią środków z zakresu polityki, lecz również po to, by Komisja mogła proponować dodatkowe, ukierunkowane środki upraszczające lub wspierające dla tych kategorii przedsiębiorstw.

Działania

·Komisja zaproponuje definicję przedsiębiorstw typu start-up, scale-up i innowacyjnych przedsiębiorstw, z uwzględnieniem istniejących definicji MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji (I kw. 2026 r.).

·Komisja ustanowi europejską tablicę wyników przedsiębiorstw typu start-up i scale-up służącą do pomiaru wyników europejskich i krajowych ekosystemów tych przedsiębiorstw na podstawie określonego zestawu wskaźników. Wskaźniki te obejmą m.in. liczbę przedsiębiorstw typu start-up, scale-up, centaurów i jednorożców. Tablica ta będzie również służyć do pomiaru wpływu strategii za pomocą trzech kluczowych wskaźników skuteczności działania: 1) wzrostu liczby przedsiębiorstw typu start-up w UE, 2) wzrostu liczby centaurów w UE oraz 3) wzrostu liczby jednorożców w UE (od 2026 r.), a także porównania tych danych z wynikami globalnych konkurentów.

·Komisja będzie przeprowadzać coroczne badanie dotyczące przedsiębiorstw typu start-up i scale-up, aby ocenić, jak założyciele innowacyjnych przedsiębiorstw postrzegają zmiany w otoczeniu regulacyjnym UE w czasie (od 2026 r.).

·

WNIOSKI

Europa stoi w obliczu przełomowego momentu, a umieszczenie przedsiębiorstw typu start-up i scale-up w centrum programu na rzecz konkurencyjności ma zasadnicze znaczenie dla stymulowania przyszłego wzrostu i dobrobytu. Unijna strategia na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up przedstawia wizję Komisji Europejskiej oraz podstawy tej transformacji, opierając się na naszych mocnych stronach i jednocześnie wykorzystując możliwości wynikające z obecnego krajobrazu geopolitycznego.

W strategii tej przyjęto całościowe podejście, upraszczając procesy na każdym etapie rozwoju przedsiębiorstw typu start-up oraz łącząc działania krótkoterminowe z długoterminowymi reformami w celu stworzenia ekosystemu, w którym przedsiębiorstwa typu start-up z różnych sektorów będą mogły się rozwijać, a także decydować o pozostaniu w Europie i przeniesieniu tu swojej działalności. Ma ona na celu stopniową integrację krajów kandydujących do UE.

Kluczem do sukcesu jest szybkie i skuteczne wdrożenie. Kluczowe kamienie milowe, takie jak europejski akt o innowacjach i 28. system prawny dla przedsiębiorstw, będą miały zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia tych celów. Strategia obejmuje wsparcie polityczne, legislacyjne i finansowe, kładąc szczególny nacisk na rozliczalność za pomocą jasnych instrumentów śledzenia. Komisja Europejska będzie dawać dobry przykład, angażując społeczność przedsiębiorstw typu start-upów i scale-up – w tym poprzez regularne spotkania europejskich jednorożców i centaurów – w opracowywanie i realizację tych planów.

Współpraca między państwami członkowskimi ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia sukcesu. Forum Europejskiej Rady ds. Innowacji będzie śledzić postępy i przekształcać ambicje w działania, natomiast poparcie polityczne będzie miało kluczowe znaczenie dla zapewnienia terminowej i skutecznej realizacji celów strategii.

Nadszedł czas, aby uczynić Unię Europejską najlepszym centrum innowacji, umożliwiając przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up rozwój, zwiększenie skali i odniesienie sukcesu – na naszym kontynencie.

Komisja zwraca się do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady i zainteresowanych stron o zatwierdzenie unijnej strategii na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i scale-up oraz o aktywny wkład w realizację określonych w niej inicjatyw.

Do końca 2027 r. Komisja przedstawi sprawozdanie z realizacji strategii.

UNIJNA STRATEGIA NA RZECZ PRZEDSIĘBIORSTW TYPU START-UP I SCALE-UP

PODSUMOWANIE DZIAŁAŃ

(1)

Atomico,, „State of the European Tech 2024”, 2024.

(2)

Dealroom,sprawozdanie „Accelerating Europe”, 2025.

(3)

Na przykład Europejski sojusz na rzecz wspierania europejskich przedsiębiorstw typu start-up (ESNA), którego misją jest określanie, wymiana i wdrażanie najlepszych praktyk politycznych dla przedsiębiorstw typu start-up oraz monitorowanie postępów państw członkowskich w ich wdrażaniu w ramach kompetencji krajowych.

(4)

Komisja Europejska, Przyszli liderzy Europy: inicjatywa na rzecz przedsiębiorstw typu start-up i przedsiębiorstw scale-up, COM(2016) 733 final, 22 listopada 2015 r.; inicjatywa Startup Europe (https://digital-strategy.ec.europa.eu/pl/policies/startup-europe).

(5)

Około 40 % gwarancji InvestEU o wartości 26,2 mld EUR wykorzystuje się na wsparcie długu wysokiego ryzyka, quasi-kapitału własnego i inwestycji kapitałowych dokonywanych przez partnerów wykonawczych w ramach ustaleń dotyczących podziału ryzyka z budżetem UE.

(6)

Jednorożec to prywatne przedsiębiorstwo typu start-up, którego wycena rynkowa wynosi co najmniej 1 mld EUR.

(7)

„In search of the EU unicorns – what do we know about them?” [„W poszukiwaniu unijnych jednorożców”] sprawozdanie techniczne JRC, 2022, https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC127712 .

(8)

W tym wszelkie podwójne zastosowania.

(9)

  Strategia jednolitego rynku .

(10)

Centaur to przedsiębiorstwo prywatne typu start-up, którego wycena rynkowa wynosi co najmniej 100 mln EUR.

(11)

Jednolity rynek: nasz europejski rynek wewnętrzny w niepewnym świecie, COM(2025) 500 final.

(12)

Konkluzje Rady w sprawie piaskownic regulacyjnych i klauzul eksperymentalnych jako narzędzi służących tworzeniu odpornych ram prawnych sprzyjających innowacjom, dostosowanych do przyszłych wymogów i będących odpowiedzią na krytyczne wyzwania ery cyfrowej, 2020/C 447/01 (Dz.U. C 447 z 23.12.2020, s. 1).

(13)

Na przykład ponad 60 % przedsiębiorstw typu start-up z branży technologii finansowych, które uczestniczyły w piaskownicach regulacyjnych, zdołało przyciągnąć inwestycje w ciągu pierwszych sześciu miesięcy od rozpoczęcia testów ( https://www.jbs.cam.ac.uk/faculty-research/centres/alternative-finance/publications/early-lessons-on-regulatory-innovation-to-enable-inclusive-fintech/ ), a dzięki uczestnictwu w piaskownicach ich szanse na przyciągnięcie finansowania wzrosły o 50 % ( https://www.bis.org/publ/work901.pdf ).

(14)

InvestEurope, 2024.

(15)

UE i Zjednoczone Królestwo.

(16)

Rozporządzenie w sprawie europejskich dostawców usług finansowania społecznościowego dla przedsiębiorstw ułatwia skuteczniejsze pośrednictwo i nawiązywanie kontaktów, w tym między aniołami biznesu a przedsiębiorstwami typu start-up na szczeblu ogólnoeuropejskim.

(17)

EBI, The scale-up gap: financial market constraints holding back innovative firms in the European Union [Luka w zwiększaniu skali: ograniczenia na rynkach finansowych hamujące innowacyjne przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej], Europejski Bank Inwestycyjny, 2024, https://data.europa.eu/doi/10.2867/382579 .

(18)

EBI, The scale-up gap: financial market constraints holding back innovative firms in the European Union [Luka w zwiększaniu skali: ograniczenia na rynkach finansowych hamujące innowacyjne przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej], Europejski Bank Inwestycyjny, 2024, https://data.europa.eu/doi/10.2867/382579 .

(19)

Zob. podsumowanie konsultacji zawarte w dokumencie roboczym służb Komisji dołączonym do niniejszej strategii.

(20)

Sprawozdanie EFI w sprawie luki w finansowaniu zwiększania skali .

(21)

Jedynie 5,9 % wniosków złożonych w ramach instrumentu „Akcelerator” EIC zostało pozytywnie rozpatrzonych w ostatniej dacie granicznej (październik 2024 r.), co jest zgodne z wynikami z poprzednich dat granicznych.

(22)

ARPA (Agencja Zaawansowanych Projektów Badawczych w Obszarze Obronności) to agencja rządowa Stanów Zjednoczonych, która finansuje badania wysokiego ryzyka o wysokim zysku, mające na celu stymulowanie innowacji przełomowych w nauce i technologii, pierwotnie utworzona jako ARPA (obecnie DARPA) w ramach Departamentu Obrony, a następnie podobne agencje powstały w innych sektorach, takich jak energetyka (ARPA-E) i zdrowie (ARPA-H).

(23)

 Komisja Europejska: Dyrekcja Generalna ds. Badań Naukowych i Innowacji, She-Figures 2024 – Policy report [Dane liczbowe dotyczące kobiet z 2024 r. – sprawozdanie dotyczące polityki], Urząd Publikacji UE, 2025.

(24)

France Digitale, 2024.

(25)

Na przykład inicjatywa Tibi we Francji lub inicjatywa WIN w Niemczech.

(26)

Unia oszczędności i inwestycji – Strategia na rzecz zwiększenia zamożności obywateli i konkurencyjności gospodarczej w UE, COM(2025) 124 final.

(27)

Do funduszu tego odwoływano się już w poprzednich komunikatach Komisji, np. w sprawie Paktu dla czystego przemysłu, gdzie funkcjonował jako fundusz „TechEU dla przedsiębiorstw scale-up” – jego założenia pozostają niezmienione. Decyzja w sprawie wewnętrznego zarządzania funduszem przez Komisję zostanie podjęta po przyjęciu strategii.

(28)

 Takich jak na przykład sztuczna inteligencja, technologie kwantowe, zaawansowane półprzewodniki, technologia medyczna, biotechnologia, zastosowania w biogospodarce, czyste technologie i energia (w tym technologia jądrowa), woda i niebieska technologia, bezpieczeństwo, obronność, przestrzeń kosmiczna, robotyka i materiały zaawansowane, w tym wszelkie podwójne zastosowania.

(29)

Komisja Europejska, Wspólna biała księga w sprawie obronności europejskiej – Gotowość 2030, 19 marca 2025 r., https://commission.europa.eu/document/download/e6d5db69-e0ab-4bec-9dc0-3867b4373019_en?filename=White%20paper%20for%20European%20defence%20%E2%80%93%20Readiness%202030.pdf.

(30)

W tym uczelnie nauk stosowanych oraz organizacje badawczo-technologiczne.

(31)

Redstone University Startup Index – Europe’s Trillion Euro Opportunity, 2024, https://www.redstone.vc/research/redstone-university-startup-index.

(32)

Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT) udzielił bezpośredniego wsparcia ponad 9 900 przedsiębiorstwom typu start-up i scale-up, które łącznie pozyskały niemal 10 mld EUR w ramach finansowania zewnętrznego, co przyczyniło się do powstania jednorożców i innowacyjnych przedsiębiorstw o aktualnej wartości 71,2 mld EUR.

(33)

Ponad 3 500 doradców Europejskiej Sieci Przedsiębiorczości (EEN) wspiera przedsiębiorstwa typu start-up i scale-up, oferując bezpłatne doradztwo biznesowe w niemal 60 krajach. Ponad 1 500 klastrów przyczynia się do zwiększania innowacyjności i konkurencyjności wśród zainteresowanych stron, w tym przedsiębiorstw typu start-up.

(34)

W tym platform internetowych, takich jak portal Komisji Access2Markets, specjalnych punktów informacyjnych w państwach niebędących członkami UE, sieci wspieranych przez Komisję, takich jak Europejska Sieć Przedsiębiorczości lub krajowe lub europejskie izby handlowe w UE lub na potencjalnych rynkach zagranicznych.

(35)

Komisja Europejska, komunikat w sprawie unii umiejętności, 2025, https://commission.europa.eu/topics/eu-competitiveness/union-skills_pl.

(36)

Plan działania Komisji Europejskiej na rzecz przedsiębiorczości do 2020 r.

(37)

  „Challenges in academic commercialisation: a case study of the scientists' experiences” [„Wyzwania w zakresie komercjalizacji badań naukowych: analiza przykładu dotycząca doświadczeń naukowców”] .

(38)

Raport Draghiego, 2024, s. 241.

(39)

  Komunikat w sprawie unii umiejętności .

(40)

Które zostanie wdrożone w kontekście Planu działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji.

(41)

BG, DK, EE, EL, HU, IT, LV, LT, PT, SI, ES.

(42)

BG, DK, EE, EL, PT.