KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 3.5.2018

COM(2018) 256 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

z realizacji ram wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych (SST) (2014-2017)

1.    WPROWADZENIE

Aktywa i usługi kosmiczne stały się niezbędne dla naszej gospodarki i naszego społeczeństwa, a ich długoterminowa dostępność jest kluczowa dla bezpieczeństwa i ochrony Europy. Liczba i zasadnicze znaczenie europejskich aktywów kosmicznych stale rosną, podobnie jak zagrożenia w tym obszarze. Do 2020 r. Europa ma dysponować w przestrzeni kosmicznej 40 satelitami w ramach programów Galileo i Copernicus oraz około 12 % satelitów na świecie. W żywotnym interesie Europy leży zatem zapewnienie, aby wynoszenie i obsługa jej aktywów kosmicznych oraz świadczenie usług kosmicznych mogły przebiegać w sposób bezpieczny. W 2008 r. Rada 1 podkreśliła konieczność rozwoju europejskich zdolności umożliwiających monitorowanie i nadzorowanie europejskiej infrastruktury kosmicznej i śmieci kosmicznych.

Pierwszą odpowiedzią UE było ustanowienie zdolności Unii Europejskiej w zakresie obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych (EU SST) na mocy decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 541/2014/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. ustanawiającej ramy wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych („decyzja w sprawie SST”) 2 . Zgodnie z wymogiem określonym w art. 11 ust. 2 w niniejszym sprawozdaniu zawarto informacje dotyczące realizacji ram wsparcia i wykonania celów decyzji.

W decyzji w sprawie SST uznano, że zapewnienie odpowiedniego poziomu autonomii w działaniach dotyczących SST może wymagać przyjęcia aktu podstawowego 3 i należy przeanalizować taką możliwość w ramach przeglądu śródokresowego wieloletnich ram finansowych UE na lata 2014–2020. W związku z tym wnioski i zalecenia zawarte w niniejszym sprawozdaniu stanowić będą wkład w prace w zakresie EU SST przewidziane w komunikacie „Strategia kosmiczna dla Europy” 4 .

2.    KONTEKST

Bezpieczeństwu europejskiej infrastruktury kosmicznej o zasadniczym znaczeniu w coraz większym stopniu zagraża ryzyko kolizji między statkami kosmicznymi oraz między statkami kosmicznymi a śmieciami kosmicznymi. Ponadto niekontrolowane ponowne wchodzenie statków i śmieci kosmicznych w atmosferę ziemską stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa ludności Ziemi. Przed ustanowieniem ram wsparcia nie istniała żadna ogólnoeuropejska usługa SST, która mogłaby reagować na te zagrożenia. Chociaż niektóre państwa członkowskie posiadały aktywa SST, nie tworzyły one europejskiej sieci. Nie świadczyły one również usług operacyjnych SST, które byłyby dostępne dla wszystkich operatorów satelitów w Europie.

W związku z tym ustanowiono ramy wsparcia, których ogólnym celem jest pomoc w zapewnieniu długoterminowego zrównoważonego rozwoju europejskiej i krajowej infrastruktury kosmicznej, obiektów tej infrastruktury i usług w tym zakresie, a ich cele szczegółowe przedstawiają się następująco:

a)ocena i ograniczenie ryzyka związanego z operacjami z udziałem europejskich statków kosmicznych na orbicie oraz umożliwienie operatorom statków kosmicznych skuteczniejszego planowania i wprowadzania środków zmniejszających ryzyko;

b)ograniczenie ryzyka związanego z wynoszeniem europejskich statków kosmicznych;

c)obserwacja niekontrolowanego ponownego wchodzenia statków kosmicznych i śmieci kosmicznych w atmosferę ziemską oraz dokładniejsze i skuteczniejsze wczesne ostrzeganie; oraz

d)działania zapobiegające dalszemu rozprzestrzenianiu się śmieci kosmicznych 5 .

W szerszym ujęciu w decyzji w sprawie SST przewidziano również, że ramy wsparcia powinny stymulować synergie między wszystkimi głównymi dziedzinami orientacji sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej (SST, pogodą kosmiczną i obiektami bliskimi Ziemi) i uzupełniać stosowne inicjatywy międzynarodowe dotyczące śmieci kosmicznych i działań w przestrzeni kosmicznej.

Aby osiągnąć wspomniane wyżej cele, wyznaczono ambitny cel ram wsparcia polegający na ustanowieniu europejskich zdolności w zakresie SST, przy zapewnieniu Europie odpowiedniego poziomu autonomii w tym obszarze. W tym celu w decyzji w sprawie SST określono trzy działania:

a)ustanowienie i eksploatację funkcji czujników, na którą składa się sieć krajowych naziemnych czujników w państwach członkowskich i czujników w przestrzeni kosmicznej, w celu obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych oraz utworzenia bazy danych na ich temat;

b)ustanowienie i eksploatację funkcji przetwarzania w celu przetwarzania i analizy danych SST na szczeblu krajowym celem tworzenia informacji i usług SST na potrzeby ich przekazywania do funkcji świadczenia usług SST; oraz

c)ustanawianie funkcji świadczenia cywilnych usług SST na rzecz użytkowników, do celów oceny ryzyka kolizji (CA) i ponownego wejścia obiektów w atmosferę ziemską (RE) oraz wykrywania fragmentacji na orbicie (FG) 6 .

Ze względu na wrażliwy charakter tego obszaru zaproponowane ramy wsparcia oparto na innowacyjnym modelu zarządzania: uczestniczące państwa członkowskie, jako członkowie utworzonego przez nie konsorcjum 7 , mają realizować działania w zakresie czujników, przetwarzania danych i usług na potrzeby świadczenia usług SST oraz mają działać w charakterze organu wykonawczego na szczeblu UE we współpracy z Centrum Satelitarnym Unii Europejskiej (Satcen), pełniąc funkcję punktu pierwszego kontaktu. Rola Komisji polega głównie na zarządzaniu ramami wsparcia i zapewnianiu ich realizacji; posiada ona uprawnienia do podejmowania stosownych działań służących wsparciu realizacji celów określonych w ramach.

3.    METODYKA

Niniejsze sprawozdanie obejmuje swoim zakresem pierwsze trzy lata i osiem miesięcy funkcjonowania ram wsparcia (kwiecień 2014 r.–grudzień 2017 r.), w tym osiemnastomiesięczny okres faktycznych działań operacyjnych. Opracowano je na podstawie danych i informacji, których źródłem były następujące dokumenty, badania i spotkania z zainteresowanymi stronami:

-materiały i dokumenty opracowane przez konsorcjum SST między styczniem 2016 r. a grudniem 2017 r., w tym sprawozdania końcowe w sprawie zamknięcia dotacji SST z 2015 r. i statystyki dotyczące działania portalu świadczenia usług EU SST według stanu na grudzień 2017 r.;

-informacje zwrotne od państw członkowskich uzyskane w 2017 r. w ramach konsultacji w sprawie realizacji i ewolucji EU SST na forum komitetu SST 8 i grupy ekspertów ds. SST 9 oraz podczas spotkań technicznych z konsorcjum SST 10 ;

-kampania służąca zgromadzeniu informacji zwrotnych od użytkowników, przeprowadzona przez Satcen i konsorcjum SST w maju i w czerwcu 2017 r. wśród zarejestrowanych użytkowników EU SST;

-konsultacje z zainteresowanymi stronami z sektora publicznego dotyczące Strategii kosmicznej dla Europy (kwiecień–czerwiec 2016 r.), które obejmowały szczegółowe pytania na temat SST 11 ;

-analiza przeprowadzona przez zewnętrznych i niezależnych ekspertów technicznych zatrudnionych przez Komisję w celu wsparcia oceny realizacji dotacji SST.

Zgodnie z wymogami art. 11 ust. 2 decyzji w sprawie SST w sprawozdaniu oceniono wykonanie celów ram wsparcia z punktu widzenia rezultatów i skutków, skuteczności wykorzystania zasobów i europejskiej wartości dodanej. Sprawozdanie zawiera informacje dotyczące postępów w działaniach, wyników i kluczowych wskaźników skuteczności działania ujętych w planie koordynacji na lata 2017–2020 ustanowionym decyzją wykonawczą Komisji z 2016 r. 12 .

4.    REALIZACJA RAM WSPARCIA SST

4.1    Faza przygotowawcza

Drogę do rozpoczęcia działalności EU SST w dniu 1 lipca 2016 r. utorowało kilka działań, m.in.:

-w marcu 2015 r. pięć państw członkowskich (Francję, Niemcy, Włochy, Hiszpanię i Zjednoczone Królestwo) uznano za spełniające kryteria uczestnictwa w ramach wsparcia SST określone w decyzji w sprawie SST i w decyzji wykonawczej Komisji z 2014 r. 13 ; państwa te wyznaczyły krajowe podmioty, aby utworzyć konsorcjum SST 14 ;

-w dniu 16 czerwca 2015 r. uczestniczące państwa członkowskie podpisały umowę SST, formalnie ustanawiającą konsorcjum SST;

-w dniu 14 września 2015 r. konsorcjum SST i Satcen podpisały porozumienie wykonawcze SST, formalnie ustanawiające mechanizm współpracy w zakresie SST; oraz

-w dniu 1 stycznia 2016 r. uruchomiono pierwsze dotacje w ramach programów UE (budżet na 2015 r.), aby sfinansować ustanowienie i działalność operacyjną EU SST.

4.2    Faza operacyjna

Funkcja czujnika

Zgodnie z decyzją w sprawie SST każde państwo członkowskie zachowuje kontrolę nad swoimi czujnikami SST tworzącymi sieć w ramach krajowego centrum operacyjnego (NOC) i prowadzi ich eksploatację. Krajowe czujniki SST generują dane dotyczące obiektów kosmicznych znajdujących się na orbicie, stanowiące kluczowy wkład na potrzeby funkcji przetwarzania danych i informacji.

Rodzaj, zdolność i rozmieszczenie geograficzne czujników EU SST decydują o pokryciu orbity i liczbie obiektów kosmicznych o danym minimalnym rozmiarze, które można obserwować, oraz docelowo o autonomii i zdolnościach w zakresie EU SST.

Od momentu rozpoczęcia działań w lipcu 2016 r. liczba czujników operacyjnych stale wzrasta. Do grudnia 2017 r. działania EU SST wspierały 33 czujniki podlegające krajowej kontroli (3 radary dozorowania, 8 radarów śledzących, 18 teleskopów i 4 stacje pomiarów laserowych), które wykorzystywano do śledzenia lub obserwacji. Łącznie pokrywają one wszystkie orbity (LEO, MEO, HEO i GEO) 15 , ale liczba pokrywanych przez nie obiektów jest ograniczona ze względu na:

-niewystarczającą dostępność niektórych czujników na potrzeby EU SST;

-lokalizację geograficzną istniejących czujników SST; oraz

-niewykrywanie obiektów poniżej określonego rozmiaru.

Przezwyciężenie tych niedociągnięć wymaga modernizacji istniejących czujników SST i rozmieszczenia nowych. W wyniku symulacji przeprowadzonej w 2017 r. oszacowano następujący poziom pokrycia różnych rozmiarów obiektów zgodnie z różnymi systemami orbitalnymi i porównano działanie pierwotnej architektury w 2017 r. ze spodziewaną architekturą w 2021 r. po przeprowadzeniu modernizacji:

*    Zaobserwowane obiekty to obiekty, które zaobserwowano przynajmniej raz podczas trwającego 14 dni okresu symulacji.

**    Dobrze zaobserwowane obiekty to obiekty, które zaobserwowano każdego dnia na LEO i co trzy dni na MEO/GEO.

Jeżeli chodzi o funkcję czujnika, prace wykonywane przez konsorcjum SST obejmują głównie:

·łączenie czujników SST w sieć w krajowych systemach SST

Większość czujników posiadała już niezbędne połączenia ze swoimi krajowymi centrami operacyjnymi na początku prowadzenia działań, a obecnie ustanowiono połączenia z siecią dla pozostałych czujników. Trwają dalsze prace nad dostosowaniem eksploatacji czujników do potrzeb EU SST;

·tworzenie zestawienia europejskich czujników i badania dotyczące architektury

Tworzenie zestawienia europejskich czujników potencjalnie odpowiadających potrzebom EU SST zakończono w 2017 r. Powstały w ten sposób wykaz czujników europejskich posłużył jako podstawa do badań dotyczących architektury i ułatwił powiększenie bazy czujników EU SST. Gromadzi on dane 133 potencjalnych czujników z dziewięciu państw członkowskich (państw konsorcjum SST oraz Austrii, Polski, Portugalii i Rumunii). Konieczne będzie dokonywanie regularnych aktualizacji, w tym rozszerzenia pokrycia przez państwa. Badania dotyczące pierwotnej architektury EU SST i jej działania zakończono w 2017 r., a w 2018 r. spodziewana jest szczegółowa ocena wariantów przyszłej architektury EU SST;

·modernizacja czujników

Na podstawie wyników wstępnych badań dotyczących europejskich czujników w 2016 r. rozpoczęto modernizację 18 czujników ze wszystkich państw konsorcjum SST (współfinansowaną ze środków UE). W programach UE na lata 2015–2020 nie planuje się rozwoju nowych aktywów EU SST.

Funkcja przetwarzania

Funkcję przetwarzania pełnią krajowe centra operacyjne, które są prowadzone przez państwa członkowskie i podlegają koordynacji konsorcjum SST. Każde krajowe centrum operacyjne gromadzi w krajowej bazie danych informacje i dane z wewnętrznych i zewnętrznych źródeł, a następnie przetwarza je i analizuje w celu świadczenia usług SST. Każde krajowe centrum operacyjne jest niezależne i korzysta z innych formatów danych i informacji, innego oprogramowania do przetwarzania danych i innych algorytmów.

W porównaniu z katalogiem Stanów Zjednoczonych krajowe bazy danych zawierają niewielką liczbę obiektów, a do chwili obecnej nie powstała wspólna europejska baza danych obiektów kosmicznych; w związku z tym proces ten niemal w całości opiera się na danych Stanów Zjednoczonych. Jakość i częstotliwość aktualizacji danych Stanów Zjednoczonych różnią się w zależności od orbity i zależą od umów dwustronnych ze Stanami Zjednoczonymi na szczeblu krajowym. Często wymagają one dalszej analizy, weryfikacji i doprecyzowania. W poniższej tabeli przedstawiono odsetek komunikatów z danymi o koniunkcji (ang. conjunction data messages, CDM) 16 generowanych przy użyciu danych z czujników EU SST w stosunku do całkowitej liczby CDM zamieszczanych w portalu EU SST.

Sieć EU SST składa się z pięciu krajowych centrów operacyjnych: ISOC (Włochy), S3TOC (Hiszpania), COO (Francja), GSSAC (Niemcy) i UKSpOC (Zjednoczone Królestwo). Między krajowymi centrami operacyjnymi ustanowiono łącza komunikacyjne i są one ze sobą w stałym kontakcie, aby wymieniać wiedzę i informacje. Aby ułatwić przyszłą współpracę w ramach konsorcjum, w przygotowaniu jest obecnie polityka w zakresie dzielenia się danymi i informacjami. Zakończono wstępne badania dotyczące statusu procesów w każdym krajowym centrum operacyjnym (formaty danych i informacji, algorytmy, bazy danych, wykorzystanie danych zewnętrznych itp.). Na tej podstawie możliwe będzie ustanowienie formatów oraz procedur wymiany danych i informacji, które stanowią warunek wstępny sprawniejszego działania sieci, interoperacyjności danych, przekazywania sobie zadań dotyczących czujników przez członków konsorcjum i kompilacji wspólnej europejskiej bazy danych.

Funkcja usług

Dnia 1 lipca 2016 r. rozpoczęto świadczenie trzech wstępnych usług SST:

-analiza dotycząca koniunkcji i ostrzeganie o koniunkcji (CA);

-analiza dotycząca ponownego wchodzenia obiektów w atmosferę ziemską i informowanie o takich ponownych wejściach (RE);

-analiza dotycząca fragmentacji (FG).

Krajowe centra operacyjne świadczą usługi zgodnie z portfelem usług EU SST, który składa się z:

-„wspólnego gwarantowanego zestawu podstawowego” (ang. common guaranteed baseline, CGB, tj. minimalnego zestawu usług EU SST świadczonych przez wszystkie krajowe centra operacyjne); uzupełnionego przez

-usługi o wartości dodanej (uzależnione od istniejących zdolności danego krajowego centrum operacyjnego i stopniowo włączane do wspólnego gwarantowanego zestawu podstawowego).

Obecnie, w odniesieniu do unikania kolizji, wnioski użytkowników są indywidulanie dla każdego przypadku przydzielane jednemu krajowemu centrum operacyjnemu lub większej ich liczbie, co może obejmować wspólną lub dzieloną obsługę floty statków kosmicznych. Wprowadzono miesięczną rotację między krajowymi centrami operacyjnymi w świadczeniu usług dotyczących fragmentacji i ponownego wchodzenia obiektów w atmosferę ziemską, w oparciu o procedury przekazywania.

Satcen obsługuje portal EU SST i dział wsparcia (helpdesk) EU SST. Produkty zazwyczaj dostarczane są zarejestrowanym użytkownikom EU SST za pośrednictwem portalu EU SST. W odniesieniu do unikania kolizji odpowiednie krajowe centrum operacyjne może w stosownych przypadkach bezpośrednio dostarczyć informacje przydzielonym mu użytkownikom.

Na dzień 1 grudnia 2017 r. zatwierdzono następujące rejestracje od momentu rozpoczęcia działalności EU SST: 27 rejestracji w odniesieniu do CA, 30 w odniesieniu do FG i 36 w odniesieniu do RE. Reprezentują one 27 organizacji z 12 państw członkowskich 18 i, w odniesieniu do unikania kolizji, 79 statków kosmicznych, z których 35 znajduje się na LEO, 18 na MEO i 26 na GEO. Satelity unijnych programów Galileo i Copernicus zostały zarejestrowane do celów korzystania z usług EU SST.

W okresie między rozpoczęciem działalności w lipcu 2016 r. a grudniem 2017 r. obsłużono lub zgłoszono ponad milion zdarzeń i produktów, a za pośrednictwem portalu EU SST złożono odnośne raporty. W załączniku przedstawiono statystyki dotyczące dostarczonych produktów.

Oczekuje się ustanowienia w 2018 r. mechanizmu interakcji z użytkownikami. Pierwszą kampanię w zakresie informacji zwrotnych od użytkowników przeprowadzono w maju i w czerwcu 2017 r. Respondenci udzielający odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu byli ogólnie zadowoleni ze wstępnych usług SST, ale odpowiedzi otrzymano zaledwie od 26 % użytkowników. Zasugerowali oni wprowadzenie usprawnień w zakresie harmonizacji i terminowości dostawy produktów oraz dostarczanie większej ilości informacji na temat obiektu i zdarzenia. Satcen i konsorcjum SST określiły potrzeby użytkowników i opracowały wstępny wykaz potencjalnych użytkowników.

Zarządzanie dotacjami SST

Dotacje unijne posłużyły finansowaniu działań EU SST w trzech głównych obszarach:

-świadczenie usług EU SST (1SST);

-tworzenie sieci aktywów i koordynacja działań (2SST); oraz

-modernizacja istniejących aktywów SST i opracowanie nowych (3SST).

Na lata 2015–2020 przeznaczono łącznie 167,5 mln EUR w postaci różnych dotacji w ramach programów Copernicus, Galileo i „Horyzont 2020”, z czego około 70,5 mln EUR przeznaczono na realizację działań określonych w decyzji w sprawie SST (dotacje na 1SST i 2SST), a 97 mln EUR na modernizację czujników (3SST).

Działania opisane w niniejszym sprawozdaniu współfinansowano z dotacji na 2015 r., które podlegały administracyjnemu zamknięciu w grudniu 2017 r. Dotacje na lata 2016–2017, na które umowy podpisano w grudniu 2017 r., powinny zapewnić kontynuację działań i przejście na świadczenie bardziej kompleksowych i skuteczniejszych usług EU SST. Tematy zaproszenia do składania wniosków o dotacje w ramach programu „Horyzont 2020” na lata 2018–2020 opublikowano w 2017 r. 19 .

Zasady finansowania ze środków UE dotyczące pierwszych projektów SST okazały się skomplikowane i obciążające pod względem administracyjnym. W latach 2015–2017 doprowadziło to do równoczesnego zarządzania kilkoma dotacjami o stosunkowo krótkim okresie trwania (18 miesięcy) na podstawie różnych przepisów finansowych. Podjęto pewne starania w celu uproszczenia zasad zarządzania dotacjami 20 .

Zarządzanie

W decyzji w sprawie SST uwzględniono wrażliwy charakter SST, pozostawiając wdrażanie zdolności w zakresie EU SST i zarządzanie nimi w gestii uczestniczących państw członkowskich, również własność aktywów pozostaje na szczeblu krajowym. Zaangażowanie Komisji w latach 2014–2017 było głównie związane z monitorowaniem procedury uczestnictwa państw członkowskich, realizacją dotacji, nieformalną interakcją z konsorcjum SST i opracowywaniem planu koordynacji na lata 2017–2020.

Struktura zarządzania konsorcjum SST obejmuje prace w komitetach: sterującym, technicznym i ds. bezpieczeństwa, a także koordynację projektów i koordynację finansową, przy czym decyzje są podejmowane na zasadzie jednomyślności. Większość decyzji, w tym decyzje dotyczące zarządzania programem, jest podejmowana w ramach komitetu sterującego, w którym od 2017 r. Komisja pełni funkcję obserwatora. Komitet koordynacyjny jest odpowiedzialny za zarządzanie mechanizmem współpracy w zakresie SST (między konsorcjum SST a Satcen).

Wraz z przyjęciem w 2016 r. drugiej decyzji wykonawczej Komisja uruchomiła drugą turę składania przez państwa członkowskie wniosków o przystąpienie do konsorcjum SST. Przed upływem terminu wyznaczonego na dzień 19 sierpnia 2017 r. formalne wnioski o przystąpienie do konsorcjum SST złożyły trzy państwa członkowskie (Polska, Rumunia i Portugalia), a odnośna procedura powinna zakończyć się w 2018 r. Uczestnictwo nowych państw członkowskich może pomóc w zwiększeniu skuteczności działania SST UE.

Osiem innych państw członkowskich (Austria, Chorwacja, Finlandia, Grecja, Łotwa, Republika Czeska, Słowacja i Szwecja) wyraziło chęć współpracy z konsorcjum SST w roli podmiotów uczestniczących w realizacji przyszłych dotacji. Sektor prywatny wnosi wkład w EU SST głównie w postaci technologii i jako dostawca danych, nie uczestniczy natomiast w zarządzaniu EU SST.

5.    OCENA

5.1    Rezultaty i skutki

Ramy wsparcia przyniosły rezultaty w zakresie ustanowienia i obsługi funkcji i działań EU SST. Biorąc jednak pod uwagę stosunkowo krótkie ramy czasowe działalności EU SST, nie jest jeszcze możliwe określenie skutków społeczno-gospodarczych.

Główne osiągnięcia ram wsparcia można podsumować następująco:

-dostępność usług EU SST – począwszy od dnia 1 lipca 2016 r. konsorcjum SST świadczy usługi pod logo EU SST za pośrednictwem portalu EU SST. Usługi w zakresie unikania kolizji, fragmentacji na orbicie i ponownego wchodzenia obiektów w atmosferę ziemską świadczone są na rzecz wszystkich europejskich użytkowników instytucjonalnych oraz właścicieli i operatorów statków kosmicznych, bezpłatnie i całodobowo. Liczba użytkowników stale wzrasta;

-działania ukierunkowane na użytkowników – określono potencjalnych użytkowników i udokumentowano ich potrzeby. Informacje zwrotne od użytkowników są obiecujące, choć ograniczone. EU SST pomogło w zwiększeniu świadomości zainteresowanych stron na temat zagrożeń związanych z przestrzenią kosmiczną i potrzeby ochrony kosmicznej infrastruktury; 

-współpraca i gromadzenie wspólnej wiedzy fachowej – ustanowiono regularną komunikację między krajowymi centrami operacyjnymi. Krajowi eksperci dzielą się wiedzą i praktykami stosowanymi w pracy za pośrednictwem grup roboczych realizujących dotacje SST. Oceniono systemy, procesy i procedury każdego z krajowych centrów operacyjnych;

-tworzenie zestawienia i wspólnej wykorzystywanej puli europejskich aktywów – łącznie 33 czujniki wspomogły wstępne działania EU SST, pokrywając wszystkie orbity. Dokonano oceny ich pierwotnej architektury i skuteczności. Zidentyfikowano europejskie czujniki, które potencjalnie odpowiadają potrzebom EUSST i rozpoczęto modernizację krajowych czujników;

-działania ukierunkowane na inne państwa członkowskie – EU SST wzbudziło zainteresowanie i zachęciło nowe państwa członkowskie do współpracy z konsorcjum SST lub do przystąpienia do niego.

5.2    Skuteczność

Ramy wsparcia ułatwiły ustanowienie wstępnych zdolności w zakresie EU SST na drodze do realizacji głównego celu polegającego na zapewnieniu długoterminowego zrównoważonego rozwoju europejskiej infrastruktury kosmicznej i związanych z nią usług. Ustanowiono wszystkie trzy usługi przewidziane w decyzji w sprawie SST i rozpoczęto ich świadczenie. Od momentu rozpoczęcia działań EU SST krajowe centra operacyjne przekazywały ostrzeżenia o możliwości kolizji i nie doszło do żadnych katastrofalnych incydentów z udziałem zarejestrowanych statków kosmicznych, w tym satelitów UE. Monitorowano i zgłaszano zdarzenia ponownego wejścia obiektów w atmosferę ziemską. Na koniec 2017 r. powiększenie konsorcjum SST i realizacja dotacji SST przebiegały zgodnie z planem. Biorąc pod uwagę złożoność i wrażliwy charakter tej dziedziny, ramy wsparcia wdrażano w odpowiednim tempie, zgodnie z planem koordynacji. Dzięki innowacyjnemu modelowi zarządzania EU ST łatwiej było osiągnąć postępy w tej wysoce wrażliwej dziedzinie.

Pomimo tych osiągnięć EU SST wciąż wymaga usprawnień w zakresie skuteczności i autonomii. Funkcje EU SST jako suma krajowych zdolności, przy różnych krajowych bazach danych i zróżnicowanym poziomie usług, korzyści skali i unikanie niepotrzebnego powielania, wciąż wymagają realizacji. W tym celu przeprowadzono prace przygotowawcze na rzecz rozwoju sieci krajowych centrów operacyjnych i wymiany danych i informacji w zakresie SST, zmierzając do utworzenia wspólnej europejskiej bazy danych i optymalizacji działań EU SST. Ponadto, jak wykazano w badaniach dotyczących pierwotnej architektury przeprowadzonych w ramach dotacji SST, dalsze postępy zmierzające w kierunku europejskiej autonomii w zakresie SST zależą od znacznych inwestycji w istniejące i nowe czujniki służące do śledzenia i obserwacji obiektów kosmicznych. W tym celu konieczne jest opracowanie wytycznych na poziomie UE dotyczących długoterminowej wizji i długoterminowych celów strategicznych.

Usługi EU SST nie obejmują zagrożeń związanych z przestrzenią kosmiczną podczas całego cyklu misji statku kosmicznego, od wyniesienia do unieszkodliwienia, co zagraża jednak długoterminowemu zrównoważonemu rozwojowi europejskiej infrastruktury kosmicznej i usług w tym zakresie. Ponadto w ramach nie zdefiniowano działań ani nie przewidziano środków służących ułatwieniu tworzenia potencjalnych synergii z pozostałymi segmentami orientacji sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej (pogodą kosmiczną i obiektami bliskimi Ziemi), powinny one także, w miarę rozwoju zdolności, przyczynić się do poprawy pozycji na arenie międzynarodowej.

5.3    Europejska wartość dodana

Ramy wsparcia SST stanowią dla państw członkowskich zachętę do współpracy w tym wrażliwym w wymiarze krajowym obszarze i pomagają w zwiększeniu przejrzystości i zaufania.

Usługi SST dostępne dla europejskich użytkowników i propagujące doskonałość

Usługi EU SST są dostępne nieodpłatnie dla wszystkich zainteresowanych użytkowników europejskich, co jest szczególnie istotne dla europejskich publicznych i prywatnych właścicieli i operatorów satelitów, którzy mogą nieposiadać własnych zdolności o tak wysokiej jakości służących unikaniu kolizji. Otrzymano wnioski od państw trzecich z prośbą o dostęp do usług EU SST; należy opracować szczegółowe kryteria rozpatrywania takich wniosków.

Dzięki ramom wsparcia powstała platforma służąca uczeniu się i wymianie wiedzy między krajowymi centrami operacyjnymi, co prowadzi do poprawy usług o wartości dodanej, w tym na korzyść użytkowników, którzy wcześniej korzystali z krajowych usług SST.

Eliminacja fragmentacji krajowych zdolności w zakresie SST i poprawa europejskiej autonomii

Stworzenie wstępnego europejskiego zestawienia czujników i badania dotyczące architektury dostarczyły strategicznego wkładu, który powinien umożliwić przyszły rozwój zdolności w zakresie EU SST w bardziej skoordynowany i opłacalny sposób. Powinno to w rezultacie umożliwić optymalizację, modernizację i rozwój czujników w Europie.

Europa jest w wysokim stopniu zależna od dostarczanych przez Stany Zjednoczone danych, których jakość i dostępność są zróżnicowane. Utworzenie EU SST stanowi podstawę do przyszłego rozwoju pewnego poziomu europejskiej autonomii w zakresie SST i jest pierwszym krokiem w tym kierunku. Ze względu na wysokie koszty związane z ustanowieniem zdolności w zakresie SST o wysokiej skuteczności żadne z państw członkowskich nie mogłoby sobie samodzielnie pozwolić na taką inwestycję. EU SST pokazało, że na szczeblu EU istnieje gotowość do współpracy, aby osiągnąć ten cel.

6.    WNIOSKI I ZALECENIA

Zważywszy na stosunkowo krótki okres wdrażania ram wsparcia, działania służące osiągnięciu rezultatów przewidzianych w planie koordynacji na lata 2014–2020 są na dobrej drodze. Ramy wsparcia EU SST przyniosły rezultaty w odniesieniu do wszystkich działań i trzech usług przewidzianych w decyzji w sprawie SST oraz stworzyły unijną wartość dodaną. Konieczna jest jednak intensyfikacja wdrażania w kolejnej fazie oraz ewolucja EU SST w kierunku większej skuteczności.

Następujące ważne etapy operacyjne ułatwiłyby osiągnięcie ogólnego celu, jakim jest pomoc w zapewnieniu długoterminowego zrównoważonego rozwoju europejskiej infrastruktury kosmicznej i usług w tym zakresie:

-określenie skutecznej przyszłej architektury EU SST i odpowiednich zasad świadczenia usług – ma to zasadnicze znaczenie dla optymalizacji i europejskiej wartości dodanej. W ramach przyszłych zmian należy zapewnić oparcie EU SST na komplementarności aktywów krajowych i optymalizację architektury EU SST, unikając jednocześnie zbędnego powielania funkcji. Konieczne są inwestycje w istniejące i nowe czujniki, na podstawie badań dotyczących architektury, aby poprawić zdolności i usprawnić usługi w zakresie EU SST. W tym celu następne kroki muszą obejmować ustanowienie stabilnego planu rozwoju na potrzeby przyszłej architektury EU SST;

-wspólna unijna baza danych obiektów kosmicznych opierająca się na danych krajowych – jest to niezbędne z punktu widzenia przyszłej autonomii Europy w zakresie SST. W tym celu w najbliższej przyszłości konieczne jest poczynienie postępów w zakresie rozwoju sieci krajowych centrów operacyjnych oraz wymiany danych i informacji w zakresie SST. Jednocześnie UE powinna podjąć decyzję co do poziomu ambicji, aby móc pokierować strategicznym rozwojem EU SST. Powinna określić odpowiedni, możliwy do zaakceptowania i osiągalny stopień autonomii i rozważyć możliwe strategie zapewnienia komplementarności z kluczowymi krajami partnerskimi;

-działania ukierunkowane na potencjalnych użytkowników i ich aktywne zaangażowanie, wspierane przez dalszy rozwój usług EU SST – EU SST pomogło w przyciągnięciu użytkowników do swoich usług i w podniesieniu świadomości co do zagrożeń w przestrzeni kosmicznej, można jednak jeszcze dotrzeć do wielu potencjalnych użytkowników. W tym celu należy podnieść jakość i skuteczność usług EU SST zgodnie z potrzebami użytkowników, w tym w zakresie wartości dodanej i obsługi operacyjnej floty. Działania te należy wesprzeć: intensywnymi kampaniami informacyjnymi; dalszym rozwojem mechanizmu pozyskiwania informacji zwrotnych od użytkowników oraz wspólnymi procedurami operacyjnymi i standardami świadczenia usług EU SST; a także włączeniem usług o wartości dodanej do wspólnego gwarantowanego zestawu podstawowego;

-uwzględnienie potrzeby synergii z innymi segmentami orientacji sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej i możliwe sposoby jej realizacji oraz zapotrzebowanie na usługi SST obejmujące zagrożenia w przestrzeni kosmicznej podczas całego cyklu misji statku kosmicznego;

-sformułowanie długoterminowej wizji, celów strategicznych i ogólnych wytycznych na poziomie UE – działania te powinny być wsparte planami wdrażania oraz planami wieloletnimi, z uwzględnieniem przeprowadzonych dotychczas prac przygotowawczych;

-dalsze uproszczenie systemu zarządzania dotacjami EU SST – jest ono konieczne, aby sprostać wyzwaniom związanym ze skomplikowanymi i obciążającymi pod względem administracyjnym zasadami finansowania z budżetu UE oraz zapewnia przewidywalność i stabilność rozwoju EU SST w przyszłości; oraz

-zmiany w zarządzaniu służące zapewnieniu opłacalnego zarządzania – ma to zasadnicze znaczenie, aby uwzględnić możliwe szersze uczestnictwo państw członkowskich i rozwój EU SST. Należy zwiększyć zaangażowanie Komisji w EU ST, aby mogła ona zapewnić więcej wytycznych i monitorowanie na poziomie strategicznym, na poziomie polityki i na poziomie organizacyjnym. Należy dokładniej przeanalizować rolę Satcen w ułatwianiu świadczenia usług EU SST.

(1)      Rezolucja Rady z dnia 26 września 2008 r., Dalszy rozwój europejskiej polityki kosmicznej, Dz.U. C 268 z 23.10.2008.

(2)      Dz.U. L 158 z 27.5.2014, s. 227.

(3)      W rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002.

(4)      Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. Strategia kosmiczna dla Europy (COM(2016) 705 z 26.10.2016).

(5)      Art. 3 decyzji w sprawie SST.

(6)      Art. 4 decyzji w sprawie SST.

(7)      Wnioski państw członkowskich o uczestnictwo w konsorcjum SST podlegają ocenie Komisji w zakresie spełniania kryteriów i w zakresie bezpieczeństwa.

(8)      W dniach 17 stycznia, 1 marca, 30 marca, 18 maja, 12 czerwca i 11 grudnia 2017 r.

(9)      W dniach 2 marca i 27 listopada 2017 r.

(10)      W dniach 5–6 lipca, 20 września, 13 listopada i 12 grudnia 2017 r.

(11)      Streszczenie sprawozdania w sprawie konsultacji publicznych towarzyszące komunikatowi Komisji Strategia kosmiczna dla Europy.

(12)

     Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie planu koordynacji dotyczącego ram wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych oraz w sprawie procedury udziału państw członkowskich (C(2016) 8482).

(13)      Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 12 września 2014 r. w sprawie procedury udziału państw członkowskich w ramach wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych (C(2014) 6342 final).

(14) Agenzia Spaziale Italiana (ASI), Centro para el Desarrollo Tecnológico Industrial (CDTI), Centre National d’Etudes Spatiales (CNES), Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt (DLR), UK Space Agency (UKSA).

(15)      LEO – niska orbita okołoziemska; MEO – średnia orbita okołoziemska; HEO – orbita silnie eliptyczna; GEO – orbita geostacjonarna.

(16) CDM zawierają informacje dotyczące orbit obiektów kosmicznych wykorzystywane do analizowania potencjalnych koniunkcji.

(17) Obejmuje informacje otrzymane od Stanów Zjednoczonych dotyczące obiektu drugorzędnego.

(18)      Belgia, Bułgaria, Republika Czeska, Francja, Niemcy, Grecja, Włochy, Niderlandy, Rumunia, Słowacja, Hiszpania i Zjednoczone Królestwo.

(19)      Programy prac Copernicus i Galileo przyjmowane są co roku.

(20)      Mianowicie w budżecie na lata 2016–2017 dotacje 2SST i 3SST ujęto łącznie.

KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 3.5.2018

COM(2018) 256 final

ZAŁĄCZNIK

do

SPRAWOZDANIA KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

z realizacji ram wsparcia obserwacji i śledzenia obiektów kosmicznych (SST) (2014-2017)

ZAŁĄCZNIK

Produkty dostępne za pośrednictwem portalu świadczenia usług EU SST

w okresie od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia 31 grudnia 2017 r.

(1)    Komunikaty z danymi o koniunkcji.