This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52016DC0701
REPORT FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT AND THE COUNCIL on statistics compiled pursuant to Regulation (EC) No 2150/2002 on waste statistics and their quality
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY na temat statystyk zestawianych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów oraz na temat ich jakości
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY na temat statystyk zestawianych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów oraz na temat ich jakości
COM/2016/0701 final
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 3.11.2016
COM(2016) 701 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
na temat statystyk zestawianych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów oraz na temat ich jakości
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
na temat statystyk zestawianych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 w sprawie statystyk odpadów oraz na temat ich jakości
SPIS TREŚCI
1.Wprowadzenie3
1.1.Rozporządzenie w sprawie statystyk odpadów3
1.2.Różne podejścia krajowe i jakość3
1.3.Kontrola jakości3
2.Terminowość i aktualność4
3.Kompletność5
4.Dokładność danych5
4.1.Zakres danych5
4.2.Podział na sektory gospodarki6
4.3.Klasyfikacja odpadów6
4.4 Różnice między wytwarzaniem odpadów a przetwarzaniem odpadów7
5.Porównywalność7
5.1.Porównywalność w czasie7
5.2.Porównywalność pomiędzy państwami8
6.Obciążenie przedsiębiorstw8
7.Opracowanie wskaźników8
8.Osiągnięcia i perspektywy9
1.Wprowadzenie
1.1.Rozporządzenie w sprawie statystyk odpadów
Celem rozporządzenia (WE) nr 2150/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2002 r. w sprawie statystyk odpadów 1 (dalej zwanego rozporządzeniem) jest zapewnienie tworzenia statystyk dotyczących odpadów określonych w dyrektywie 2008/98/WE w sprawie odpadów (dyrektywa ramowa w sprawie odpadów) 2 . Artykuł 8 ust. 1 rozporządzenia zobowiązuje Komisję do składania co trzy lata Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdań na temat stosowania rozporządzenia(po pierwszym sprawozdaniu, które miało być przedłożone w ciągu pięciu lat od wejścia w życie rozporządzenia). Pierwsze sprawozdanie zostało opublikowane w 2008 r. 3 , drugie w 2011 r. 4 , a trzecie w 2014 r. 5
1.2.Różne podejścia krajowe i jakość
Rozporządzenie określa zakres danych podlegających przekazywaniu i ich wymaganą jakość, lecz pozostawia państwom członkowskim wybór metody sporządzania statystyk odpadów. Pozwala to państwom członkowskim na utrzymanie systemów gromadzenia danych i minimalizację obciążeń wynikających z konieczności przestrzegania rozporządzenia.
Rozporządzenie (załącznik I, część 7) zobowiązuje państwa członkowskie do przedkładania wraz z danymi sprawozdania dotyczącego jakości. W swoich sprawozdaniach dotyczących jakości państwa członkowskie odnoszą się do elementów dotyczących jakości powszechnie stosowanych w ramach europejskiego systemu statystycznego 6 i określonych w rozporządzeniu (WE) nr 1445/2005 dotyczącym jakości statystyk odpadów 7 .
1.3.Kontrola jakości
Od czasu pierwszego dostarczenia danych w 2006 r. Komisja (Eurostat) ustanowiła skuteczny system kontroli jakości obejmujący dwa etapy.
Pierwszy etap po dostarczeniu danych polega na szybkiej ocenie danych i sprawozdań w ciągu dwóch miesięcy po upływie terminu na przedłożenie sprawozdań. Na tym etapie weryfikacja danych dotyczy głównie wewnętrznej spójności nowych danych i zmian danych w czasie. Analiza jest prowadzona na poziomie wysoce zagregowanym i ma na celu wykrycie istotnych przerw w seriach oraz sprawdzenie, czy dane są odpowiednie do publikacji. Eurostat przesyła państwom członkowskim sprawozdanie z oceny, w którym może zwrócić się do nich o wyjaśnienie lub skorygowanie danych, w zależności od poczynionych obserwacji.
Drugi etap polega na bardziej dogłębnej weryfikacji. Na tym etapie dane analizuje się w sposób bardziej szczegółowy (np. w podziale na sektory gospodarki i kategorie odpadów) oraz porównuje schematy i zmiany w poszczególnych krajach. Kontrole w ramach weryfikacji danych obejmują:
porównania dotyczące wytwarzania odpadów w danym państwie według rodzajów działalności gospodarczej z wartościami z poprzednich lat;
porównania danych pomiędzy państwami dla każdego rodzaju działalności gospodarczej;
porównania dotyczące wytwarzanych odpadów i przetwarzanych odpadów w ramach każdej kategorii odpadów w danym państwie;
kontrole krzyżowe z danymi dotyczącymi odpadów uzyskanymi w związku z innymi obowiązkami sprawozdawczymi, np. w ramach monitorowania przestrzegania przepisów na podstawie innych aktów prawnych w sprawie odpadów.
Otrzymane wyniki są sprawdzane w odniesieniu do sprawozdań dotyczących jakości, informacji zwrotnej pochodzącej z pierwszego etapu oceny i innych dostępnych dokumentów (np. dokumentacji sprawozdań z poprzednich lat), a następnie omawiane z państwami członkowskimi.
Oprócz tych dwóch etapów Komisja (Eurostat) zaproponowała etap weryfikacji, którą państwa powinny przeprowadzić przed przekazaniem danych i która obejmuje standardowe procedury weryfikacyjne. Wspólny zbiór standardowych zasad weryfikacji statystyk odpadów został uzgodniony z państwami członkowskimi w 2014 r. Jedenaście państw członkowskich stosowało już te zasady przed przedłożeniem danych za rok referencyjny 8 2012. Jest to ważny krok w kierunku dalszego udoskonalenia procesu weryfikacji.
Komisja (Eurostat) dopracowuje wytyczne metodyczne, które są dostępne na stronie internetowej Eurostatu, i nieustannie poprawia oraz udoskonala system kontroli jakości danych.
2.Terminowość i aktualność
Dane i sprawozdania dotyczące jakości są przekazywane Komisji (Eurostatowi) co dwa lata, w terminie 18 miesięcy od zakończenia roku referencyjnego 9 .
Terminowość sprawozdawczości za rok referencyjny 2012 jest podobna jak w przypadku roku referencyjnego 2010. Ogółem 21 państw członkowskich i państw EOG/EFTA przedłożyło swoje zbiory danych i sprawozdania dotyczące jakości w przewidzianym terminie lub w ciągu miesiąca po upływie terminu. W przypadku pięciu państw członkowskich (Dania, Irlandia, Włochy, Litwa i Rumunia) oraz jednego państwa EOG/EFTA (Islandia) zarówno dane, jak i sprawozdania dotyczące jakości napłynęły z przekroczeniem terminu o ponad trzy miesiące. Części zbiorów danych lub sprawozdań dotyczących jakości napłynęły z ponad trzymiesięcznym opóźnieniem w przypadku trzech krajów (Finlandii, Łotwy i Wielkiej Brytanii).
Komisja (Eurostat) podejmuje kroki w celu nakłonienia krajów do dokonania przeglądu stosowanych przez nie procesów sporządzania statystyk i dostarczania dobrej jakości danych w ustalonych terminach.
Publikowanie
Dane dotyczące wytwarzania i przetwarzania odpadów opublikowano w dniu 1 października 2014 r. w bazie Eurostatu służącej do rozpowszechniania danych.
3.Kompletność
Dostarczenie kompletnych krajowych zbiorów danych ma zasadnicze znaczenie dla tworzenia danych zagregowanych na poziomie UE. Brakujące dane ograniczają wartość informacyjną statystyk odpadów. Danych brakuje wówczas, gdy kraje albo nie mają źródeł danych, albo nie posiadają dostatecznych danych umożliwiających szacunki.
Liczba brakujących wartości i liczba krajów zgłaszających brakujące wartości uwzględniane w zestawieniu danych dotyczących wytwarzania odpadów znacząco spadła między latami referencyjnymi 2010 i 2012. W 2010 r. brakujące dane zgłosiło osiem krajów, natomiast w roku referencyjnym 2012 liczba ta spadła do trzech. Ogółem odsetek brakujących danych spadł z 4,1% w roku referencyjnym 2010 do 1,5% w roku 2012. Tendencję spadkową, choć mniej wyraźną, zaobserwowano również w przypadku przetwarzania odpadów. Odsetek brakujących danych spadł z 3,5% w roku referencyjnym 2010 do 3,1% w roku 2012, a liczba krajów zgłaszających brak danych zmalała z ośmiu do sześciu. Ponad połowa brakujących danych używanych w zbiorach danych o przetwarzaniu odpadów (55%) dotyczyła kategorii przetwarzania zwanej „wypełnianiem wyrobisk”. Dane dotyczące wypełniania wyrobisk były gromadzone po raz pierwszy w 2010 r. po zmianie rozporządzenia 10 .
4.Dokładność danych
4.1.Zakres danych
Statystyki dotyczące wytwarzania odpadów muszą być zestawiane w odniesieniu do wszystkich sektorów gospodarki i gospodarstw domowych i muszą obejmować odpady powstające w procesach odzysku i unieszkodliwiania, czyli tzw. odpady wtórne. Statystyki powinny również obejmować odpady pochodzące z małych przedsiębiorstw (zatrudniających mniej niż 10 pracowników), chociaż takie przedsiębiorstwa powinny zawsze w miarę możliwości być zwalniane z udziału w badaniach.
Statystyki dotyczące przetwarzania odpadów obejmują wszystkie odpady odzyskiwane lub unieszkodliwiane w danym państwie, niezależnie od ich pochodzenia. U podstaw rozporządzenia leży założenie, że gromadzone będą dane o końcowym przeznaczeniu odpadów. Procesy przetwarzania wstępnego nie są brane pod uwagę.
Błędy zakresu i różnice w zakresie danych
Zaobserwowane błędy zakresu wynikają głównie z następujących przyczyn:
różnic stosowania definicji odpadów;
różnic metodyki i odmiennych priorytetów krajowego gospodarowania odpadami i statystyk odpadów;
problemów dotyczących zakresu w konkretnych sektorach.
Największe różnice zakresu danych występują w czterech obszarach:
bardzo istotny wpływ mają różnice dotyczące odpadów pochodzących z przemysłu wydobywczego (odpady z działalności górniczej i odkrywkowej). Najpoważniejsze różnice pomiędzy poszczególnymi krajami wynikają z uwzględniania nadkładu, tj. naturalnych materiałów, które są usuwane z wyrobiska bez przetwarzania, aby uzyskać dostęp do rudy, a także z uwzględniania odpadów wydobywczych, którymi gospodaruje się na terenie kopalni;
rozróżnienie między odpadami a produktami ubocznymi ma znaczący wpływ na ilość odpadów w ramach klasyfikacji działalności gospodarczej 11 NACE A (rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo) i NACE C (przetwórstwo przemysłowe), zwłaszcza w zakresie takich kategorii jak odpady drzewne, odpady zwierzęce i roślinne, a także żużel z produkcji metali,
na różnice zakresu danych wskazują rozbieżności dotyczące wytwarzania odpadów w sektorze NACE F (budownictwo);
jak już wspomniano w części 3, niektóre państwa nie są jeszcze w stanie przekazywać danych dotyczących kategorii „wypełnianie wyrobisk”.
Trudno oszacować ogólny wpływ błędów zakresu. Mogą one doprowadzić zarówno do niedoszacowań, jak i przeszacowań. Wpływ przyjmuje się za największy w przypadku odpadów mineralnych z NACE B (działalności górnicza i odkrywkowa).
4.2.Podział na sektory gospodarki
W rozporządzeniu wezwano państwa członkowskie do przedstawiania danych w podziale na 19 kategorii (18 rodzajów działalności skutkującej wytwarzaniem odpadów plus gospodarstwa domowe). Podział według rodzaju działalności gospodarczej bazuje na klasyfikacji NACE. Prawidłowe przypisanie odpadów do rodzaju działalności skutkującej wytwarzaniem odpadów jest warunkiem wstępnym:
porównywalności ilości odpadów z poszczególnych sektorów;
spójności statystyk odpadów ze statystykami działalności gospodarczej.
Sposób przypisywania odpadów do działalności skutkującej wytwarzaniem odpadów zależy od metod gromadzenia danych i od jednostek statystycznych, dla których opracowywane są statystyki odpadów. Porównywalność i spójność danych są pochodną wykorzystania do gromadzenia danych rejestrów działalności gospodarczej. Ponieważ rozporządzenie zezwala na stosowanie jednostek lokalnych albo jednostek rodzaju działalności jako jednostek statystycznych w zestawieniach danych, do różnic w zakresie przypisywania odpadów między krajami może dochodzić nawet mimo prawidłowego stosowania przepisów rozporządzenia.
Ogólny wpływ błędnego przypisywania odpadów jest uznawany za nieznaczny. Tak mało prawdopodobne przypadki jak odpady mineralne z przetwarzania odpadów lub odpady ustabilizowane wytwarzane przez gospodarstwa domowe zostałyby wykryte podczas weryfikacji, a następnie wyjaśnione lub skorygowane. Przypadki te nie zdarzają się bardzo często.
4.3.Klasyfikacja odpadów
Na potrzeby sprawozdawczości UE w rozporządzeniu przewidziano podział odpadów na kategorie według Europejskiej Klasyfikacji Odpadów w Celach Statystycznych 12 (EWC-Stat). Nie określono w nim jednak konkretnej klasyfikacji, która ma być stosowana w celu zbierania danych na poziomie krajowym.
Większość państw zbiera dane przy użyciu europejskiego wykazu odpadów 13 , który obejmuje 839 rodzajów odpadów. Chociaż istnieją pewne problemy ze stosowaniem wykazu, powszechne używanie tej klasyfikacji zapewnia wysoki poziom porównywalności, przynajmniej na poziomie zagregowanym przewidzianym rozporządzeniem. Uznaje się, że ogólny wpływ błędów klasyfikacji na dokładność danych jest niewielki.
4.4.Różnice między wytwarzaniem odpadów a przetwarzaniem odpadów
Różnica między ilością odpadów wytworzonych a przetworzonych w UE w 2012 r. sięgnęła 200 milionów ton, czyli ok. 8 % wszystkich wytworzonych odpadów. W ostatnich dwóch okresach sprawozdawczych różnica ta utrzymywała się na stałym poziomie. W latach 2006 i 2008 była wyższa, kształtując się na poziomie 400 milionów ton. Schemat jest ten sam: więcej odpadów jest generowanych niż przetwarzanych. W 2012 r. różnica była najwyższa w przypadku odpadów ściekowych i odpadów płynnych z oczyszczania ścieków (ok. 70 %), a najniższa (niemal 0 %) w przypadku gleb.
Różnica między wytwarzaniem a przetwarzaniem odpadów wynika z kilku zjawisk:
nie wszystkie odpady są przetwarzane w kraju, w którym są wytwarzane. Rozporządzenie nie wymaga gromadzenia danych dotyczących przywozu i wywozu, w związku z czym na podstawie danych przewidzianych rozporządzeniem niemożliwe jest stwierdzenie różnic wynikających z przywozu i wywozu. Jak wynika z szacunków uzyskanych na podstawie danych o handlu zewnętrznym, zjawiskiem tym można wyjaśnić około jedną piątą różnicy w całej UE. Efekt ten może być istotniejszy w przypadku indywidualnych państw członkowskich. Na przykład w przypadku Niemiec przywóz odpadów sięga 4 % odpadów wytwarzanych w tym kraju, podczas gdy Wielka Brytania eksportuje ponad 6 % wytwarzanych przez siebie odpadów;
dane dotyczące wytwarzania odpadów obejmują zarówno odpady pierwotne, jak i wtórne, podczas gdy przetwarzanie (utylizacja) odpadów oznacza tylko obróbkę końcową, w związku z czym utylizowane odpady powinny być liczone tylko raz;
wszystkie kategorie odpadów z wyjątkiem osadów ściekowych są ujmowane w postaci zwykłej mokrej masy. Podczas wstępnego przetwarzania, na przykład wstępnego przygotowania do utylizacji (odpadów płynnych, np. odcieku lub emulsji olejowo-wodnych), dochodzi do utraty masy wody, w związku z czym odpady trafiają do końcowej utylizacji ze znaczną utratą masy;
niektóre operacje nie są objęte postanowieniami załącznika II do rozporządzenia, na przykład współspalarnie wykorzystujące wyłącznie określone odpady z biomasy;
nie wszystkie odpady są przetwarzane w tym samym roku, w którym są wytwarzane. Niektóre są składowane tymczasowo. A zatem odpady przetworzone w roku t mogą zawierać odpady wytworzone w roku t-1, a odpady wytworzone w roku t mogą być przetwarzane w roku t+1.
5.Porównywalność
5.1.Porównywalność w czasie
Dane zebrane za rok referencyjny 2012 stanowiły drugi rzut gromadzenia danych od czasu wejścia w życie zasadniczych zmian przewidzianych zmienioną wersją rozporządzenia. Zmiany te zostały dobrze wdrożone przez państwa. Komisja (Eurostat) nieustannie pracuje nad prezentacją i analizą szeregów czasowych, które obejmują obecnie 5 lat odniesienia (2004, 2006, 2008, 2010 i 2012).
Krajowe sprawozdania dotyczące jakości okazały się użytecznym narzędziem monitorowania zmian metodyki i ich wpływu na porównywalność danych. Ocena krajowych sprawozdań dotyczących jakości pokazuje, że od 2004 r. prawie wszystkie państwa członkowskie znacznie zmodyfikowały swoje podejścia do statystyk odpadów. Większość państw nadal udoskonala swoje metody zbierania danych pod względem ich jakości (np. likwidacja luki danych; poprawa zakresu) i pod względem efektywności stosowanych metod.
Proces poprawy gromadzenia danych na przestrzeni lat doprowadził do powstania przerw w szeregach czasowych. Kraje weryfikują zbiory danych za poprzednie lata w celu ograniczenia skutków tych przerw. Informuje się o tym użytkowników. Komisja (Eurostat) zamieszcza informację o braku ciągłości szeregów czasowych w rozpowszechnianych zbiorach danych.
5.2.Porównywalność pomiędzy państwami
Dzięki wspólnym definicjom i klasyfikacjom porównywalność danych pomiędzy państwami jest stosunkowo wysoka w przypadku większości sektorów i rodzajów odpadów. Nadal występują jednak pewne trudności z porównywalnością danych między krajami w związku z różnicami zakresu danych, o których mowa w pkt 4.1.
6.Obciążenie przedsiębiorstw
Jak wynika ze sprawozdań dotyczących jakości, państwom członkowskim zależy, aby obciążenia dla przedsiębiorstw pozostawały na możliwie najniższym poziomie. Odzwierciedleniem tego jest rosnąca liczba państw członkowskich, które gromadzą informacje na temat obciążeń wynikających ze sprawozdawczości i są w stanie obliczyć średni czas, jakiego potrzebują respondenci, aby wypełnić kwestionariusze lub formularze sprawozdawcze. Informacje są gromadzone od respondentów za pomocą kwestionariuszy lub ustalane w drodze szczegółowych badań. W przypadku około połowy państw członkowskich głównym źródłem danych służących opracowywaniu statystyk odpadów są dane gromadzone przez administrację publiczną, co pozwala uniknąć obciążania podmiotów przekazujących dane dodatkowymi kwestionariuszami. Inne państwa wykorzystują dane pochodzące od instytucji publicznych jako jedno z wielu źródeł danych. Małe przedsiębiorstwa mogą korzystać z różnego rodzaju zwolnień z obowiązku wypełniania ankiet 14 .
Rośnie liczba krajów, które już wdrożyły lub planują wdrożenie systemów elektronicznej sprawozdawczości, tj. systemów automatycznie przesyłających dane wymagane na podstawie przepisów o odpadach z zakładu utylizacji do urzędów statystycznych. Elektroniczne narzędzia sprawozdawcze obejmujące niektóre lub wszystkie odpady są obecnie dostępne np. w Belgii, Chorwacji, Danii, Irlandii, na Litwie, na Węgrzech, w Austrii, Polsce, Portugalii, Rumunii, Słowenii, Szwecji, Norwegii i Zjednoczonym Królestwie.
7.Opracowanie wskaźników
Uzyskane dane są używane do obliczenia wskaźników. Na przykład na stronie internetowej Eurostatu dostępne są unijne wskaźniki zrównoważonego rozwoju dotyczące wytwarzania odpadów z wyłączeniem głównych odpadów mineralnych oraz dotyczące wytwarzania odpadów niebezpiecznych według działalności gospodarczej . Wskaźniki te są raportowane w kilogramach na mieszkańca, co ułatwia porównanie między krajami.
Opracowano nowy wskaźnik dotyczący składowania odpadów z wyłączeniem głównych odpadów mineralnych . Wskaźnik ujmuje końcową utylizację odpadów wytwarzanych w poszczególnych krajach 15 . W odróżnieniu od danych gromadzonych w ramach rozporządzenia wskaźnik uwzględnia wywóz odpadów, choć nie uwzględnia przywozu.
Wskaźniki te mogą stanowić wartościowe źródło informacji na potrzeby monitorowania realizacji strategii na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym opracowanej przez Komisję.
8.Osiągnięcia i perspektywy
Odkąd wprowadzono sprawozdawczość w 2006 r., osiągnięto znaczne postępy w zakresie sporządzania statystyk dotyczących odpadów. Kompletność danych dostarczanych przez państwa członkowskie stale się poprawia. Udało się osiągnąć stosunkowo duży stopień porównywalności statystyk odpadów pomiędzy państwami w odniesieniu do większości kategorii odpadów i sektorów, a także osiągane są znaczne postępy na drodze do uzyskania pełnego zakresu danych. Ogólnie rzecz ujmując, w przypadku większości państw jakość danych jest dostateczna. Jednakże dla osiągnięcia celów polityki UE konieczna jest dalsza poprawa w dziedzinie środowiska, przemysłu i surowców. W tym celu Komisja prowadzi ciągłą współpracę z państwami członkowskimi, na przykład organizując seminaria i wymianę najlepszych praktyk.
Dzięki dostarczeniu danych za 2012 r. dostępne są dane dotyczące wytwarzania i przetwarzania odpadów dla pięciu lat referencyjnych – za okres od 2004 r. do 2012 r. Dzięki coraz dłuższym szeregom czasowym rośnie przydatność danych, na przykład, jako podstawy wskaźników lub źródła informacji na potrzeby analiz klimatycznych.
Jednocześnie zmiany metodyki w poszczególnych państwach mogą mieć znaczny wpływ na szeregi czasowe, zarówno na poziomie krajowym, jak i na poziomie agregatu UE-28. Zmiany w czasie należy zatem interpretować ostrożnie i po dogłębnej analizie danych podstawowych.
Aktualna wersja EWC-Stat Rev. 4, która zawiera 51 kategorii.