KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 22.5.2018

COM(2018) 271 final

2018/0127(NLE)

Wniosek

ZALECENIE RADY

w sprawie wysokiej jakości systemów wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem

{SWD(2018) 173 final}

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Wczesne lata życia 1 mają największe znaczenie dla rozwoju podstawowych kompetencji i predyspozycji do uczenia się, które w znaczny sposób wpływają na późniejszą edukację i perspektywy zatrudnienia oraz szerzej pojęte osiągnięcia życiowe i satysfakcję z życia.

Zgodnie z Europejskim filarem praw socjalnych 2 dzieci powinny mieć prawo do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, które charakteryzują się dobrą jakością i przystępną ceną. Stwierdzono w nim również, że dzieci ze środowisk znajdujących się w niekorzystnej sytuacji powinny mieć prawo do szczególnych środków służących wyrównaniu szans.

W swoim komunikacie pt. „Wzmocnienie tożsamości europejskiej dzięki edukacji i kulturze” 3 Komisja przedstawia wizję europejskiego obszaru edukacji, w którym granice nie są przeszkodą dla wysokiej jakości edukacji włączającej, szkoleń i badań, a mieszkańcy mogą korzystać z bogatej oferty edukacyjnej w Unii. Wysokiej jakości wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem 4 stanowią część tej wizji, ponieważ są podstawą dalszego uczenia się 5 oraz formowania tożsamości i obywatelstwa.

Wysokiej jakości usługi odgrywają zasadniczą rolę w poprawianiu wyników edukacyjnych, uwzględniając rozwój kompetencji społecznych. Badania wskazują na to, że udział we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem prowadzi do lepszego opanowania umiejętności podstawowych oraz stanowi silny środek zapobiegający wczesnemu kończeniu nauki 6 . Także PISA, Program międzynarodowej oceny umiejętności uczniów OECD, pokazuje, że uczniowie, którzy uczestniczyli w edukacji przedszkolnej przez ponad rok, osiągali lepsze wyniki z matematyki w wieku 15 lat. Uczniowie, którzy nie brali udziału w edukacji przedszkolnej, są trzykrotnie bardziej narażeni na osiąganie słabych wyników w nauce niż ci, którzy uczestniczyli w takiej edukacji przez ponad rok 7 .

Wczesna edukacja i opieka nad dziećmi sprzyjająca włączeniu znacząco przyczynia się do rozwiązania problemu nierówności i wykluczenia społecznego. W przypadku braku wysokiej jakości wczesnej edukacji pomiędzy dziećmi o różnym statusie społeczno-ekonomicznym powstają różnice pod względem kompetencji i rozwoju 8 , co wzmacnia cykl międzypokoleniowego dziedziczenia marginalizacji. Doświadczenia związane z wczesną edukacją i opieką nad dzieckiem są szansą na zapobieżenie i zniwelowanie niekorzystnej sytuacji dzieci pochodzących ze społeczności romskich znajdujących się w niekorzystnej sytuacji oraz ze środowisk migranckich. Wyniki badań pokazują, że w przypadku dzieci z podobnych środowisk migranckich te, które uczestniczyły we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem w kraju przyjmującym, osiągają lepsze wyniki w czytaniu 9 . Ponadto wysokiej jakości usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem pozytywnie wpływają na współczynnik aktywności zawodowej rodziców i przynoszą wyraźne korzyści pod względem osiągania równouprawnienia płci.

Celem niniejszego wniosku w sprawie zalecenia Rady jest wsparcie państw członkowskich w ich staraniach na rzecz ulepszenia dostępu do systemów wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz podniesienia jakości tych systemów, przy czym w niniejszym wniosku uznaje się, że odpowiedzialność w tym obszarze spoczywa w głównej mierze na państwach członkowskich. Celem niniejszego wniosku jest również określenie wspólnej europejskiej koncepcji jakości we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem. We wniosku przedstawia się narzędzia i przykłady polityki służące wspieraniu państw członkowskich w ich ambicjach dotyczących zapewnienia wysokiej jakości systemów i usług sprzyjających włączeniu. W niedawnym przeglądzie polityki 10 wskazano, że państwa stosujące strategiczne podejście do jakości dokonują większych postępów w rozwijaniu i ulepszaniu wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. Jednak zaledwie w kilku państwach członkowskich istnieją ramy jakości lub podobne dokumenty strategiczne regulujące świadczenie takiej edukacji i opieki. Dlatego w niniejszym wniosku przedstawiono kluczowe elementy ram jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, które mogą stanowić inspirację dla państw członkowskich w ich strategicznym myśleniu o tych usługach.

W większości państw UE ani jakość, ani liczba miejsc nie spełnia oczekiwań. Obecnie w UE żyje ponad 32 mln dzieci poniżej wieku obowiązku szkolnego, lecz zaledwie około 15 mln z nich uczestniczy we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem 11 . Chociaż decyzja o korzystaniu z tych usług należy do rodziców, popyt na takie miejsca jest w całej Europie wyższy niż podaż.

Jeżeli chodzi o europejski poziom odniesienia określony w kontekście strategicznych ram współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia 12 , stwierdzono, że co najmniej 95 % dzieci w wieku od czterech lat do wieku rozpoczęcia obowiązkowej nauki w szkole podstawowej powinno uczestniczyć we wczesnej edukacji. Poziom ten prawie osiągnięto 13 . Celem uzgodnionym na posiedzeniu Rady Europejskiej w Barcelonie w 2002 r. (który ma doprowadzić do podniesienia współczynnika aktywności zawodowej kobiet) jest zapewnienie 33 % dzieci w wieku poniżej trzech lat i 90 % dzieci w wieku od trzech lat do wieku obowiązku szkolnego dostępu do tych usług. Ocenę osiągnięcia tych celów przedstawia się jednocześnie z niniejszym wnioskiem 14 .

Jakość świadczonych usług jest często niewystarczająca i znacząco różni się w obrębie danego kraju i między krajami, między placówkami prywatnymi i publicznymi, między obszarami miejskimi i wiejskimi lub oddalonymi, jak również między grupami wiekowymi (0–3 oraz 3–6) 15 .

Konsekwencje niskiej jakości usług i braku dostępnych miejsc w przystępnych cenach są dalekosiężne 16 . Ograniczona dostępność lub przystępność cenowa wysokiej jakości usług stanowi szczególny problem w przypadku dzieci, które już rozpoczynają życie w niekorzystnej sytuacji z powodu szeregu czynników, takich jak ubóstwo, niepełnosprawność, dyskryminacja lub pochodzenie ze środowiska romskiego lub innego środowiska migranckiego. Obecnie w Europie dzieci dorastające w ubóstwie lub skazane na wykluczenie społeczne w porównaniu z lepiej usytuowanymi rówieśnikami nadal słabiej radzą sobie w szkole, rzadziej cieszą się dobrym zdrowiem, a w dorosłym życiu trudniej jest im realizować w pełni swój potencjał 17 .

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Potrzeba zwiększenia dostępu do usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz podniesienia jakości tych usług została również wyraźnie podkreślona w komunikacie Komisji w sprawie rozwoju szkół i doskonałego poziomu nauczania 18 oraz w powiązanych konkluzjach Rady w sprawie rozwoju szkół oraz doskonałego poziomu nauczania 19 .

W zaleceniu Komisji pt. „Inwestowanie w dzieci: przerwanie cyklu marginalizacji” 20 podkreślono znaczenie zapewnienia dostępu do wysokiej jakości wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi, które sprzyjają włączeniu społecznemu; zagwarantowania, aby były one przystępne cenowo, oraz dostosowania zakresu pomocy do potrzeb rodzin, biorąc pod uwagę w szczególności potrzeby marginalizowanych dzieci.

W styczniu 2018 r. Komisja przyjęła wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie 21 , który odnosi się do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz znaczenia wspierania rozwoju kompetencji we wczesnej edukacji ze szczególnym uwzględnieniem kompetencji społecznych i emocjonalnych.

Komisja przyjęła również wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie promowania wspólnych wartości, edukacji włączającej i europejskiego wymiaru nauczania 22 . We wniosku tym podkreślono znaczenie zapewnienia edukacji włączającej od najmłodszych lat wszystkim osobom uczącym się.

•Spójność z innymi politykami Unii

Niniejszy wniosek jest silnie związany z Europejskim filarem praw socjalnych 23 , w którego zasadzie 11 określono prawo dziecka do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, które charakteryzują się dobrą jakością i przystępną ceną.

Dostępność i przystępność cenowa wysokiej jakości placówek opieki na dziećmi również stanowią główne czynniki, które umożliwiają rodzicom uczestnictwo w rynku pracy. W opublikowanym przez Komisję Europejską sprawozdaniu dotyczącym osiągnięcia celów uzgodnionych na posiedzeniu Rady Europejskiej w Barcelonie w 2002 r. oceniono postępy dokonane w państwach członkowskich 24 .

W komunikacie dotyczącym równowagi między życiem zawodowym a prywatnym 25 uznano potrzebę zapewnienia wysokiej jakości formalnych usług opieki w całej Europie w celu usunięcia przeszkód dla zatrudnienia, szczególnie kobiet. Może to potencjalnie przyczynić się do zwiększenia uczestnictwa kobiet w rynku pracy oraz równej niezależności ekonomicznej kobiet i mężczyzn, która jest priorytetem wyznaczonym w dokumencie Komisji pt. „Strategiczne zaangażowanie na rzecz równouprawnienia płci na lata 2016–2019” 26 . Przedmiotowa inicjatywa przyczynia się zatem do osiągnięcia przewidzianych w Traktacie celów 27 dotyczących równości mężczyzn i kobiet pod względem szans na rynku pracy i promowania wysokiego poziomu zatrudnienia w Unii.

W unijnych ramach dotyczących krajowych strategii integracji Romów 28 oraz w zaleceniu Rady z 2013 r. w sprawie skutecznych środków integracji Romów w państwach członkowskich 29 wezwano państwa członkowskie do poszerzenia dostępu do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem i podniesienia jej jakości, w tym poprzez ukierunkowane wsparcie dla dzieci romskich.

W Planie działania na rzecz integracji obywateli państw trzecich 30 i komunikacie w sprawie ochrony migrujących dzieci 31 uznano, że wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem jest podstawą integracji rodzin i dzieci z państw trzecich. Przedmiotowa inicjatywa przyczynia się do znoszenia barier dotyczących udziału dziewcząt i chłopców będących obywatelami państw trzecich we wczesnej edukacji, do zapewnienia, aby wszystkie dzieci miały możliwość wykorzystania swojego pełnego potencjału, a także do wspierania integracji dzieci-migrantów.

W ramach procesu europejskiego semestru szczególną uwagę poświęca się kwestii wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, a kilka państw członkowskich otrzymało szczegółowe zalecenia dotyczące opieki na dzieckiem i edukacji włączającej. W wytycznych dotyczących zatrudnienia podkreślono znaczenie dostępu do przystępnej cenowo wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem charakteryzującej się wysoką jakością. W rocznej analizie wzrostu gospodarczego na 2018 r. omówiono znaczenie tej kwestii z punktu widzenia polityk w zakresie równości szans, włączenia społecznego i równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. We wspólnym sprawozdaniu o zatrudnieniu na 2018 r. również odniesiono się do postępów poczynionych w tej dziedzinie przez państwa członkowskie; monitorowany jest zwłaszcza dostęp do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem dla dzieci poniżej trzeciego roku życia jako element tabeli wyników w zakresie filaru praw socjalnych 32 . Należy promować godzenie życia zawodowego z rodzinnym, szczególnie przez dostęp do opieki długoterminowej oraz przystępnej cenowo wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem charakteryzującej się wysoką jakością.

Ponadto fundusze strukturalne i inwestycyjne UE również odgrywają istotną rolę we wspieraniu inwestycji w łatwo dostępne, przystępne cenowo i wysokiej jakości infrastrukturę i usługi.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

Niniejsza inicjatywa jest zgodna z art. 165 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Art. 165 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej stanowi, że „Unia przyczynia się do rozwoju edukacji o wysokiej jakości, poprzez zachęcanie do współpracy między państwami członkowskimi oraz, jeśli jest to niezbędne, poprzez wspieranie i uzupełnianie ich działalności, w pełni szanując odpowiedzialność państw członkowskich za treść nauczania i organizację systemów edukacyjnych”.

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

·wykorzystania umiejętności i wiedzy fachowej w Unii oraz dalszej współpracy na podstawie zaproponowanych ram jakości jako wspólnego narzędzia odniesienia;

·dalszego wspierania państw członkowskich w ich staraniach na rzecz reformy przepisów krajowych;

·wspierania starań państw członkowskich przez zapewnianie europejskich narzędzi, takich jak zestaw oświadczeń dotyczących jakości.

•Proporcjonalność

•Wybór instrumentu

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Oceny ex post / kontrole sprawności obowiązującego prawodawstwa

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

W grudniu 2016 r. 250 ekspertów oraz osób odpowiedzialnych za wyznaczanie kierunków polityki i jej wdrażanie wzięło udział w konferencji „A Great start in life! The best possible education in the early years” („Dobry start życiowy. Najlepsza z możliwych wczesna edukacja”). Wnioski z konferencji 35 zostały należycie uwzględnione podczas przygotowywania niniejszego wniosku. Ponadto wzięto pod uwagę odpowiednie ustalenia wynikające z konsultacji publicznych w sprawie inicjatywy na rzecz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym 36 i europejskiego filaru praw socjalnych 37 .

W następstwie szeregu wcześniejszych konsultacji w sprawie wniosków dotyczących kluczowych zasad ram jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem 38 dnia 31 stycznia 2018 r. Komisja zorganizowała specjalne spotkanie konsultacyjne z zainteresowanymi stronami. Uczestniczyli w nim przedstawiciele szerokiego grona organizacji społeczeństwa obywatelskiego, a także przedstawiciele z państw członkowskich, reprezentujący organizacje działające w obszarze kształcenia i uczenia się przez całe życie, ochrony dziecka i praw dziecka, stowarzyszenia rodziców i rodzin, sieci na rzecz ograniczania nierówności społecznych, agencje ds. specjalnych potrzeb edukacyjnych i niepełnosprawności oraz związki zawodowe nauczycieli. Podczas spotkania z zainteresowanymi stronami potwierdzono i z zadowoleniem przyjęto ogólne podejście, a ponadto zyskano większą wiedzę na temat obecnych wyzwań w sektorze i ich możliwych rozwiązań.

·Zainteresowane strony podkreśliły potrzebę włączenia społecznego oraz wskazania określonych grup dzieci (lub rodzin) w celu zapewnienia, aby nie zostały one wykluczone. Przypomniały one, jak ważne jest zapewnienie spójnej jakości na wszystkich obszarach, w tym na obszarach wiejskich, i skupienie się na potrzebach dzieci, a także włączenie odpowiednich do wieku celów i założeń i położenie większego nacisku na uczenie się przez zabawę.

·Zainteresowane strony podkreśliły również potrzebę uznania, że celem ram jakości nie jest jedynie określenie minimalnych standardów oraz że należy zachęcać państwa członkowskie do świadczenia usług wysokiej jakości. Ponadto zalecenie Rady powinno stanowić wsparcie na poziomie państwa członkowskiego lub systemu oraz powinno zapewniać elastyczność umożliwiającą poszczególnym krajom weryfikację ich własnego podejścia do jakości.

•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej

W ciągu ostatnich dwóch lat Komisja pracowała z kluczowymi ekspertami z całej UE nad zdefiniowaniem czynników jakości 39 i opracowaniem narzędzi samooceny. Pozostałe główne źródła przedstawiono poniżej:

1)dane dotyczące dostępu, uczestnictwa i jakości będą pochodzić z opracowań Eurydice: Key Data on Early Childhood Education and Care (2016) oraz z Monitora Kształcenia i Szkolenia (2017) oraz z opracowania OECD (2017) Starting Strong V: Key indicators on early childhood education and care;

2)projekt CARE (2016), Curriculum Quality Analysis and Impact Review of European early childhood education and care, zalecenia dotyczące polityki w zakresie jakości. W ramach tego multidyscyplinarnego europejskiego projektu badawczego sformułowano wnioski i zalecenia dotyczące programu nauczania, jakości, dobra dzieci, wpływu, dostępu, finansowania i zarządzania oraz roli specjalistów;

3)sprawozdanie EENEE (2017), Benefits of early childhood education and care and the conditions under which they can be obtained. W sprawozdaniu tym zaproponowano różne rodzaje czynników, które mogą wpływać na urzeczywistnienie się tych potencjalnych korzyści;

4)sprawozdanie NESET (2017), Current state of national early childhood education and care quality frameworks, or equivalent strategic policy documents, governing early childhood education and care quality in EU Member States;

5)dokument roboczy służb Komisji Europejskiej w sprawie wdrożenia zalecenia dotyczącego inwestowania w dzieci 40 opublikowany wraz z Europejskim filarem praw socjalnych.

Europejska platforma inwestycji na rzecz dzieci również zawiera oparte na dowodach dobre praktyki w odniesieniu do wdrażania zalecenia dotyczącego inwestowania w dzieci oraz zaktualizowane stanowiska państw w dziedzinie polityki dotyczącej dzieci i rodziny w UE.

•Ocena skutków

Zważywszy na uzupełniający charakter tych działań wobec inicjatyw państw członkowskich, dobrowolny charakter proponowanych działań i zakresu oczekiwanych skutków, nie przeprowadzono oceny skutków. Jednakże podstawą opracowania wniosku były poprzednie badania, konsultacje z państwami członkowskimi i konsultacje z zainteresowanymi stronami.

•Sprawność regulacyjna i uproszczenie

•Prawa podstawowe

Niniejsze zalecenie nie narusza praw podstawowych i jest zgodne z zasadami uznanymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, w tym prawem do nauki, poszanowaniem różnorodności kulturowej, religijnej i językowej oraz niedyskryminacją. W zaleceniu propaguje się w szczególności prawa dzieci ustanowione w art. 24 oraz uwzględnia Konwencję ONZ o prawach dziecka, w szczególności jej art. 29 ust. 1 lit. c), który stanowi, że nauka dziecka jest ukierunkowana na rozwijanie w dziecku szacunku dla jego rodziców, jego tożsamości kulturowej, języka i wartości, dla wartości narodowych kraju, w którym mieszka dziecko, kraju, z którego dziecko pochodzi, jak i dla innych kultur 41 . Niniejsze zalecenie należy wdrażać zgodnie z tymi prawami i zasadami.

4.WPŁYW NA BUDŻET

5.ELEMENTY FAKULTATYWNE

•Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

•Dokumenty wyjaśniające (w przypadku dyrektyw)

•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

Przepisy państw członkowskich

W niniejszym wniosku zaleca się, aby państwa członkowskie zwiększyły dostęp do usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz podniosły ich jakość. W załączniku do wniosku przedstawia się unijne ramy jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem.

We wniosku zachęca się państwa członkowskie do stawienia czoła głównym wyzwaniom w ich sektorach wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, oraz przedstawia się warianty strategiczne, które mają na celu:

·zapewnienie, aby usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem były łatwo dostępne, przystępne cenowo i aby sprzyjały włączeniu społecznemu;

·wspieranie profesjonalizacji personelu w zależności od istniejących poziomów kwalifikacji zawodowych i warunków pracy;

·usprawnienie opracowywania programów nauczania we wczesnej edukacji, tak aby mogły one spełniać potrzeby związane z dobrem dzieci oraz ich potrzeby edukacyjne;

·propagowanie przejrzystego monitorowania i przejrzystej oceny usług na wszystkich poziomach zarządzania;

·zapewnianie odpowiedniego finansowania i odpowiednich ram prawnych świadczenia usług, w tym stworzenie i utrzymanie dostosowanych do potrzeb krajowych lub regionalnych ram jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem.

Przepisy Komisji

W zaleceniu proponuje się przyjęcie zamiaru Komisji w zakresie:

·ułatwienia wymiany doświadczeń i dobrych praktyk między państwami członkowskimi w kontekście strategicznych ram współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia (Kształcenie i szkolenie – ET 2020);

·udostępnienia finansowania Unii Europejskiej w celu wsparcia w zakresie zwiększenia dostępności i podniesienia jakości usług, zwłaszcza przez program Erasmus+ i europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne;

·w następstwie konsultacji z państwami członkowskimi – zaproponowania przeglądu poziomu odniesienia w ramach Kształcenia i szkolenia 2020, celów barcelońskich, a także możliwej analizy porównawczej dotyczącej wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem w kontekście europejskiego semestru i wdrażania filaru praw socjalnych.

2018/0127 (NLE)

Wniosek

ZALECENIE RADY

w sprawie wysokiej jakości systemów wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 165,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Zasada 11 Europejskiego filaru praw socjalnych 44 stanowi, że wszystkie dzieci mają prawo do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, które charakteryzują się dobrą jakością i przystępną ceną. Jest to zgodne z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej 45 , w której uznaje się kształcenie jako prawo, oraz celem zrównoważonego rozwoju ONZ nr 4.2 46 , który przewiduje zapewnienie do 2030 r. wszystkim dziewczętom i chłopcom dostępu do wysokiej jakości rozwoju we wczesnym dzieciństwie, opieki i edukacji przedszkolnej.

(2)W swoim komunikacie pt. „Wzmocnienie tożsamości europejskiej dzięki edukacji i kulturze” 47 Komisja Europejska przedstawia wizję europejskiego obszaru edukacji, uznając rolę wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem w budowaniu solidnych podstaw uczenia się w szkole i przez całe życie. W konkluzjach Rady w sprawie rozwoju szkół oraz doskonałego poziomu nauczania 48 i we wniosku Komisji 49 dotyczącym zalecenia Rady w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie podkreślono kluczową rolę, jaką wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem może odgrywać w propagowaniu uczenia się wszystkich dzieci, dobra dzieci i ich rozwoju.

(3)Zarówno osoby odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków polityki, jak i naukowcy uznają, że podstawy i umiejętność uczenia się przez całe życie dzieci zdobywają we wczesnych latach życia 50 . Uczenie się jest procesem stopniowym; zbudowanie silnych podstaw we wczesnych latach życia jest warunkiem wstępnym rozwoju wyższego poziomu kompetencji i powodzenia w nauce, a także jest kluczowe dla zdrowia i dobra dzieci. Wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem należy zatem uznać za fundament systemów kształcenia i szkolenia oraz za integralną część ciągłości procesu edukacyjnego.

(4)Uczestnictwo we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem jest korzystne dla wszystkich dzieci, zwłaszcza dzieci ze środowisk defaworyzowanych, ponieważ zapobiega tworzeniu się braków w umiejętnościach na wczesnym etapie i w związku z tym jest kluczowym narzędziem w walce z nierównościami i ubóstwem edukacyjnym. Wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem musi być częścią zintegrowanego pakietu środków z zakresu polityki opartych na prawach dziecka, aby poprawiać wyniki dzieci i przerwać międzypokoleniowe cykle marginalizacji. Poprawa w zakresie świadczenia takich usług pomaga zatem wywiązać się ze zobowiązań podjętych w zaleceniu Komisji pt. „Inwestowanie w dzieci: przerwanie cyklu marginalizacji” 51 oraz zaleceniu Rady z 2013 r. w sprawie skutecznych środków integracji Romów w państwach członkowskich 52 .

(5)Uczestnictwo we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem ma liczne zalety 53 zarówno dla poszczególnych osób, jak i całego społeczeństwa, począwszy od lepszego poziomu wykształcenia i lepszych wyników na rynku pracy po rzadsze interwencje socjalne i pedagogiczne oraz spójniejsze i bardziej integracyjne społeczeństwa. Dzieci, które uczestniczyły we wczesnej edukacji przez co najmniej jeden rok, uzyskiwały lepsze wyniki z matematyki w wieku 15 lat w badaniach PISA 54 . Uczestnictwo w wysokiej jakości wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem okazało się również ważnym czynnikiem w zapobieganiu wczesnemu kończeniu nauki 55 .

(6)Od najwcześniejszych etapów edukacja odgrywa zasadniczą rolę w uczeniu się wspólnego życia w niejednorodnych społeczeństwach. Usługi takie mogą zwiększać spójność społeczną i włączenie społeczne na różne sposoby. Mogą służyć jako miejsca spotkań dla rodzin. Mogą przyczyniać się do rozwoju kompetencji językowych dzieci zarówno w języku, w którym świadczona jest usługa, jak i w języku ojczystym. Przez rozwijanie kompetencji społeczno-emocjonalnych doświadczenia związane z wczesną edukacją i opieką nad dzieckiem mogą umożliwić dzieciom rozwijanie empatii, a także zdobycie wiedzy na temat ich praw, równości, tolerancji i różnorodności.

(7)Środki zainwestowane na wczesnych etapach edukacji przynoszą największe korzyści spośród wszystkich etapów edukacji, w szczególności dla osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji 56 . Wydatki na wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem są wczesną inwestycją w kapitał ludzki, która przynosi wysoki zwrot.

(8)Dostępność i przystępność cenowa placówek opieki na dziećmi wysokiej jakości również stanowią główne czynniki, które umożliwiają kobietom i mężczyznom mającym obowiązki opiekuńcze uczestnictwo w rynku pracy, jak uznała w 2002 r. Rada Europejska na posiedzeniu w Barcelonie oraz jak uznano w europejskim pakcie na rzecz równości płci 57 i w komunikacie Komisji dotyczącym równowagi między życiem zawodowym a prywatnym przyjętym dnia 26 kwietnia 2017 r. 58 Zatrudnienie kobiet przyczynia się bezpośrednio do poprawy sytuacji społeczno-gospodarczej gospodarstw domowych i wzrostu gospodarczego.

(9)Inwestowanie we wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem stanowi dobrą inwestycję jedynie wówczas, gdy usługi te charakteryzują się wysoką jakością i dostępnością, są przystępne cenowo oraz sprzyjają włączeniu społecznemu. Dowody pokazują, że jedynie wysokiej jakości usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem przynoszą korzyści; usługi niskiej jakości mają znaczny negatywny wpływ na dzieci i na całe społeczeństwo 59 . Konieczne jest, aby wprowadzając środki z zakresu polityki i reformy, priorytetowo traktować względy dotyczące jakości.

(10)Zasadniczo państwa członkowskie przeznaczają znacznie mniej środków na wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem niż na szkolnictwo podstawowe. Jak wykazano w sprawozdaniu z oceny postępów w realizacji celów barcelońskich 60 , liczba dostępnych miejsc w placówkach świadczących usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem nie jest obecnie wystarczająca, a popyt przewyższa podaż w niemal wszystkich krajach. Dowiedziono, że brak dostępności i nieprzystępność cenowa są jednymi z głównych barier w korzystaniu z tych usług 61 .

(11)W swojej rezolucji z dnia 14 września 2017 r. w sprawie nowego europejskiego programu na rzecz umiejętności 62 Parlament Europejski wzywa państwa członkowskie do poprawy jakości i dostępności wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz do rozwiązania problemu braku wystarczającej infrastruktury oferującej wysokiej jakości dostępną dla wszystkich opiekę nad dziećmi, niezależnie od dochodów, a także do rozważenia przyznania powszechnego dostępu dla rodzin żyjących w ubóstwie i doświadczających wykluczenia społecznego.

(12)Usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem muszą być ukierunkowane na dziecko; dzieci uczą się najlepiej w środowiskach, które opierają się na udziale dziecka i zainteresowaniu nauką. Organizacja, wybór zajęć i przedmiotów nauczania są często przedmiotem rozmów między nauczycielami i dziećmi. W ramach usług powinno oferować się bezpieczne, troskliwe i otaczające opieką środowisko oraz zapewniać społeczną, kulturową i fizyczną przestrzeń z szerokim zakresem możliwości, dzięki którym dzieci mogą rozwijać swój potencjał. Usługi te są najlepiej opracowane, gdy są oparte na podstawowym założeniu, że edukacja i opieka są nierozłączne.

(13)W kontekście wyznaczonym przez przepisy krajowe, regionalne lub lokalne rodziny powinny być zaangażowane we wszystkie aspekty edukacji ich dzieci i opieki nad nimi. Rodzina jest pierwszym i najważniejszym miejscem, w którym dzieci mogą rosnąć i rozwijać się, a rodzice i opiekunowie są odpowiedzialni za dobro, zdrowie i rozwój każdego dziecka. Usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem stanowią idealną szansę do stworzenia zintegrowanego podejścia, ponieważ prowadzą do pierwszego osobistego kontaktu z rodzicami. Rodzicom, którzy doświadczają problemów, można zaoferować indywidualne usługi poradnictwa w trakcie wizyt domowych. Aby ich zaangażowanie stało się rzeczywistością, usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem powinny być opracowywane w partnerstwie z rodzinami oraz powinny się opierać na zaufaniu i wzajemnym szacunku 63 .

(14)Uczestnictwo we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem może być skutecznym narzędziem pozwalającym wyrównać szanse edukacyjne dzieci w niekorzystnej sytuacji, takich jak niektóre dzieci-migranci, dzieci należące do mniejszości etnicznej (na przykład romskiej) i dzieci-uchodźcy, dzieci ze specjalnymi potrzebami lub niepełnosprawne, dzieci objęte pieczą zastępczą i dzieci ulicy, dzieci, których rodzice przebywają w więzieniu, a także dzieci żyjące w gospodarstwach domowych szczególnie zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym, takich jak gospodarstwa domowe z jednym rodzicem lub gospodarstwa domowe liczące wiele osób. Dzieci-uchodźcy, ze względu na swoją trudną sytuację, potrzebują zwiększonego wsparcia. Ubóstwo, fizyczne i emocjonalne czynniki stresogenne, traumy i brak umiejętności językowych mogą zakłócić ich przyszłe perspektywy edukacyjne i skuteczną integrację w nowym społeczeństwie. Uczestnictwo we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem może pomóc zniwelować te czynniki ryzyka.

(15)Zapewnienie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem sprzyjającej włączeniu społecznemu może przyczynić się do wypełnienia zobowiązań podjętych przez państwa członkowskie w ramach Konwencji ONZ o prawach dziecka 64 i Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych 65 , których sygnatariuszami są wszystkie państwa członkowskie.

(16)Publikacja w 2014 r. wniosku dotyczącego kluczowych zasad ram jakości 66 była pierwszym oświadczeniem ekspertów europejskich z 25 krajów dotyczącym jakości we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem. Oświadczenia dotyczą pięciu wymiarów: dostęp; personel; program nauczania; monitorowanie i ocena; oraz zarządzanie i finansowanie. Łącznie wydano dziesięć oświadczeń w sprawie podniesienia jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. Dokument ten został udostępniony w wielu państwach przez lokalne zainteresowane strony zaangażowane w inicjatywy na rzecz wspierania polityki, badań i szkoleń. W państwach tych projekt ram jakości posłużył jako potężny katalizator zmian, wykorzystano go bowiem w procesach konsultacji dotyczących polityki, które podtrzymały istniejące ścieżki reform.

(17)Wszystkie pięć wymiarów ram jakości ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia usług wysokiej jakości. Zwłaszcza praca specjalistów w zakresie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem ma długotrwały wpływ na życie dzieci. W wielu krajach zawód ten ma jednak stosunkowo niski profil i status 67 .

(18)Aby personel placówki wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem mógł wypełniać swoje obowiązki zawodowe związane ze wspieraniem dzieci i ich rodzin, musi on posiadać rozległą wiedzę, umiejętności i kompetencje, a także musi dobrze rozumieć przebieg rozwoju dziecka. Profesjonalizacja personelu jest kluczowa, ponieważ wyższy poziom przygotowania idzie w parze z wyższą jakością usług, lepszą interakcją między personelem a dziećmi, a tym samym z lepszymi osiągnięciami rozwojowymi dla dzieci 68 .

(19)Wielu usługodawców współpracuje z asystentami, których główną rolą jest wspieranie nauczycieli pracujących bezpośrednio z dziećmi i rodzinami. Asystenci ci mają zazwyczaj niższe kwalifikacje niż nauczyciele, a w wielu państwach nie ma wymogu dotyczącego kwalifikacji, który trzeba spełnić, aby zostać asystentem. W związku z tym konieczna jest profesjonalizacja personelu, w tym asystentów 69 . Ustawiczne doskonalenie zawodowe jest integralnym elementem podnoszenia kompetencji asystentów.

(20)Ramy jakości lub równorzędny dokument mogą być skutecznym elementem dobrego zarządzania w obszarze wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. Zgodnie z opinią eksperta i niedawnym przeglądem polityki 70 państwa, które opracowują i wdrażają ramy jakości, stosują bardziej kompleksowe i spójne podejście do reform.

(21)Państwa członkowskie wyznaczyły poziomy odniesienia i cele dotyczące uczestnictwa dzieci we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem. W 2002 r. Rada Europejska na posiedzeniu w Barcelonie określiła cele 71 w zakresie świadczenia formalnej opieki nad dziećmi, zgodnie z którymi do 2010 r. 90 % dzieci w Unii w wieku od trzech lat do wieku obowiązku szkolnego i przynajmniej 33 % dzieci w wieku poniżej trzech lat powinno mieć dostęp do formalnej opieki. Cele te zostały potwierdzone w europejskim pakcie na rzecz równości płci na lata 2011–2020. Szczegółową analizę postępów poczynionych w osiąganiu tych poziomów odniesienia zawiera sprawozdanie Komisji w sprawie celów barcelońskich 72 . W strategicznych ramach europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia 73 wyznaczono poziom odniesienia wynoszący 95 % udziału dzieci w wieku od czterech lat do wieku rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej.

(22)W ostatnich latach państwa członkowskie osiągnęły ogólne postępy w zwiększaniu dostępności usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. Osiągnięto poziom odniesienia w ramach Kształcenia i szkolenia 2020 oraz cel barceloński w odniesieniu do dzieci w wieku poniżej trzeciego roku życia. Celu barcelońskiego dotyczącego dzieci w wieku od trzech lat do wieku obowiązku szkolnego jeszcze nie osiągnięto pomimo postępów poczynionych od 2011 r. W 2016 r. 86,3 % dzieci z tej grupy wiekowej uczestniczyło we wczesnej edukacji i opiece nad dzieckiem. Za tymi średnimi kryją się jednak znaczące różnice między państwami członkowskimi, regionami i grupami społecznymi 74 . Konieczne są dalsze starania, aby zapewnić wszystkim dzieciom dostęp do wysokiej jakości wczesnej edukacji i opieki tak wcześnie, jak potrzebują tego rodzice. Szczególne środki są wymagane zwłaszcza w celu zapewnienia lepszego dostępu dla dzieci w niekorzystnej sytuacji 75 .

(23)Celem niniejszego zalecenia jest określenie wspólnej koncepcji jakości w systemie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. W zaleceniu określono możliwe działania do rozważenia przez rządy, biorąc pod uwagę ich specyficzną sytuację. Niniejsze zalecenie odnosi się również do rodziców, instytucji i organizacji, w tym partnerów społecznych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które mają na celu usprawnienie tego sektora.

(24)Wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem w rozumieniu niniejszego zalecenia 76 odnosi się do każdego uregulowanego uzgodnienia zapewniającego kształcenie i opiekę dzieciom od urodzenia do wieku obowiązku szkolnego – niezależnie od miejsca, finansowania, godzin otwarcia lub treści programu – i obejmuje opiekę sprawowaną przez placówkę opieki nad dziećmi oraz opiekuna dziennego; opiekę finansowaną ze środków prywatnych i publicznych; wychowanie przedszkolne.

(25)Niniejsze zalecenie jest w pełni zgodne z zasadami pomocniczości i proporcjonalności,

NINIEJSZYM ZALECA, ABY PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE:

Zgodnie z prawem krajowym i europejskim, dostępnymi zasobami i uwarunkowaniami krajowym oraz w ścisłej współpracy ze wszystkimi właściwymi zainteresowanymi stronami:

1.Poprawiły dostęp do wysokiej jakości systemów wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem zgodnie z oświadczeniami zawartymi w „Ramach jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem” przedstawionych w załączniku do niniejszego zalecenia oraz z zasadą 11 Europejskiego filaru praw socjalnych.

2.Pracowały na rzecz zapewnienia, aby usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem były łatwo dostępne, przystępne cenowo i aby sprzyjały włączeniu społecznemu. Można rozważyć:

a)przeprowadzenie analizy podaży i popytu ze strony rodzin w celu lepszego dostosowania oferty usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem do ich potrzeb, z poszanowaniem wyboru rodziców;

b)przeprowadzenie analizy i uwzględnienie wszystkich barier, które mogą napotkać rodziny, takich jak koszty, bariery związane z ubóstwem, umiejscowienie geograficzne, nieelastyczne godziny otwarcia, bariery kulturalne i językowe, dyskryminacja, jak również brak informacji;

c)nawiązanie kontaktu ze wszystkimi rodzinami, zwłaszcza z rodzinami znajdującymi się w niekorzystnej sytuacji, w celu poinformowania ich o korzyściach płynących z wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz zbudowania zaufania do tych usług;

d)zapewnienie, aby wszystkie dzieci miały dostęp do usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, które charakteryzują się dobrą jakością i przystępną ceną, najlepiej przez podejmowanie działań na odpowiednim poziomie zarządzania na rzecz prawa dostępu do placówki świadczącej wysokiej jakości usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem;

e)zapewnienie usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem sprzyjających włączeniu społecznemu wszystkim dzieciom, w tym dzieciom z różnych środowisk, dzieciom ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub dzieciom niepełnosprawnym, unikając segregacji i zachęcając je do uczestnictwa niezależnie od statusu rodziców lub opiekunów na rynku pracy;

f)wspieranie wszystkich dzieci w uczeniu się języka nauczania, przy jednocześnie przychylnym traktowaniu i docenianiu ich języka ojczystego.

3.Wspierały profesjonalizację personelu placówek świadczących usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. W zależności do istniejącego poziomu kwalifikacji zawodowych i warunków pracy skuteczne działania mogą obejmować:

a)podniesienie statusu zawodu związanego z wczesną edukacją i opieką nad dzieckiem przez stworzenie standardów zawodowych, dostosowanie wymogów w zakresie kwalifikacji, statusu zawodowego i możliwości rozwoju kariery zawodowej w przypadku nauczycieli szkół podstawowych oraz stworzenie ścieżek profesjonalizacji dla pracowników o niskich kwalifikacjach lub bez kwalifikacji, a także specjalnych ścieżek kwalifikacji dla asystentów;

b)poprawę kształcenia formalnego i ustawicznego doskonalenia zawodowego, aby w pełni uwzględnić dobro dzieci oraz ich potrzeby w zakresie uczenia się i rozwoju, istotne zmiany społeczne i pełne zrozumienie praw dziecka;

c)zapewnienie pracownikom czasu na aktywności zawodowe takie jak refleksja, planowanie, kontakty z rodzicami oraz współpraca z innymi specjalistami i współpracownikami;

d)dążenie do zapewnienia pracownikom kompetencji w zakresie odpowiadania na indywidualne potrzeby dzieci z różnych środowisk, dzieci z różnymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub dzieci niepełnosprawnych, przygotowując w ten sposób personel do radzenia sobie z różnorodnymi grupami.

4.Przyspieszyły opracowanie programów nauczania we wczesnej edukacji, aby programy te spełniały potrzeby związane z dobrem dzieci oraz ich potrzeby edukacyjne. Podejścia wspierające rozwój programów nauczania oraz społeczne, emocjonalne i językowe kompetencje dzieci oraz ich kompetencje związane z uczeniem się mogą obejmować:

a)zapewnianie równowagi w zakresie dbania o rozwój społeczno-emocjonalny i dobro dzieci oraz zaspokojenia ich potrzeb związanych z uczeniem się, uznawanie znaczenia zabawy, kontaktu z naturą, roli muzyki, sztuki i aktywności fizycznej;

b)rozwijanie empatii, współczucia i świadomości w odniesieniu do równości i różnorodności;

c)oferowanie możliwości wczesnej ekspozycji językowej i nauczania języka przez zabawę oraz rozważenie wprowadzenia dwujęzycznych programów we wczesnej edukacji;

d)oferowanie organizatorom kształcenia wytycznych dotyczących dostosowanego do wieku korzystania z narzędzi cyfrowych i pojawiających się nowych technologii;

e)promowanie dalszego włączania wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem w ciągłość procesu edukacyjnego oraz wspieranie współpracy między pracownikami wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem a pracownikami szkół podstawowych oraz płynnego przechodzenia dzieci do szkół podstawowych.

5.Promowały przejrzystość i spójność monitorowania i oceny usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem na wszystkich poziomach, dążąc do wypracowania polityki. Skuteczne podejścia mogą obejmować:

a)wykorzystywanie narzędzi do samooceny, kwestionariuszy i wytycznych dotyczących obserwacji jako elementu zarządzania jakością na poziomie systemu i usług;

b)wykorzystywanie odpowiednich i dostosowanych do wieku metod wspierania uczestnictwa dzieci i wysłuchiwania poglądów, obaw i pomysłów dzieci oraz wzięcie tych aspektów pod uwagę w procesie oceny;

c)wdrożenie istniejących narzędzi w celu poprawy sprzyjającego włączeniu społecznemu charakteru usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, takich jak narzędzie autorefleksji w środowisku włączającej wczesnej edukacji opracowane przez Europejską Agencję ds. Specjalnych Potrzeb i Edukacji Włączającej.

6.Dążyły do zapewnienia odpowiedniego finansowania i odpowiednich ram prawnych świadczenia usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem w odniesieniu do świadczenia tych usług. Można rozważyć:

a)zwiększenie skali inwestycji we wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem ze szczególnym uwzględnieniem dostępności, jakości i przystępności cenowej, w tym wykorzystanie możliwości finansowania oferowanych przez europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne;

b)utworzenie i utrzymywanie dostosowanych do potrzeb krajowych lub regionalnych ram jakości;

c)propagowanie dalszej integracji usług dla rodzin i dzieci, przede wszystkim z usługami społecznymi i usługami w zakresie zdrowia;

d)uwzględnienie solidnej polityki w zakresie ochrony dziecka w systemie wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, aby chronić dzieci przed wszelkimi formami przemocy.

7.Zgłaszały swoje doświadczenia i postępy w zwiększaniu dostępu do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz podnoszeniu jej jakości za pośrednictwem istniejących ram i narzędzi.

NINIEJSZYM Z ZADOWOLENIEM PRZYJMUJE ZAMIERZENIE KOMISJI W ZAKRESIE:

8.Ułatwiania wymiany doświadczeń i dobrych praktyk wśród państw członkowskich w kontekście strategicznych ram współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia oraz kolejnych wersji programu, jak również w ramach Komitetu Ochrony Socjalnej.

9.Wspierania współpracy państw członkowskich, na ich wniosek, przez organizowanie partnerskiego uczenia się i wzajemnego doradztwa.

10.Wspierania rozwoju wysokiej jakości usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem sprzyjającej włączeniu przez udostępnianie funduszy UE, w szczególności w ramach programu Erasmus+ oraz europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, w tym w ramach INTERREG, bez uszczerbku dla negocjacji w sprawie kolejnych wieloletnich ram finansowych.

11.Proponowania zaktualizowanych europejskich poziomów odniesienia lub celów dotyczących wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem w celu świadczenia usług zgodnie z ewentualnie zmienionym poziomem odniesienia w ramach ET 2020 i celami barcelońskimi po konsultacji z państwami członkowskimi.

12.Przedstawiania Radzie sprawozdań z działań następczych podejmowanych w związku z niniejszym zaleceniem zgodnie z procedurami sprawozdawczości określonymi w istniejących ramach i narzędziach.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

(1)    „Wczesne lata” w kontekście niniejszego zalecenia odnoszą się do pierwszych sześciu lat życia.

(2)    Rada Unii Europejskiej (2017), Międzyinstytucjonalna proklamacja Europejskiego filaru praw socjalnych http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13129-2017-INIT/pl/pdf

(3)    Komunikat Komisji (2017), Wzmocnienie tożsamości europejskiej dzięki edukacji i kulturze – Wkład Komisji Europejskiej w spotkanie przywódców w Göteborgu w dniu 17 listopada 2017 r., COM(2017) 673 final .

(4)    Wczesna edukacja i opieka nad dzieckiem odnosi się do każdego uregulowanego uzgodnienia zapewniającego kształcenie i opiekę dzieciom od urodzenia do wieku obowiązku szkolnego – niezależnie od miejsca, finansowania, godzin otwarcia lub treści programu – i obejmuje opiekę sprawowaną przez placówkę opieki nad dziećmi oraz opiekuna dziennego; opiekę finansowaną ze środków prywatnych i publicznych; wychowanie przedszkolne.

(5)    C. Stringher (2016), Assessment of learning to learn in early childhood: an Italian framework. „Italian Journal of Sociology of Education”, 1/2016.

(6)    Komisja Europejska (2014), Study on the effective use of early childhood education and care in preventing early school leaving, https://publications.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/7548dd37-c626-4e2d-bd70-625edf707adc/language-pl

(7)    OECD (2016), Low-performing students: why they fall behind and how to help them succeed https://www.mecd.gob.es/dctm/inee/internacional/low-performers-ebook-final.pdf?documentId=0901e72b82011e68  

(8)    Najnowsze badanie pokazuje, że może mieć to miejsce już w wieku 12 miesięcy: H. Hurt i M. Betancourt (2017), Turning 1 Year of Age in a Low Socioeconomic Environment: A Portrait of Disadvantage, „Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics”, t. 38 nr 7, s. 493–500.

(9)

   OECD i Unia Europejska (2015), Indicators of Immigrant Integration 2015, Settling In, http://www.oecd.org/els/mig/Indicators-of-Immigrant-Integration-2015.pdf

(10)    A. Lazzari i in. (2017), The current state of national ECEC quality frameworks, or equivalent strategic policy documents, governing ECEC quality in EU Member States, sprawozdanie NESET II, http://nesetweb.eu/en/library/the-current-state-of-national-ecec-quality-frameworks-or-equivalent-strategic-policy-documents-governing-ecec-quality-in-eu-member-states/ .

(11)    Europejski Ośrodek Strategii Politycznej (2017), 10 Trends Transforming the Education as We Know It. https://ec.europa.eu/epsc/publications/other-publications/10-trends-transforming-education-we-know-it_en

(12)    Komisja Europejska / Eurostat, Kluczowe dane dotyczące statystyki europejskiej – europejskie poziomy odniesienia, http://ec.europa.eu/eurostat/web/education-and-training/eu-benchmarks .

(13)    Według najnowszego Monitora Kształcenia i Szkolenia z 2017 r. 94,8 % dzieci w wieku od czterech lat do wieku rozpoczęcia edukacji szkolnej (ISCED 1) uczestniczy w edukacji, http://ec.europa.eu/education/sites/education/files/monitor2017-pl_pl.pdf

(14)    Sprawozdanie Komisji w sprawie rozwoju struktur opieki nad małymi dziećmi w celu zwiększenia uczestnictwa kobiet w rynku pracy, wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pracujących rodziców i zapewnienia w Europie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu („cele barcelońskie”), COM(2018) 273 final; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0273&qid=1526642680873&from=PL

(15)    A. Lazzari; M. Vandenbroeck (2013), Accessibility of ECEC for children from ethnic minority and low-income families, https://www.researchgate.net/publication/236347188_Accessibility_of_Early_Childhood_Education_and_Care_ECEC_for_children_from_ethnic_minority_and_low--income_families ; dokument roboczy służb Komisji (2017), Podsumowanie zalecenia z 2013 r. „Inwestowanie w dzieci: przerwanie cyklu marginalizacji”, COM(2017) 258.

(16)    M. Vandenbroeck i inni (2018), Benefits of early childhood education and care and the conditions for obtaining them, sprawozdanie EENNEE, https://publications.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/14194adc-fc04-11e7-b8f5-01aa75ed71a1/language-pl ; zob. również Komisja Europejska (2016), „Zatrudnienie i kwestie społeczne w Europie, 2015 r.”.

(17)    Zalecenie Komisji z 2013 r. „Inwestowanie w dzieci: przerwanie cyklu marginalizacji” (2013/112/UE) Dz.U. L 59 z 2.3.2013.

(18)    Komunikat Komisji (2017), Rozwój szkół i doskonały poziom nauczania warunkiem dobrego startu życiowego, COM(2017)248 .

(19)    Konkluzje Rady w sprawie rozwoju szkół oraz doskonałego poziomu nauczania, 2017/C 421/03 .

(20)    Zalecenie Komisji z dnia 20 lutego 2013 r. pt. „Inwestowanie w dzieci: przerwanie cyklu marginalizacji” (2013/112/UE) Dz.U. L 59 z 2.3.2013.

(21)    Komisja Europejska (2018), Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie, COM(2018)24 .

(22)    Komisja Europejska (2018), Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie promowania wspólnych wartości, edukacji włączającej i europejskiego wymiaru nauczania. COM (2018)23 final .

(23)    Rada Unii Europejskiej (2017), Międzyinstytucjonalna proklamacja Europejskiego filaru praw socjalnych http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13129-2017-INIT/pl/pdf .

(24)    Sprawozdanie Komisji w sprawie rozwoju struktur opieki nad małymi dziećmi w celu zwiększenia uczestnictwa kobiet w rynku pracy, wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pracujących rodziców i zapewnienia w Europie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu („cele barcelońskie”), COM(2018) 273 final; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0273&qid=1526642680873&from=PL .

(25)    Komunikat Komisji (2017), Inicjatywa na rzecz wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pracujących rodziców i opiekunów, COM(2017)252 final .

(26)    Komisja Europejska (2015), Strategiczne zaangażowanie na rzecz równości płci w latach 2016–2019 , https://ec.europa.eu/anti-trafficking/eu-policy/strategic-engagement-gender-equality-2016-2019_en

(27)    Art. 153 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

(28)    Komunikat Komisji (2011) „Unijne ramy dotyczące krajowych strategii integracji Romów do 2020 r.” , COM(2011)173 .

(29)     Zalecenie Rady (EPSCO) z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie skutecznych środków integracji Romów w państwach członkowskich , https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/lsa/139979.pdf .

(30)    Komunikat Komisji (2016), Plan działania na rzecz integracji obywateli państw trzecich, COM(2016)377 final .

(31)    Komunikat Komisji (2017), Ochrona migrujących dzieci, COM(2017)211 final .

(32)    Tabela wyników w zakresie sytuacji społecznej. Monitorowanie działań państw członkowskich UE w ramach europejskiego filaru praw socjalnych, https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/social-scoreboard-2018-country-reports_en.pdf

(33)    Wspólne sprawozdanie Rady i Komisji z 2015 r. z wdrażania strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia (ET 2020) – Nowe priorytety współpracy europejskiej w dziedzinie kształcenia i szkolenia  2015/C 417/04 .  

(34)    Tematyczna grupa robocza ds. wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem (2014), Wniosek dotyczący kluczowych zasad ram jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, http://ec.europa.eu/assets/eac/education/policy/strategic-framework/archive/documents/ecec-quality-framework_en.pdf  

(35)    Komisja Europejska (2016), Great Start in Life. Sprawozdanie z konferencji , https://ec.europa.eu/education/sites/education/files/great-start-life-report_en.pdf

(36)    Komisja Europejska (2017), Sprawozdanie z konsultacji publicznych dotyczących możliwych rozwiązań wyzwań dotyczących równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pracujących rodziców i opiekunów, http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1311&langId=pl&moreDocuments=yes

(37)    Konsultacje publiczne w sprawie europejskiego filaru praw socjalnych, http://ec.europa.eu/social/main.jsp?langId=pl&catId=699&consultId=22&visib=0&furtherConsult=yes

(38)    Na przykład: Europejskie Stowarzyszenie Świadczeniodawców Usług dla Osób Niepełnosprawnych (2016), Statement on Early Childhood Intervention, http://www.easpd.eu/sites/default/files/sites/default/files/Policy/Education/easpd_statement_on_early_childhood_intervention.pdf ; Europejskie Stowarzyszenie Rodziców (2015), The Best Interest of the Young Child: Position Paper on Early Childhood Education and Care Needs and Provisions from the Parents’ Perspective.

(39)    Komisja Europejska (2018), Monitoring the Quality of Early Childhood Education and Care – Complementing the 2014 EU ECEC Quality Framework proposal with indicators, https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/825252b4-3ec6-11e8-b5fe-01aa75ed71a1/language-en/format-PDF/source-69837044 .

(40)    Dokument roboczy służb Komisji (2017), Podsumowanie zalecenia z 2013 r. „Inwestowanie w dzieci: przerwanie cyklu marginalizacji”, COM(2017) 258. zob. również: Zalecenie Komisji z dnia 20 lutego 2013 r. pt. „Inwestowanie w dzieci: przerwanie cyklu marginalizacji” (2013/112/UE) Dz.U. L 59 z 2.3.2013.

(41)    ONZ (1989), Konwencja o prawach dziecka przyjęta dnia 20 listopada 1989 r.

(42)    Konkluzje prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Barcelonie w dniach 15–16 marca 2002 r., SN 100/1/02 REV 1, http://ec.europa.eu/invest-in-research/pdf/download_en/barcelona_european_council.pdf

(43)    Wspólne sprawozdanie Rady i Komisji z 2015 r. z wdrażania strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia (ET 2020) – Nowe priorytety współpracy europejskiej w dziedzinie kształcenia i szkolenia  2015/C 417/04 .

(44)    Rada (2017), Międzyinstytucjonalna proklamacja Europejskiego filaru praw socjalnych http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13129-2017-INIT/pl/pdf

(45)    Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, 2012/C 326/02 .

(46)    Cel zrównoważonego rozwoju nr 4, UN SDG 4.2 .

(47)    Komunikat Komisji (2017), Wzmocnienie tożsamości europejskiej dzięki edukacji i kulturze – Wkład Komisji Europejskiej w spotkanie przywódców w Göteborgu w dniu 17 listopada 2017 r., COM(2017)673 final .

(48)    Konkluzje Rady w sprawie rozwoju szkół oraz doskonałego poziomu nauczania, 2017/C 421/03 .

(49)    Komisja Europejska (2018), Wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie, COM(2018)24 .

(50)    Za wczesne lata życia uznaje się zazwyczaj okres od urodzenia do 6. roku życia, co odpowiada poziomowi wykształcenia ISCED 0.

(51)    Zalecenie Komisji z dnia 20 lutego 2013 r. pt. „Inwestowanie w dzieci: przerwanie cyklu marginalizacji” (2013/112/UE) Dz.U. L 59 z 2.3.2013.

(52)     Zalecenie Rady (EPSCO) z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie skutecznych środków integracji Romów w państwach członkowskich

(53)    M. Vandenbroeck i inni (2017), Benefits of early childhood education and care and the conditions for obtaining them, sprawozdanie Sieci Europejskich Specjalistów w zakresie Ekonomiki Edukacji http://www.eenee.de/eeneeHome/EENEE/Analytical-Reports.html  

(54)    OECD (2016), Education at a Glance, http://www.oecd.org/education/education-at-a-glance-19991487.htm .  

(55)    Komisja Europejska (2014), Study on the effective use of early childhood education and care in preventing early school leaving, https://publications.europa.eu/pl/publication-detail/-/publication/7548dd37-c626-4e2d-bd70-625edf707adc/language-pl  

(56)

   J.J. Heckman i S. Mosso (2014), The Economics of Human Development and Social Mobility. Annual Reviews of Economics, t. 6, s. 689–733.

(57)    Konkluzje Rady z dnia 7 marca 2011 r. – Europejski pakt na rzecz równości płci (2011–2020), http://eur-lex.europa.eu/legal-content/pl/TXT/PDF/?uri=CELEX:52011XG0525(01)&from=pl

(58)    Komunikat Komisji (2017), Inicjatywa na rzecz wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pracujących rodziców i opiekunów, COM(2017)252 final .

(59)    E. Melhuish i inni, (2015). A Review of Research on the Effects of Early Childhood Education and Care on Child Development. sprawozdanie z projektu CARE, http://ecec-care.org/ .

(60)    Sprawozdanie Komisji w sprawie rozwoju struktur opieki nad małymi dziećmi w celu zwiększenia uczestnictwa kobiet w rynku pracy, wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pracujących rodziców i zapewnienia w Europie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu („cele barcelońskie”), COM(2018) 273 final; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0273&qid=1526642680873&from=PL

(61)

   OECD (2017), Starting Strong 2017: Key indicators on early childhood education and care, http://dx.doi.org/10.1787/9789264276116-en ; zalecenie Rady (2013) w sprawie skutecznych środków integracji Romów w państwach członkowskich http://eur-lex.europa.eu/legal-content/pl/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013H1224(01)&from=pl ; oraz Eurofound (2015), Early childhood Care: Accessibility and quality of services, https://www.eurofound.europa.eu/sites/default/files/ef_publication/field_ef_document/ef1512en.pdf

(62)    Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 14 września 2017 r. w sprawie nowego europejskiego programu na rzecz umiejętności (2017/2002(INI)) P8_TA-PROV(2017)0360 .

(63)    A Children in Europe policy paper (2008), Young children and their services: developing a European approach, http://www.edizionijunior.com/public/INSERTI/CiE%20Policy%20Paper_april%202008_INGLESE.pdf

(64)    Konwencja o prawach dziecka (1989), http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/CRC.aspx .

(65)    Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych (2006), Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych

(66)

   Tematyczna grupa robocza ds. wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem (2014), wniosek dotyczący kluczowych zasad ram jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, sprawozdanie grupy roboczej dotyczące wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem pod auspicjami Komisji Europejskiej, http://ec.europa.eu/assets/eac/education/policy/strategic-framework/archive/documents/ecec-quality-framework_en.pdf

(67)    Eurofound (2015), Early Childhood Care: working conditions, training and quality-A systematic review https://www.eurofound.europa.eu/de/publications/report/2015/working-conditions-social-policies/early-childhood-care-working-conditions-training-and-quality-of-services-a-systematic-review  

(68)    Komisja Europejska (2011), CoRe: Competence Requirements in Early Childhood Education and Care, https://download.ei-ie.org/Docs/WebDepot/CoReResearchDocuments2011.pdf .

(69)    J. Peeters, J. Sharmahd, I. Budginaitė (2016), Professionalisation of Childcare Assistants in Early Childhood Education and Care (ECEC): Pathways towards Qualification, NESET II report, http://www.earlychildhoodworkforce.org/node/228 .  

(70)    A. Lazzari (2017), The current state of national ECEC quality frameworks, or equivalent strategic policy documents, governing ECEC quality in EU Member States , sprawozdanie NESET II.

(71)    Konkluzje prezydencji z posiedzenia Rady Europejskiej w Barcelonie w dniach 15–16 marca 2002 r., SN 100/1/02 REV 1. http://ec.europa.eu/invest-in-research/pdf/download_en/barcelona_european_council.pdf

(72)    Sprawozdanie Komisji w sprawie rozwoju struktur opieki nad małymi dziećmi w celu zwiększenia uczestnictwa kobiet w rynku pracy, wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pracujących rodziców i zapewnienia w Europie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu („cele barcelońskie”), COM(2018) 273 final; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0273&qid=1526642680873&from=PL

(73)    Wspólne sprawozdanie Rady i Komisji z 2015 r. z wdrażania strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia (ET 2020) – Nowe priorytety współpracy europejskiej w dziedzinie kształcenia i szkolenia  2015/C 417/04 .

(74)    Sprawozdanie Komisji w sprawie rozwoju struktur opieki nad małymi dziećmi w celu zwiększenia uczestnictwa kobiet w rynku pracy, wspierania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym pracujących rodziców i zapewnienia w Europie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu („cele barcelońskie”), COM(2018) 273 final; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0273&qid=1526642680873&from=PL

(75)    Komisja Europejska (2017), Monitor Kształcenia i Szkolenia .

(76)    ISCED 0.1 oraz ISCED 0.2.

KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia22.5.2018

COM(2018) 271 final

ZAŁĄCZNIK

do

zalecenia Rady

w sprawie wysokiej jakości systemów wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem

{SWD(2018) 173 final}

ZAŁĄCZNIK
RAMY JAKOŚCI
WCZESNEJ EDUKACJI I OPIEKI NAD DZIECKIEM

Dzieci mają prawo do wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, które charakteryzują się dobrą jakością i przystępną ceną 1 .

Europejski filar praw socjalnych

Nauka i kształcenie zaczynają się od urodzenia, a wczesne lata życia dzieci mają dla nich największe znaczenie, ponieważ stanowią podstawę ich rozwoju, który trwa przez całe życie. Niniejsze ramy jakości zawierają kluczowe zasady i europejskie podejście do systemów wysokiej jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem w oparciu o dobre praktyki stosowane w państwach członkowskich UE oraz najnowsze badania. Obejmują one dziesięć oświadczeń dotyczących jakości, które są pogrupowane w pięć ogólniejszych obszarów jakości: dostęp, personel, program nauczania, monitorowanie i ocena oraz zarządzanie i finansowanie. Przedmiotowe dziesięć oświadczeń dotyczących jakości opisuje główne cechy wysokiej jakości usług określonych w praktyce. Ramy jakości to narzędzie zarządzania mające na celu zapewnienie ukierunkowania na rozwój i zagwarantowanie systemów wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. Aby umożliwić samoocenę i dalszą refleksję, zawierają one również wykaz wskaźników, które można stosować na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.

Głównym celem ram jest zapewnienie dobrej jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem wszystkim dzieciom. Ich opracowaniu przyświecają następujące zasady:

·wysokiej jakości usługi mają zasadnicze znaczenie dla wspierania rozwoju i nauki dzieci oraz, w perspektywie długoterminowej, zwiększania ich szans edukacyjnych;

·udział rodziców jako partnerów takich usług jest niezbędny – rodzina jest najważniejszym miejscem, w którym dzieci mogą rosnąć i rozwijać się, a rodzice (i opiekunowie) są odpowiedzialni za dobro, zdrowie i rozwój każdego dziecka;

·usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem muszą być ukierunkowane na dziecko, aktywnie angażować dzieci i uznawać ich poglądy.

Unijne ramy jakości wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem

DOSTĘP do wysokiej jakości usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem dla wszystkich dzieci sprzyja ich zdrowemu rozwojowi i powodzeniu w nauce, pomaga zmniejszać nierówności społeczne oraz zmniejsza różnice w kompetencjach między dziećmi o różnym statusie społeczno-ekonomicznym. Sprawiedliwy dostęp jest również niezbędny, aby zapewnić rodzicom, a zwłaszcza kobietom, elastyczność w zakresie (ponownej) integracji na rynku pracy.

Oświadczenia dotyczące jakości:

1.Usługi, które są dostępne i przystępne cenowo dla wszystkich rodzin i ich dzieci.

Powszechne prawo do usług wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem zapewnia solidną podstawę umożliwiającą dotarcie do wszystkich dzieci. Dane demograficzne i ankiety dla rodziców dotyczące zapotrzebowania na placówki wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem mogą służyć jako podstawa do oszacowania dalszych potrzeb i dostosowania liczby oferowanych miejsc.

Dzięki takim usługom można przezwyciężyć bariery potencjalnie uniemożliwiające udział rodzinom i dzieciom. Mogą one obejmować dostosowanie opłat pobieranych za wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem, aby umożliwić dostęp również gospodarstwom domowym o niskich dochodach. Istnieją również dowody na to, że elastyczność godzin otwarcia i inne udogodnienia mogą umożliwić udział zwłaszcza dzieciom pracujących matek oraz pochodzącym z mniejszości lub grup w niekorzystnej sytuacji.

Usługi równomiernie rozłożone na obszarach miejskich i wiejskich, w zamożnych i biednych środowiskach oraz regionach mogą zwiększać dostęp dla grup defaworyzowanych w społeczeństwie. Dostępność i przystępność cenowa wysokiej jakości usług na obszarach, na których mieszkają biedne rodziny, mniejszości etniczne lub rodziny migrantów, mają największy wpływ na zwiększanie równości i włączenia społecznego.

2.Usługi zachęcające do udziału, zwiększające włączenie społeczne i uwzględniające różnorodność.

W placówkach wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem można aktywnie zachęcać do udziału przez angażowanie rodziców, rodzin i opiekunów w procesy decyzyjne (np. w komitetach rodzicielskich). Dotarcie do rodzin, zwłaszcza do kobiet i rodzin w niekorzystnej sytuacji lub rodzin należących do mniejszości bądź rodzin migrantów, z ukierunkowanymi inicjatywami pozwala im wyrazić swoje potrzeby i umożliwia służbom uwzględnienie tych potrzeb przy dostosowywaniu oferty do potrzeb lokalnych społeczności.

Można zachęcać do rekrutacji członków personelu z grup marginalizowanych, grup migrantów lub mniejszości, ponieważ okazało się, że korzystne jest, jeśli skład personelu w placówkach wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem odzwierciedla różnorodność społeczeństwa.

Stworzenie przyjaznego środowiska dla dzieci, które docenia ich języki ojczyste i pochodzenie, przyczynia się do rozwoju ich poczucia przynależności. Odpowiednie ustawiczne doskonalenie zawodowe przygotowuje również personel do przyjmowania i wspierania dzieci dwujęzycznych.

Placówki wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem mogą wypracowywać dobre praktyki w rodzinach, aby stworzyć płynne przejście ze środowiska domowego do placówki oraz wspierać wysoki poziom udziału rodziców przez organizowanie konkretnych inicjatyw.

PERSONEL jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na dobro, uczenie się i osiągnięcia rozwojowe dzieci. W związku z tym warunki pracy i doskonalenie zawodowe personelu są uznawane za niezbędne elementy jakości.

Oświadczenia dotyczące jakości:

3.Wykwalifikowany personel, któremu kształcenie formalne i szkolenie ustawiczne umożliwia wypełnianie zawodowej roli.

Skuteczne systemy wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem uwzględniają podnoszenie statusu zawodowego personelu, który jest powszechnie uznawany za kluczowy czynnik jakości, przez podnoszenie poziomu kwalifikacji, oferowanie elastycznych możliwości rozwoju kariery zawodowej i alternatywnych ścieżek dla asystentów. Można wspierać te działania przez dążenie do zatrudniania, poza personelem pomocniczym, kadry pedagogicznej składającej się z profesjonalistów posiadających pełne kwalifikacje zawodowe ze specjalizacją we wczesnej edukacji na poziomie ISCED 6.

Najnowocześniejsze programy kształcenia formalnego są opracowywane wspólnie z praktykami i zapewniają odpowiednią równowagę między teorią a praktyką. Korzystnym jest również, jeśli programy edukacyjne lepiej przygotowują personel do wspólnej pracy i podnoszenia kompetencji w zakresie refleksji. Z korzyścią dla takich programów może być przeszkolenie personelu do pracy z grupami zróżnicowanymi językowo i kulturowo, składającymi się z osób pochodzących z rodzin należących do mniejszości, rodzin migrantów i rodzin o niskich dochodach.

Personel, który jest przygotowany do zaspokajania potrzeb rozwojowych małych dzieci i jest w stanie wykrywać potencjalne problemy rozwojowe, może bardziej aktywnie wspierać rozwój dziecka. Regularne, dostosowane do indywidualnych potrzeb oraz ustawiczne możliwości doskonalenia zawodowego przynoszą korzyści wszystkim członkom personelu, w tym asystentom i personelowi pomocniczemu.

Biorąc pod uwagę niezbędne elementy rozwoju i psychologii dziecka, kompetencje personelu powinny obejmować moduł stosowanej ochrony dziecka oraz ogólniejszy moduł dotyczący praw dziecka.

4.Sprzyjające warunki pracy, w tym profesjonalne kierownictwo, które stwarza możliwości obserwacji, refleksji, planowania, pracy zespołowej i współpracy z rodzicami.

Systemy wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, które mają na celu poprawę warunków pracy, w tym osiągnięcie bardziej odpowiedniego poziomu wynagrodzeń, mogą sprawić, że zatrudnienie we wczesnej edukacji stanie się bardziej atrakcyjną opcją dla lepiej wykwalifikowanego personelu, poszukującego odpowiedniej kariery zawodowej.

Liczba dzieci przypadających na dorosłego i wielkość grup są najbardziej adekwatne, jeśli są zaprojektowane w sposób uwzględniający wiek i skład grupy dzieci, ponieważ młodsze dzieci wymagają więcej uwagi.

Wspólnoty edukacyjne skupiające specjalistów, istniejące w obrębie placówek i pomiędzy nimi, wykazały pozytywny wpływ przez przydział czasu i miejsca na praktyki zespołowe i wspólną pracę personelu.

Oferowanie mentoringu i nadzoru nowo zatrudnionym członkom personelu podczas ich wprowadzania może pomóc im w szybkim dostosowaniu się do norm zawodowych.

PROGRAM NAUCZANIA to potężne narzędzie zapewniające dbałość o dobro, rozwój i doświadczenie edukacyjne dzieci. Szeroko zakrojona podstawa pedagogiczna określa zasady utrzymania rozwoju dzieci przez praktyki edukacyjne i opiekuńcze, które odpowiadają zainteresowaniom, potrzebom i możliwościom dzieci.

Oświadczenia dotyczące jakości:

5.Program nauczania oparty na celach pedagogicznych, wartościach i podejściach umożliwiających dzieciom pełne wykorzystanie ich potencjału w zakresie rozwoju społecznego, emocjonalnego, poznawczego, fizycznego oraz zapewniający dbałość o ich dobrostan.

Podejście pedagogiczne skoncentrowane na dziecku może lepiej przyczyniać się do ogólnego rozwoju dzieci, zapewniać wsparcie dla strategii ich uczenia się i wspierać ich rozwój poznawczy i pozapoznawczy przez bardziej systematyczne korzystanie z uczenia się opartego na doświadczeniu, zabawy i interakcji społecznych.

Istnieją przekonujące dowody na to, że sprecyzowany program nauczania jest atutem, ponieważ może zapewnić spójne ramy opieki, edukacji i socjalizacji jako integralne elementy wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem. Najlepiej, aby ramy takie definiowały cele edukacyjne dostosowane do wieku, jednocześnie umożliwiając nauczycielom personalizację ich podejścia do indywidualnych potrzeb dzieci i aby zapewniały wytyczne dla wysokiej jakości środowiska edukacyjnego. Zwraca się w nich należytą uwagę na uwzględnienie dostępności książek i innych materiałów drukowanych, aby pomóc w rozwoju umiejętności czytania i pisania dzieci.

Przez propagowanie różnorodności, równości i świadomości językowej skuteczne ramy programu nauczania sprzyjają integracji migrantów. Mogą one wspierać rozwój zarówno języka ojczystego, jak i języka nauczania.

6.Program nauczania, który wymaga od personelu współpracy z dziećmi, współpracownikami i rodzicami oraz refleksji nad stosowanymi praktykami.

Program nauczania może pomóc w lepszym angażowaniu rodziców, zainteresowanych stron i personelu oraz w zapewnianiu odpowiedniejszego dopasowania potrzeb, zainteresowań i możliwości dzieci.

Program nauczania może określać role i procesy dla personelu w celu regularnej współpracy z rodzicami, a także ze współpracownikami w ramach innych usług dla dzieci (w tym z sektorem zdrowia, opieki społecznej i edukacji).

W miarę możliwości program nauczania może zapewniać wytyczne dla personelu placówek wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem w zakresie nawiązywaniu kontaktu z personelem szkolnym w sprawie przechodzenia dzieci do szkół podstawowych lub przedszkoli.

MONITOROWANIE I OCENA to czynniki zapewniające trwałą jakość. Przez wskazywanie mocnych i słabych stron procesy te mogą być ważnymi elementami podnoszącymi jakość systemów wczesnej edukacji. Mogą one zapewniać zainteresowanym stronom i osobom odpowiedzialnym za wyznaczanie kierunków polityki wsparcie w podejmowaniu inicjatyw, które odpowiadają potrzebom dzieci, rodziców i społeczności lokalnych.

Oświadczenia dotyczące jakości:

7.Monitorowanie i ocena dostarczają informacji na odpowiednim poziomie lokalnym, regionalnym lub krajowym w celu dążenia do ciągłej poprawy jakości polityki i praktyk.

Przejrzyste informacje na temat usług i personelu lub na temat realizacji programu nauczania na odpowiednim poziomie – krajowym, regionalnym i lokalnym – mogą przyczynić się do poprawy jakości.

Regularne informacje zwrotne mogą ułatwić proces oceny polityki, w tym przez umożliwienie analizy wykorzystania funduszy publicznych oraz tego, co jest skuteczne i w jakim kontekście.

Aby określić potrzeby personelu związane z uczeniem się oraz aby podejmować właściwe decyzje dotyczące najlepszego sposobu podniesienia jakości usług, liderzy placówek wczesnej edukacji i opieki nad dziećmi powinni terminowo gromadzić odpowiednie dane.

8.Monitorowanie i ocena leżące w najlepszym interesie dziecka.

Aby chronić prawa dziecka, solidna polityka w zakresie ochrony dziecka powinna być częścią systemu wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem w celu ochrony dzieci przed wszelkimi formami przemocy. Polityka w zakresie ochrony dziecka powinna obejmować cztery ogólne obszary: (1) polityka, (2) ludzie, (3) procedury oraz (4) odpowiedzialność. Więcej informacji na temat tych obszarów można znaleźć w opracowaniu „Child safeguarding standards and how to implement them” wydanym przez organizację Keeping Children Safe 2 .

Procesy monitorowania i oceny mogą sprzyjać aktywnemu zaangażowaniu i współpracy między wszystkimi zainteresowanymi stronami. Wszyscy zainteresowani rozwojem jakości mogą przyczynić się do opracowania praktyk monitorowania i oceny oraz czerpać z nich korzyści.

Dostępne dowody wskazują, że połączenie metod monitorowania (np. obserwacji, dokumentacji, opisowej oceny kompetencji dzieci) może dostarczać przydatnych informacji i danych na temat doświadczeń i rozwoju dzieci, w tym może pomóc w płynnym przejściu do szkoły podstawowej.

Celem opracowania narzędzi do monitorowania i procedur oceny partycypacyjnej może być umożliwienie dzieciom wyrażenia swojej opinii i wyraźnego informowania o ich doświadczeniach w zakresie uczenia się i socjalizacji w placówkach.

ZARZĄDZANIE I FINANSOWANIE w kluczowy sposób wpływają na możliwość odegrania przez usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem przewidzianej roli w rozwoju osobistym dzieci, w zmniejszaniu dysproporcji w ich osiągnięciach oraz w sprzyjaniu spójności społecznej. Zarządzanie musi być częścią kompleksowego systemu spójnych polityk publicznych, które łączą wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem z innymi usługami dotyczącymi opieki nad małymi dziećmi i ich rodzinami.

Oświadczenia dotyczące jakości:

9.Zainteresowane strony jednakowo i dokładnie rozumieją swoją rolę i obowiązki oraz wiedzą, że oczekuje się od nich współpracy z organizacjami partnerskimi.

Usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem powinny w idealnym scenariuszu być świadczone w ścisłej współpracy ze wszystkimi służbami zajmującymi się dziećmi, w tym ze służbami socjalnymi i służbą zdrowia, szkołami i lokalnymi zainteresowanymi stronami. Takie sojusze pomiędzy służbami są bardziej skuteczne, jeśli są zarządzane z wykorzystaniem spójnych ram politycznych, które mogą aktywnie sprzyjać współpracy i długoterminowym inwestycjom w społeczności lokalne.

Zaangażowanie zainteresowanych stron okazało się kluczowe dla zaprojektowania i wdrożenia wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem.

Najlepiej, aby odpowiedzialność za wszystkie przepisy dotyczące wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem oraz za finansowanie ponosił ten sam dział.

10.Przepisy ustawodawcze i wykonawcze lub finansowanie wspierają postępy w kierunku powszechnego prawa do subsydiowanej lub finansowanej ze środków publicznych wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, a informacje o postępach są regularnie przekazywane wszystkim zainteresowanym stronom.

Poprawę jakości świadczenia usług dla wszystkich dzieci można w lepszym stopniu osiągnąć przez stopniowe budowanie powszechnego prawa. Przydatne może być przeprowadzenie oceny, czy rynkowe usługi wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem powodują nierówny dostęp lub niższą jakość dla dzieci w niekorzystnej sytuacji, i w razie konieczności sporządzenie planów działań naprawczych.

Ścisłe powiązanie z polityką pracy, polityką zdrowia i polityką społeczną niewątpliwie stanowiłoby atut, ponieważ może ono wspierać bardziej efektywną redystrybucję zasobów przez ukierunkowanie dodatkowych środków finansowych na grupy i społeczności w niekorzystnej sytuacji.

(1)     https://ec.europa.eu/commission/priorities/deeper-and-fairer-economic-and-monetary-union/european-pillar-social-rights/european-pillar-social-rights-20-principles_pl  

(2)     https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/standards_child_protection_kcsc_en_1.pdf