(1)

Niedawny kryzys na Bliskim Wschodzie oraz faktyczne zamknięcie cieśniny Ormuz doprowadziły do znacznego wzrostu światowych cen ropy naftowej, gazu i nawozów. Globalny charakter dotkniętych tym kryzysem rynków wywiera znaczący wpływ na ceny w części sektorów gospodarki Unii w państwach członkowskich.

(2)

Sektor rolny jest bezpośrednio dotknięty znacznym wzrostem cen nawozów, ponieważ nawozy mają zasadnicze znaczenie dla wydajności rolnictwa, rentowności gospodarstw rolnych oraz bezpieczeństwa żywnościowego. Zakup nawozów stanowi jeden z najwyższych kosztów ponoszonych przez rolników. Oprócz poziomu cen, do szczególnego narażenia rolników w Unii prowadzi zmienność rynku. Rosnące koszty nawozów mogą zmusić rolników do ograniczenia ich stosowania, co wiąże się z wyraźnym ryzykiem obniżenia jakości i plonów. Mogłoby to również doprowadzić do zmniejszenia areału uprawianych przez nich gruntów, co z kolei miałoby wpływ na produkcję rolną w Unii.

(3)

Aby szybko zaradzić słabym punktom unijnego systemu żywnościowego wynikającym z tego kryzysu oraz pomóc rolnikom mającym problemy z płynnością finansową, należy umożliwić w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 (2) udzielanie nadzwyczajnego i tymczasowego wsparcia poprzez wprowadzenie nowego rodzaju interwencji na potrzeby wsparcia kryzysowego, przewidzianego w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), oraz przyznanie państwom członkowskim w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 (3) większej elastyczności w zakresie wypłaty zaliczek z tytułu płatności bezpośrednich. Wprowadzenie tego nowego rodzaju interwencji nie powinno prowadzić do zwiększenia limitów stosowania nawozów na gruntach określonych w programach działań na podstawie dyrektywy Rady 91/676/EWG (4).

(4)

Dostępne wsparcie w ramach nowego rodzaju interwencji powinno koncentrować się na rolnikach aktywnych zawodowo, którzy najbardziej odczuwają wysokie ceny nawozów, i powinno być przyznawane z tytułu dodatkowych kosztów nawozów poniesionych przez rolników w wyniku wzrostu cen od dnia 1 marca 2026 r. Data ta służy wyłącznie jako data odniesienia do ustalenia wyższej ceny nawozów i nie jest związana z kwalifikowalnością płatności na rzecz beneficjentów. Rolnicy, którzy już są objęci zobowiązaniami obszarowymi do ograniczenia stosowania nawozów powinni móc otrzymać wynagrodzenie w postaci wyższej stawki wsparcia. Ponadto beneficjentom pomocy w ramach tego rodzaju interwencji należy zapewnić dostęp do odpowiedniej wiedzy i informacji na temat sposobów ograniczenia stosowania nawozów. Aby zapewnić efektywne wykorzystanie wsparcia publicznego i bardziej sprawiedliwy podział wsparcia między kwalifikującymi się rolnikami, państwa członkowskie powinny ograniczyć maksymalną kwotę wsparcia na beneficjenta lub maksymalną liczbę hektarów objętych wsparciem. Ze względu na pilny, tymczasowy i nadzwyczajny charakter tego wsparcia oraz potrzebę szybkiej wypłaty odpowiednich płatności należy ustalić datę zakończenia płatności na rzecz beneficjentów.

(5)

W celu zagwarantowania należytego zarządzania środkami finansowymi Unii państwa członkowskie powinny zapewnić, by całkowite wsparcie otrzymane przez rolnika w ramach nowego rodzaju interwencji, w połączeniu z innymi krajowymi lub unijnymi instrumentami wsparcia mającymi na celu reagowanie na skutki wysokich cen nawozów, nie prowadziło do nadmiernej rekompensaty ani podwójnego finansowania.

(6)

W celu zachęcenia do korzystania z instrumentów finansowych w przypadku wsparcia w ramach nowego rodzaju interwencji maksymalne poziomy dofinansowania nie powinny mieć zastosowania, gdy wsparcie przyznaje się w formie samodzielnego kapitału obrotowego.

(7)

Aby uniknąć opóźnień w dokonywaniu płatności na rzecz rolników mających problemy z płynnością finansową, należy wprowadzić przepis przewidujący, że kwalifikowalność wydatków finansowanych z EFRROW do nowego rodzaju interwencji może rozpocząć się od daty wejścia w życie niniejszego rozporządzenia i przed przedłożeniem Komisji przez państwo członkowskie wniosku o strategiczną zmianę planu strategicznego WPR wprowadzającą tę interwencję.

(8)

Finansowanie wsparcia w ramach nowego rodzaju interwencji powinno się programować ze stawką wkładu EFRROW w wysokości do 65 % kwalifikowalnych wydatków publicznych.

(9)

Aby zapewnić odpowiednie finansowanie wsparcia przewidzianego w niniejszym rozporządzeniu bez uszczerbku dla realizacji innych celów planów strategicznych WPR oraz kwot zarezerwowanych na płatności kryzysowe, należy ustalić maksymalny udział wkładu Unii w finansowanie tego nowego rodzaju interwencji.

(10)

Ze względu na szczególny charakter nowego rodzaju interwencji, obowiązek przyczyniania się do osiągania wskaźników rezultatu wymienionych w załączniku I do rozporządzenia (UE) 2021/2115 nie powinien mieć zastosowania do tego nowego rodzaju interwencji.

(11)

Przy wprowadzaniu tego nowego rodzaju interwencji do planów strategicznych WPR nie powinno się zaliczać takiego wniosku o zmianę strategiczną do maksymalnej rocznej liczby wniosków o zmiany strategiczne.

(12)

W celu zapewnienia równych warunków działania maksymalne dodatkowe finansowanie krajowe interwencji w ramach nowego rodzaju interwencji powinno być ograniczone do 200 % finansowania z EFRROW dla tego rodzaju interwencji.

(13)

W załączniku I do rozporządzenia (UE) 2021/2115 należy dodać dodatkowy wskaźnik produktu dla nowego rodzaju interwencji.

(14)

Należy zmienić tytuł załącznika XV do rozporządzenia (UE) 2021/2115, aby odzwierciedlić fakt, że limity finansowe wsparcia obejmują finansowanie nowego rodzaju interwencji.

(15)

Art. 103 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/2115 przyznaje państwom członkowskim elastyczność w dostosowywaniu ich przydziałów na płatności bezpośrednie poprzez przesuwanie środków do przydziałów na EFRROW oraz z tych przydziałów na lata kalendarzowe 2023–2026. W celu zapewnienia, aby państwa członkowskie mogły nadal z powodzeniem wdrażać odpowiednie strategie krajowe stanowiące podstawę ich planów strategicznych WPR, w tym strategie radzenia sobie z nieoczekiwanymi kryzysami, takim jak skutki wysokich cen nawozów, należy również umożliwić państwom członkowskim dostosowanie przydziałów środków na płatności bezpośrednie na rok kalendarzowy 2027 do określonego pułapu, na podstawie limitów przesunięć mających zastosowanie do lat kalendarzowych 2023–2026, oraz odpowiednią zmianę ich planów strategicznych WPR. Należy zatem przewidzieć tę możliwość poprzez wprowadzenie nowego przepisu w tytule IV rozporządzenia (UE) 2021/2115 oraz powiązanego z nim nowego załącznika określającego maksymalne kwoty zwiększenia i maksymalne kwoty zmniejszenia dla poszczególnych państw członkowskich. Należy również wprowadzić zmiany w art. 87 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/2115, aby powierzyć Komisji uprawnienia do przyjęcia aktu delegowanego zmieniającego przydziały dla państw członkowskich ustanowione w załącznikach V i IX do tego rozporządzenia w celu uwzględnienia dostosowań przydziałów na płatności bezpośrednie. Ponadto należy zmienić art. 112 ust. 2 lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/2115 w celu wprowadzenia dostosowań w tabeli zawierającej zestawienie dotyczące planu finansowego, o którym mowa w art. 107 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia, a także należy zmienić art. 119 ust. 2 lit. c) tego rozporządzenia w celu uwzględnienia dostosowań w wykazie strategicznych zmian planów strategicznych WPR. Ponadto należy zmienić art. 119 ust. 7 akapit drugi rozporządzenia (UE) 2021/2115 w celu wprowadzenia przepisu przewidującego, iż wniosku o strategiczną zmianę wynikającą z dostosowań nie wlicza się do maksymalnej dopuszczalnej rocznej liczby wniosków o zmianę strategiczną. Należy również zmienić art. 121 akapit drugi lit. b) rozporządzenia (UE) 2021/2115 w celu ujęcia tych dostosowań w wykazie zmian szczególnych przepisów w odniesieniu do których okres przyjęcia aktu delegowanego, o którym mowa w art. 87 ust. 2 tego rozporządzenia, nie jest wliczany do terminu podjęcia działań przez Komisję, o którym mowa w art. 121 akapit pierwszy tego rozporządzenia.

(16)

Biorąc pod uwagę kryzys na Bliskim Wschodzie i wynikający z niego wzrost cen nawozów oraz narażenie rolników na ryzyko finansowe, obecny poziom zaliczek nie jest już wystarczający. Aby wesprzeć rolników mających problemy z płynnością finansową, a także z uwagi na fakt, iż istnieje duże prawdopodobieństwo, że skutki tego kryzysu utrzymają się przez cały 2026 r., należy zmienić maksymalne wysokości zaliczek na płatności bezpośrednie określone w rozporządzeniu (UE) 2021/2116 w celu umożliwienia wypłaty w wyższej wysokości za ten rok kalendarzowy. Należy zwiększyć maksymalną wysokość zaliczek na płatności bezpośrednie z 70 % do 75 %, w granicach określonych w art. 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2024/2509 (5).

(17)

Państwa członkowskie mogą obecnie wypłacać rolnikom zaliczki w okresie od dnia 16 października do dnia 30 listopada danego roku kalendarzowego. Aby wesprzeć rolników mających problemy z płynnością finansową spowodowane wysokimi cenami nawozów, należy przyznać państwom członkowskim większą elastyczność w zakresie terminu wypłaty zaliczek na płatności bezpośrednie oraz umożliwić dokonywanie takich płatności wcześniej w ciągu roku, bezpośrednio po złożeniu wniosku o wsparcie. Biorąc jednak pod uwagę, że zaliczki na płatności bezpośrednie wypłacone przez państwa członkowskie rolnikom w jednym roku kalendarzowym mają być zwracane państwom członkowskim przez Komisję wyłącznie z budżetu na następny rok, zaliczki na płatności bezpośrednie wypłacone beneficjentom przed dniem 16 października 2026 r. należy uznać za dokonane w listopadzie 2026 r. i powinny one być zgłoszone przez państwa członkowskie do zwrotu wraz z deklaracją dotyczącą tego miesiąca, tak aby Komisja zwróciła je na początku 2027 r.

(18)

Art. 59 rozporządzenia (UE) 2021/2116 przyznaje państwom członkowskim elastyczność w zakresie ustanawiania swoich systemów zarządzania i kontroli. Zachęca się państwa członkowskie do dostosowania ich systemów zarządzania i kontroli w celu zapewnienia, aby dodatkowa elastyczność w zakresie terminu i wysokości zaliczek przewidziana w niniejszym rozporządzeniu umożliwiała terminowe i skuteczne wsparcie rolników. W szczególności państwa członkowskie powinny zdecydować, które weryfikacje muszą zakończyć przed wypłatą zaliczek w celu zaspokojenia pilnych potrzeb w zakresie płynności finansowej. W tym kontekście państwa członkowskie powinny również wziąć pod uwagę możliwość odzyskania wszelkich nienależnie wypłaconych zaliczek oraz ochrony interesów finansowych Unii przed dokonaniem płatności końcowej. W momencie dokonywania płatności końcowych państwo członkowskie powinno ocenić ryzyko niezgodności, korzystając z takich możliwości jak kontrole kwalifikowalności i ewentualnych niezgodności oraz odzyskiwanie nienależnie wypłaconych kwot. Jeżeli istnieje skuteczny system zarządzania i kontroli, w tym w zakresie zarządzania należnościami, wystąpienie poważnych uchybień jest mało prawdopodobne.

(19)

Należy zatem odpowiednio zmienić rozporządzenia (UE) 2021/2115 i (UE) 2021/2116.

(20)

Ponieważ cele niniejszego rozporządzenia, mianowicie szybkie zaradzenie słabym punktom unijnego systemu żywnościowego wynikającym z niedawnego kryzysu na Bliskim Wschodzie oraz pomoc rolnikom mającym problemy z płynnością finansową, nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na powiązania między niniejszym rozporządzeniem i innymi instrumentami WPR a także z uwagi na fakt, iż niniejsze rozporządzenie jest nierozerwalnie powiązane z realizacją kluczowych priorytetów Unii, możliwe jest ich lepsze osiągnięcie na poziomie Unii, może ona podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule, niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów.

(21)

Z uwagi na pilną potrzebę umożliwienia rolnikom podjęcia w odpowiednim czasie decyzji inwestycyjnych a tym samym zmniejszenia ryzyka spadku produkcji żywnościowej, należy zastosować wyjątek od terminu ośmiu tygodni przewidziany w art. 4 Protokołu nr 1 w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej, załączonego do Traktatu o Unii Europejskiej, do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i do Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.

(22)

Z uwagi na potrzebę podjęcia natychmiastowych działań niniejsze rozporządzenie powinno wejść w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej,

1)

w art. 69 dodaje się literę w brzmieniu:

;

2)

w tytule III rozdział IV sekcja 1 dodaje się artykuł w brzmieniu:

3)

w art. 80 wprowadza się następujące zmiany:

4)

w art. 86 ust. 3 dodaje się akapit w brzmieniu:

„Na zasadzie odstępstwa od akapitu pierwszego niniejszego ustępu plan strategiczny WPR może, w przypadku rodzaju interwencji na podstawie art. 78b, przewidywać, że wydatki finansowane z EFRROW związane ze zmianami planu strategicznego WPR mogą stać się kwalifikowalne przed datą przedłożenia Komisji wniosku o zmianę, jednakże nie wcześniej niż w dniu 22 lipca 2026 r.”

5)

art. 87 ust. 2 akapit pierwszy otrzymuje brzmienie:

6)

art. 91 ust. 3 lit. a) otrzymuje brzmienie:

;

7)

art. 96a otrzymuje brzmienie:

8)

w tytule IV dodaje się artykuł w brzmieniu:

9)

art. 111 akapit drugi otrzymuje brzmienie:

„Lit. e) akapitu pierwszego nie ma zastosowania do rodzaju interwencji w sektorze pszczelarstwa, o którym mowa w art. 55 ust. 1 lit. a) i c)–g), interwencji obejmujących rodzaj interwencji w sektorze wina, o którym mowa w art. 58 ust. 1 lit. h)–k), działań informacyjnych i promocyjnych dla systemów jakości obejmujących rodzaj interwencji na rzecz współpracy, o którym mowa w art. 77, interwencji obejmujących rodzaj interwencji związanych z płatnościami kryzysowymi dla rolników w następstwie klęsk żywiołowych, niekorzystnych zjawisk klimatycznych lub katastrof, o których mowa w art. 78a, ani do interwencji obejmujących rodzaj interwencji związanych ze wsparciem dla rolników dotkniętych znacznym wzrostem cen nawozów, o którym to wsparciu mowa w art. 78b.”

10)

art. 112 ust. 2 lit. b) otrzymuje brzmienie:

;

11)

w art. 119 wprowadza się następujące zmiany:

12)

art. 121 akapit drugi lit. b) otrzymuje brzmienie:

;

13)

w art. 146 dodaje się akapit w brzmieniu:

„Państwa członkowskie mogą zapewnić dodatkowe finansowanie krajowe w wysokości do 200 % finansowania z EFRROW przydzielonego w planie strategicznym WPR na wsparcie na podstawie art. 78b.”

14)

w załącznikach I i XV wprowadza się zmiany zgodnie z załącznikiem I do niniejszego rozporządzenia;

15)

tekst załącznika II do niniejszego rozporządzenia dodaje się jako załącznik XVI.

1)

art. 21 ust. 2 akapit pierwszy otrzymuje brzmienie:

2)

art. 35 otrzymuje brzmienie:

3)

art. 44 ust. 2 akapit drugi lit. a) otrzymuje brzmienie: