KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 13.11.2017

COM(2017) 667 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW EMPTY

Osiąganie dobrobytu przez handel i inwestycje
Aktualizacja strategii UE z 2007 r. dotyczącej pomocy na rzecz wymiany handlowej

Updating the 2007 Joint EU Strategy on Aid for Trade

Osiąganie dobrobytu przez handel i inwestycje
Aktualizacja strategii UE z 2007 r. dotyczącej pomocy na rzecz wymiany handlowej

1Wprowadzenie

Pomoc na rzecz wymiany handlowej polega na wspieraniu krajów partnerskich w ich wysiłkach na rzecz rozwijania potencjału ekonomicznego i rozszerzania wymiany handlowej jako koła zamachowego rozwoju i ograniczania ubóstwa. Koncepcja ta, z chwilą jej inauguracji w 2005 r. przez Światową Organizację Handlu (WTO), stała się ugruntowanym sposobem działania w obszarze współpracy na rzecz rozwoju mającym na celu wspieranie krajów rozwijających się w czerpaniu korzyści z wymiany handlowej. Obejmuje ona szeroki zakres obszarów, w tym politykę handlową, przepisy i standardy dotyczące handlu, infrastrukturę gospodarczą (np. energetyczną, transportową, telekomunikacyjną) oraz tworzenie potencjału produkcyjnego w sektorach ukierunkowanych na eksport, takich jak rolnictwo, rybołówstwo i produkcja 1 .

W odpowiedzi na działania WTO Unia Europejska opracowała w 2007 r. strategię dotyczącą pomocy na rzecz wymiany handlowej 2 zatytułowaną „Zwiększenie wsparcia UE przeznaczonego na potrzeby w zakresie handlu w krajach rozwijających się”. Jest to wspólna odpowiedź UE i państw członkowskich, mająca na celu dostarczenie pomocy krajom rozwijającym się, a w szczególności krajom najsłabiej rozwiniętym (LDC), w integracji z opartym na określonych zasadach handlem światowym i w skuteczniejszym wykorzystywaniu handlu do pobudzania wzrostu gospodarczego i ograniczania ubóstwa.

Dziesięć lat później, wraz ze wzrostem coraz bardziej złożonych globalnych łańcuchów wartości, sytuacja gospodarcza znacząco się zmieniła. Również kontekst polityczny uległ fundamentalnym zmianom – zarówno w skali globalnej, w szczególności w związku z Agendą na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 3 , jak i na poziomie Unii Europejskiej, ze względu na globalną strategię na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej 4 , nowy Europejski konsensus w sprawie rozwoju 5 oraz strategię „Handel z korzyścią dla wszystkich” 6 .

Celem niniejszego komunikatu jest aktualizacja obecnej strategii pomocy na rzecz wymiany handlowej w świetle opisanych powyżej zmian. Zaproponowano w nim ukierunkowane na wyniki, zintegrowane podejście do pomocy i inwestycji na rzecz wymiany handlowej, z wykorzystaniem w najpełniejszy możliwy sposób dostępnych narzędzi politycznych UE, aby zwiększyć ich ogólny wpływ na wzrost gospodarczy i ograniczenie ubóstwa. W komunikacie położono nacisk na tworzenie większej liczby lepszych miejsc pracy oraz na kraje najbardziej potrzebujące pomocy, w szczególności LDC.

2Pomoc UE na rzecz wymiany handlowej w okresie ostatnich 10 lat

W ciągu ostatnich dziesięciu lat UE i państwa członkowskie uzyskały pozycję największego światowego dawcy pomocy na rzecz handlu, pokrywając jedną trzecią całkowitej kwoty wydatków na ten cel 7 . Łącznie zobowiązania UE w ramach pomocy na rzecz wymiany handlowej wzrosły w okresie od 2007 do 2015 r. o ponad 85 %, sięgając kwoty 96,79 mld EUR. W samym tylko 2015 r. kwota zobowiązań osiągnęła rekordowy pułap 13,16 mld EUR. Ważnym elementem koncepcji pomocy na rzeczy wymiany handlowej jest pomoc związana z handlem 8 (TRA), której wartość docelową w kwocie 2 mld EUR osiągnięto w 2008 r., dwa lata przed terminem. Do 2015 r. kwota roczna osiągnęła znaczący poziom 2,8 mld EUR, co sprawiło, że całkowite środki przekazane w okresie 2007–2015 r. sięgnęły 21,5 mld EUR. Państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku (AKP) otrzymały 37 % tej kwoty. Wsparcie dla LDC w ujęciu absolutnym zostało utrzymane na stabilnym poziomie, sięgając w okresie 2007–2015 r. blisko 18 mld EUR (19 % całkowitej pomocy UE na rzecz wymiany handlowej), natomiast w kategoriach względnych uległo obniżeniu z powodu zwiększenia całkowitej pomocy UE na rzecz wymiany handlowej.

Od strony jakościowej pomoc UE związana z handlem umożliwiła osiągnięcie znaczących rezultatów w większości priorytetowych obszarów. W LDC oraz w krajach o niestabilnej sytuacji pomoc często doprowadziła do stabilizacji lub nawet zwiększenia obrotów handlowych 9 . Dzięki pomocy UE na rzecz wymiany handlowej udało się również uzyskać pozytywne rezultaty za sprawą szerzej zakrojonych, wieloletnich inicjatyw regionalnych lub tematycznych, takich jak wsparcie UE na rzecz potencjału państw AKP mające na celu ich integrację z wielostronnym systemem handlu oraz przygotowanie do umów o partnerstwie gospodarczym 10 .

Zarazem dzięki pomocy na rzecz wymiany handlowej udało się osiągnąć jedynie ograniczony sukces w promowaniu i dywersyfikacji handlu na rzecz najbiedniejszych krajów oraz krajów o niestabilnej sytuacji. Pomimo znaczącego wsparcia i bezcłowego dostępu do rynku Unii Europejskiej dla niemal wszystkich ich produktów 11 LDC i państwa o niestabilnej sytuacji pozostają na peryferiach światowej gospodarki 12 . W państwach LDC udział branży produkcyjnej, który w 2015 r. wyniósł 12 %, znajdował się wciąż znacznie poniżej średniej dla państw rozwijających się, wynoszącej 20 %. Deficyt handlowy LDC w sektorze produktów i usług uległ znacznemu zwiększeniu w okresie 2006–2015 r., z kwoty 7,3 mld USD do 104,2 mld USD, a udział LDC w światowym eksporcie w 2015 r. wynosił ciągle mniej niż 1 %, chociaż państwa te reprezentują 12,8 % światowej populacji.

3Zmiany w gospodarce światowej i kontekst polityczny

Globalizacja działalności gospodarczej nie jest zjawiskiem nowym, choć czynniki i tendencje globalizacji podlegają szybkim zmianom 13 .

Jedną z kluczowych tendencji jest wzrost globalnych i regionalnych łańcuchów wartości, przy czym międzynarodowe sieci produkcji są w coraz większym stopniu oparte na wymianie handlowej pomiędzy przedsiębiorstwami oraz wewnątrz przedsiębiorstw. Coraz większe znaczenie w handlu międzynarodowym zyskują usługi, a digitalizacja kształtuje światową gospodarkę na nowe sposoby, z który wiele nadal oczekuje na odkrycie. Podstawowe wyzwanie polega jednak na tym, że udział wielu krajów rozwijających się w globalnych łańcuchach wartości oraz digitalizacji wciąż pozostaje znikomy. Uprzemysłowienie, produktywność i dywersyfikacja gospodarek licznych krajów rozwijających się pozostają ograniczone, jako że kraje te wciąż są zależne od niskich kosztów pracy, eksportu towarów oraz podstawowej produkcji wyrobów o niskiej jakości. Sytuacja ta wymaga znaczących reform i inwestycji, którym same oficjalne przepływy finansowe nie będą w stanie sprostać.

Zmienił się również kontekst polityczny. Program działań z Addis Abeby 14 , przyjęty w 2015 r., dotyczył środków niezbędnych do realizacji Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, uzgodnionej wkrótce potem. W obu inicjatywach podkreśla się znaczenie handlu międzynarodowego i inwestycji w sektorze prywatnym jako środków wdrożenia, obok oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA). W Agendzie 2030 wprowadzono nowy i uniwersalny paradygmat rozwoju na nadchodzące lata w oparciu o integrację i współzależność wszystkich 17 celów zrównoważonego rozwoju (SDG) oraz 169 zadań w ramach trzech wymiarów zrównoważonego rozwoju: gospodarczego, społecznego i środowiskowego.

Zgodnie z porozumieniem paryskim w sprawie zmian klimatu 15 systemy produkcji i wymiany handlowej wymagają zmian strukturalnych, za sprawą których powstanie niskoemisyjna, odporna na zmiany klimatu gospodarka, którą będzie można odpowiednio dostosować, aby łagodzić zmiany klimatyczne. Przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym generuje nowe innowacje i możliwości gospodarcze, z których kraje rozwijające się powinny w większym stopniu korzystać.

Ten zmieniający się kontekst znajduje odzwierciedlenie w dwóch podstawowych inicjatywach politycznych Unii Europejskiej. W pierwszej z nich, globalnej strategii na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej, wzywa się państwa członkowskie UE do odpowiedniego, wspólnego reagowania w drodze najlepszego wykorzystania szerokiego zakresu instrumentów politycznych będących do dyspozycji Unii, pośród których istotne miejsce zajmują instrumenty w zakresie rozwoju i handlu.

Druga inicjatywa, nowy Europejski konsensus w sprawie rozwoju 16 , obejmuje zmianę paradygmatu Agendy 2030 w kierunku polityki współpracy UE na rzecz rozwoju. Skoncentrowano się w niej na zmniejszeniu ubóstwa zgodnie z zasadami skutecznej współpracy na rzecz rozwoju. Wzywa się w niej również do poszukiwania synergii w różnych obszarach polityki, lepszej koordynacji i spójności pomiędzy podmiotami oraz instrumentami UE, a także promowania wymiany handlowej i odpowiedzialnych inwestycji w krajach rozwijających się w celu wspierania zrównoważonego rozwoju, jak również postępowania zgodnie z wytycznymi sformułowanymi w komunikacie z 2015 r. „Handel, wzrost gospodarczy i rozwój” 17 , zaktualizowanymi w komunikacie Handel z korzyścią dla wszystkich.

Z tego odnowionego kontekstu politycznego wynikają dwa ważne aspekty. Po pierwsze, zasoby oficjalnej pomocy rozwojowej powinny zostać skierowane tam, gdzie potrzeby są największe, szczególnie do krajów najsłabiej rozwiniętych oraz krajów o niestabilnej sytuacji. Po drugie, coraz większe znaczenie zyskuje wykorzystanie oficjalnej pomocy rozwojowej w sposób bardziej strategiczny jako katalizatora 18 służącego do mobilizacji innych publicznych i prywatnych przepływów finansowych, np. w ramach nowego Planu inwestycji zewnętrznych (EIP) UE. W przyszłości coraz więcej publicznych i prywatnych inwestycji stanie się integralną częścią wsparcia UE na rzecz wymiany handlowej i potrzeb w zakresie zdolności produkcyjnej.

4Spójne i skuteczne dalsze kroki

Przyszedł czas, by zrewidować pomoc UE na rzecz wymiany handlowej w świetle zmieniającego się kontekstu gospodarczego i politycznego. Za cel należy sobie postawić wpieranie krajów partnerskich w wysiłkach zmierzających do realizacji SDG i osiągnięcia zrównoważonego dobrobytu przez wzrost wymiany handlowej i inwestycji. W porównaniu z obecnymi praktykami wymaga to następujących fundamentalnych zmian:

I.zmniejszenia obecnego rozdrobnienia i zwiększenia efektu dźwigni pomocy na rzecz wymiany handlowej przez bardziej świadomą i lepiej skoordynowaną realizację działań;

II.zwiększenia skali wpływu pomocy UE na rzecz wymiany handlowej w drodze zapewnienia pełnej spójności z instrumentami polityki zewnętrznej UE oraz możliwie najlepszego ich wykorzystania, w szczególności nowego planu inwestycji zewnętrznych, umów handlowych i systemów handlu;

III.większego nacisku na społeczny i środowiskowy wymiar zrównoważoności, z uwzględnieniem wzrostu gospodarczego sprzyjającemu włączeniu społecznemu;

IV.dokładniejszego różnicowania krajów przy większym nacisku na kraje najsłabiej rozwinięte i kraje o niestabilnej sytuacji;

V.poprawy monitorowania i sprawozdawczości.

4.1Zmniejszenie rozdrobnienia, zwiększenie efektu dźwigni

Bieżące wydatki w ramach pomocy UE na rzecz wymiany handlowej realizowane są w sposób zbyt zdecentralizowany i fragmentaryczny. Na przykład w 2015 r. 13,6 mld EUR pomocy na rzecz wymiany handlowej stanowiło jedną trzecią całkowitej oficjalnej pomocy rozwojowej. Fundusze te przekazano w drodze około 3 000 decyzji o dofinansowaniu odpowiadających niemal 90 kodom przeznaczenia pomocy rozwojowej OECD-DAC. Sytuacja ta spowodowała trudności z zapewnieniem optymalnej spójności i skuteczności 19 .

Z tego powodu ważną kwestią jest lepsze połączenie szerokiego wachlarza narzędzi finansowania rozwoju (dwustronnych, regionalnych, tematycznych itd.) oraz trybów udzielania pomocy (pomoc techniczna, dotacje, wsparcie budżetowe, współpraca partnerska, finansowanie mieszane itd.) – tak na poziomie UE, jak i państw członkowskich. Uzupełnieniem powinna być działalność kredytowa międzynarodowych i europejskich instytucji finansowania rozwoju w krajach rozwijających się, aby zapewnić bardziej zintegrowaną i znaczącą odpowiedź na potrzeby krajów partnerskich w zakresie wymiany handlowej i zdolności produkcyjnej.

Jeżeli UE ma skutecznie i znacząco przyczynić się do realizacji SDG, musi położyć większy nacisk na pobudzanie prywatnych inwestycji. Plan inwestycji zewnętrznych, obejmujący Afrykę oraz państwa sąsiadujące z UE, realizowany będzie w oparciu o zintegrowane podejście. Dzięki nowemu Europejskiemu Funduszowi na rzecz Zrównoważonego Rozwoju w ramach EIP wdrożone zostaną innowacyjne mechanizmy podziału ryzyka, w tym gwarancja mobilizacji funduszy, w połączeniu z pomocą techniczną i usprawnieniem reform poprawiających klimat inwestycyjny.

Zgodnie z własnymi strategiami rozwoju krajów i regionów partnerskich oraz w ich ramach poszukiwać się będzie proaktywnie synergii z umowami handlowymi i systemami handlu UE. Wspomniane umowy i systemy stały się znaczącym czynnikiem w relacjach UE z krajami rozwijającymi się 20 . Oferują one możliwości dostępu do rynku, z których chętnie skorzystają małe i średnie przedsiębiorstwa (SME). Zapewniają bodźce dla reform mogących stanowić podstawę do dalszej współpracy na rzecz rozwoju. Pomoc na rzecz wymiany handlowej UE przyczyni się zatem do propagowania korzystnej dynamiki wdrażania umów od samego początku oraz do ich sukcesu. Pomoc UE na rzecz wymiany handlowej będzie również wykorzystywana w celu zwiększenia potencjału rozwojowego innych obszarów polityki unijnej.

4.2Wzrost adekwatności

Skuteczniejsze kierunkowanie pomocy na rzecz wymiany handlowej wymaga systematycznego użycia diagnostyki handlowej i inwestycyjnej. Podejście oparte na dowodach umożliwi solidne zrozumienie łańcuchów wartości rynków niższego szczebla, co pozwoli na bardziej przemyślany dialog polityczny z instytucjami rządowymi krajów partnerskich i przełoży się na lepsze opracowywanie projektów i większy ich wpływ.

Ustanowione zostaną mechanizmy realnego zaangażowania zainteresowanych stron. Niezbędny jest usystematyzowany dialog z sektorem prywatnym, umożliwiając identyfikację w otoczeniu handlowym reform, które ułatwią inwestycje i tworzenie miejsce pracy. Społeczeństwo obywatelskie i partnerzy społeczni odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu priorytetów takich jak tworzenie miejsc pracy dla młodych ludzi, upodmiotowienie ekonomiczne kobiet, godna praca i normy środowiskowe. Podmioty działające w sferze badań i innowacji odgrywają zasadniczą rolę w promowaniu inwestycji i tworzeniu miejsc pracy. Również samorząd terytorialny może, w zakresie swoich kompetencji, znacząco przyczynić się do stworzenia sprzyjającego otoczenia dla działalności gospodarczej i godnej pracy, podobnie jak skuteczność i odpowiednie zarządzanie lokalnych organów odpowiedzialnych za zapewnienie przestrzegania regulacji.

Oprócz wytycznych uzyskanych dzięki podejściu opartemu na dowodach oraz podejściu opartemu na zaangażowaniu zainteresowanych stron, należy wziąć pod uwagę występujące w pewnych obszarach szersze tendencje i kwestie.

Łańcuchy wartości pozwalają krajom rozwijającym się na lepszą integrację z regionalnym i światowym handlem. Pomoc UE na rzecz wymiany handlowej będzie w większym stopniu strategicznie zorientowana na pomoc krajom partnerskim w rozwijaniu łańcuchów wartości i uzyskiwaniu w nich wyższej pozycji 26 .

Infrastruktura dobrej jakości to ważny obszar pomocy na rzecz wymiany handlowej, gdyż umożliwia zaradzenie ograniczeniom podażowym i barierom pozataryfowym. Obszar ten obejmuje aspekty regulacyjne i operacyjne normalizacji, akredytacji, oceny zgodności i nadzoru rynku. Budowanie potencjału organów regulacyjnych i właściwych władz, systemy bezpieczeństwa żywności i sprzęt laboratoryjny, a także pomoc techniczna dla producentów i MŚP w zapewnianiu zgodności z regulacjami technicznymi, normy prywatne, środki z zakresu bezpieczeństwa żywności oraz środki sanitarne i fitosanitarne to czynniki skutecznie umożliwiające wymianę handlową i inwestycje, jeżeli podchodzi się do nich w sposób uwzględniający warunki rynkowe.

Digitalizacja jest kolejnym czynnikiem ułatwiającym dostęp do rynków zewnętrznych oraz integrację z globalnymi łańcuchami wartości. Innowacje cyfrowe wykazały już swój potencjał w tworzeniu rozwiązań lokalnych problemów, zmniejszaniu kosztów wymiany handlowej i oferowaniu nowych możliwości gospodarczych 27 . Trendy technologiczne ułatwiają innowacyjnym MŚP wejście na rynek. Pomoc UE na rzecz wymiany handlowej wspiera inwestycje w technologie i usługi cyfrowe, informatyzację, elektroniczną administrację publiczną, logistykę e‑handlu, a także pomoc techniczną dla rządów w tworzeniu polityki i uregulowań sprzyjających transgranicznemu handlowi elektronicznemu.

Ułatwienia w handlu zyskały jeszcze bardziej na znaczeniu wraz z wejściem w życie umowy o ułatwieniach w handlu (TFA), najważniejszego wielostronnego porozumienia handlowego od czasu powołania WTO w 1995 roku. Unia Europejska i państwa członkowskie zobowiązały się do zmobilizowania co najmniej 400 milionów EUR w ramach pomocy na rzecz ułatwień w handlu w okresie pięciu lat od wejścia w życie umowy, w tym na potrzeby projektów usprawniających systemy celne krajów rozwijających się. W ramach pomocy na rzecz wymiany handlowej priorytetowe znaczenie zostanie nadane postanowieniom umowy o ułatwieniach w handlu zgłoszonym w ramach kategorii „C” 28 .

Podsumowując, pomoc UE na rzecz wymiany handlowej będzie nadal elastyczna, co ma umożliwić uwzględnienie w niej konsekwencji współpracy na rzecz rozwoju związanych z problematyką WTO dotyczącą zarówno negocjacji w toku, jak i istniejących zobowiązań, w tym zwolnienia z opłat w handlu usługami dla krajów najsłabiej rozwiniętych, a także nowych kwestii w miarę ich pojawiania się.

4.1Postęp w obszarze praw człowieka i zrównoważonego rozwoju

Równość płci jest nie tylko podstawowym prawem człowieka, ale także kluczowym czynnikiem rozwoju gospodarczego. Gospodarki oferujące lepsze możliwości kobietom odznaczają się wyższym potencjałem rozwoju i konkurencyjności. Pomoc UE na rzecz wymiany handlowej przyczyni się do realizacji odnowionych i rozszerzonych zobowiązań w zakresie równości płci, a w szczególności ekonomicznego upodmiotowienia kobiet 33 .

Włączenie to będzie centralnym aspektem pomocy na rzecz wymiany handlowej za sprawą realizowanego w ramach współpracy na rzecz rozwoju przez Unię podejścia opartego na prawach człowieka, które propaguje również uczestnictwo, niedyskryminację, równość i sprawiedliwość, przejrzystość i rozliczalność 34 . Pociąga to za sobą udoskonaloną analizę wpływu na prawa człowieka inicjatyw z zakresu wymiany handlowej i inwestycji.

W ramach pomocy UE na rzecz wymiany handlowej zostaną należycie uwzględnione cztery filary programu godnej pracy (normy i prawa w pracy, tworzenie miejsc pracy i rozwój przedsiębiorczości, ochrona socjalna i dialog społeczny) 35 . Powyższe działania oparte będą na rozszerzonych możliwościach umów UE o wolnym handlu „nowej generacji” i będą wspierać prawa pracownicze i realizację programu godnej pracy za sprawą wiążących postanowień społecznych i środowiskowych zawartych w rozdziałach dotyczących handlu i zrównoważonego rozwoju 36 .

Zrównoważenie środowiskowe będzie również podstawowym obszarem pomocy na rzecz wymiany handlowej. Finansowanie działań związanych z klimatem, zieloną gospodarką i gospodarką o obiegu zamkniętym umożliwia krajom rozwijającym się skok rozwojowy w dziedzinie handlu, w gospodarce i tworzeniu miejsc pracy, a ponadto wzmocni ich odporność społeczną i ekologiczną. Pomoc na rzecz wymiany handlowej będzie wykorzystywana do wspierania krajów rozwijających się w przejściu do gospodarki niskoemisyjnej i odpornej na zmiany klimatu.

Zrównoważoność uwzględniona w podstawowych strategiach spółek, promowanie uczciwego i etycznego handlu oraz odpowiedzialnych praktyk działalności gospodarczej – w tym w odniesieniu do zrównoważonych łańcuchów wartości – zgodnie z wytycznymi ONZ dotyczącymi biznesu i praw człowieka, znacząco przyczynią się do realizacji Agendy 2030 37 .

4.2Różnicowanie krajów

Interwencje UE w ramach pomocy na rzecz wymiany handlowej muszą być lepiej dostosowane do kontekstu poszczególnych krajów. Dzięki temu łatwiej będzie zidentyfikować czynniki umożliwiające zrównoważony rozwój oraz najlepszą możliwą sekwencję reform, aby odpowiednio ukierunkować wsparcie UE.

W pomocy UE na rzecz wymiany handlowej zwiększony zostanie udział pomocy na rzecz krajów najsłabiej rozwiniętych, aby wesprzeć je w realizacji związanego z SDG zadania polegającego na podwojeniu ich udziału w globalnym eksporcie 42 . Zwiększenie eksportu krajów najsłabiej rozwiniętych na rynek Unii Europejskiej wymaga większej pomocy oraz prywatnych inwestycji opartych na analizie ograniczeń i potrzeb po stronie podaży. 43

Konflikty i niestabilna sytuacja są głównymi przyczynami migracji. Wspieranie odporności, zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznego oraz godnej pracy w sytuacjach konfliktu i niestabilności ma kluczowe znaczenie i będzie wymagać dokładnego określenia priorytetów interwencji. Priorytetem powinno również pozostać wsparcie na rzecz programów bezpieczeństwa żywności, realizacji podstawowych potrzeb i tworzenia miejsc pracy w sytuacjach kryzysowych. 44 Pomoc UE na rzecz wymiany handlowej powinna się również przyczynić do budowania odporności i tworzenia podstaw dla zrównoważonego rozwoju gospodarczego przy jednoczesnym zwiększeniu interwencji na rzecz infrastruktury i pracochłonnych sektorów.

Bardziej zróżnicowane podejście w ramach pomocy na rzecz wymiany handlowej będzie miało również zastosowanie do bardziej zaawansowanych krajów rozwijających się, które opuściły poziom współpracy dwustronnej z UE po 2014 r 45 . Współpraca z takimi krajami zostanie ukierunkowana na obszary wspólnego zainteresowania, w tym negocjowanie umów o wolnym handlu oraz integrację rozwijających się gospodarek z rynkami światowymi, a także współpracę z krajami sąsiadującymi z UE w drodze wspólnie zidentyfikowanych priorytetów partnerstwa.

4.3Bardziej kompleksowe podejście do monitorowania i sprawozdawczości

Istniejące środki analizy i prezentacji wpływu interwencji w ramach pomocy UE na rzecz wymiany handlowej zostaną udoskonalone, a sprawozdawczość będzie w większym stopniu oparta na aspektach jakościowych i ukierunkowanych na wyniki, przy jednoczesnym zmniejszeniu opóźnienia pomiędzy ustanawianiem zobowiązań w dziedzinie pomocy na rzecz wymiany handlowej a sprawozdawczością związaną z odnośnymi działaniami. W szczególności powiązanie wskaźników skuteczności działania dotyczących pomocy na rzecz wymiany handlowej z odpowiednimi instrumentami takimi jak plan inwestycji zewnętrznych lub umowy handlowe zapewni lepszy obraz ich ogólnego wpływu.

Trwa obecnie modernizacja systemów i narzędzi informacyjnych 48 , aby umożliwić skuteczniejsze gromadzenie, analizę i rozpowszechnianie doświadczeń i wniosków zgodnie z unijnymi ramami wyników w zakresie rozwoju i współpracy międzynarodowej 49 . Działania te przyczynią się również do łatwiejszego i bardziej skutecznego przygotowywania zestawień dotyczących poszczególnych krajów oraz zestawień związanych z wymianą handlową dotyczących odnośnych aktualnych działań. Uzyskane w ten sposób dane mogą posłużyć do wspierania dialogu politycznego oraz nowych interwencji z zakresu pomoc na rzecz wymiany handlowej.

Unia Europejska będzie w dalszym ciągu wspierać procesy, których celem jest uznanie rosnącej roli innych przepływów finansowych niż oficjalna pomoc rozwojowa, aby uchwycić szerszy wkład UE na rzecz handlu, inwestycji i potencjału produkcyjnego krajów partnerskich, pobudzany przez oficjalną pomoc rozwojową.

(1)

Zakres pomocy na rzecz wymiany handlowej obejmuje prawie 100 kodów Komitetu Pomocy Rozwojowej (DAC) Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Są to pięciocyfrowe kody zawierające informację na temat przeznaczenia (sektor lub miejsce przeznaczenia) poszczególnych działań pomocowych. Kody przeznaczenia pomocy na rzecz wymiany handlowej identyfikują szczególne obszary struktury gospodarczej lub społecznej beneficjenta, którego rozwój ta pomoc ma wspierać. (http://www.oecd.org/dac/aft/aid-for-tradestatisticalqueries.htm )

(2)

Konkluzje Rady 14470/07 (http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2008/november/tradoc_141470.pdf); COM(2007) 163 final.

(3)

Rezolucja przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne w dniu 25 września 2015 r.: Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 (https://sustainabledevelopment.un.org/post2015/transformingourworld )

(4)

http://eeas.europa.eu/archives/docs/top_stories/pdf/eugs_pl_.pdf

(5)

COM(2016) 740.

(6)

COM(2015) 497 final, „Handel z korzyścią dla wszystkich: W kierunku bardziej odpowiedzialnej polityki handlowej i inwestycyjnej”; zob. również sprawozdanie z postępów w jej wdrożeniu – COM(2017) 491 final.

(7)

Światowa pomoc na rzecz wymiany handlowej w okresie 2007–2014 wyniosła 253 mld EUR (UE 33 %, Japonia 19 %, USA 10 %). Źródło: roczne sprawozdania z monitorowania pomocy UE na rzecz wymiany handlowej.

(8)

TRA dotyczy głównych kwestii handlowych i obejmuje następujące kategorie kodów przeznaczenia pomocy rozwojowej OECD DAC: Polityka i przepisy prawne dotyczące handlu (331xx, z wyjątkiem 33150) i rozwój wymiany handlowej (240xx, 25010, 311xx, 312xx, 313xx, 321xx, 322xx, 323xx, 33210, wszystkie ze znacznikiem „rozwój wymiany handlowej”).

(9)

Ocena strategiczna pomocy UE związanej z handlem dla krajów trzecich w oparciu o próbę 23 krajów i pięciu organizacji regionalnych. https://ec.europa.eu/europeaid/strategic-evaluation-eu-trade-related-assistance-third-countries-2004-2010_en

(10)

Ocena końcowa kluczowych programów pomocy UE na rzecz handlu dla państw AKP (2015), w tym: „Integracja z wielostronnym systemem handlu i wsparcie na rzecz zintegrowanych ram”, „Instrument budowania potencjału instytucjonalnego na rzecz handlu wszystkich państw AKP (Trade.Com)”, „Budowanie potencjału wspierającego przygotowanie umów o partnerstwie gospodarczym.” https://europa.eu/capacity4dev/public-priv_sector-trade-regio_int/document/trade-assistance-through-multiple-partnerships-findings-evaluation-three-eu-funded-trade-as

(11)

Unia Europejska jest najważniejszym rynkiem eksportowym dla produktów z krajów LDC - w 2016 r. jej rynki stanowiły 25,1 % udziału w światowym eksporcie LDC, co stanowi wzrost z 21,4 % w 2007 r. (Źródło: EUROSTAT – WFM (13.10.2017)). Udział LDC w całości importu UE pozostaje wciąż niski, choć rośnie: 2,16 % całkowitego importu UE w 2016 r. w porównaniu do 1,44 % w 2007 r. (Źródło: EUROSTAT – Comext (13.10.2017)

(12)

Sprawozdanie „Kraje najsłabiej rozwinięte 2016”, UNCTAD (http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/ldc2016_en.pdf)

(13)

Dokument otwierający debatę w sprawie wykorzystania możliwości płynących z globalizacji, Komisja Europejska, COM(2017) 240 final, 10 maja 2017 r.

(14)

Dokument końcowy przyjęty na trzeciej międzynarodowej konferencji w sprawie finansowania rozwoju (Addis Abeba, Etiopia, lipiec 2015 r.), poparty rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 69/313 przyjętą w dniu 27 lipca 2015 r.

(15)

Dokument końcowy paryskiej konferencji klimatycznej (COP21) w postaci, w jakiej wszedł w życie w dniu 4 listopada 2016 r.

(16)

https://ec.europa.eu/europeaid/sites/devco/files/european-consensus-on-development-final-20170626_en.pdf

(17)

COM(2012) 22 final „Handel, wzrost gospodarczy i rozwój – Dostosowanie polityki handlowej i inwestycyjnej do sytuacji krajów najbardziej potrzebujących.

(18)

Europejskie sprawozdanie w sprawie rozwoju (2015): Łączenie działań finansowych i politycznych w celu wdrożenia planu transformacji na rzecz rozwoju po 2015 r. (ODI, ECDPM, GDI/DIE, Uniwersytet Ateński i sieć Voice Network).

(19)

Od 2012 do 2017 r. ponad 250 projektów dotyczyło reform w zakresie zarządzania gospodarczego i klimatu inwestycyjnego w Afryce Subsaharyjskiej. W przyszłości spójność zostanie zapewniona między innymi dzięki zintegrowanemu podejściu EIP.

(20)

Kraje rozwijające się kwalifikujące się do współpracy na rzecz rozwoju są sygnatariuszami umów handlowych z UE lub beneficjentami ogólnego systemu preferencji.

(21)

Wsparcie budżetowe wspiera działania mające na celu mobilizację zasobów własnych krajów rozwijających się, poprawia przejrzystość i rozliczalność, publiczną politykę inwestycyjną oraz jej wdrażanie, a także klimat inwestycyjny i otoczenie biznesowe.

(22)

Kamieniem węgielnym tych wysiłków będzie nowy EIP w Afryce i krajach sąsiadujących z UE. Mieszane finansowanie sprzężone z odpowiednimi reformami politycznymi i regulacyjnymi (filar 3 dot. klimatu inwestycyjnego) zapewnia zintegrowane podejście, adekwatne także w innych krajach rozwijających się na całym świecie.

(23)

W umowach UE o wolnym handlu powołano podkomitety sektorowe, w ramach których obie strony umowy omawiają postępy wdrożeniowe w obszarach takich jak bariery techniczne dla handlu, handel i zrównoważony rozwój, kwestie sanitarne i fitosanitarne oraz cła i ułatwienia w handlu. Informacje pochodzące od podkomitetów mogą pomóc w identyfikacji potrzeb, które mogą stać się przedmiotem pomocy na rzecz wymiany handlowej.

(24)

Infrastruktura, polityka, zdolności produkcyjne, zgodność z normami itp.

(25)

Taryfy, reguły pochodzenia, kontyngenty, kwestie sanitarne i fitosanitarne itd.

(26)

Od 2008 roku, dzięki odpowiedniemu wykorzystaniu pomocy na rzecz wymiany handlowej w tym sektorze, Wybrzeże Kości Słoniowej i Ghana, poza eksportem nieprzetworzonych ziaren kakaowca, eksportują również lokalnie wytwarzane produkty z ziarna kakaowca. Eksport czekolady, masła kakaowego, miazgi kakaowej i kakao w proszku do UE z Wybrzeża Kości Słoniowej zwiększył się dwu i pół krotnie, a z Ghany cztery i pół krotnie w niecałe 8 lat.

(27)

Dokument roboczy służb Komisji SWD(2017) 157 „Digital4Development: Wprowadzanie technologii i usług cyfrowych do głównego nurtu polityki Unii Europejskiej na rzecz rozwoju”.

(28)

Zgłoszenia w ramach kategorii C obejmują postanowienia, które kraj rozwijający się lub LDC wyznacza do wdrożenia w ustalonym terminie po okresie przejściowym i które wymagają uzyskania potencjału wdrożeniowego w drodze zapewnienia pomocy i wsparcia w budowaniu potencjału (źródło: WTO).

(29)

 Jako przykład można tutaj wskazać łańcuchy wartości związane z kawą, kakao i bawełną, w których niezbędne są inwestycje na poziomie przetwarzania surowca w celu wygenerowania wartości dodanej.

(30)

 Na przykład platforma zrównoważonego biznesu dla Afryki (SB4A) w ramach EIP oraz tworzenie sieci grup biznesowych / izb handlowych UE.

(31)

Przykładem może być tutaj system wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF), za pośrednictwem którego zgłaszane są odrzucenia przesyłek żywności i paszy na granicach zewnętrznych UE, jeżeli dane towary zostały zbadane i wykryto związane z nimi zagrożenia zdrowotne.

(32)

 Mechanizm konsultacji ze społeczeństwem obywatelskim.

(33)

Na przykład poprzez propagowanie ekonomicznego upodmiotowienia kobiet dzięki dostępowi do finansowania, usług doradczych, sieci przedsiębiorczości kobiet oraz czynników cyfrowych sprzyjających włączeniu społecznemu i finansowemu.

(34)

 SWD(2014) 152 „Zestaw instrumentów stosowanych w ramach podejścia opartego na prawach człowieka, uwzględniającego wszystkie prawa człowieka w działaniach Unii Europejskiej na rzecz rozwoju”

(35)

http://www.ilo.org/global/topics/decent-work/lang--en/index.htm 

(36)

Obejmuje to przestrzeganie kluczowych międzynarodowych norm i porozumień dotyczących pracy oraz norm i porozumień środowiskowych, zrównoważone korzystanie z zasobów naturalnych oraz propagowanie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, odpowiedzialnego zarządzania łańcuchami dostaw, systemów zapewniania zgodności (np. oznakowania ekologicznego) oraz inicjatyw dotyczących uczciwego i etycznego handlu.

(37)

Przykładem wsparcia UE dla rozwoju łańcucha dostaw w sprawiedliwym handlu był wkład UE w zrównoważony rozwój poprzez interwencje w zakresie sprawiedliwego handlu w sektorze bawełny w Indiach, Nepalu i na Sri Lance. Nawiązano połączenia handlowe między lokalnymi SME i unijnymi podmiotami działającymi w obszarze sprawiedliwego handlu, w wyniku czego kanałami sprawiedliwego handlu wyprodukowano bawełnę o wartości prawie 2 mln EUR, na czym skorzystało prawie 1000 rolników zorganizowanych w 175 grupach producentów.

(38)

SWD(2015) 182 final. Wspólny dokument roboczy służb: „Działania na rzecz równości płci i wzmocnienia pozycji kobiet: odmiana losu dziewcząt i kobiet w kontekście stosunków zewnętrznych UE w latach 2016–2020”. W szczególności cele związane z dostępem do godnej pracy dla kobiet w każdym wieku oraz równym dostępem do usług finansowych i zasobów produkcyjnych, w tym ziemi, handlu i przedsiębiorczości.

(39)

Obecnie negocjowana przez kilku członków WTO.

(40)

Omawiane zasady i wytyczne obejmują Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, Trójstronną deklarację zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki społecznej MOP, inicjatywę Global Compact oraz wytyczne ONZ dotyczące biznesu i praw człowieka, a także międzynarodowe normy dotyczące odpowiedzialnych inwestycji i odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej.

(41)

W branżach takich jak przemysł odzieżowy, drzewny, wydobywczy oraz innych, w których ryzyko jest szczególnie wysokie.

(42)

Program działań z Addis Abeby §90 oraz zadania w ramach SDG 8.a i 17.11.

(43)

Uprzemysłowienie w Afryce i krajach najsłabiej rozwiniętych, sprawozdanie UNIDO dla grupy roboczej państw G-20 ds. rozwoju, 2016 r.

(44)

Dokument źródłowy nr 17 – Działania w sytuacji konfliktu i niestabilności – podręcznik pracowniczy UE, grudzień 2014 r. https://europa.eu/capacity4dev/public-fragility/document/operating-situations-crisis-and-fragility-eu-staff-handbook

(45)

W ramach Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju kraje te wciąż korzystają ze współpracy na rzecz rozwoju na poziomie regionalnym.

(46)

Poziom odniesienia: średnio 18 % od 2010 do 2015 r. Źródło: sprawozdanie z 2017 r. w sprawie pomocy UE na rzecz wymiany handlowej.

(47)

Nienaruszanie środków ochrony, niezaostrzanie istniejących nierówności oraz branie pod uwagę zarówno zamierzonych, jak i niezamierzonych konsekwencji interwencji w ramach pomocy na rzecz wymiany handlowej.

(48)

Przewiduje się, że stopniowe wdrożenie nowego systemu operacyjnego Komisji rozpocznie się w 2018 r.

(49)

SWD(2015) 80 final.