(1)

Sektor rolny, a w szczególności rolnicy, którzy zapewniają bezpieczeństwo żywnościowe, stoi przed szeregiem wyzwań. Pandemia COVID-19, rosnąca niestabilność handlu światowego, nasilające się ekstremalne zdarzenia pogodowe i trwająca wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie doprowadziły do bezprecedensowego wzrostu kosztów środków produkcji rolnej związanych z energią oraz przedłużającego się okresu wysokiej inflacji, co wpłynęło na koszty ponoszone przez rolników i na ceny żywności. Jednocześnie rolnicy nadal dokładają starań, aby zapewnić, aby ich produkcja była bardziej zrównoważona pod względem środowiskowym. Wielu konsumentów, zmagając się już teraz ze wzrostem kosztów utrzymania, w coraz większym stopniu kupuje i konsumuje tańsze produkty spożywcze. Czynniki te doprowadziły do dalszej destabilizacji sposobu dystrybucji wartości dodanej w całym łańcuchu dostaw żywności i zwiększyły stopień niepewności, w jakiej działają rolnicy, w szczególności prowadzący małe i średnie gospodarstwa rolne, co nasila protesty i zwiększa nieufność. Należy zatem przyjąć środki w celu sprostania tym wyzwaniom, aby przywrócić sprawiedliwość oraz zaufanie podmiotów w łańcuchu dostaw żywności, wzmocnić pozycję rolników i zwiększyć ich siłę przetargową, w tym za pośrednictwem organizacji producentów i spółdzielni jako podmiotów tworzących wartość dodaną, a także chronić dochody rolników i zwiększyć zaufanie młodych ludzi do zawodu rolnika.

(2)

Przy opracowywaniu norm handlowych dotyczących wskazywania miejsca produkcji lub pochodzenia należy zwrócić szczególną uwagę na szczególny kontekst każdego produktu i sektora. Wskazania te należy określić, uwzględniając potrzebę lepszego spełnienia oczekiwań dotyczących przejrzystości, w tym poprzez oznaczanie kraju pochodzenia zgodnie z przepisami dotyczącymi rynku wewnętrznego, ich znaczenie dla konsumentów oraz strukturę łańcucha dostaw, przy jednoczesnym uwzględnieniu praktycznych skutków dla podmiotów oraz potrzeby uniknięcia zbędnej złożoności.

(3)

Różne podmioty w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych, prowadzące działalność na różnych etapach produkcji, przetwarzania, wprowadzania do obrotu, dystrybucji i sprzedaży detalicznej, opracowały systemy i etykiety mające na celu promowanie warunków handlowych, które zapewniają sprawiedliwy przydział wartości dodanej dla rolników oraz tworzenie i utrzymywanie krótkich łańcuchów dostaw. Ustanowienie minimalnych wymogów dotyczących stosowania określeń fakultatywnych opisujących te warunki handlowe jest niezbędne do zwiększenia przejrzystości i wiarygodności stosowania tych określeń w łańcuchu dostaw żywności i tym samym będzie uzupełnieniem obowiązujących przepisów dotyczących etykietowania żywności, w szczególności zawartych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 (4).

(4)

W trosce o zwiększenie zaufania i uczciwości w całym łańcuchu dostaw żywności określenia „uczciwy”, „sprawiedliwy” lub określenia mające znaczenie równoznaczne z tymi określeniami powinny być stosowane wyłącznie w celu określenia warunków handlowych, które zapewniają stabilność i przejrzystość stosunków handlowych między rolnikami a podmiotami skupującymi oraz ustalanie cen uznawanych za sprawiedliwe i opłacalne przez uczestniczących rolników oraz które wspierają cele Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie zrównoważonego rozwoju i przyczyniają się do ich realizacji, również w sposób zgodny z załącznikiem I do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1760 (5).

(5)

Określenie „krótki łańcuch dostaw” powinno być stosowane wyłącznie w celu określenia warunków handlowych, w przypadku których istnieje bezpośrednie powiązanie między rolnikami a konsumentami, umożliwiające bezpośrednie wymiany informacji na temat procesu produkcji i produktu, w tym za pomocą środków porozumiewania się na odległość lub przez pośrednika w łańcuchu dostaw, oraz wyłącznie w przypadkach, gdy konsumenci mogą łatwo zidentyfikować gospodarstwa uczestniczących rolników, w których wyprodukowano surowiec. Opcjonalnie określenie to może być również stosowane w przypadku, gdy istnieje bliskie powiązanie między rolnikami a konsumentami znajdującymi się w bliskiej odległości geograficznej, także w kontekście transgranicznym. Bliską odległość geograficzną należy rozumieć, między innymi, jako małą odległość lub krótki czas transportu, z uwzględnieniem specyfiki geograficznej i demograficznej państw członkowskich. Takie użycie określenia „krótki łańcuch dostaw” będzie zachęcać konsumentów do płacenia cen, które będą godziwym wynagrodzeniem dla rolników za wytwarzane przez nich produkty, wzmocni rozwój i rewitalizację obszarów wiejskich i przyczyni się do ich rozwoju i rewitalizacji, a także zwiększy przejrzystość, jeśli chodzi o pochodzenie produktów i metody ich produkcji. Powinno to mieć zastosowanie do produktów wytwarzanych i wprowadzanych do obrotu na rynku wewnętrznym.

(6)

W celu lepszego uwzględnienia warunków rynkowych, zmieniających się oczekiwań konsumentów, postępów zarówno w zakresie norm handlowych, jak i odpowiednich norm międzynarodowych, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w odniesieniu do zmiany rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 (6) poprzez wprowadzenie dodatkowych określeń fakultatywnych równoznacznych z określeniami „uczciwy” lub „sprawiedliwy” oraz w odniesieniu do doprecyzowania warunków stosowania określeń fakultatywnych opisujących warunki handlowe związane ze sprawiedliwym przydziałem wartości dodanej dla rolników oraz tworzeniem i utrzymywaniem krótkich łańcuchów dostaw, z uwzględnieniem wszelkich odpowiednich norm międzynarodowych i powiązanych systemów jakości. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa (7). W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.

(7)

Chociaż państwa członkowskie mogą utrzymać lub wprowadzić przepisy krajowe określające dodatkowe wymogi dotyczące stosowania określeń fakultatywnych w warunkach handlowych, przepisy te nie powinny utrudniać, ograniczać ani uniemożliwiać stosowania tych określeń w odniesieniu do produktów wyprodukowanych lub wprowadzonych do obrotu zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim.

(8)

Stosowanie umów pisemnych odgrywa kluczową rolę, jeśli chodzi o odpowiedzialność podmiotów gospodarczych, zwiększa świadomość na temat znaczenia sygnałów rynkowych, pomaga dostosować podaż do popytu, poprawia transmisję cen w łańcuchu dostaw, zwiększa przejrzystość oraz zapobiega nieuczciwym praktykom handlowym i je zwalcza. Należy zatem rozszerzyć przepisy dotyczące stosunków umownych w sektorze mleka i przetworów mlecznych na produkty inne niż mleko surowe, przy jednoczesnym zapewnieniu zgodności z przepisami dotyczącymi stosunków umownych, mającymi zastosowanie do innych sektorów rolnych. Niniejsze rozporządzenie powinno jednak umożliwiać państwom członkowskim zwolnienie podmiotów gospodarczych z obowiązku uwzględniania wskaźników, indeksów lub metod obliczania ceny końcowej lub klauzuli przeglądowej w ich umowach pisemnych, po konsultacji z odpowiednimi przedstawicielami rolników lub odpowiednimi organizacjami międzybranżowymi, pod warunkiem że skutki w zakresie przewidywalności, przejrzystości i transmisji cen można osiągnąć za pomocą innych środków lub że obowiązek uwzględniania tych elementów nie byłby właściwy lub proporcjonalny z innych uzasadnionych powodów.

(9)

W celu odzwierciedlenia rozwoju sytuacji na rynku i przy jednoczesnym utrzymaniu skutecznej konkurencji na rynku mleczarskim, należy zwiększyć limity ilościowe mające zastosowanie do ilości mleka surowego objętej zbiorowymi negocjacjami umownymi prowadzonymi przez uznane organizacje producentów, wyrażone jako odsetek całkowitej unijnej produkcji i odsetek całkowitej ilości wyprodukowanej i dostarczonej w danym państwie członkowskim.

(10)

W celu zwiększenia elastyczności dla państw członkowskich i uproszczenia procedury uznawania organizacji producentów, a tym samym zmniejszenia kosztów transakcji i poprawy efektywności, mające zastosowanie przepisy powinny umożliwiać ich uznawanie na podstawie jednego wniosku obejmującego wiele sektorów lub produktów, a nie jednego wniosku dla każdego określonego sektora, jak jest to obecnie wymagane, pod warunkiem że dana organizacja producentów spełnia warunki mające zastosowanie do każdego określonego sektora, w odniesieniu do którego ubiega się o uznanie. Ponadto producenci produktów ekologicznych mogą korzystać z istniejącej możliwości zakładania organizacji producentów oraz ich uznawania w celu zacieśnienia współpracy. Kryteria uznawania organizacji producentów i ich statuty powinny również zawierać wymóg, że organizacje producentów są ustanawiane z inicjatywy rolników wytwarzających płody ziemi – niezależnie od tego, czy w metodach produkcji wykorzystywana jest gleba, czy inne podłoże uprawowe, na przykład w szklarniach – lub produkty rolne pochodzące z hodowli i że organizacje producentów są kontrolowane zgodnie z zasadami umożliwiającymi należącym do nich rolnikom demokratyczną kontrolę ich organizacji i podejmowanych przez nią decyzji. Państwa członkowskie powinny mieć również możliwość zdecydowania, że taka demokratyczna kontrola może być sprawowana nie tylko bezpośrednio przez rolników, ale również przez ich zrzeszenia, w tym zrzeszenia mające formę spółdzielni, pod warunkiem że zrzeszenia te są kontrolowane przez rolników. Nie powinno to wykluczać przystąpienia innych producentów, którzy nie są rolnikami wytwarzającymi płody ziemi lub produkty rolne pochodzące z hodowli, takich jak przetwórcy pierwszego etapu lub podmioty niebędące producentami do organizacji producentów.

(11)

Aby wspierać dalszy zrównoważony rozwój, który jest podstawową zasadą Traktatów i priorytetowym celem polityki Unii, a także aby zapewnić przejrzystość, stabilność i uczciwość w stosunkach handlowych między rolnikami a podmiotami skupującymi w całym łańcuchu dostaw, państwa członkowskie powinny mieć możliwość uznawania organizacji producentów, które realizują konkretne cele, stosując w odniesieniu do swoich warunków handlowych określenia fakultatywne, takie jak „uczciwy” lub „sprawiedliwy”, lub określenia mające znaczenie równoznaczne z tymi określeniami, oraz określenie „krótki łańcuch dostaw”.

(12)

Aby zapewnić rolnikom odpowiedni poziom życia, wzmocnić ich pozycję negocjacyjną wobec przetwórców i innych uczestników łańcucha dostaw oraz zapewnić sprawiedliwszą dystrybucję wartości dodanej w łańcuchu dostaw, należy rozszerzyć możliwość negocjowania warunków umów w imieniu ich członków, w odniesieniu do części lub całości ich produkcji, na nieuznane organizacje producentów, w tym spółdzielnie lub inne równoważne formy prawne uznane przez prawo krajowe, pod warunkiem że spełniają one kryteria uznania określone na poziomie Unii i prowadzą działalność określoną w rozporządzeniu (UE) nr 1308/2013, w tym zajmują się koncentracją podaży i wprowadzaniem do obrotu produktów swoich członków. Aby zapewnić równe traktowanie członków uznanych oraz nieuznanych organizacji producentów, możliwość ta powinna podlegać odpowiednim ograniczeniom. W szczególności możliwość taka powinna zostać rozszerzona wyłącznie na nieuznane organizacje producentów, które złożyły w danym państwie członkowskim wniosek o uznanie, na okres czterech miesięcy od złożenia tego wniosku, lub – jeżeli w tym czasie państwo członkowskie nie podjęło decyzji – na okres pięciu lat od daty złożenia przez nie wniosku, chyba że przed upływem tego okresu państwo członkowskie odmówi uznania.

(13)

Aby wzmocnić pozycję negocjacyjną uznanych organizacji producentów i zapewnić rentowny rozwój produkcji rolnej, uznane zrzeszenia organizacji producentów powinny mieć możliwość negocjowania w imieniu swoich członków warunków umów, w tym cen, w odniesieniu do produktów wyprodukowanych przez część lub wszystkich ich członków, nawet jeśli one same faktycznie nie prowadzą działalności gospodarczej, pod warunkiem że ich członkowie faktycznie prowadzą działalność gospodarczą. Należy dopuścić taką możliwość, pod warunkiem że organizacje będące członkami tych zrzeszeń nie są również członkami innego zrzeszenia organizacji producentów, a wielkość produkcji danego produktu objętej działalnością zrzeszenia nie przekracza 36 % całkowitej produkcji krajowej tego produktu w danym państwie członkowskim. Ponadto w celu utrzymania efektywnej konkurencji na rynku uznane zrzeszenia organizacji producentów nie powinny również mieć możliwości negocjowania warunków umów, w przypadku gdy zrzeszenia te obejmują nieuznane organizacje producentów.

(14)

Statuty organizacji producentów wymagają od ich członków ograniczenia członkostwa do jednej organizacji producentów z tytułu wytwarzania określonego produktu, aby zapewnić stabilność organizacji producentów, aby zapobiegać oportunistycznym zachowaniom członków poprzez ograniczenie im możliwości swobodnego wprowadzania do obrotu wyprodukowanych przez nich ilości w ramach różnych organizacji producentów oraz aby utrzymać spójność reprezentacji ich członków. Jednocześnie producent powinien mieć możliwość członkostwa w różnych organizacjach producentów w przypadku, gdy dany produkt jest innym produktem wytwarzanym w danym gospodarstwie. Należy zatem doprecyzować, że członkostwo w kilku organizacjach producentów jest możliwe w należycie uzasadnionych przypadkach, pod warunkiem że produkty są wystarczająco odmienne, z uwzględnieniem między innymi ich szczególnych właściwości lub zróżnicowanego docelowego zastosowania końcowego.

(15)

Aby zapobiec sytuacji, w której podmioty skupujące osłabiają pozycję negocjacyjną organizacji producentów, należy wprowadzić odpowiednie zabezpieczenia dotyczące kontaktów między podmiotami skupującymi a członkami takich organizacji producentów. Chociaż podmioty skupujące mogą kontaktować się z członkami organizacji producentów, nawiązywanie kontaktu z tymi członkami nie powinno podważać celów organizacji producentów ani koncentracji podaży i wprowadzania produktów do obrotu, w szczególności w przypadku gdy takie bezpośrednie kontakty z członkami organizacji producentów są wykorzystywane do obchodzenia wspólnej strategii organizacji producentów.

(16)

Aby umocnić pozycję producentów mleka, w szczególności poprzez wzmocnienie ich organizacji producentów, należy dostosować przepisy dotyczące statutu organizacji producentów oraz rozszerzyć stosowanie tych przepisów na organizacje producentów w sektorze mleczarskim, poprawiając tym samym demokratyczne funkcjonowanie i przejrzystość.

(17)

Organizacje międzybranżowe odgrywają ważną rolę w ułatwianiu dialogu między podmiotami w łańcuchu dostaw oraz w promowaniu najlepszych praktyk, przejrzystości rynku, stabilności i uczciwości w stosunkach handlowych między rolnikami a podmiotami skupującymi w całym łańcuchu dostaw. Do wykazu celów, które uznana organizacja międzybranżowa może realizować, należy zatem włączyć promowanie inicjatyw na rzecz włączenia określeń fakultatywnych dotyczących warunków handlowych, takich jak „uczciwy”, „sprawiedliwy” lub określeń mających znaczenie równoznaczne z tymi określeniami oraz określenia „krótki łańcuch dostaw”.

(18)

Niektóre państwa członkowskie wymagają, by wszystkie dostawy produktów rolnych na ich terytorium były objęte umowami pisemnymi między odpowiednimi stronami. W przypadkach gdy państwo członkowskie nie korzysta z tej możliwości, rolnicy, organizacje producentów lub zrzeszenia organizacji producentów mogą zwrócić się o zastosowanie umów pisemnych. Ze względu jednak na ich słabszą pozycję negocjacyjną i obawę przed odwetem handlowym ze strony podmiotów skupujących, rolnicy i ich zrzeszenia mogą mieć trudności z wystąpieniem z takim żądaniem. Aby zwiększyć zaufanie, przejrzystość i efektywność w łańcuchu dostaw, rolnicy, którzy pracują na samym początku rolno-spożywczego łańcucha dostaw, oraz ich zrzeszenia, organizacje producentów i zrzeszenia organizacji producentów powinny korzystać z umów pisemnych. Należy zatem wymagać zawierania umów w formie pisemnej w przypadku, gdy dostawy produktów rolnych są realizowane przez rolników, którzy wyprodukowali te płody ziemi – niezależnie od tego, czy w metodach produkcji wykorzystywana jest gleba, czy inne podłoże uprawowe, na przykład w szklarniach – lub produkty rolne pochodzące z hodowli w ich gospodarstwach i wtedy, gdy przetwarzają oni te podstawowe płody lub produkty rolne. Dostawy takich produktów realizowane przez zrzeszenia rolników, organizacje producentów lub zrzeszenia organizacji producentów, które przetwarzają lub wprowadzają takie produkty w imieniu rolników, powinny być również objęte umową pisemną.

(19)

Aby lepiej uwzględnić sygnały płynące z rynku i poprawić transmisję cen, państwa członkowskie powinny mieć możliwość wymagania umów pisemnych na dostawę produktów rolnych, w tym na dostawę realizowaną również przez inny podmiot łańcucha dostaw żywności lub na jego rzecz, oraz wymagania, aby podmioty skupujące korzystały z pisemnych ofert zawarcia umów na dostawę produktów rolnych.

(20)

W celu uproszczenia i zmniejszenia kosztów transakcji w niniejszym rozporządzeniu należy uwzględnić pewne odstępstwa od wymogu stosowania umów pisemnych lub pisemnych ofert zawarcia umów oraz umożliwić państwom członkowskim zwolnienie niektórych dostaw z wymogu stosowania umów pisemnych lub pisemnych ofert zawarcia umów. Rolnicy i ich zrzeszenia powinny jednak zachować prawo do żądania umowy pisemnej lub pisemnej oferty zawarcia umowy w przypadku braku takiego obowiązku. W celu zachowania roli organizacji i spółdzielni producentów w promowaniu podejścia zbiorowego i maksymalizacji wartości dodanej dla ich członków, a tym samym wzmocnienia pozycji rolników w łańcuchu dostaw, umowa pisemna nie powinna być wymagana w przypadku dostaw dokonywanych przez członków do ich organizacji lub spółdzielni producentów, pod warunkiem że statut organizacji lub spółdzielni producentów, których to dotyczy, przewiduje przejrzyste i przewidywalne zasady dotyczące transmisji cen, z uwzględnieniem wpływu na wynagrodzenie rolników.

(21)

Aby zapewnić państwom członkowskim możliwość uwzględnienia praktyk krajowych lub regionalnych, niniejsze rozporządzenie powinno umożliwiać państwom członkowskim zwolnienie z wymogu stosowania umów pisemnych lub pisemnych ofert zawarcia umów w przypadku produktów, które podlegają sezonowym wahaniom podaży lub popytu, lub które są produktami łatwo psującymi się, a także produktów, które podlegają szczególnym tradycyjnym lub zwyczajowym praktykom sprzedaży. Ponadto państwa członkowskie powinny mieć możliwość zwolnienia niektórych produktów innych niż mleko i produkty mleczne z obowiązku stosowania w odniesieniu do nich umów pisemnych, po konsultacji z odpowiednimi przedstawicielami rolników lub z odpowiednimi organizacjami międzybranżowymi, pod warunkiem że skutki w zakresie przewidywalności, przejrzystości i transmisji cen w odniesieniu do danych produktów zostaną osiągnięte za pomocą innych środków lub że obowiązek stosowania umów pisemnych lub pisemnych ofert zawarcia umów w odniesieniu do tych produktów nie byłby właściwy lub proporcjonalny z innych uzasadnionych powodów. Możliwość zwolnienia niektórych produktów z wymogu stosowania w odniesieniu do nich umów pisemnych powinna również obejmować możliwość zwolnienia niektórych produktów z wymogu stosowania niektórych obowiązkowych elementów takich umów pisemnych. W celu ochrony rolników, przypadki, w których udzielane są takie zwolnienia, powinny być jasno określone.

(22)

Wymóg stosowania umów pisemnych na dostawę produktów rolnych oraz podstawowe warunki ich stosowania powinny zostać określone na poziomie Unii, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby prawo stron do negocjowania wszystkich elementów umów nie było ograniczone bardziej niż jest to absolutnie konieczne. Nie należy jednak uniemożliwiać państwom członkowskim przyjmowania środków dotyczących zwalczania nieuczciwych praktyk handlowych w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych, które to praktyki negatywnie wpływają na poziom życia społeczności rolniczej, o ile takie środki są odpowiednie i proporcjonalne do osiągnięcia założonego celu oraz są zgodne z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/633 (8), w tym z jej art. 9.

(23)

Aby zachęcić strony do zawarcia ugody w przypadku sporów dotyczących zawarcia lub przeglądu umowy pisemnej, państwa członkowskie powinny zapewnić wszystkim stronom możliwość korzystania z mechanizmów mediacji lub porównywalnych mechanizmów. Mechanizmy takie mogą obejmować istniejące mechanizmy lub nowe mechanizmy ustanowione w tym celu. Mogą one obejmować między innymi organizacje reprezentujące rolników, organizacje międzybranżowe, akredytowane prywatne usługi mediacyjne lub inne niezależne organy rozstrzygania sporów. Mechanizmy te powinny być bezstronne, a ich stosowanie powinno być dobrowolne dla umawiających się stron. Państwa członkowskie powinny informować Komisję o mechanizmach dostępnych na ich terytorium.

(24)

Aby ułatwić funkcjonowanie mechanizmów transmisji cen, w przypadku gdy na ostateczną cenę do zapłaty za dostawę produktów rolnych składa się kombinacja różnych określonych w umowie czynników, czynniki te powinny obejmować obiektywne wskaźniki, indeksy lub metody obliczania, które są łatwo zrozumiałe dla stron. Aby uniknąć sytuacji, w której rolnicy są zmuszani do systematycznej sprzedaży poniżej swoich kosztów produkcji, wskaźniki, indeksy i metody obliczania ceny ostatecznej powinny odzwierciedlać zmiany warunków rynkowych i zmiany odpowiednich składników kosztów produkcji dostarczanych produktów rolnych, które to elementy wpływają na wynagrodzenie rolników.

(25)

Z uwagi na trudną pozycję negocjacyjną rolników i ich organizacji, niedawne przypadki znacznej zmienności kosztów środków produkcji rolnej i cen rynkowych oraz na potrzebę skuteczniejszej transmisji cen w ramach łańcucha dostaw, umowy w sektorze mleczarskim na okres dłuższy niż 6 miesięcy i umowy na okres dłuższy niż 12 miesięcy w innych sektorach rolnictwa powinny zawierać klauzulę przeglądową, z której skorzystać mogą rolnicy lub ich organizacje, na przykład w przypadku nieprzewidzianych okoliczności, takich jak ekstremalne zdarzenia pogodowe, ogniska chorób zwierząt, napięcia geopolityczne lub z jakichkolwiek innych powodów. Taka klauzula powinna umożliwiać rolnikom zwrócenie się – w dowolnym momencie po upływie, w zależności od przypadku, 6 lub 12 miesięcy – o zmianę elementów umowy oraz umożliwiać im rozwiązanie umowy w przypadku braku porozumienia. Powinno to pozostawać bez uszczerbku dla prawa stron do negocjowania innych możliwości zmiany umowy.

(26)

Aby zwiększyć przejrzystość umów i przyczynić się do uczciwszych praktyk handlowych, państwa członkowskie powinny mieć możliwość wymagania rejestracji umów pisemnych na dostawę produktów rolnych.

(27)

Niektóre wertykalne i horyzontalne inicjatywy współpracy dotyczące produktów rolnych i spożywczych, których celem jest stosowanie bardziej rygorystycznych wymogów niż wymogi obowiązkowe, mogą mieć pozytywny wpływ na cel wspólnej polityki rolnej, jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, oraz na cel, jakim jest zapewnienie zrównoważonego rozwoju Unii. W związku z tym w szczególnych przypadkach takie inicjatywy nie powinny podlegać stosowaniu art. 101 ust. 1 TFUE.

(28)

W okresach poważnych zakłóceń równowagi na rynku określone kategorie działań zbiorowych podejmowanych przez podmioty prywatne mogą przyczynić się do ustabilizowania przedmiotowych sektorów. Takie działania zbiorowe podejmowane przez podmioty prywatne mogą polegać na przykład na wycofaniu z rynku lub bezpłatnej dystrybucji ich produktów, w tym poprzez darowizny na rzecz organizacji charytatywnych. Aby zapewnić podmiotom prywatnym niezbędne zasoby do realizacji tych działań, Komisja powinna mieć możliwość udostępniania zasobów unijnych z rezerwy rolnej na wsparcie tych działań. Państwa członkowskie powinny również mieć możliwość niezwłocznego przydzielania dodatkowych zasobów krajowych.

(29)

W komunikacie z dnia 19 lutego 2025 r. pt. „Wizja dla rolnictwa i żywności” Komisja przypomniała, że zwierzęta gospodarskie stanowią zasadniczy element unijnego sektora rolnego, konkurencyjności i spójności. Zrównoważone systemy produkcji zwierzęcej mają kluczowe znaczenie dla gospodarki Unii, rentowności obszarów wiejskich oraz ochrony środowiska i krajobrazu wiejskiego. Unijny sektor produkcji zwierzęcej jest szczególnie narażony na różne wstrząsy i globalną konkurencję oraz musi spełniać wysokie normy produkcji, które nie zawsze są doceniane przez rynek. W tym kontekście konieczne jest, zarówno w interesie unijnych producentów, jak i konsumentów, potwierdzenie naturalnego składu mięsa i produktów mięsnych. Określenia dotyczące mięsa często mają znaczenie kulturowe i historyczne. Należy zatem chronić określenia dotyczące mięsa, aby zwiększyć przejrzystość na rynku wewnętrznym w odniesieniu do składu żywności i wartości odżywczej oraz zapewnić konsumentom możliwość dokonywania świadomych wyborów. Taka przejrzystość jest szczególnie istotna w przypadku konsumentów, którzy poszukują szczególnej wartości odżywczej tradycyjnie kojarzonej z produktami mięsnymi. W związku z tym na potrzeby rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 i w zakresie jego stosowania określenie „mięso” powinno oznaczać jadalne części zwierząt.

(30)

Ponadto w odniesieniu do produktów rolnych wymienionych w załączniku I do TFUE, a także produktów spożywczych niewymienionych w tym załączniku, niektóre określenia powinny być zastrzeżone dla produktów uzyskanych z mięsa – bez uszczerbku dla procesów technologicznych stosowanych w produkcji, które nie mają na celu zastąpienia w całości lub w części mięsa ani żadnego składnika mięsa – lub dla produktów o nazwach, w których określenia te są stosowane w połączeniu ze słowem lub słowami oznaczającymi gatunek zwierząt, z którego pochodzi produkt rolny, bez uszczerbku dla stosowania tych określeń w odniesieniu do produktów rybołówstwa i akwakultury zdefiniowanych w aktach ustawodawczych Unii dotyczących wspólnej organizacji rynków produktów rybołówstwa i akwakultury. Aby uwzględnić fakt, że istnieją pewne produkty niepochodzące z mięsa, których dokładny charakter jest oczywisty ze względu na ugruntowane długotrwałe stosowanie i nie powoduje ewentualnego wprowadzenia konsumentów w błąd, w art. 78 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 należy dodać uprawnienie Komisji do sporządzenia wykazu nazw, które mogłyby być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z innymi słowami, uwzględniającego sposób stosowania tych określeń w różnych językach.

(31)

Aby umożliwić plantatorom buraków cukrowych korzystanie z bardziej klarownych umów i zapewnić zharmonizowane ramy umowne przy jednoczesnym uwzględnieniu specyfiki sektora buraków cukrowych, warunki zakupu w umowach na dostawy buraków cukrowych należy dostosować do warunków stosowania umów pisemnych w innych sektorach rolnych.

(32)

Należy zatem odpowiednio zmienić rozporządzenie (UE) nr 1308/2013.

(33)

Aby wzmocnić pozycję rolników w łańcuchu dostaw żywności, należy zmienić niektóre przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 (9) w odniesieniu do rodzajów interwencji istniejących w niektórych sektorach. Zmiany te mają zachęcić rolników do podejmowania decyzji o pozostaniu członkami lub o przystąpieniu do organizacji producentów lub zrzeszeń organizacji producentów uznanych na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 w związku z pozytywną rolą, jaką te organizacje i zrzeszenia organizacji producentów odgrywają w zwiększaniu siły przetargowej producentów. Ponadto, aby zapewnić bardziej wydajne i ukierunkowane wsparcie dla organizacji producentów za pośrednictwem planów opracowanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR), należy przewidzieć możliwość zwiększenia unijnej pomocy finansowej dla programów operacyjnych w niektórych sektorach.

(34)

W niektórych państwach członkowskich wartość produkcji owoców i warzyw wprowadzanych do obrotu przez organizacje producentów w porównaniu z całkowitą wartością produkcji owoców i warzyw pozostaje znacznie niższa od średniej unijnej. Wśród dostępnych zachęt finansowych państwa członkowskie mogą już udzielać krajowej pomocy finansowej na podstawie art. 53 rozporządzenia (UE) 2021/2115 organizacjom producentów znajdującym się w niektórych regionach, w których stopień zorganizowania producentów jest znacznie niższy od średniej unijnej. W celu zwiększenia konkurencyjności, poprawy pozycji rolników w łańcuchu wartości i tworzenia nowych organizacji producentów należy przyznać zachętę finansową polegającą na zwiększeniu o 10 % unijnej pomocy finansowej organizacjom producentów w państwach członkowskich, w których stopień zorganizowania producentów jest niższy niż 10 % przez trzy kolejne lata poprzedzające realizację odpowiedniego programu operacyjnego.

(35)

W celu ułatwienia wymiany pokoleniowej w sektorze rolnym i zachęcania nowych producentów do przystępowania do organizacji producentów w sektorze owoców i warzyw oraz w innych sektorach, o których mowa w art. 42 lit. f) rozporządzenia (UE) 2021/2115, należy przyznawać zachęty dla młodych rolników i nowych rolników, którzy przystępują do organizacji producentów uznanej na podstawie rozporządzenia (UE) nr 1308/2013. Należy w szczególności umożliwić ewentualne zwiększenie o 20 punktów procentowych unijnej pomocy finansowej na wydatki związane z inwestycjami dokonywanymi w gospodarstwach młodych rolników lub nowych rolników, który po raz pierwszy przystępują do uznanej organizacji producentów.

(36)

Z uwagi na powtarzające się w ostatnich latach niekorzystne zjawiska klimatyczne, klęski żywiołowe, choroby roślin lub inwazje agrofagów okazało się przydatne, że organizacje producentów i zrzeszenia organizacji producentów mogły przekierowywać środki, w tym unijną pomoc finansową w ramach funduszu operacyjnego, na interwencje konieczne do zaradzenia skutkom takich zjawisk. Należy zatem przewidzieć możliwość zwiększenia unijnej pomocy finansowej określonej w art. 52 ust. 1, art. 62, art. 65 ust. 1 i art. 68 rozporządzenia (UE) 2021/2115 z 50 % do 70 % faktycznie poniesionych wydatków, z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków.

(37)

Aby wspierać wprowadzanie rodzajów interwencji w innych sektorach, o których mowa w art. 42 lit. f) rozporządzenia (UE) 2021/2115, od dnia 1 stycznia 2025 r. państwa członkowskie powinny mieć możliwość bardziej elastycznego dostosowywania przydziału środków finansowych dla tych sektorów. Państwa członkowskie powinny mieć zatem możliwość wykorzystania do 6 % ich przydziału na płatności bezpośrednie po dokonaniu oceny wpływu na poziom wsparcia dochodów.

(38)

Należy zatem odpowiednio zmienić rozporządzenie (UE) 2021/2115.

(39)

W celu zapewnienia, aby zasoby Unii z rezerwy rolnej mogły być udostępniane państwom członkowskim na wspieranie działań zbiorowych podmiotów prywatnych w okresach poważnych zakłóceń równowagi na rynku, możliwość wykorzystania rezerwy rolnej należy rozszerzyć na wsparcie działań zbiorowych, jeżeli Komisja zdecyduje, że do tych działań nie mają zastosowania reguły konkurencji.

(40)

Należy zatem odpowiednio zmienić rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 (10).

(41)

Aby dać podmiotom gospodarczym niezbędny czas na dostosowanie się i umożliwić Komisji ocenę istniejących krajowych systemów i praktyk, rozpoczęcie stosowania przepisów dotyczących zastrzeżenia określeń fakultatywnych „uczciwy” i „sprawiedliwy” oraz określeń mających znaczenie równoznaczne z tymi określeniami oraz określenia „krótkie łańcuchy dostaw” należy odroczyć o dwa lata od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. Podobnie, aby podmioty mogły dostosować swoje stosunki umowne do nowych przepisów dotyczących umów pisemnych oraz aby organizacje producentów w sektorze mleczarskim mogły dostosować swoje statuty, rozpoczęcie stosowania tych przepisów należy odroczyć o dwa lata od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. Ponadto, aby umożliwić podmiotom gospodarczym dostosowanie ich strategii marketingowych, stosowanie definicji i oznaczeń zastrzeżonych dla mięsa i produktów mięsnych należy odroczyć o trzy lata od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. Należy jednak zezwolić na dalsze wprowadzanie do obrotu produktów wyprodukowanych lub przywiezionych zgodnie z przepisami obowiązującymi przed datą rozpoczęcia stosowania nowych przepisów przez maksymalnie sześć lat od daty wejścia w życie niniejszego rozporządzenia lub do daty wyczerpania zapasów, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej,

1)

art. 75 ust. 3 lit. j) otrzymuje brzmienie:

;

2)

w art. 78 wprowadza się następujące zmiany:

3)

w części II tytuł II rozdział I sekcja 1 dodaje się podsekcję w brzmieniu:

4)

art. 148 otrzymuje brzmienie:

5)

art. 149 ust. 2 lit. c) otrzymuje brzmienie:

;

6)

w art. 152 wprowadza się następujące zmiany:

7)

w art. 153 wprowadza się następujące zmiany:

8)

w art. 157 ust. 1 lit. c) dodaje się podpunkt w brzmieniu:

;

9)

art. 168 otrzymuje brzmienie:

10)

w art. 210a wprowadza się następujące zmiany:

11)

art. 222 ust. 1 otrzymuje brzmienie:

12)

art. 222a ust. 2 otrzymuje brzmienie:

13)

w załączniku VII dodaje się część w brzmieniu:

„CZĘŚĆ Ia

Oznaczenia mięsa i produktów mięsnych

(*2)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie nowej żywności, zmieniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 258/97 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 1852/2001 (Dz.U. L 327 z 11.12.2015, s. 1, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2015/2283/oj).”;"

14)

w załączniku X wprowadza się następujące zmiany:

1)

w art. 52 wprowadza się następujące zmiany:

2)

w art. 62 dodaje się ustęp w brzmieniu:

3)

w art. 65 ust. 1 dodaje się literę w brzmieniu:

;

4)

w art. 68 dodaje się ustęp w brzmieniu:

5)

art. 88 ust. 7 otrzymuje brzmienie:

„b)

środki wyjątkowe zgodnie z art. 219, 220, 221 i 222 rozporządzenia (UE) nr 1308/2013.”.