KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 28.11.2023

COM(2023) 763 final

2023/0445(NLE)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE RADY

zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/2577 ustanawiające ramy służące przyspieszeniu wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

1.1.1.Powody przedłużenia okresu stosowania przepisów rozporządzenia w obecnej sytuacji

Sytuacja na światowych rynkach gazu jest nadal bardzo napięta i należy się spodziewać, że jeszcze przez pewien czas taka pozostanie. Jak zauważyła MAE 1 , w 2022 r. i w 2023 r. globalna podaż LNG wzrosła jedynie nieznacznie (odpowiednio o 4 % i 3 %) ze względu na „ograniczone zwiększenie zdolności skraplania, przerwy w głównych instalacjach eksportowych i malejące dostawy gazu wsadowego w instalacjach LNG zasilanych ze starzejących się pól”. Nowe znaczne zdolności skraplania LNG na całym świecie (zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych i Katarze) będą dostępne w systemie od 2025 r., ale „w najbliższej przyszłości równowaga rynkowa pozostanie niepewna” 2 . Sytuacja ta ma negatywny wpływ na ceny gazu, które – mimo że są znacznie niższe od szczytowego poziomu odnotowanego latem 2022 r. (gdy ceny wzrosły o ponad 300 EUR/MWh) – nadal pozostają ponad dwukrotnie wyższe od cen sprzed kryzysu (wynosząc od 40 EUR/MWh do 50 EUR/MWh na początku jesieni 2023 r.), co ma nieunikniony wpływ na siłę nabywczą obywateli UE i konkurencyjność europejskich przedsiębiorstw. Zmienność rynku jest również konsekwencją napiętej sytuacji na rynku i stanowi dodatkowe zagrożenie dla gospodarki UE. Przypadki znacznej zmienności cen z lata i jesieni 2023 r. pokazały, że rynki gazu są nadal niestabilne i mogą gwałtownie reagować na nieoczekiwane i nagłe wstrząsy w zakresie podaży i popytu, np. w związku z takimi wydarzeniami jak strajk w australijskich instalacjach LNG, kryzys na Bliskim Wschodzie i zakłócenia w funkcjonowaniu gazociągu Balticconnector. W tych warunkach obawa przed niedoborem gazu może wywołać duże reakcje, które mogą mieć poważne konsekwencje dla cen w całej UE.

Na te poważne trudności nakłada się szereg dodatkowych zagrożeń, które w przypadku ich urzeczywistnienia się znacznie pogorszyłyby sytuację. Do zagrożeń tych należą: odbicie popytu na LNG w Azji, skutkujące zmniejszeniem dostępności gazu na rynku światowym 3 4 , ekstremalne warunki pogodowe, które mogą mieć wpływ na magazynowanie energii wodnej lub produkcję energii jądrowej i tym samym spowodować wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną wytwarzaną przy użyciu gazu, oraz ewentualne dodatkowe zakłócenia dostaw gazu, w tym całkowite wstrzymanie importu gazu z Rosji lub zakłócenia działania istniejącej krytycznej infrastruktury gazowej. Ponadto w kilku regionach istotnych z punktu widzenia dostaw energii w UE, takich jak Ukraina, Azerbejdżan czy Bliski Wschód, mają miejsce konflikty zbrojne.

Najnowsze przykłady ilustrują prawdopodobieństwo i znaczenie zagrożeń związanych z zakłóceniem funkcjonowania infrastruktury energetycznej. We wrześniu 2022 roku gazociąg Nord Stream 1 został uszkodzony w wyniku aktów sabotażu w takim stopniu, że obecnie nie można nim w ogóle przesyłać gazu i nie będzie to możliwe w dającej się przewidzieć przyszłości. W październiku 2023 r. doszło do zakłócenia działania gazociągu Balticconnector, ważnego gazociągu łączącego Finlandię z Estonią. W następstwie tego incydentu władze fińskie ogłosiły stan alarmowy, co wskazuje na znaczne pogorszenie sytuacji w zakresie dostaw gazu 5 .

Należy również zauważyć, że znaczne zmniejszenie zapotrzebowania na gaz ziemny (-18 % między sierpniem 2022 r. a sierpniem 2023 r.) przyczynia się do utrzymania równowagi w zakresie gazu w UE. Zmniejszenie to wynika z czynników ekonomicznych (np. wysokich cen) i środków administracyjnych przyjętych przez państwa członkowskie na podstawie rozporządzenia (UE) 2022/1369 i przedłużającego je rozporządzenia (UE) 2023/706 dotyczących skoordynowanego zmniejszenia zapotrzebowania na gaz. Ewentualny wzrost zapotrzebowania spowodowany odbiciem zużycia gazu w sektorze mieszkaniowym, handlowym i przemysłowym lub w przypadku, gdy środki administracyjne mające na celu zmniejszenie zapotrzebowania nie zostały jeszcze przedłużone, stanowi dodatkowe ryzyko, które mogłoby zagrozić bezpieczeństwu dostaw gazu w UE.

W trzech kolejnych sprawozdaniach z grudnia 2022 r., lutego i lipca 2023 r., Międzynarodowa Agencja Energetyczna (MAE) konsekwentnie podkreśla zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw gazu w UE i ostrzega przed samozadowoleniem w związku z poprawą sytuacji w porównaniu ze szczytowym poziomem kryzysu latem 2022 r. Jak zauważono w sprawozdaniu z lutego 2023 r., „sytuacja w zakresie dostaw gazu pozostanie napięta w 2023 r., a globalny bilans podlega niezwykle szerokiemu zakresowi niepewności i zewnętrznych czynników ryzyka. Obejmuje to możliwość całkowitego zaprzestania dostaw gazu gazociągami z Rosji do Unii Europejskiej, a także ożywienie chińskiego importu LNG zgodnie z długoterminowymi umowami dotyczącymi LNG zawartymi przez ten kraj oraz potencjalną mniejszą dostępność dostaw LNG”. MAE ostrzegła, że „lepsza perspektywa nie powinna odwracać uwagi od środków niezbędnych […] do ograniczenia narażenia Unii Europejskiej na zagrożenia zewnętrzne” 6 . Opracowała scenariusze warunków skrajnych zakładające sytuację, w której wstrzymano dostawy gazu z Rosji, dostawy LNG pozostały ograniczone i nastąpił wzrost popytu związany z warunkami pogodowymi, co mogłoby doprowadzić do powstania w UE potencjalnej luki między podażą a popytem w wysokości 40 mld m³. W swoim sprawozdaniu z lipca 2023 r. MAE podkreśliła, że „przed zimą 2023/24 na półkuli północnej utrzymują się zagrożenia i niepewność” oraz że „pełne instalacje magazynowe nie są zabezpieczeniem przed niestabilnością związaną z warunkami zimowymi i ryzykiem ponownego pojawienia się napięć rynkowych” 7 .

Ponadto zgodnie z art. 8 rozporządzenia (WE) 715/2009 europejska sieć operatorów systemów przesyłowych gazu (ENTSOG) opublikowała coroczną zimową prognozę dotyczącą dostaw wraz z przeglądem letnim. ENTSOG stwierdziła, że chociaż ogólna sytuacja w zakresie bezpieczeństwa dostaw w UE znacznie się poprawiła, konieczne mogą być dodatkowe środki jeżeli ryzyko całkowitego zakłócenia dostaw z Rosji się urzeczywistni. Oprócz tego konieczne jest ostrożne zarządzanie instalacjami magazynowymi w sezonie zimowym 2023–2024, ponieważ poziom napełnienia wynoszący 46 % jest prawdopodobnie konieczny na początku sezonu napełniania magazynów, aby osiągnąć wynoszący 90 % cel w zakresie składowania, określony w rozporządzeniu (UE) 2022/1032.

Reakcja Unii w ramach planu REPowerEU i powiązanych z nim inicjatyw, w tym środków określonych w rozporządzeniu (UE) 2022/2577 w odniesieniu do przyspieszonego wdrażania rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii, przyczyniła się do poprawy sytuacji, jeśli chodzi o bezpieczeństwo dostaw i ceny energii. Ze względu na wzajemne połączenia systemów energetycznych między państwami członkowskimi zwiększony udział produkcji energii ze źródeł odnawialnych w jednym państwie członkowskim może przyczynić się do złagodzenia niedoborów w innym państwie członkowskim, wspierając tym samym solidarność w obliczu tego kryzysu. Przyspieszone wdrażanie rozwiązań w zakresie zdolności wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych odgrywa i nadal będzie odgrywać zasadniczą rolę w unijnej strategii przeciwdziałania kryzysowi energetycznemu oraz w zwiększaniu bezpieczeństwa dostaw energii i ochronie konsumentów przed wahaniami cen poprzez zmniejszenie ogólnego zapotrzebowania na gaz w Unii. Międzynarodowa Agencja Energetyczna oszacowała, że bez dodatkowych zainstalowanych zdolności wytwórczych średnie hurtowe ceny energii elektrycznej byłyby w 2022 r. o 8 % wyższe na wszystkich rynkach europejskich 8 . Choć większość skutków rozporządzenia będzie widoczna dopiero w nadchodzących miesiącach, wstępne dane za okres po jego wejściu w życie dotyczące produkcji, wdrażania rozwiązań i wydawania zezwoleń w odniesieniu do energii odnawialnej i związanych z nią projektów infrastrukturalnych wskazują na przyspieszenie takich projektów, przynajmniej w niektórych państwach członkowskich. Według Eurostatu w pierwszej połowie 2023 r. produkcja energii odnawialnej w UE była rekordowo wysoka, co ma kluczowe znaczenie dla dalszego zastępowania jeszcze większej ilości gazu 9 . W sprawozdaniu Komisji podkreślono również pozytywne zmiany w postaci zwiększonego wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej w miesiącach następujących po wejściu w życie rozporządzenia 2022/2577. Według wstępnych danych pochodzących z branży w trzech pierwszych kwartałach 2023 r. w UE zainstalowano więcej zdolności wytwarzania energii słonecznej niż w całym 2022 r. W kilku państwach członkowskich znacznie wzrosła również zdolność wytwarzania energii wiatrowej. Dostępne dane wskazują również, że od czasu wejścia w życie rozporządzenia kilka państw członkowskich odnotowało dwucyfrowy wzrost liczby zezwoleń wydanych na projekty dotyczące energii ze źródeł odnawialnych. Ponadto co najmniej w jednym państwie członkowskim projekty sieciowe istotne dla zwiększenia penetracji w odniesieniu do odnawialnych źródeł energii i obejmujące łącznie ponad 2 000 km również korzystają z przyspieszonego wydawania zezwoleń.

Gdyby rozporządzenie (UE) 2022/2577 przestało obowiązywać, a znaczące zagrożenia by się utrzymywały, podważyłoby to trwałość już osiągniętej poprawy, a także pogorszyłoby odporność UE na potencjalne przyszłe wydarzenia, takie jak całkowite wstrzymanie importu z Rosji. 

Zgodnie z art. 9 rozporządzenia (UE) 2022/2577 Komisja przeprowadzi przegląd tego rozporządzenia w świetle rozwoju sytuacji w zakresie bezpieczeństwa dostaw i cen energii oraz potrzeby dalszego przyspieszenia wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej. Na podstawie takiego przeglądu Komisja może zaproponować przedłużenie okresu obowiązywania tego rozporządzenia. Komisja przeprowadziła taki przegląd i 28 listopada 2023 r. przyjęła sprawozdanie przedstawiające jego wyniki 10 . W sprawozdaniu tym stwierdzono, że stosowanie rozporządzenia (UE) 2022/2577 miało pozytywny wpływ na przyspieszenie wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej w Unii i w związku z tym pomogło złagodzić skutki kryzysu energetycznego. Biorąc pod uwagę wyżej wymienione czynniki oraz fakt, że niektóre przepisy rozporządzenia (UE) 2022/2577 są bardzo podobne do przepisów dyrektywy (UE) 2023/2413 zmieniającej dyrektywę (UE) 2018/2001 w sprawie energii odnawialnej, w sprawozdaniu uznano również, że warunki przedłużenia okresu obowiązywania tego rozporządzenia są spełnione.

Jeżeli chodzi o zakres przedłużenia, w sprawozdaniu uwzględniono związek między rozporządzeniem (UE) 2022/2577, które jest tymczasowym środkiem nadzwyczajnym, a dyrektywą (UE) 2023/2413 zmieniającą dyrektywę (UE) 2018/2001, która jest aktem przyjętym w zwykłej procedurze ustawodawczej. W szczególności istnieje ocena określająca, które środki z rozporządzenia (UE) 2022/2577 nie znalazły odzwierciedlenia w stałych ramach prawnych dotyczących energii ze źródeł odnawialnych ustanowionych w dyrektywie (UE) 2018/2001, w związku z czym przedłużenie niektórych przepisów rozporządzenia nie powiela przepisów tej dyrektywy.

W świetle wniosków zawartych w sprawozdaniu, biorąc pod uwagę utrzymujące się poważne trudności i zagrożenia w odniesieniu do bezpieczeństwa dostaw gazu w UE oraz zmienności cen energii, a także mając na względzie pozytywny wpływ, jaki przyspieszone wdrażanie rozwiązań w zakresie energii odnawialnej będzie miało na rozwiązanie tych problemów, konieczne i pilne jest przedłużenie stosowania tych części rozporządzenia (UE) 2022/2577, które różnią się od przepisów zawartych w dyrektywie (UE) 2023/2413 i które okazały się skuteczne lub wykazują potencjał znacznego przyspieszenia wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej. W związku z tym celem niniejszego wniosku jest częściowe przedłużenie stosowania art. 1, art. 2 pkt 1, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 oraz art. 6 i art. 8 rozporządzenia (UE) 2022/2577 ustanawiającego ramy służące przyspieszeniu wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej. Ponadto z uwagi na wyzwania zgłoszone przez niektóre państwa członkowskie w związku z praktycznym stosowaniem art. 3 oraz z uwagi na fakt, że wyzwania te stanowią poważną przeszkodę dla przyspieszenia wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej, jak wspomniano w sprawozdaniu, w niniejszym wniosku dodano nowy przepis mający na celu usprawnienie oceny, czy projektowi można przyznać odstępstwa środowiskowe.

•Spójność z innymi politykami Unii

Rozporządzenie (UE) 2022/2577 i niniejszy wniosek są spójne z szerszym zestawem inicjatyw mających na celu zwiększenie odporności energetycznej Unii oraz złagodzenie skutków wysokich cen energii i potencjalnych zakłóceń w dostawach energii. Niniejszy wniosek nie zagraża funkcjonowaniu rynku wewnętrznego i nie ma wpływu na środki służące rozwiązaniu problemu przerw w dostawach energii. Jest on zgodny z celami środowiskowymi, ponieważ przyspieszone wdrażanie rozwiązań w zakresie energii odnawialnej ma kluczowe znaczenie dla łagodzenia skutków zarówno zmiany klimatu, jak i zanieczyszczenia, które powodują utratę różnorodności biologicznej i zagrażają zdrowiu i bezpieczeństwu publicznemu. Jest on również spójny z celami Europejskiego prawa o klimacie (rozporządzenie (UE) 2021/1119).

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Przyspieszenie wdrażania rozwiązań w zakresie zdolności wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych odegrało zasadniczą rolę w unijnej strategii przeciwdziałania kryzysowi energetycznemu oraz w zwiększaniu bezpieczeństwa dostaw energii i kontrolowaniu cen energii. Głównym tego powodem było zastąpienie gazu ziemnego odnawialnymi źródłami energii, zwłaszcza w sektorze energetycznym, co wpłynęło następnie na ogólne zapotrzebowanie na gaz.

Jeżeli niektóre środki określone w rozporządzeniu (UE) 2022/2577, które mają największy potencjał w zakresie przyspieszenia rozwoju energii ze źródeł odnawialnych i różnią się od środków włączonych do dyrektywy (UE) 2023/2413, przestaną obowiązywać, państwa członkowskie przestałyby mieć dostęp do kluczowego narzędzia przyspieszającego wdrażanie rozwiązań w zakresie zdolności wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych i to w czasie, gdy sytuacja w zakresie dostaw energii w Unii jest nadal trudna.

Konkretne przepisy rozporządzenia pozostają więc niezbędne również w okresie po czerwcu 2024 r., aby zaradzić poważnym trudnościom i potencjalnym zagrożeniom cenowym, które mogą powstać w związku z obecną delikatną równowagą w systemie gazowym UE. Zostało wykazane, że przyspieszone wdrożenie rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii jest w stanie ograniczyć zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw w Unii, zwłaszcza w odniesieniu do gazu i energii elektrycznej, oraz przyczyniło się do obniżenia cen energii dla obywateli i przedsiębiorstw w UE. Państwa członkowskie powinny mieć możliwość dalszego stosowania, przez ograniczony czas w okresie po czerwcu 2024 r., niektórych przepisów rozporządzenia (UE) 2022/2577 w celu ułatwienia wdrażania projektów dotyczących energii odnawialnej w duchu solidarności, w oparciu o fakt, że na zintegrowanym rynku energii każde zwiększenie wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej w jednym państwie członkowskim może również przynieść korzyści innym państwom członkowskim.

Procedura nadzwyczajna przewidziana w art. 122 ust. 1 TFUE ma zastosowanie bez uszczerbku dla innych procedur przewidzianych w Traktatach. Odniesienie do innych procedur przewidzianych w traktatach podkreśla wyjątkowy i tymczasowy charakter środków, które mogą zostać przyjęte na podstawie art. 122 ust. 1 TFUE. Obecna nagląca i wciąż niestabilna sytuacja na rynku energii oraz pilna potrzeba natychmiastowego przyspieszenia wdrażania rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii jako instrumentu służącego ograniczeniu utrzymującego się ryzyka w zakresie bezpieczeństwa dostaw energii i zmienności cen energii wymagają takich nadzwyczajnych i tymczasowych środków. Ponadto zbliżający się koniec kadencji Parlamentu Europejskiego i to, ile czasu zwykle potrzeba na przyjęcie przepisów w ramach zwykłej procedury ustawodawczej, sprawiają, że procedura ta nie jest odpowiednim wariantem, który by pozwolił na terminowe wprowadzenie środków tymczasowych, również z uwagi na potrzebę zapewnienia państwom członkowskim i wykonawcom projektów przewidywalności i pewności prawa w odniesieniu do mających zastosowanie ram prawnych. Uzasadnione jest zatem oparcie proponowanego instrumentu na art. 122 ust. 1 TFUE.

Niniejszy wniosek jest w pełni zgodny z zasadą pomocniczości.

Ponadto proponowane rozporządzenie wprowadza ukierunkowane zmiany do istniejących aktów prawnych Unii. Interwencja ta, która jeszcze bardziej usprawni niektóre procedury wydawania zezwoleń, uzasadnia potrzebę działania na szczeblu Unii.

•Proporcjonalność

Przepisy zawarte w niniejszym wniosku mają na celu zapewnienie krótszych i szybszych procedur zatwierdzania projektów dotyczących energii odnawialnej poprzez ustanowienie krótkich terminów i uproszczenie oceny, której projekty te muszą zostać poddane na podstawie prawodawstwa Unii, przy jednoczesnym zachowaniu proporcjonalnego poziomu zabezpieczeń środowiskowych związanych z ochroną gatunków.

•Wybór instrumentu

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

•Ocena skutków

•Prawa podstawowe

4.WPŁYW NA BUDŻET

5.ELEMENTY FAKULTATYWNE

•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

Proponowane zmiany są ukierunkowane i mają ograniczony zakres, przedłużając o 12 miesięcy okres stosowania art. 1, art. 2 pkt 1, art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze, art. 5 ust. 1 oraz art. 6 i 8 dotyczących procedury wydawania zezwoleń.

Art. 3 ust. 2 zdanie drugie odnosi się do ochrony gatunków, co jest powiązane z art. 3 ust. 1. W niniejszym wniosku nie przedłuża się okresu obowiązywania art. 3 ust. 1, ponieważ to samo domniemanie zawarto w dyrektywie (UE) 2023/2413. Z tego powodu proponuje się przedłużenie okresu obowiązywania jedynie art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze.

Wprowadzono również zmiany do art. 1, 5 i 8. Zmiana w art. 5 ma na celu zapewnienie, aby od dnia 1 lipca 2024 r. termin sześciu miesięcy na procedurę wydawania zezwoleń na rozbudowę źródła energii miał zastosowanie wyłącznie do projektów dotyczących energii odnawialnej znajdujących się na wyznaczonym obszarze energii odnawialnej, o którym mowa w art. 6 rozporządzenia. Zmiany w art. 1 i 8 mają na celu ukierunkowanie zakresu tych przepisów na art. 5 ust. 1.

Wprowadza się nowy art. 3a, aby sprecyzować, że ocena rozwiązań alternatywnych w kontekście odpowiednich ocen wpływu na środowisko powinna dotyczyć tych rozwiązań alternatywnych, które zapewniają osiągnięcie tych samych celów co dany projekt pod względem zapewnienia tej samej zdolności wytwarzania energii odnawialnej z wykorzystaniem tej samej technologii energii odnawialnej, w tym samym lub podobnym terminie i bez powodowania znacznie wyższych kosztów. Jeżeli chodzi o okresy stosowania proponowanych zmian, przepisy rozporządzenia (UE) 2022/2577 pozostaną w mocy w ich obecnej formie do końca czerwca 2024 r. Art. 1, art. 2 pkt 1, art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze, art. 5 ust. 1, art. 6 i 8 będą stosowane jeszcze przez dodatkowe 12 miesięcy, tzn. do końca czerwca 2025 r. Art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1 w tym dodatkowym okresie będą stosowane w zmienionej formie. Nowy art. 3a stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia do dnia 30 czerwca 2025 r.

2023/0445 (NLE)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE RADY

zmieniające rozporządzenie (UE) 2022/2577 ustanawiające ramy służące przyspieszeniu wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 122 ust. 1,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Rozporządzenie Rady (UE) 2022/2577 wprowadza pilne i ukierunkowane środki mające na celu przyspieszenie tempa wdrażania rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii. Wdrożenie rozwiązań w zakresie energii odnawialnej w UE może w znacznym stopniu przyczynić się do złagodzenia skutków kryzysu energetycznego poprzez zwiększenie bezpieczeństwa dostaw energii w Unii, zmniejszenie niestabilności na rynku i obniżenie cen energii. Ponieważ długotrwałe i złożone procedury wydawania zezwoleń stanowiły ważną przeszkodę ograniczającą tempo i skalę inwestycji w odnawialne źródła energii i związaną z nimi infrastrukturę, rozporządzenie (UE) 2022/2577 miało na celu wprowadzenie ukierunkowanych środków zmierzających do natychmiastowego przyspieszenia niektórych procedur wydawania zezwoleń mających zastosowanie do konkretnych technologii energii odnawialnej i rodzajów projektów o największym potencjale szybkiego wdrożenia w celu złagodzenia skutków kryzysu energetycznego. Rozporządzenie (UE) 2022/2577 stosuje się do dnia 30 czerwca 2024 r.

(2)Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2413, która zmienia dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001, weszła w życie dnia 20 listopada 2023 r., wprowadzając zmiany do ram prawnych regulujących energię odnawialną do 2030 r. i później, w tym przepisy mające na celu usprawnienie procedur wydawania zezwoleń mających zastosowanie do projektów dotyczących energii odnawialnej. Niektóre środki wprowadzone rozporządzeniem (UE) 2022/2577 zostały włączone dyrektywą (UE) 2023/2413 do dyrektywy (UE) 2018/2001. Dyrektywa ta nie odzwierciedliła jednak niektórych bardziej wyjątkowych środków zawartych w rozporządzeniu (UE) 2022/2577, potwierdzając tym samym ich wyjątkowy i tymczasowy charakter. Zamiast tego w dyrektywie wprowadzono stabilny i długotrwały system mający na celu przyspieszenie procedur wydawania zezwoleń, który ustanawia konkretne etapy i procedury wymagające dłuższego czasu na wdrożenie. Państwa członkowskie mają obowiązek dokonać jej transpozycji do dnia 21 maja 2025 r., z wyjątkiem niektórych przepisów regulujących procedury wydawania zezwoleń, których termin transpozycji przypada wcześniej – na dzień 1 lipca 2024 r., bezpośrednio po zakończeniu okresu obowiązywania rozporządzenia 2022/2577. Po transpozycji tej dyrektywy projekty dotyczące energii odnawialnej będą korzystać z przepisów wprowadzonych tą dyrektywą w celu usprawnienia procedur wydawania zezwoleń.

(3)Na podstawie art. 9 rozporządzenia (UE) 2022/2577 najpóźniej do dnia 31 grudnia 2023 r. Komisja musiała przeprowadzić przegląd tego rozporządzenia w świetle rozwoju sytuacji w zakresie bezpieczeństwa dostaw i cen energii oraz potrzeby dalszego przyspieszenia wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej oraz przedłożyć Radzie sprawozdanie dotyczące głównych ustaleń dokonanych w ramach tego przeglądu. Ten sam artykuł stanowi również, że na podstawie tego przeglądu Komisja może zaproponować przedłużenie okresu obowiązywania rozporządzenia (UE) 2022/2577.

(4)W swoim sprawozdaniu [dodać przypis do sprawozdania] Komisja stwierdziła, że warunki przedłużenia zostały spełnione i zaproponowała przedłużenie wybranych środków, które mają największy potencjał w zakresie przyspieszenia rozwoju energii ze źródeł odnawialnych i różnią się od środków włączonych dyrektywą (UE) 2023/2413 do dyrektywy (UE) 2018/2001 i wydają się powodować istotne przyspieszenie wydawania zezwoleń na projekty dotyczące energii ze źródeł odnawialnych i powiązane projekty sieciowe lub mają znaczny potencjał w tym zakresie. Wzięto pod uwagę fakt, że dyrektywą (UE) 2023/2413 wprowadzono do dyrektywy (UE) 2018/2001 pewne przepisy mające na celu usprawnienie procedur wydawania zezwoleń mających zastosowanie do projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych, w tym przepisy dotyczące tych samych kwestii, które objęto rozporządzeniem (UE) 2022/2577, lub kwestii do nich podobnych. Wzięto również pod uwagę, że przepisy dotyczące wydawania zezwoleń wprowadzone dyrektywą (UE) 2023/2413, z wyjątkiem przepisów dotyczących obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych na podstawie art. 15c i 16a tej dyrektywy, muszą zostać transponowane do dnia 1 lipca 2024 r., bezpośrednio po zakończeniu okresu obowiązywania rozporządzenia (UE) 2022/2577.

(5)Od czasu wejścia w życie rozporządzenia (UE) 2022/2577 poziom gotowości na rynku energii elektrycznej oraz bezpieczeństwo dostaw energii w Unii wzrosły. Wciąż utrzymują się jednak poważne zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw energii w Unii. Sytuacja na światowym rynku gazu pozostaje bardzo napięta. Ceny gazu są nadal znacznie wyższe niż przed kryzysem, co ma nieunikniony wpływ na siłę nabywczą obywateli Unii i konkurencyjność europejskich przedsiębiorstw. Sytuację tę dodatkowo pogarszają duże wahania rynkowe wynikające m.in. z napiętej sytuacji geopolitycznej. Przypadki znacznej zmienności cen z lata i jesieni 2023 r., kiedy to ceny wzrosły o ponad 50 % w ciągu kilku tygodni w związku z takimi wydarzeniami jak strajk w australijskich instalacjach LNG, kryzys na Bliskim Wschodzie i zakłócenia w funkcjonowaniu gazociągu Balticconnector, pokazują, że rynki są nadal niestabilne i podatne na nawet stosunkowo niewielkie wstrząsy w zakresie popytu i podaży. W takich okolicznościach strach przed niedoborami spowodowanymi nawet odosobnionym zdarzeniem może wywołać negatywne reakcje systemowe w całej UE, które będą miały poważne konsekwencje dla cen energii. Ponadto ze względu na znaczny spadek importu rosyjskiego gazu rurociągowego na przestrzeni ostatniego roku dostępność dostaw gazu do Unii jest znacznie ograniczona w porównaniu z sytuacją sprzed kryzysu. Obecny poziom importu gazu rurociągowego pozwala spodziewać się, że Unia otrzyma około 20 mld m³ rosyjskiego gazu, czyli o około 110 mld m³ mniej niż w 2021 r. W związku z tym nadal istnieje poważne ryzyko wystąpienia niedoborów gazu w Unii.

(6)Sytuacja na światowych rynkach gazu pozostaje bardzo napięta i należy się spodziewać, że jeszcze przez pewien czas taka pozostanie. Jak zauważyła MAE 11 , w 2022 r. i w 2023 r. globalna podaż LNG wzrosła jedynie nieznacznie (odpowiednio o 4 % i 3 %). Mimo że nowe zdolności w zakresie LNG mają stać się dostępne od 2025 r., MAE spodziewa się, że w najbliższej przyszłości równowaga rynkowa pozostanie niepewna 12 .

(7)Na tę bardzo trudną sytuację nakłada się szereg dodatkowych zagrożeń, w tym odbicie popytu na LNG w Azji skutkujące zmniejszeniem dostępności gazu na światowym rynku gazu, mroźna zima, która może doprowadzić do wzrostu zapotrzebowania na gaz nawet o 30 mld m³, ekstremalne zdarzenia pogodowe, które mogą mieć wpływ na magazynowanie energii wodnej i produkcję energii jądrowej ze względu na niski poziom wody, a także wynikający z tego wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną wytwarzaną przy użyciu gazu. Dodatkowe zagrożenia wynikają z dalszych zakłóceń w funkcjonowaniu infrastruktury krytycznej, takich jak akty sabotażu wymierzone w gazociągi Nord Stream z września 2022 r. oraz uszkodzenie gazociągu Balticconnector w październiku 2023 r., pogorszenie sytuacji geopolitycznej, w szczególności w regionach istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa dostaw energii w UE, takich jak Ukraina, Azerbejdżan i Bliski Wschód.

(8)Z uwagi na obecną napiętą równowagę między podażą a popytem, nawet umiarkowane zakłócenie dostaw energii może mieć znaczący wpływ na ceny gazu i energii elektrycznej i spowodować poważne i trwałe szkody dla gospodarki europejskiej, obniżające jej konkurencyjność, i dla obywateli Unii. Obecna sytuacja naraża więc całą Unię na ryzyko niedoboru i wysokich cen energii.

(9)Przyspieszone wdrażanie rozwiązań w zakresie energii odnawialnej odegrało zasadniczą rolę w unijnej strategii przeciwdziałania kryzysowi energetycznemu oraz w zwiększaniu bezpieczeństwa dostaw energii i ochronie konsumentów przed wahaniami cen poprzez zmniejszenie ogólnego zapotrzebowania na gaz w Unii. Międzynarodowa Agencja Energetyczna oszacowała, że bez dodatkowych zainstalowanych zdolności wytwórczych energii ze źródeł odnawialnych średnie hurtowe ceny energii elektrycznej byłyby w 2022 r. o 8 % wyższe na wszystkich rynkach europejskich 13 . W 2022 r. wyższa produkcja energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii zastąpiła ok. 107 TWh produkcji energii elektrycznej z paliw kopalnych – co odpowiada około 10 mld m³ gazu, prowadząc do oszczędności szacowanych na ponad 10 mld EUR.

(10)Choć jak na razie rozporządzenie (UE) 2022/2577 obowiązuje przez ograniczony okres stosowania, w sprawozdaniu Komisji wykazano, że ma ono pozytywny wpływ na przyspieszenie tempa wdrażania rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii w Unii, w szczególności dzięki usprawnieniu procedur mających zastosowanie do konkretnych procedur wydawania zezwoleń oraz dzięki podnoszeniu świadomości politycznej na temat znaczenia przyspieszenia wydawania zezwoleń w odniesieniu do odnawialnych źródeł energii. Choć większość skutków rozporządzenia będzie widoczna dopiero w nadchodzących miesiącach, wstępne dane dostępne za okres po wejściu w życie rozporządzenia wskazują na przyspieszenie produkcji, wdrażania rozwiązań i wydawania zezwoleń w odniesieniu do energii odnawialnej i związanych z nią projektów infrastrukturalnych, przynajmniej w niektórych państwach członkowskich. Według Eurostatu w pierwszej połowie 2023 r. produkcja energii odnawialnej w Unii była rekordowo wysoka, zastępując zużycie jeszcze większej ilości gazu 14 . W sprawozdaniu Komisji podkreślono również pozytywne zmiany w postaci zwiększonego wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej w miesiącach następujących po wejściu w życie rozporządzenia 2022/2577. Według wstępnych danych pochodzących z branży w trzech pierwszych kwartałach 2023 r. w UE zainstalowano więcej zdolności wytwarzania energii słonecznej niż w całym 2022 r. W kilku państwach członkowskich znacznie wzrosła również zdolność wytwarzania energii wiatrowej. Dostępne dane zgromadzone w sprawozdaniu Komisji wskazują również, że od czasu wejścia w życie rozporządzenia kilka państw członkowskich odnotowało dwucyfrowy wzrost liczby zezwoleń wydanych na projekty dotyczące energii ze źródeł odnawialnych. Ponadto co najmniej w jednym państwie członkowskim projekty sieciowe istotne dla zwiększenia penetracji w odniesieniu do odnawialnych źródeł energii i obejmujące łącznie ponad 2 000 km również korzystają z przyspieszonego wydawania zezwoleń.

(11)Mając na uwadze, że zagrożenia dla dostaw i cen energii się utrzymują, w okresie po czerwcu 2024 r. przez pewien czas nadal będzie potrzebne szybsze tempo wdrażania projektów dotyczących energii odnawialnej, aby stopniowo zrezygnować z pozostałego importu gazu z Rosji. Nie ulega wątpliwości, że wyższy udział energii ze źródeł odnawialnych jeszcze bardziej wzmocniłby odporność Unii. Co więcej, im szybciej wdrożymy rozwiązania w zakresie odnawialnych źródeł energii, tym większy będzie pozytywny wpływ na odporność, bezpieczeństwo dostaw energii, ceny energii i niezależność od rosyjskich paliw kopalnych w UE.

(12)Ze względu na pilną i wciąż niestabilną sytuację energetyczną, w obliczu której stoi Unia, konieczne jest przedłużenie obowiązywania przepisów szczegółowych rozporządzenia (UE) 2022/2577, a mianowicie tych, które wykazały największy potencjał natychmiastowego przyspieszenia rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii i które różnią się od środków zawartych w dyrektywie (UE) 2018/2001, zapewniając tym samym, aby przedłużenie obowiązywania rozporządzenia (UE) 2022/2577 nie powielało przepisów tej dyrektywy. Ponadto środkom tym towarzyszą odpowiednie zabezpieczenia w celu zapewnienia ochrony środowiska w postaci szczególnych warunków ich stosowania. Środki te stosuje się równolegle ze wspomnianą dyrektywą, którą one uzupełniają przez ograniczony czas dodatkowymi środkami nadzwyczajnymi. Nieprzedłużenie okresu obowiązywania rozporządzenia stworzyłoby ryzyko spowolnienia tempa wydawania zezwoleń i wdrażania rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii i powiązanej infrastruktury, w szczególności w państwach członkowskich, które korzystały z tego rozporządzenia w szerokim zakresie. Na przykład, jak zgłosiły Niemcy, w przypadku nieprzedłużenia okresu obowiązywania rozporządzenia, w szczególności jego art. 6, instalacja zdolności wytwarzania energii wiatrowej na lądzie o łącznej mocy około 41 GW może zostać opóźniona i trwać około dwa lata dłużej, a w niektórych przypadkach może zostać całkowicie wstrzymana. Czas wydawania zezwoleń w odniesieniu do szeregu planowanych projektów dotyczących dużych sieci przesyłowych o łącznej długości tysięcy kilometrów również by się wydłużył – szacunkowo o jeden rok do trzech lat.

(13)Jednym z tymczasowych środków wprowadzonych rozporządzeniem (UE) 2022/2577, które mają pozytywne skutki i wykazują potencjał znacznego przyszłego przyspieszenia, jest wprowadzenie w art. 3 ust. 1 domniemania wzruszalnego, że projekty dotyczące energii odnawialnej leżą w nadrzędnym interesie publicznym i służą zdrowiu i bezpieczeństwu publicznemu, do celów szczególnych odstępstw przewidzianych w odpowiednich przepisach Unii dotyczących środowiska, z wyjątkiem przypadków, w których istnieją wyraźne dowody na to, że projekty te mają poważne niekorzystne skutki dla środowiska, których nie można złagodzić ani zrekompensować. W art. 16f dyrektywy (UE) 2018/2001 ustanowiono domniemanie wzruszalne, że projekty dotyczące energii odnawialnej leżą w nadrzędnym interesie publicznym i służą zdrowiu i bezpieczeństwu publicznemu, w brzmieniu prawie identycznym jak w art. 3 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2022/2577. W związku z tym nie jest konieczne przedłużenie stosowania tego ust. 1, ponieważ takie domniemanie będzie miało zastosowanie na podstawie art. 16f dyrektywy (UE) 2018/2001.

(14)Art. 3 zawiera jednak również ust. 2, w którym wzywa się do priorytetowego traktowania projektów uznanych za leżące w nadrzędnym interesie publicznym, gdy w danym przypadku wymagane jest wyważenie interesów prawnych, oraz wprowadza dodatkowe wymogi kompensacyjne w odniesieniu do ochrony gatunków. Ustęp ten nie jest zawarty w dyrektywie (UE) 2018/2001. Art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia (UE) 2022/2577 wykazuje potencjał dalszego przyspieszenia projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych, ponieważ zobowiązuje państwa członkowskie do ich promowania poprzez priorytetowe traktowanie, gdy w grę wchodzą różne kolidujące ze sobą interesy w kontekście wykraczającym poza kwestie środowiskowe. W sprawozdaniu Komisji podkreślono wartość tego przepisu, w którym doceniono względne znaczenie wdrażania rozwiązań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych w obecnym trudnym kontekście energetycznym w przypadkach wykraczających poza cele szczegółowe odstępstw przewidzianych w dyrektywach środowiskowych, o których mowa w art. 3 ust. 1. W związku z tym należy przedłużyć jego stosowanie, aby odpowiednio docenić kluczową rolę, jaką elektrownie wytwarzające energię odnawialną odgrywają w walce ze zmianą klimatu i zanieczyszczeniem oraz w obniżaniu cen energii, zmniejszaniu zależności Unii od paliw kopalnych i zapewnianiu bezpieczeństwa dostaw energii w Unii w kontekście wyważania interesów prawnych dokonywanego przez organy wydające zezwolenia lub sądy krajowe.

(15)Jak wskazano w sprawozdaniu Komisji, istnieją wyzwania związane ze stosowaniem innego warunku dotyczącego stosowania szczególnych odstępstw przewidzianych w unijnych przepisach dotyczących ochrony środowiska wymagających braku innych alternatywnych rozwiązań do celów stosowania szczególnych odstępstw. Takie wyzwania ograniczają praktyczną użyteczność domniemania, że projekty dotyczące energii ze źródeł odnawialnych leżą w nadrzędnym interesie publicznym, ponieważ bardzo trudno jest wykazać, że projekt nie mógłby zostać zrealizowany gdzie indziej, jeżeli należy wziąć pod uwagę terytorium całego kraju, a tym bardziej, inne technologie energii odnawialnej. W związku z tym, aby przyspieszyć wdrażanie rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii, należy zezwolić państwom członkowskim na tymczasowe ograniczenie zakresu odpowiednich warunków alternatywnych, które muszą być wzięte pod uwagę. Do celów odpowiedniego unijnego prawa ochrony środowiska, przy przeprowadzaniu niezbędnych indywidualnych ocen w celu ustalenia, czy istnieją zadowalające rozwiązania alternatywne dla konkretnego projektu dotyczącego energii odnawialnej, państwa członkowskie powinny mieć możliwość ograniczenia oceny do tych rozwiązań alternatywnych, które zapewniają osiągnięcie tych samych celów co dany projekt, a mianowicie pod względem zapewnienia tej samej zdolności wytwarzania energii odnawialnej z wykorzystaniem tej samej technologii energii odnawialnej, w tym samym lub podobnym terminie i bez powodowania znacznie wyższych kosztów. Porównując ramy czasowe i koszty zadowalających rozwiązań alternatywnych, państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę potrzebę wdrażania rozwiązań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych w sposób przyspieszony i racjonalny pod względem kosztów, zgodnie z priorytetami określonymi w ich zintegrowanych krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu przedłożonych na podstawie art. 3 i 14 rozporządzenia (UE) 2018/1999 oraz oczekiwanym tempem ich osiągnięcia.

(16)Kolejny przepis, który wykazuje potencjał znacznego przyspieszenia tempa wdrażania rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii, znajduje się w art. 5 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2022/2577, w którym ustanowiono maksymalny termin sześciu miesięcy w przypadku rozbudowy źródła energii istniejących elektrowni wykorzystujących energię odnawialną. Rozbudowa źródła energii istniejących elektrowni wykorzystujących energię odnawialną ma znaczny potencjał w zakresie szybkiego zwiększenia produkcji energii odnawialnej, umożliwiając tym samym zmniejszenie zużycia gazu. Umożliwia ona dalsze wykorzystywanie obiektów o znacznym potencjale w zakresie energii odnawialnej, co zmniejsza potrzebę wyznaczania nowych lokalizacji na potrzeby realizacji projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych. Rozbudowa źródła energii elektrowni wiatrowych za pomocą bardziej wydajnych turbin z reguły pozwala na utrzymanie lub zwiększenie istniejącej mocy przy mniejszej liczbie większych i bardziej wydajnych turbin. Rozbudowa źródła energii elektrowni wiąże się z dodatkowymi korzyściami, takimi jak już istniejące podłączenie do sieci, prawdopodobnie wyższy stopień akceptacji społecznej oraz wiedza na temat oddziaływania na środowisko. 

(17)W ramach przeglądu Komisja stwierdziła, że istnieje możliwość dalszego usprawnienia procedury wydawania zezwoleń na rozbudowę źródła energii w ramach projektów dotyczących energii odnawialnej, w szczególności w państwach członkowskich o większym potencjale rozbudowy elektrowni. Dyrektywa (UE) 2023/2413 wprowadza do dyrektywy (UE) 2018/2001 szereg przepisów w tym zakresie, w tym maksymalne terminy wydawania zezwoleń. W art. 16b dyrektywy (UE) 2018/2001 ustanowiono maksymalny termin jednego roku w przypadku rozbudowy źródła energii w ramach projektów zlokalizowanych poza obszarami przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych, natomiast w art. 16a tej dyrektywy przewidziano termin sześciu miesięcy w przypadku projektów zlokalizowanych na obszarach przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych. Biorąc pod uwagę, że termin wdrożenia wyznaczenia obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych wynosi 27 miesięcy od wejścia w życie dyrektywy (co oznacza, że obszary te musiałyby zostać wyznaczone do dnia 20 lutego 2026 r.), a nawet jeżeli obszary te można wyznaczyć wcześniej, należy przedłużyć stosowanie art. 5 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2022/2577. Przedłużenie to obejmuje ukierunkowaną zmianę dotyczącą zakresu tego przepisu w celu ograniczenia jego stosowania do obszarów określonych na podstawie art. 6 rozporządzenia (UE) 2022/2577. Przedłużenie stosowania art. 5 ust. 1 tego rozporządzenia, wraz ze stosowaniem jego art. 6, zapewniłoby niezwłoczne stosowanie ambitnego terminu wydawania zezwoleń na rozbudowę źródła energii w ramach projektów zlokalizowanych na konkretnych obszarach określonych dobrowolnie przez państwa członkowskie na podstawie tego rozporządzenia, natomiast do pozostałej części terytorium miałyby zastosowanie maksymalne terminy w przypadku rozbudowy źródła energii zawarte w dyrektywie (UE) 2018/2001. Ponadto jest to spójne z rozróżnieniem wprowadzonym dyrektywą (UE) 2023/2413 na obszary przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych i obszary nieposiadające takiego statusu.

(18)Art. 6 rozporządzenia (UE) 2022/2577 pozwala państwom członkowskim, pod określonymi warunkami mającymi na celu zapewnienie ochrony środowiska, na wprowadzanie zwolnień z niektórych obowiązków w zakresie oceny wpływu na środowisko, które zostały określone w unijnych przepisach dotyczących środowiska, w odniesieniu do projektów dotyczących energii odnawialnej oraz magazynowania energii i sieci elektroenergetycznych, które to projekty są niezbędne do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego. Stosowanie tego przepisu przez państwa członkowskie jest fakultatywne i zapewnia im on skuteczne narzędzie służące przyspieszeniu wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej i związanych z nią projektów infrastrukturalnych poprzez zapewnienie odpowiedniej równowagi między potrzebą wdrażania rozwiązań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych w znacznie szybszym tempie a potrzebą zapewnienia ochrony obszarów wrażliwych pod względem środowiskowym. Jak wyjaśniono w sprawozdaniu Komisji, artykuł ten przyniósł wymierne pozytywne rezultaty zarówno pod względem liczby udanych projektów dotyczących energii odnawialnej i sieci, które są realizowane, jak i pod względem potencjału przyspieszenia i skrócenia czasu wydawania zezwoleń w państwach członkowskich, które z niego skorzystały. Zgodnie z ustaleniami zawartymi w sprawozdaniu Komisji opartymi na szacunkach dostarczonych przez państwa członkowskie i zainteresowane strony takie przyspieszenie może wynosić od kilku miesięcy do nawet trzech lat w przypadku projektów morskich.

(19)Z dowodów zgromadzonych w sprawozdaniu Komisji wynika, że przedłużenie okresu obowiązywania art. 6 rozporządzenia (UE) 2022/2577 wydaje się konieczne do zapewnienia natychmiastowego znacznego przyspieszenia realizacji projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych. Taki artykuł może i powinien współistnieć przez ograniczony czas z przepisami zawartymi w dyrektywie 2018/2001 dotyczącymi wyznaczania obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych (art. 15c) oraz obszarów dla infrastruktury sieci i magazynowania niezbędnej do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego (art. 15e).

(20)W art. 15c dyrektywy (UE) 2018/2001 nałożono na państwa członkowskie obowiązek wyznaczenia obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych w odniesieniu do co najmniej jednego rodzaju technologii energii odnawialnej w terminie 27 miesięcy od wejścia w życie dyrektywy (UE) 2023/2413. Nawet jeżeli państwa członkowskie mogą wyznaczać obszary przyspieszonego rozwoju odnawialnych źródeł energii od momentu wejścia w życie dyrektywy (UE) 2023/2413, nie czekając na termin jej transpozycji, oczekuje się, że na wyznaczenie to potrzeba więcej czasu niż na wyznaczenie obszarów, o których mowa w art. 6 rozporządzenia (UE) 2022/2577. Wynika to z faktu, że przepis ten nie wymaga ustanowienia z góry, w ramach planu wyznaczającego obszary przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych, odpowiednich zasad dla tych obszarów w zakresie skutecznych środków łagodzących, jakie należy zastosować przy instalacji elektrowni wytwarzających energię odnawialną i położnych na tym samym obszarze magazynów energii, a także nie wprowadza szczególnych procedur, których należy przestrzegać na tych obszarach. W związku z tym, aby jeszcze bardziej ułatwić realizację projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych w okresie przejściowym, należy przedłużyć stosowanie art. 6, tak aby państwa członkowskie mogły wyznaczać konkretne obszary w sposób usprawniony, bez uszczerbku dla możliwości równoległego wyznaczania obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych na podstawie art. 15c dyrektywy (UE) 2018/2001, aby zapewnić utworzenie takich obszarów w terminie określonym w dyrektywie.

(21)Art. 15e dyrektywy (UE) 2018/2001 zawiera przepis dający państwom członkowskim możliwość wyznaczania obszarów dla infrastruktury sieci i magazynowania niezbędnej do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego pod pewnymi warunkami. Ze względu na fakultatywny charakter art. 6 rozporządzenia (UE) 2022/2577 i art. 15e dyrektywy (UE) 2018/2001 nie istnieje ryzyko sprzeczności prawnej, ponieważ państwa członkowskie mogą zdecydować, który przepis będzie miał zastosowanie, lub nawet stosować oba te przepisy w okresie stosowania tego rozporządzenia, aby równolegle określać różne obszary sieci, zgodnie z odpowiednimi warunkami określonymi w tych aktach prawnych. 

(22)Nadal zastosowanie mają postanowienia Konwencji Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ (EKG ONZ) o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (zwanej dalej „konwencją z Aarhus”) dotyczące dostępu do informacji, udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, w szczególności postanowienia dotyczące obowiązków państw członkowskich w zakresie udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

(23)Zasada solidarności energetycznej jest ogólną zasadą prawa Unii i ma zastosowanie do wszystkich państw członkowskich. Realizując zasadę solidarności energetycznej, proponowane środki umożliwiają transgraniczną dystrybucję efektów szybszego wdrażania projektów dotyczących energii odnawialnej. Środki te mają zastosowanie do instalacji energii odnawialnej we wszystkich państwach członkowskich i obejmują szeroki zakres projektów. Biorąc pod uwagę stopień integracji unijnych rynków energii, każdego rodzaju zwiększenie wdrażania rozwiązań w zakresie energii odnawialnej w jednym państwie członkowskim powinno być korzystne również dla innych państw członkowskich pod względem bezpieczeństwa dostaw energii i niższych cen. Powinno to pomóc w transgranicznym przepływie energii odnawialnej, aby docierała ona do miejsc, w których jest najbardziej potrzebna, oraz sprawić, by produkowana niskim kosztem odnawialna energia elektryczna była eksportowana do państw członkowskich, w których jej produkcja jest droższa. Ponadto nowo zainstalowane moce wytwórcze energii odnawialnej w państwach członkowskich będą miały wpływ na ogólne zmniejszenie zapotrzebowania na gaz w całej Unii.

(24)Art. 122 ust. 1 TFUE przewiduje, że Rada może postanowić, bez uszczerbku dla jakichkolwiek innych procedur przewidzianych w Traktatach, na wniosek Komisji i w duchu solidarności między państwami członkowskimi, o środkach stosownych do sytuacji gospodarczej, w szczególności w przypadku wystąpienia poważnych trudności w zaopatrzeniu w niektóre produkty, zwłaszcza w obszarze energii. W świetle powyższych rozważań obecna nagląca i wciąż niestabilna sytuacja w dziedzinie energii oraz pilna potrzeba natychmiastowego przyspieszenia wdrażania rozwiązań w zakresie odnawialnych źródeł energii jako instrumentu służącego ograniczeniu utrzymującego się ryzyka w zakresie dostaw energii i zmienności cen energii stanowią taką sytuację. Ponadto należy wziąć pod uwagę zbliżający się koniec kadencji Parlamentu Europejskiego, czas potrzebny na przyjęcie przepisów w ramach zwykłej procedury ustawodawczej, a także potrzebę zapewnienia państwom członkowskim i inwestorom przewidywalności i pewności prawa w odniesieniu do ram prawnych. Przedłużenie o jeden rok niektórych przepisów rozporządzenia (UE) 2022/2577 oraz dodanie nowego przepisu jest konieczne, aby zareagować na obecną sytuację, w związku z czym uzasadnione jest, aby podstawą prawną niniejszego rozporządzenia był art. 122 ust. 1 TFUE.

(25)Potrzeba podjęcia działań jest pilna, ponieważ rozporządzenie (UE) 2022/2577 przestanie obowiązywać dnia 30 czerwca 2024 r., a inwestorzy i organy muszą jak najszybciej uzyskać jasność co do ram prawnych mających zastosowanie po tym terminie, aby mogli zabezpieczyć swoje decyzje inwestycyjne i odpowiednio zaplanować swoje projekty. W związku z tym należy przyjąć przedłużenie tego rozporządzenia na kilka miesięcy przed zakończeniem jego stosowania. Ponadto z uwagi na wprowadzenie nowego przepisu niniejsze rozporządzenie powinno wejść w życie w trybie pilnym następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

(26)Stosowanie odpowiednich przepisów powinno zostać tymczasowo przedłużone i wraz z nowym dodanym przepisem powinny one pozostać w mocy do dnia 30 czerwca 2025 r.

(27)Ponieważ cel niniejszego rozporządzenia nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast możliwe jest jego lepsze osiągnięcie na poziomie Unii, może ona podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu.

(28)Należy zatem odpowiednio zmienić rozporządzenie (UE) 2022/2577,

PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

Artykuł 1

Zmiany w rozporządzeniu (UE) 2022/2577

W rozporządzeniu (UE) 2022/2577 wprowadza się następujące zmiany:

art. 1 akapit drugi otrzymuje brzmienie:

„Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do wszystkich procedur wydawania zezwoleń, których data przypada w okresie stosowania niniejszego rozporządzenia oraz pozostaje bez uszczerbku dla przepisów krajowych ustanawiających terminy krótsze niż te przewidziane w art. 5 ust. 1.”;

art. 3 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„2. Państwa członkowskie zapewniają, w odniesieniu do projektów uznanych za leżące w nadrzędnym interesie publicznym, aby w procedurze planowania i wydawania zezwoleń budowa i eksploatacja elektrowni oraz instalacji do produkcji energii wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych oraz rozwój powiązanej z nimi infrastruktury sieciowej były traktowane priorytetowo przy ważeniu interesów prawnych w poszczególnych przypadkach. Do dnia 30 czerwca 2024 r., w odniesieniu do ochrony gatunków, poprzednie zdanie ma zastosowanie tylko wtedy, gdy – i w zakresie, w jakim – zostaną zastosowane odpowiednie środki ochrony gatunków przyczyniające się do zachowania lub odtworzenia populacji gatunków we właściwym stanie ochrony oraz gdy na ten cel zostaną udostępnione wystarczające środki finansowe i obszary.”;

dodaje się artykuł w brzmieniu:

„Artykuł 3a

Brak rozwiązań alternatywnych lub zadowalających

Przy ocenie, czy nie istnieją zadowalające rozwiązania alternatywne dla projektu dotyczącego obiektu lub instalacji do produkcji energii ze źródeł odnawialnych do celów art. 6 ust. 4 i art. 16 ust. 1 dyrektywy Rady 92/43/EWG, art. 4 ust. 7 dyrektywy 2000/60/WE i art. 9 ust. 1 dyrektywy 2009/147/WE, warunek ten można uznać za spełniony, jeżeli nie istnieją zadowalające rozwiązania alternatywne, które są w stanie zapewnić osiągnięcie tego samego celu co dany projekt, w szczególności pod względem rozwoju tej samej zdolności wytwarzania energii odnawialnej za pomocą tej samej technologii energetycznej w tym samym lub podobnym terminie i bez powodowania znacznie wyższych kosztów.”;

art. 5 ust. 1 otrzymuje brzmienie:

„1. Procedura wydawania zezwoleń na rozbudowę projektów dotyczących energii odnawialnej znajdujących się na wyznaczonym obszarze, o którym mowa w art. 6, w tym zezwoleń związanych z modernizacją aktywów niezbędnych do ich podłączenia do sieci, w przypadku gdy rozbudowa skutkuje zwiększeniem mocy, nie może przekraczać sześciu miesięcy, łącznie z ocenami oddziaływania na środowisko, jeżeli wymagają tego odpowiednie przepisy.”;

w art. 8 tytuł i formuła wprowadzająca otrzymują brzmienie:

„Harmonogram procedur wydawania zezwoleń na rozbudowę elektrowni wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych na wyznaczonych obszarach na podstawie art. 6

Przy stosowaniu terminów, o których mowa w art. 5 ust. 1, nie uwzględnia się następującego czasu, chyba że czas ten zbiega się z innymi etapami administracyjnymi procedury wydawania zezwoleń:”;

w art. 10 dodaje się akapit trzeci w brzmieniu:

„Art. 1, art. 2 pkt 1, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1, art. 6 i art. 8 stosuje się jednak do dnia 30 czerwca 2025 r.”.

Artykuł 2

Wejście w życie i rozpoczęcie stosowania

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 1 lipca 2024 r. Art. 1 ust. 3 stosuje się jednak od dnia jego wejścia w życie.

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

Sporządzono w Brukseli dnia r.

(1)

   MAE: Medium-Term Gas Report 2023 [Sprawozdanie średniookresowe dotyczące gazu, 2023 r.].

(2)

   MAE: World Energy Outlook 2023 [Światowa prognoza energetyczna, 2023 r.].

(3)

   MAE zauważyła, że „oczekuje się, iż globalne zapotrzebowanie na gaz powróci do sytuacji umiarkowanego wzrostu w 2024 r., głównie za sprawą regionu Azji i Pacyfiku oraz Bliskiego Wschodu” oraz że przewiduje się, iż popyt w regionie Azji i Pacyfiku wzrośnie „o 20 % do 2026 r. w porównaniu z rokiem 2022”, zob. Sprawozdanie średniookresowe dotyczące gazu, 2023 r.

(4)

   Krajowe niedobory energii wodnej i jądrowej spowodowane warunkami klimatycznymi i innymi czynnikami dyspozycyjności pogłębiły presję na rynku gazu, napędzając dalszy wzrost cen latem 2022 r. Deficyt produkcji w zakresie wytwarzania energii wodnej i jądrowej w 2022 r. wyniósł odpowiednio około 60 TWh i 120 TWh w porównaniu z 2021 r.

(5)

   https://www.huoltovarmuuskeskus.fi/en/a/nesa-raising-its-risk-assessment-concerning-the-security-of-gas-supply

(6)

   Według MAE zapotrzebowanie na gaz w Europie wzrośnie w 2024 r. o 2 %. Zob. Medium-Term Gas Report 2023 [Sprawozdanie średniookresowe dotyczące gazu, 2023 r.].

(7)

   https://iea.blob.core.windows.net/assets/f45a2340-8479-4585-b26e-ec5e9b14feca/GlobalGasSecurityReview2023IncludingtheGasMarketReportQ32023.pdf. Na początku listopada 2023 r. unijne stany magazynowe gazu ziemnego osiągnęły rekordowo wysoki poziom powyżej 99 % pojemności.

(8)     How much money are European consumers saving thanks to renewables? – Renewable Energy Market Update - June 2023 – Analysis - IEA [Ile pieniędzy europejscy konsumenci oszczędzają dzięki energii ze źródeł odnawialnych? – Raport na temat rynku energii odnawialnej z czerwca 2023 r. – Analiza MAE].

(9)     https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/product/view/nrg_cb_pem .

(10)    COM(2023) 764 final.

(11)

   MAE: Medium-Term Gas Report 2023 [Sprawozdanie średniookresowe dotyczące gazu, 2023 r.].

(12)

   MAE: World Energy Outlook 2023 [Światowa prognoza energetyczna, 2023 r.].

(13)     How much money are European consumers saving thanks to renewables? – Renewable Energy Market Update - June 2023 – Analysis - IEA [Ile pieniędzy europejscy konsumenci oszczędzają dzięki energii ze źródeł odnawialnych? – Raport na temat rynku energii odnawialnej z czerwca 2023 r. – Analiza MAE].

(14)     https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/product/view/nrg_cb_pem .