KOMISJA EUROPEJSKA

Strasburg, dnia 18.1.2022

COM(2022) 16 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

w sprawie Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych

{SWD(2022) 6 final}

1Szkoły wyższe – wyróżniająca cecha naszego europejskiego stylu życia

Obecnie nasze społeczeństwo bardziej niż kiedykolwiek potrzebuje szkół wyższych 1 . W szybko zmieniającym się świecie Europa stoi przed poważnymi wyzwaniami – zmianą klimatu, utratą różnorodności biologicznej, transformacją cyfrową i starzeniem się społeczeństwa – w czasach, gdy dotyka jej największy od stulecia globalny kryzys zdrowotny i jego skutki gospodarcze. Od naszej reakcji będą zależały pozycja Europy na świecie oraz dobrostan i dobrobyt przyszłych pokoleń. Sektor szkolnictwa wyższego ma do odegrania zasadniczą rolę w odbudowie Europy po pandemii oraz w kształtowaniu zrównoważonych i odpornych społeczeństw i gospodarek. Szkoły wyższe najwyższej jakości sprzyjające włączeniu społecznemu są warunkiem i fundamentem otwartych, demokratycznych, sprawiedliwych i zrównoważonych społeczeństw, a także trwałego wzrostu gospodarczego, przedsiębiorczości i zatrudnienia.

Europa może opierać się na zróżnicowanym i kwitnącym sektorze szkolnictwa wyższego, głęboko zakorzenionym w kulturze europejskiej. W Europie znajduje się blisko 5 000 instytucji szkolnictwa wyższego 2 , a mieszka w niej 17,5 mln studentów szkół wyższych, 1,35 mln osób prowadzących zajęcia w tych szkołach 3 oraz 1,17 mln naukowców 4 . Niezależnie od tego, czy chodzi o uczelnie badawcze, instytuty technologiczne, szkoły artystyczne czy wyższe instytucje kształcenia i szkolenia zawodowego, różne rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego są cechami wyróżniającymi naszego europejskiego stylu życia. Ta różnorodność stanowi atut, ponieważ umożliwia wybór, kreatywność i synergię dzięki mobilności i współpracy. Obecnie Europa świętuje 35-lecie – symbolicznego już – programu Erasmus+, który umożliwił ponad 10 mln młodych osób uczących się zdobycie doświadczeń zmieniających życie. 

Szkoły wyższe zajmują wyjątkową pozycję na styku edukacji, badań naukowych i innowacji, służąc społeczeństwu i gospodarce: odgrywają kluczową rolę w tworzeniu europejskiego obszaru edukacji i europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) w synergii z europejskim obszarem szkolnictwa wyższego. Dzięki silnym partnerstwom w UE i na całym świecie oraz wykorzystywaniu skumulowanych atutów systemów edukacji i sieci badawczych są one kluczowymi podmiotami propagującymi model europejski zgodnie z interesami i wartościami UE: praworządnością, prawami człowieka oraz normami i standardami międzynarodowymi.

Europa potrzebuje kwitnących szkół wyższych, by przyczynić się do realizacji programu politycznego Unii Europejskiej, ponieważ w zakres ich działalności wchodzi wiele różnych podjętych ostatnio kluczowych inicjatyw na rzecz odbudowy i zwiększania odporności. Unia Europejska i państwa członkowskie mają wspólny interes we wspieraniu sektora szkolnictwa wyższego, łącząc siły w celu urzeczywistnienia wspólnej wizji sektora szkolnictwa wyższego z wykorzystaniem bogactwa jego różnorodności.

Muszą przy tym uwzględniać zmieniającą się sytuację w UE, która ma bezpośredni wpływ na sektor szkolnictwa wyższego. Brak odpowiednich działań może negatywnie odbić się na wynikach szkół wyższych. Szkoły wyższe podjęły refleksję i rozpoczęły proces odnowy w odniesieniu do swojego funkcjonowania. UE i państwa członkowskie powinny wspierać je w tym przedsięwzięciu.

Szkoły wyższe mogą lepiej mierzyć się z poważnymi wyzwaniami społecznymi przez skuteczniejsze angażowanie się we współpracę transnarodową. 92 % szkół wyższych za kluczową kwestię uznało usunięcie przeszkód prawnych i administracyjnych dla międzynarodowych strategicznych partnerstw instytucjonalnych 5 . W badaniu Eurobarometr 93 % respondentów odpowiedziało, że przydatne byłoby ustanowienie unijnych dyplomów oferowanych przez sieci europejskich szkół wyższych, zapewniających studentom możliwość uczenia się w różnych państwach UE oraz elastyczny wybór kursów lub modułów 6 . 

Finansowanie szkół wyższych często jest niewystarczające do tego, by mogły one pełnić swoją przybierającą na znaczeniu rolę w społeczeństwie. Sprawozdanie z monitorowania finansowania publicznego 7 wykazało, że w ponad połowie zbadanych systemów szkolnictwa wyższego inwestycje w tym sektorze albo maleją pomimo rosnącej liczby studentów, albo nie rosną w tym samym tempie. Pandemia COVID-19 doprowadziła do pojawienia się dodatkowych potrzeb inwestycyjnych (np. w zakresie narzędzi cyfrowych i infrastruktury cyfrowej) oraz utraty dochodów.

Ponieważ potrzeby w zakresie umiejętności szybko się zmieniają, sektor szkolnictwa wyższego musi być elastyczny. Transformacja ekologiczna i cyfrowa wymaga edukacji, badań naukowych i innowacji wytrzymujących próbę czasu i realizowanych w ścisłej współpracy z powiązanymi gałęziami przemysłu i zainteresowanymi stronami; należy przezwyciężyć znaczne różnice w zakresie umiejętności cyfrowych w UE. Należy wyposażyć studentów i pracowników uczelni w całej UE w umiejętności ekologiczne i cyfrowe przydatne w przyszłości i wykorzystać potencjał innowacyjny i technologiczny szkół wyższych w celu zaradzenia powiązanym wyzwaniom społecznym. Jako cele europejskie przyjęto, że do 2030 r. co najmniej 45 % osób w wieku 25–34 lat uzyska wykształcenie wyższe 8 , a co najmniej 60 % osób dorosłych skorzysta z możliwości uczenia się (w ciągu poprzedzających 12 miesięcy) 9 . W cyfrowej dekadzie 10 określono ambitne cele zakładające, że do 2030 r. 80 % osób będzie miało przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe, a w dziedzinie ICT zatrudnionych będzie 20 mln specjalistów.

Kwestie różnorodności, inkluzywności i równości płci w sektorze szkolnictwa wyższego stały się ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Studenci, kadra akademicka, pracownicy administracyjni i naukowcy ze środowisk defaworyzowanych są nadal niedostatecznie reprezentowani w szkolnictwie wyższym 11 . W niektórych dziedzinach studiów i badań naukowych oraz na stanowiskach decyzyjnych w szkołach wyższych utrzymują się nadal różnice w traktowaniu kobiet i mężczyzn. Równowaga płci wyraźnie maleje wraz ze starszeństwem służbowym na stanowiskach kierowniczych w instytucjach szkolnictwa wyższego – kobiety zajmują nieco poniżej 24 % tych stanowisk w UE-27 12 .

Obawy o podstawowe wartości akademickie i demokratyczne. Szkoły wyższe wyraziły głębokie zaniepokojenie zagrożeniami dla wolności nauki i autonomii uczelni 13 . W krajach sąsiadujących z Europą rośnie liczba badaczy i naukowców znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. Niepokój budzi również ingerencja zagraniczna w instytucje szkolnictwa wyższego. 

Szkoły wyższe muszą pozostać konkurencyjne na arenie światowej. Maleje względne znaczenie Europy w skali globalnej, jeśli chodzi o szkoły wyższe prowadzące intensywną działalność badawczą. Istnieje niewykorzystany potencjał w zakresie łączenia starań państw członkowskich na arenie globalnej. Europa mogłaby jeszcze lepiej stymulować mobilność oraz przyciągać i zatrzymywać utalentowanych studentów, pracowników akademickich i naukowców, aby zmaksymalizować swój globalny wpływ na wartości, edukację, badania naukowe, przemysł i skutki społeczne.

Niniejsza Europejska strategia na rzecz szkół wyższych, wraz z wnioskiem dotyczącym zalecenia Rady w sprawie budowania mostów na rzecz skutecznej europejskiej współpracy w szkolnictwie wyższym, jest częścią pakietu dotyczącego szkolnictwa wyższego. Obie te inicjatywy mają na celu uwolnienie pełnego potencjału sektora szkolnictwa wyższego jako promotora umiejętności i wiedzy oraz siły napędowej innowacji i zaradzania wyzwaniom społecznym. Strategia ta opiera się na osiągnięciach wypracowanych przez ponad 20 lat procesu bolońskiego i przedstawia wizję europejskiej współpracy w szkolnictwie wyższym, która ma charakter transformacyjny z korzyścią dla UE i nie tylko. Wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady stanowi pierwszy krok w kierunku ułatwienia pogłębionej współpracy transnarodowej szkół wyższych, z korzyścią dla ich samych i dla poczucia wspólnej przynależności do Europy.

2Cele Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych

Celem Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych jest wspieranie uczelni oraz umożliwianie im dostosowywania się do zmieniających się warunków, rozwijania się i wspomagania odporności i odbudowy Europy. Jest ona apelem o połączenie sił skierowanym do państw członkowskich i instytucji szkolnictwa wyższego w całej Europie. Służy przejściu na nowy poziom intensywności i nowy zakres współpracy transnarodowej oraz rozwinięciu prawdziwie europejskiego wymiaru sektora szkolnictwa wyższego z uwzględnieniem wspólnych wartości. W strategii tej uznano doskonałość i włączenie społeczne za wyróżniające cechy europejskiego szkolnictwa wyższego, charakteryzujące nasz europejski styl życia. Sprawiają one, że sektor szkolnictwa wyższego w Europie różni się od analogicznych sektorów z innych części świata.

Strategia ta opiera się również na pierwszych doświadczeniach zdobytych w ramach inicjatywy dotyczącej europejskich szkół wyższych 14 . Inicjatywa ta stanowi znakomity przykład intensywnej instytucjonalnej współpracy transnarodowej opartej na wspólnych długoterminowych wizjach szkół wyższych. Katalizatorem dla wprowadzania nowych instrumentów i ram prawnych jest 41 sojuszy europejskich szkół wyższych 15 . Mogą one stanowić inspirację dla szerszej społeczności sektora szkolnictwa wyższego w całej Europie.

Komisja proponuje, by do połowy 2024 r. skoncentrować się na osiągnięciu czterech wspólnych celów kluczowych, którymi są:

-wzmocnienie europejskiego wymiaru szkolnictwa wyższego i badań naukowych:

Wdrożenie zestawu inicjatyw przewodnich, które będą dla współpracy transnarodowej tym, czym program Erasmus+ był dotychczas dla mobilności studentów, a program „Horyzont Europa” – dla doskonałych badań naukowych: widoczną oznaką wyraźnie europejskiego podejścia. Ze względu na coraz większe znaczenie szkół wyższych dla odporności Europy potrzebują one odpowiedniego wsparcia finansowego.

-wspieranie szkół wyższych jako wyznaczających kierunek dla naszego europejskiego stylu życia:

Szkolnictwo wyższe i badania naukowe w Europie wspierają nasz europejski styl życia poprzez ukierunkowanie na trzy aspekty: 1) jakość i przydatność pod względem umiejętności nieulegających dezaktualizacji, 2) różnorodność i włączenie społeczne, 3) praktyki demokratyczne, prawa podstawowe i wartości akademickie oraz wolność badań naukowych. Należy promować elastyczne i atrakcyjne ścieżki kariery akademickiej, doceniając działania w zakresie nauczania, badań naukowych, przedsiębiorczości, zarządzania i przywództwa.

- wzmocnienie pozycji szkół wyższych jako podmiotów zaangażowanych w zmiany w ramach dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej:

Wspieranie pełnego zaangażowania szkół wyższych w dokonywanie transformacji ekologicznej i cyfrowej. UE zrealizuje swoje ambicje dotyczące wyposażenia większej liczby osób młodych i osób uczących się przez całe życie w umiejętności cyfrowe i umiejętności na rzecz transformacji ekologicznej lub opracowania ekologicznych rozwiązań dzięki innowacjom technologicznym i społecznym tylko wtedy, gdy poważnie zaangażuje się w to sektor szkolnictwa wyższego.

-wzmocnienie roli szkół wyższych jako czynników decydujących o globalnej roli i przywództwie UE:

Wspieranie szkół wyższych w dążeniu do większej otwartości i podnoszeniu ich konkurencyjności na arenie światowej oraz w przyczynianiu się do wzmacniania systemów szkolnictwa wyższego w krajach partnerskich, zgodnie z wartościami europejskimi, poprzez pogłębioną współpracę międzynarodową w Europie i poza jej granicami. To z kolei pomoże zwiększyć atrakcyjność Europy nie tylko jako miejsca studiów, lecz także jako interesującego światowego partnera we współpracy w dziedzinie edukacji, badań naukowych i innowacji.

Aby Europejska strategia na rzecz szkół wyższych powiodła się, wymaga ona dostosowania priorytetów polityki i inwestycji na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i instytucjonalnym. Realizacja tej strategii będzie wymagała pogłębionej współpracy z państwami członkowskimi, szkołami wyższymi i innymi zainteresowanymi stronami oraz między tymi podmiotami. Wspólnie możemy wykorzystać silną i wyjątkową podstawę sektora szkolnictwa wyższego Europy i zbliżyć do siebie jego zadania – edukację, badania naukowe i innowacje w służbie społeczeństwu.

3Nowe ramy zacieśniania współpracy europejskiej

3.1Cztery inicjatywy przewodnie mające na celu wzmocnienie europejskiego wymiaru szkolnictwa wyższego i badań naukowych

Zarówno w  komunikacie w sprawie utworzenia europejskiego obszaru edukacji do 2025 r. 16 , jak i w  komunikacie „Nowa europejska przestrzeń badawcza na rzecz badań naukowych i innowacji” 17 podkreśla się, że musimy ułatwiać i wzmacniać współpracę transnarodową między szkołami wyższymi, aby zwiększyć ich zdolności do wyposażania osób młodych, osób uczących się przez całe życie i naukowców w odpowiednie kompetencje i umiejętności. Będzie to również obejmowało uwzględnianie kultury doskonałości w edukacji i nauce oraz tworzenie wartości wśród instytucji szkolnictwa wyższego, co zwiększy ich atrakcyjność i globalną konkurencyjność. Europa może wspierać te starania poprzez podejście stopniowe, obejmujące zestaw czterech inicjatyw przewodnich, które razem pozwolą wykorzystać siłę szkół wyższych w całej Europie i jeszcze bardziej uwypuklić aspekty zarówno włączenia społecznego, jak i doskonałości we wszystkich ich działaniach.

Inicjatywa dotycząca europejskich szkół wyższych w ramach Erasmus+, w połączeniu z programem „Horyzont Europa”, programem „Cyfrowa Europa” oraz innymi instrumentami unijnymi i krajowymi, posłuży wsparciu ambitnych transnarodowych sojuszy instytucji szkolnictwa wyższego, aby rozwijać i udostępniać wspólną długoterminową, zrównoważoną i ustrukturyzowaną współpracę systemową w dziedzinie edukacji, badań naukowych i innowacji, tworząc europejskie kampusy międzyuniwersyteckie, w których studenci, pracownicy i naukowcy ze wszystkich regionów Europy mogą korzystać z niezakłóconej mobilności i wspólnie tworzyć nową wiedzę ponad granicami państw i dyscyplin.

Status prawny sojuszy instytucji szkolnictwa wyższego – inicjatywy dotyczącej europejskich szkół wyższych i innych rodzajów sojuszy – umożliwiłby im połączenie ich mocnych stron, podejmowanie wspólnych decyzji strategicznych, wspólne działanie w oparciu o osobowość prawną oraz ułatwił łączenie zasobów, działań i danych. Taki status usprawniłby pogłębioną, długoterminową i elastyczną współpracę transnarodową, umożliwiając dzielenie się zdolnościami, wymianę personelu i realizację wspólnych programów, w celu przyznawania na szczeblu sojuszu wspólnych dyplomów, w tym wspólnego europejskiego dyplomu.

Wspólny europejski dyplom, który byłby wydawany na szczeblu krajowym, potwierdzałby efekty uczenia się uzyskane w ramach współpracy transnarodowej między szeregiem instytucji, na przykład w sojuszach europejskich szkół wyższych, oraz oparte na wspólnym zestawie kryteriów. Europejski dyplom powinien cechować się łatwością wydawania, przechowywania, udostępniania, weryfikacji i uwierzytelniania oraz powinien być uznawany w całej UE. W pierwszej kolejności Komisja będzie dążyć do opracowania europejskich kryteriów przyznawania znaku „Europejski Dyplom”. Taki znak byłby wydawany jako świadectwo uzupełniające towarzyszące dyplomowi otrzymywanemu przez absolwentów wspólnych programów realizowanych w kontekście współpracy transnarodowej między szeregiem instytucji szkolnictwa wyższego.

Upowszechnienie inicjatywy dotyczącej europejskiej legitymacji studenckiej wśród wszystkich mobilnych studentów we wszystkich szkołach wyższych w Europie ułatwi im dostęp do mobilności transnarodowej na wszystkich poziomach. Dzięki temu zarządzanie mobilnością stanie się łatwiejsze, efektywniejsze i bardziej ekologiczne. Zapewnienie możliwości jednoznacznej identyfikacji każdego europejskiego studenta ponad granicami i za pomocą narzędzi cyfrowych ułatwi wprowadzenie europejskich legitymacji studenckich w całej Europie i umożliwi pełną cyfryzację zarządzania mobilnością studentów uczestniczących w Erasmus+ od momentu złożenia wniosku do wydania dokumentów potwierdzających odbycie studiów 18 .

Te cztery inicjatywy przewodnie będą działać w synergii i przyczynią się do stworzenia ram europejskiej współpracy w sektorze szkolnictwa wyższego. Wniosą wkład w kształtowanie prawdziwej tożsamości europejskiej, wyniesienia współpracy transnarodowej na wyższy poziom i wspierania silnego poczucia przynależności do Europy.

Ze względu na autonomię szkół wyższych, oraz fakt, że przepisy krajowe leżą w gestii państw członkowskich, stałym wyzwaniem jest zapewnienie pełnej przejrzystości programów nauczania i kwalifikacji oraz dopilnowanie, aby różnice nie stanowiły przeszkody dla swobodnego przepływu studentów, kadry akademickiej i naukowców. Zapewnienie jakości jest podstawą wzajemnego zaufania, które umożliwia pogłębioną współpracę i niezakłóconą mobilność. Dlatego też proponuje się dalsze rozwijanie europejskiego systemu zapewniania i uznawania jakości, który umożliwi zapewnianie jakości kwalifikacji oraz ich automatyczną cyfryzację i uznawanie w całej Europie, co pozwoli wyeliminować biurokrację, która utrudnia mobilność, dostęp do dalszego uczenia się i szkolenia lub wejście na rynek pracy. W synergii z programem polityki w zakresie europejskiej przestrzeni badawczej europejska inicjatywa na rzecz doskonałości przyczyni się do podniesienia poziomu doskonałości w nauce i w waloryzacji wiedzy szkół wyższych w Europie oraz zwiększy globalną konkurencyjność europejskich szkół wyższych w kluczowych obszarach takich jak transformacja ekologiczna i cyfrowa.

3.2Odpowiednie wsparcie finansowe szkolnictwa wyższego i badań naukowych

Osiągnięcie włączenia społecznego i doskonałości wymaga odpowiedniego finansowania szkół wyższych na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i europejskim. Obecnie państwa członkowskie przeznaczają średnio 0,8 % swojego PKB na szkolnictwo wyższe, przy czym w poszczególnych państwach odsetek ten wynosi 0,3–1,7 % 21 . Średnie nakłady publiczne na działalność badawczą i rozwojową w instytucjach szkolnictwa wyższego w Europie wynoszą 0,48 % PKB 22 . Sektor szkolnictwa wyższego w UE wykazuje oznaki znacznego niedofinansowania, zwłaszcza biorąc pod uwagę wzrost liczby studentów i coraz większe znaczenie szkół wyższych.

Europejskie finansowanie jest ważne dla szkół wyższych jako uzupełnienie finansowania krajowego stanowiące źródło dochodów, ale także jako platforma europejskiej i międzynarodowej współpracy akademickiej. Dzięki nowym wieloletnim ramom finansowym na wsparcie szkół wyższych na szczeblu UE przeznaczona zostanie znaczna kwota, szacowana na 80 mld EUR 23 w okresie programowania 2021–2027. Sektor szkolnictwa wyższego będzie zatem korzystał z bezprecedensowego poziomu finansowania unijnego z różnych źródeł, w tym z programów Erasmus+, „Horyzont Europa”, „Cyfrowa Europa”, Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, funduszy podlegających zarządzaniu dzielonemu 24 lub InvestEU. Każde z tych źródeł finansowania stanowi samo w sobie narzędzie finansowe o określonym celu i działaniu.

Chociaż fundusze i programy UE są istotne, nie mogą zastępować wystarczającego krajowego finansowania publicznego oraz innych inwestycji publicznych i prywatnych, lecz muszą stanowić ich uzupełnienie. Kluczowe jest, aby państwa członkowskie i podmioty sektora szkolnictwa wyższego skutecznie wykorzystywały narzędzia UE i badały synergie z finansowaniem krajowym, regionalnym i lokalnym w celu ukierunkowania starań unijnych i krajowych na realizację wspólnej wizji określonej w niniejszej Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych.

4Kierunek dla naszego europejskiego stylu życia

4.1Poprawa jakości i przydatności w celu zapewniania umiejętności nieulegających dezaktualizacji

Konieczne jest zajęcie się karierami akademickimi w sposób systemowy i kompleksowy, w odpowiedzi na apel Rady o promowanie elastycznych i atrakcyjnych struktur kariery oraz poprawę warunków pracy. W ocenie kariery zawodowej należy uwzględniać różnorodność działań kadry akademickiej, takich jak: nauczanie, badania naukowe, przedsiębiorczość, zarządzanie lub przywództwo. Zalecenie Rady w sprawie Paktu na rzecz Badań Naukowych i Innowacji w Europie ma na celu zwiększenie atrakcyjności karier naukowych i zapewnienie lepszego dostępu do doskonałej bazy naukowej.

Szkoły wyższe mają do odegrania kluczową rolę w zapobieganiu niedopasowaniu umiejętności i wąskim gardłom, które mogą utrudniać odbudowę Europy, a także w umożliwianiu rozwoju osobom uczącym się, by potrafiły myśleć kreatywnie i krytycznie oraz rozwiązywać problemy, jak również być aktywnymi i odpowiedzialnymi obywatelami przygotowanymi do uczenia się przez całe życie. W 2021 r. Komisja przedstawiła wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie europejskiego podejścia do mikropoświadczeń na potrzeby uczenia się przez całe życie i zdolności do zatrudnienia. Szybkie podjęcie działań następczych przez Radę pomoże zmobilizować szkolnictwo wyższe do wspierania uczenia się przez całe życie oraz przyczyni się do zmiany i podnoszenia kwalifikacji zawodowych w celu zaspokajania nowych i powstających potrzeb w społeczeństwie i na rynku pracy.

Doskonałe środowiska edukacyjne, badawcze i innowacyjne umożliwiają rozwijanie umiejętności na wysokim poziomie, tworzenie przełomowej wiedzy i przekładanie jej na zastosowania praktyczne. Współpraca między szkołami wyższymi oraz z ekosystemami przemysłowymi przynosi w tym względzie obopólne korzyści, a sektor szkolnictwa wyższego wspiera rozwój umiejętności na potrzeby przemysłu i sektora przedsiębiorstw, a nie tylko w celach rozwoju osobistego. Osoby uczące się powinny mieć więcej możliwości korzystania ze staży i więcej kontaktu z przedsiębiorstwami typu start-up oraz angażować się w zmiany w swojej społeczności, aby pozytywnie wpływać na otaczające je społeczeństwo. Kształcenie i szkolenie w zakresie przedsiębiorczości, polegające na poszerzaniu wiedzy i umiejętności w dziedzinie biznesu, są niezbędne, w szczególności w przypadku MŚP. Należy w tym względzie wspierać większą synergię między sojuszami europejskich szkół wyższych a centrami doskonałości zawodowej.

Aby rozwinąć szkolnictwo wyższe charakteryzujące się doskonałością i przydatnością, należy również zapewnić wsparcie stymulujące innowacje pedagogiczne, skupione na osobach uczących się oraz obejmujące różnorodne przestrzenie uczenia się i elastyczne, interdyscyplinarne ścieżki. Należy propagować tworzenie „żywych laboratoriów” 26 jako dobry przykład tego, jak można szkolić studentów, by zajmowali się wyzwaniami w sposób całościowy i interdyscyplinarny, oraz jak wspierać rozwijanie u studentów umiejętności krytycznego myślenia i rozwiązywania problemów, a także umiejętności kreatywne i w zakresie przedsiębiorczości.

4.2Wspieranie różnorodności, inkluzywności i równości płci

Jak stanowi pierwsza zasada Europejskiego filaru praw socjalnych, „[k]ażda osoba ma prawo do edukacji włączającej, charakteryzującej się dobrą jakością, szkoleń i uczenia się przez całe życie”. W porównaniu z resztą świata Europa ma bardzo łatwo dostępne szkolnictwo wyższe. Grupy defaworyzowane lub dyskryminowane (mniejszości etniczne, osoby ze środowisk migracyjnych, osoby z niepełnosprawnościami, osoby z ubogich rodzin, dzieci rodziców o niskich kwalifikacjach) są jednak nadal niedostatecznie reprezentowane wśród studentów, kadry akademickiej i naukowców. Pomimo coraz większego dostępu do wyższego wykształcenia systemy szkolnictwa wyższego pozostają silnie rozwarstwione. Studenci w pierwszym pokoleniu i studenci wywodzący się ze środowisk imigrantów lub mniejszości mają mniejsze szanse na uzyskanie wyższego wykształcenia w UE.

W szkolnictwie wyższym utrzymuje się zróżnicowanie sytuacji kobiet i mężczyzn. Podczas gdy w przypadku studiów licencjackich i magisterskich liczba kobiet wśród studentów i absolwentów przewyższa liczbę mężczyzn, a na poziomie studiów doktoranckich panuje niemal równowaga płci, istnieją znaczne różnice między płciami w poszczególnych dziedzinach nauki – na kierunkach STEM kobiety nadal stanowią nieco mniej niż jedną trzecią studentów studiów licencjackich i magisterskich oraz 37 % doktorantów. Pomimo pewnych postępów poczynionych w ostatnich latach odsetek kobiet na stanowisku profesora w pełnym wymiarze czasu pracy lub stanowiskach równorzędnych utrzymuje się w UE na niskim poziomie – 26 %.

Potrzebne są dalsze zmiany instytucjonalne, aby szkoły wyższe były miejscem, w którym panują naprawdę równe szanse.

4.3Propagowanie i ochrona europejskich wartości demokratycznych

Szkoły wyższe muszą być miejscami, w których panuje wolność: słowa, myśli, uczenia się, badań naukowych i ogólnie wolność nauki. Wolność nauki nie może być oderwana od autonomii instytucjonalnej ani od udziału studentów i kadry w zarządzaniu szkolnictwem wyższym.

Zapewnienie wolności nauki w instytucjach szkolnictwa wyższego jest centralnym elementem wszystkich polityk szkolnictwa wyższego opracowywanych na szczeblu UE, jak również w ramach procesu bolońskiego. Jest to podstawowy warunek wstępny utworzenia europejskiego obszaru edukacji i europejskiej przestrzeni badawczej. Podstawowe wartości akademickie nie mogą być uważane za rzecz oczywistą. W ostatnich latach można było dostrzec, że są one zagrożone na różne sposoby i w różnych miejscach, nawet w UE. Autonomia instytucji szkolnictwa wyższego w Europie jest nierównomierna 35 . Wzywa się Unię i jej państwa członkowskie do aktywnej ochrony, wspierania i obrony tych wartości przy użyciu prowadzonej przez nie polityki i możliwości finansowania, a także do ochrony organizacji prowadzących badania naukowe przed ingerencją zagraniczną.

Szkoły wyższe mają kluczowe znaczenie dla propagowania aktywnego obywatelstwa, tolerancji, równości i różnorodności, otwartości i krytycznego myślenia na potrzeby większej spójności społecznej i zaufania społecznego, a tym samym dla ochrony demokracji europejskich. Mają one do odegrania aktywną rolę w takim przygotowaniu absolwentów, by stali się dobrze poinformowanymi obywatelami Unii. Dzięki nauczaniu i działaniom podnoszącym świadomość szkoły wyższe przyczyniają się do ugruntowania wartości europejskich w społeczeństwie, a przez zapewnienie rzetelności naukowej pomagają zwiększać zaufanie do nauki.

5Podmioty zaangażowane w zmiany w ramach dwojakiej transformacji – ekologicznej i cyfrowej

5.1Rozwijanie umiejętności, kompetencji i innowacji technologicznych na potrzeby transformacji ekologicznej

Szkoły wyższe są kluczowymi podmiotami działającymi na rzecz transformacji ekologicznej i kształtowania bardziej zrównoważonego świata. Odgrywają one ważną rolę w prowadzeniu badań naukowych mających na celu znalezienie – we współpracy z przemysłem i społeczeństwem – rozwiązań problemów w dziedzinie środowiska i klimatu, aby osiągnąć neutralność klimatyczną, odwrócić proces utraty różnorodności biologicznej i powstrzymać zanieczyszczenie, a także w poszerzaniu znajomości zagadnień klimatycznych i środowiskowych wśród wszystkich studentów na wszystkich poziomach i we wszystkich dyscyplinach naukowych oraz wśród ogółu społeczeństwa za pośrednictwem zaangażowania społeczności. Szkoły wyższe mogą być również wzorem do naśladowania w kwestii zrównoważenia środowiskowego, jeżeli chodzi o ich infrastrukturę i działalność. Wyniki w zakresie badań naukowych i innowacji mogą ostatecznie stanowić solidną podstawę dla polityki, innowacji i środków związanych ze środowiskiem.

Komisja przedstawiła niedawno wnioski dotyczące zaleceń Rady w sprawie uczenia się na rzecz zrównoważenia środowiskowego oraz w sprawie mikropoświadczeń na potrzeby uczenia się przez całe życie i zdolności do zatrudnienia. Szybkie działania następcze Rady pomogą zmobilizować państwa członkowskie do wspierania ich szkół wyższych i studentów, aby zaczęli przyczyniać się do zmian na rzecz transformacji ekologicznej, w tym w perspektywie uczenia się przez całe życie. Partnerstwa i misje w programie „Horyzont Europa” 38 mają ogromny potencjał synergii, na przykład w sektorach takich jak transport bezemisyjny i baterie pozyskiwane ze zrównoważonych źródeł, co wymaga nowych umiejętności.

5.2Rozwijanie umiejętności i kompetencji oraz propagowanie innowacji na rzecz transformacji cyfrowej

W kontekście transformacji cyfrowej szkoły wyższe odgrywają zasadniczą rolę w wyposażaniu studentów i naukowców w umiejętności i kompetencje cyfrowe potrzebne w nowej rzeczywistości, jak również rolę w propagowaniu innowacji i nowych technologii.

Podczas pandemii COVID-19 sektor szkolnictwa wyższego wykazał się zdolnością dostosowania się do nowej sytuacji. Stało się jasne, że rozwiązania cyfrowe nie mogą i nie powinny w pełni zastąpić działań fizycznych. Przyszłość powinna opierać się na rozwiązaniach hybrydowych zapewniających odpowiednią równowagę między obecnością fizyczną a narzędziami cyfrowymi. Szkoły wyższe mogą również wspierać rozwój innowacyjnych technologii edukacyjnych za pośrednictwem przedsiębiorstw typu spin-off lub scale-up oraz wykorzystywać potencjał rozwijającej się europejskiej branży technologii edukacyjnych (EdTech).

Komisja nawiązała zorganizowany dialog z państwami członkowskimi na temat edukacji cyfrowej i umiejętności cyfrowych, aby wspólnie uzgodnić kluczowe czynniki umożliwiające skuteczne i włączające kształcenie i szkolenie cyfrowe. Szkoły wyższe mają do odegrania kluczową rolę w kształtowaniu siły roboczej przygotowanej do podejmowania w przyszłości wyzwań związanych z transformacją cyfrową. Niezwykle istotna w tym względzie jest specjalistyczna oferta edukacyjna w dziedzinach cyfrowych, takich jak: sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo lub przetwarzanie w chmurze, a także mikroelektronika 41 . Jedną z głównych przeszkód są niedobory kwalifikacji w zakresie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM). Ponieważ technologie cyfrowe przenikają do wszystkich sektorów gospodarki, konieczne jest również, aby wszyscy studenci, na przykład studiujący medycynę, administrację w biznesie i rolnictwo, nauczyli się korzystać z tych technologii na zaawansowanym poziomie w swoich zawodach.

W następnym dziesięcioleciu musimy zrealizować koncepcję „połączonych szkół wyższych”. W tym kontekście kluczowe znaczenie mają wystarczające zdolności cyfrowe i infrastruktura uczelni. Powszechniejsze korzystanie ze środków cyfrowych będzie musiało opierać się na nowych i zaufanych technologiach i platformach, które będą wymagały interoperacyjności, będą miały solidną podstawę europejską oraz powinny zaspokajać potrzeby edukacyjne i badawcze w sposób zintegrowany. Jednocześnie potrzebne są wspólne, otwarte standardy, które umożliwią szkołom wyższym lepszą kontrolę nad swoimi danymi, aby współpraca była skuteczna.

6Czynniki wpływające na globalną rolę i przywództwo Europy

Bardziej niż kiedykolwiek Europa musi dotrzeć do reszty świata. Szkoły wyższe walnie przyczyniają się do tworzenia relacji Europy ze światem i propagowania wartości europejskich na świecie 42 . Odgrywają one istotną rolę w uzyskiwaniu dowodów, które stanowią podstawę europejskiej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, umów międzynarodowych i działań wielostronnych. Jako kluczowe podmioty w dyplomacji naukowej pomagają budować mosty.

Europa zaczęła wyznaczać tempo współpracy w dziedzinie szkolnictwa wyższego. Dla wielu regionów, państw i szkół wyższych na całym świecie doświadczenia europejskie stały się inspiracją do opracowania nowych strategii na rzecz umiędzynarodowienia lub współpracy regionalnej. Pogłębianie współpracy między instytucjami europejskimi idzie zatem w parze z umacnianiem ich globalnego wymiaru. Równocześnie niezbędne jest wspieranie wzmacniania szkolnictwa wyższego w krajach partnerskich.

Zgodnie ze strategią Global Gateway szkoły wyższe w Europie mają zasadnicze znaczenie dla wspomagania krajów partnerskich w transformacji ich systemów edukacji i ułatwiania mobilności studentów, pracowników, nauczycieli i stażystów w duchu obopólnych korzyści i wzajemności. Przyczyniają się one również do zacieśniania współpracy w dziedzinie badań naukowych i innowacji.

Różnorodność i międzynarodowa pozycja unijnych systemów edukacji oraz status Europy jako największego podmiotu oferującego współpracę w zakresie szkolnictwa wyższego stanowią łącznie istotny atut, który można wykorzystać. Doświadczenia UE w zakresie transgranicznego uznawania, zapewniania jakości i akredytacji są wykorzystywane we współpracy regionalnej i integracji w szerszych obszarach geograficznych.

Dzięki wymianie talentów w skali globalnej i budowaniu silnych powiązań z krajami partnerskimi na całym świecie, a także promowaniu wartości akademickich i europejskich szkoły wyższe stanowią element miękkiej siły Europy. Europa musi uwypuklać i wykorzystywać tę reputację oraz wyrównać te atuty we wszystkich państwach członkowskich. To z kolei zwiększy jej atrakcyjność nie tylko jako miejsca odbywania studiów, lecz także jako partnera jednorodnej współpracy w dziedzinie edukacji, badań naukowych i innowacji.

7Czas na rezultaty: monitorowanie i zarządzanie

Postępy w realizacji niniejszej strategii będą przedmiotem sprawozdań w ramach strategicznych europejskiego obszaru edukacji oraz w ramach zarządzania europejską przestrzenią badawczą. Komisja podsumuje aktualną sytuację w sprawozdaniu z postępu prac nad europejskim obszarem edukacji oraz za pośrednictwem systemu monitorowania europejskiej przestrzeni badawczej. Umożliwi to Komisji, państwom członkowskim i zainteresowanym stronom podjęcie strategicznego dialogu na temat osiągniętych postępów oraz tego, na czym należy skoncentrować naszą politykę i wsparcie.

W 2023 r. Komisja ustanowi w ramach tego procesu Europejskie Centrum Monitorowania Sektora Szkolnictwa Wyższego, aby przedstawić dowody poczynionych postępów. To centrum monitorowania połączy w jednym miejscu najlepsze z obecnych narzędzi i zdolności UE w zakresie danych 45 , a jednocześnie zwiększy ich wykorzystanie i przydatność dla decydentów, szkół wyższych, studentów i naukowców. Usprawnienie i unowocześnienie istniejących europejskich źródeł danych umożliwi instytucjom i rządom ulepszenie ich bazy dowodowej w kluczowych kwestiach, takich jak: włączenie społeczne, efekty uczenia się, postępy w umiejętnościach cyfrowych, ekologicznych i w zakresie przedsiębiorczości, transfer technologii, zdolność do zatrudnienia, potrzeby studentów i rynku pracy, promowanie karier naukowych, otwarta nauka, rola instytucji w ekosystemach innowacji oraz współpraca transnarodowa w sektorze szkolnictwa wyższego. Centrum monitorowania umożliwi porównywanie, analizę i prezentację wyników sektora szkolnictwa wyższego w różnych dziedzinach. Dzięki wykorzystywaniu synergii między istniejącymi narzędziami danych zapewni ono ukierunkowane i celowe monitorowanie, eliminując potencjalne pokrywanie się danych i zmniejszając obciążenie instytucji szkolnictwa wyższego związane z gromadzeniem danych.

Jednym z rezultatów centrum monitorowania będzie tablica wyników europejskiego sektora szkolnictwa wyższego służąca corocznej ocenie postępów poczynionych w całej UE w realizacji kluczowych priorytetów niniejszej strategii: włączenia społecznego, wartości, jakości i przydatności, mobilności, umiejętności ekologicznych i cyfrowych, zdolności do zatrudnienia, współpracy transnarodowej, transferu technologii i waloryzacji wiedzy.

Monitorowanie to będzie obejmowało również adekwatność inwestycji w szkolnictwo wyższe i badania naukowe na szczeblu unijnym, krajowym i instytucjonalnym. W tym celu Komisja wykorzysta wyniki prac grupy ekspertów ds. jakościowych inwestycji w kształcenie i szkolenie.

Niniejszy komunikat stanowi zaproszenie do wzmocnionej współpracy między państwami i podmiotami sektora szkolnictwa wyższego w ramach europejskiego obszaru edukacji, europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) i europejskiego obszaru szkolnictwa wyższego (proces boloński). Synergie są potrzebne w takich obszarach, jak: współpraca transnarodowa i transformacja instytucjonalna szkół wyższych, wspieranie podstawowych wartości akademickich i wolności nauki, rozwój karier akademickich, innowacyjne i interdyscyplinarne uczenie się, nauczanie i badania naukowe, a także wzajemne powiązania między nimi, obieg wiedzy, współpraca międzynarodowa z partnerami spoza UE oraz wkład w realizację celów zrównoważonego rozwoju ONZ.

8Wniosek: dalsze działania

W niniejszej strategii określono europejską wizję przyszłości szkół wyższych oraz sposób, w jaki Unia może je wspierać w całej Europie. Niniejszy komunikat zostaje przedstawiony na początku Europejskiego Roku Młodzieży 2022. Aby wesprzeć swoją odbudowę i odporność oraz położyć fundamenty pod zrównoważony wzrost gospodarczy, Europa musi inwestować w swoje młode pokolenie. Ten etap życia wiąże się z kształceniem i szkoleniem. Jesteśmy winni młodzieży szansę na zdobycie doskonałych i przydatnych umiejętności i kompetencji. Zapewnienie każdemu młodemu Europejczykowi realnej szansy na podniesienie i zmianę kwalifikacji pomaga położyć fundamenty pod silniejszą, zamożniejszą i bardziej odporną Europę.

Za pośrednictwem niniejszego komunikatu w sprawie Europejskiej strategii na rzecz szkół wyższych Komisja zachęca państwa członkowskie i ich uczelnie do połączenia sił z korzyścią dla szkolnictwa wyższego i całej Unii Europejskiej. Jest to zaproszenie do wspólnej refleksji i debaty oraz współpracy nad tym, jak możemy wspólnie rozwijać europejski wymiar szkolnictwa wyższego, badań naukowych i innowacji w taki sposób, aby w pełni wykorzystać potencjał szkół wyższych.

Niniejszą strategię można zrealizować tylko wspólnie. Komisja zachęca szkoły wyższe do kontynuowania prac w ramach ich instytucji, a państwa członkowskie – do wspierania ich uczelni przez odpowiednią politykę i wsparcie finansowe; ponadto zachęca państwa członkowskie, szkoły wyższe, studentów, kadrę akademicką, naukowców i ich partnerów w szerszych ekosystemach innowacji do wzięcia odpowiedzialności za tę strategię i wystąpienia z obietnicami, które zainspirują innych.

Komisja zobowiązuje się do uruchomienia wszystkich instrumentów, którymi dysponuje – czy to w zakresie zarządzania, finansowania, współpracy, czy prawodawstwa – w celu zrealizowania niniejszej strategii.

Kluczowe znaczenie dla urzeczywistnienia tej strategii ma koordynacja działań między UE, państwami członkowskimi, regionami, społeczeństwem obywatelskim i sektorem szkolnictwa wyższego. Komisja zachęca Radę [Europejską], państwa członkowskie i szkoły wyższe do zaangażowania się we wspólną dyskusję na temat tego programu politycznego i do współpracy na rzecz uczelni wytrzymujących próbę czasu z korzyścią dla młodego pokolenia Europejczyków, jak również do wspierania uczenia się przez całe życie z pożytkiem dla osób w każdym wieku.

(1)

   Termin „szkoły wyższe” jest stosowany w odniesieniu do szerzej rozumianego sektora, reprezentującego cały obszar szkolnictwa wyższego, a zatem obejmującego wszystkie rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego, w tym uczelnie badawcze, kolegia uniwersyteckie, uczelnie nauk stosowanych, wyższe instytucje kształcenia i szkolenia zawodowego oraz wyższe szkoły artystyczne.

(2)

     Instytucje szkolnictwa wyższego, które otrzymały Kartę Erasmusa+ dla szkolnictwa wyższego (ECHE), co jest warunkiem wstępnym uczestnictwa instytucji szkolnictwa wyższego w programie Erasmus+.

(3)

   Dla UE, Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Tertiary_education_statistics

(4)

   Dla UE, Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tsc00003/default/table?lang=en

(5)

   Badanie Europejskiego Stowarzyszenia Uniwersytetów, International strategic institutional partnerships and the European Universities Initiative [Międzynarodowe strategiczne partnerstwa instytucjonalne i inicjatywa dotycząca europejskich szkół wyższych], kwiecień 2020 r., s. 26.

(6)

   Eurobarometr (2018): https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2186

(7)

      EUA Public Funding Observatory Report 2019/20 [Sprawozdanie Europejskiego Stowarzyszenia Uniwersytetów z monitorowania finansowania publicznego 2019/2020].

(8)

Rezolucja Rady w sprawie strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji i w szerszej perspektywie (2021–2030), D.U. C 66 z 26.2.2021, s. 1.

(9)

  Zgodnie z Planem działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych

(10)

COM(2021) 118 final

(11)

   Hauschildt, Gwosć, Schirmer i Wartenbergh-Cras (2021).  Social and economic conditions of student life in Europe: Synopsis of Indicators.EUROSTUDENT VII 2018-2021  [Społeczne i gospodarcze warunki życia studentów w Europie: Streszczenie wskaźników. EUROSTUDENT VII 2018–2021]. 

(12)

     She Figures 2021, baza danych „Kobiety w nauce”, Dyrekcja Generalna ds. Badań Naukowych i Innowacji  https://op.europa.eu/s/tflN  

(13)

      Academic freedom and institutional autonomy: commitments must be followed by action [Wolność nauki i autonomia instytucjonalna: zobowiązaniom musi towarzyszyć działanie], wspólne oświadczenie Zrzeszenia Europejskich Akademii Nauk, Europejskiego Stowarzyszenia Uniwersytetów i Science Europe, kwiecień 2019 r.

(14)

      Inicjatywa dotycząca europejskich szkół wyższych | Kształcenie i szkolenie (europa.eu)

(15)

      Uniwersytety Europejskie – zestawienie informacji | Kształcenie i szkolenie (europa.eu)

(16)

     COM(2020) 625

(17)

     COM(2020) 628

(18)

     Działanie to będzie oparte na doświadczeniach zdobytych w kontekście ram tożsamości cyfrowej Komisji Europejskiej i będzie interoperacyjne z innymi europejskimi narzędziami informatycznymi, w tym z rozporządzeniem eIDAS (elektroniczne systemy identyfikacji, uwierzytelniania i usług zaufania), które jest rozporządzeniem UE w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym, jak również z pracami nad cyfrowymi portfelami, które są oparte na europejskiej infrastrukturze usług technologii blockchain (EBSI) z wykorzystaniem weryfikowalnych danych uwierzytelniających W3C do wymiany danych potwierdzających kwalifikacje edukacyjne.

(19)

   Jednym z istniejących instrumentów są europejskie ugrupowania współpracy terytorialnej (EUWT).  

(20)

     Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lutego 2006 r. w sprawie dalszej europejskiej współpracy w zakresie zapewniania jakości w szkolnictwie wyższym, Dz.U. L 64 z 4.3.2006, s. 60. 

(21)

     Wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych zgodnie z klasyfikacją funkcji sektora instytucji rządowych i samorządowych – COFOG

(22)

   https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=R_%26_D_expenditure#Gross_domestic_expenditure_on_R.26D

(23)

     Ostateczna kwota będzie zależeć od rezultatu bieżącego programowania funduszy.

(24)

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejski Fundusz Społeczny (EFS).

(25)

     Jest to znak jakości przyznawany wnioskom dotyczącym projektów ocenionym jako przekraczające próg jakości, który to znak ma pomóc w znalezieniu innych źródeł finansowania za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego+.

(26)

     Żywe laboratoria w szkołach wyższych umożliwiają studentom, pracownikom i naukowcom współpracę z innymi kluczowymi zainteresowanymi stronami w celu rozwiązywania problemów społecznych oraz zachęcają do wykorzystywania wiedzy w rzeczywistym kontekście, służą zwiększaniu umiejętności zaangażowanych podmiotów i zacieśnianiu więzi międzyludzkich, a także zwiększają możliwości nawiązania kontaktu ze społeczeństwem.   

(27)

     COM(2021) 350 final, Aktualizacja nowej strategii przemysłowej z 2020 r.

(28)

   Ścieżki transformacji będą tworzone wspólnie z zainteresowanymi stronami i mogą zapewnić lepsze oddolne zrozumienie wymaganych działań towarzyszących dwojakiej transformacji najważniejszych ekosystemów, dzięki czemu doprowadzą do opracowania wykonalnego planu.

(29)

     Znak EIT jest przyznawany programom edukacyjnym w dziedzinie innowacji, przedsiębiorczości, kreatywności i przywództwa.

(30)

     Międzynarodowa Sieć ds. Edukacji Finansowej przy OECD.

(31)

     Jest to narzędzie dla szkół wyższych do samooceny zdolności innowacyjnych i przedsiębiorczych.

(32)

     Nauki przyrodnicze, technologia, inżynieria, (sztuka) i matematyka (STEAM) to multidyscyplinarny zestaw podejść do edukacji eliminujących tradycyjne bariery między przedmiotami i dyscyplinami naukowymi w celu połączenia edukacji w dziedzinach STEM i ICT ze sztuką, naukami humanistycznymi i naukami społecznymi.

(33)

     Komunikat ministerialny z Rzymu, http://ehea.info/Upload/Rome_Ministerial_Communique.pdf

(34)

Zalecenie Komisji (UE) 2020/1364 z dnia 23 września 2020 r. w sprawie legalnych dróg uzyskania ochrony w

UE: promowanie przesiedleń, przyjmowania ze względów humanitarnych i innych uzupełniających dróg

migracji, Dz.U. L 317 z 1.10.2020, s. 13.

(35)

     Tablica wyników w zakresie autonomii opracowana przez Europejskie Stowarzyszenie Uniwersytetów (2017 r.).

(36)

     Pierwsza jest warunkiem wstępnym otrzymania jakiegokolwiek finansowania w ramach Erasmus+, a druga określa prawa i obowiązki studentów uczestniczących w Erasmus+, gdy korzystają z mobilności.

(37)

     http://www.ehea.info/page-ministerial-conference-rome-2020

(38)

     Stanowią one nowy sposób na znalezienie konkretnych rozwiązań dla niektórych ze stojących przed nami największych wyzwań. Misje UE to skoordynowane działania Komisji mające na celu zgromadzenie niezbędnych zasobów w zakresie finansowania, polityki, przepisów itp.

(39)

     Inspiracją były ramy kompetencji w zakresie uczenia się na rzecz zrównoważenia środowiskowego oraz przygotowywana przez Komisję systematyka umiejętności przydatnych w transformacji ekologicznej, mająca usprawnić podnoszenie i zmianę kwalifikacji europejskiej siły roboczej.

(40)

     Cele środowiskowe i klimatyczne są nadrzędnym priorytetem programu Erasmus. „Zielony Erasmus” ma na celu promowanie włączania ekologicznych praktyk do wszystkich projektów i wspieranie podnoszenia świadomości. Niebieski wymiar jest ważną częścią Zielonego Erasmusa. Wszystkie planowane środki na rzecz zrównoważoności będą miały znaczenie również dla niebieskiego wymiaru programu Erasmus+, którego celem jest zachowanie zdrowych oceanów, mórz oraz wód przybrzeżnych i śródlądowych;

(41)

Np. korzyści z inwestycji we wspólne projekty UE, takie jak Europejska inicjatywa dotycząca przetwarzania w chmurze lub przygotowywany akt o mikroczipach, mogą się urzeczywistnić tylko wtedy, gdy znajdą się wysoko wykwalifikowane osoby zdolne do projektowania i rozwijania tych technologii.

(42)

 Jak określono w globalnym podejściu do badań naukowych i innowacji (COM(2021) 252 final).

(43)

   Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/801 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, szkoleń, udziału w wolontariacie, programach wymiany młodzieży szkolnej lub projektach edukacyjnych oraz podjęcia pracy w charakterze au pair, Dz.U. L 132 z 21.5.2016, s. 21.

(44)

     Wspólna sieć europejskiej sieci ośrodków informacji w regionie europejskim i mobilności środowisk akademickich oraz sieci krajowych ośrodków ds. uznawalności akademickiej i informacji w Unii Europejskiej (ENIC-NARIC).

(45)

   Np. ETER , U-Multirank , DEQAR , Eurostudent , Eurograduate , dane ze sprawozdań z realizacji procesu bolońskiego i  tablica wyników mobilności , Eurostat, statystyki dotyczące kształcenia i szkolenia oraz statystyki dotyczące badań i rozwoju , a także platforma wskaźników transferu wiedzy JRC .