Keywords
Summary

Keywords

1. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Nieprzestrzeganie obowiązku odzyskania bezprawnie przyznanej pomocy – Środki obrony – Całkowita niemożliwość wykonania – Kryteria oceny

(art. 10 WE, 88 ust. 2 WE, art. 228 ust. 2 WE)

2. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Uchybienie obowiązkowi wykonania wyroku – Kary pieniężne – Cel – Wybór właściwej sankcji

(art. 228 ust. 2 WE)

3. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Uchybienie obowiązkowi wykonania wyroku – Kary pieniężne – Okresowa kara pieniężna – Nakazanie przez sąd zapłaty – Przesłanka – Trwanie uchybienia do czasu oceny okoliczności faktycznych przez Trybunał

(art. 228 ust. 2 WE; rozporządzenie Rady nr 659/1999, motyw 13)

4. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Uchybienie obowiązkowi wykonania wyroku – Kary pieniężne – Okresowa kara pieniężna – Forma okresowej kary pieniężnej – Określenie kwoty – Kryteria

(art. 228 ust. 2 WE)

5. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Uchybienie obowiązkowi wykonania wyroku – Kary pieniężne – Okresowa kara pieniężna – Określenie kwoty – Spoczywający na danym państwie członkowskim ciężar dowodu stanu zaawansowania wykonania

(art. 228 ust. 2 WE)

6. Pomoc przyznawana przez państwa – Decyzja Komisji stwierdzająca niezgodność pomocy ze wspólnym rynkiem i nakazująca jej zniesienie – Określenie obowiązków państwa członkowskiego – Obowiązek odzyskania – Zakres

(art. 88 ust. 2 WE; art. 3 ust. 3 UE, art. 51 UE; protokół 27 w sprawie rynku wewnętrznego i konkurencji)

7. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Uchybienie obowiązkowi wykonania wyroku – Pomoc przyznawana przez państwa – Kary pieniężne – Okresowa kara pieniężna – Zasady ustania okresowej kary pieniężnej – Beneficjenci przeżywający trudności lub znajdujący się w stanie upadłości – Brak wpływu

(art. 228 ust. 2 WE)

8. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Uchybienie obowiązkowi wykonania wyroku – Pomoc przyznawana przez państwa – Kary pieniężne – Okresowa kara pieniężna – Zasady ustania okresowej kary pieniężnej – Nakazy odzyskania zaskarżone przed sądami krajowymi – Spoczywający na organach krajowych obowiązek zaskarżenia orzeczeń krajowych pozbawiających decyzję Komisji skuteczności

(art. 228 ust. 2 WE)

9. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Uchybienie obowiązkowi wykonania wyroku – Kary pieniężne – Okresowa kara pieniężna – Ryczałt – Kumulacja dwóch sankcji – Dopuszczalność – Przesłanki

(art. 228 ust. 2 WE)

10. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Obowiązek – Obowiązek bezzwłocznego i skutecznego wykonania decyzji Komisji

(art. 88 ust. 2 WE)

Summary

1. Gdy decyzja Komisji wymagająca zniesienia pomocy państwa niezgodnej ze wspólnym rynkiem nie była przedmiotem skargi bezpośredniej lub gdy taka skarga została oddalona, jedynym zarzutem na obronę, który może podnieść państwo członkowskie w stosunku do skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, jest całkowita niemożliwość prawidłowego wykonania rzeczonej decyzji. Ani obawa przed wewnętrznymi trudnościami, nawet niemożliwymi do pokonania, ani okoliczność, iż dane państwo członkowskie odczuwa konieczność sprawdzenia indywidualnej sytuacji każdego zainteresowanego przedsiębiorstwa, nie może usprawiedliwić nieprzestrzegania przez to państwo członkowskie obowiązków ciążących na nim na mocy prawa Unii.

Zwłoka we wdrażaniu przez dane państwo członkowskie decyzji, po wydaniu pierwszego wyroku stwierdzającego uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego, którą zasadniczo należy przypisać spóźnionemu działaniu tegoż państwa w celu zaradzenia trudnościom związanym z ustalaniem i odzyskiwaniem kwot bezprawnie przyznanej pomocy, nie może stanowić właściwego uzasadnienia całkowitej przejściowej niemożliwości wykonania. W tym względzie nie ma znaczenia okoliczność, że zainteresowane państwo członkowskie poinformowało Komisję o trudnościach, jakie napotkało przy odzyskiwaniu wspomnianej pomocy, i o rozwiązaniach przyjętych, aby zaradzić tym trudnościom.

(por. pkt 30, 31)

2. W ramach procedury przewidzianej w art. 228 ust. 2 WE zadaniem Trybunału jest – w każdej zawisłej przed nim sprawie i na podstawie zarówno okoliczności danego przypadku, jak i stopnia perswazji i odstraszania, który uzna on za wymagany – określenie kar pieniężnych właściwych w celu zapewnienia w najszybszym możliwym czasie wykonania wyroku stwierdzającego uchybienie i w celu zapobieżenia powtarzaniu się analogicznych naruszeń prawa Unii. W tym celu sugestie Komisji dotyczące sankcji finansowych nie wiążą Trybunału, a stanowią jedynie przydatny punkt odniesienia. Podobnie wytyczne takie jak te zawarte w komunikatach Komisji nie wiążą Trybunału, lecz przyczyniają się do zagwarantowania przejrzystości, przewidywalności i pewności prawa w zakresie działań podejmowanych przez tę instytucję.

Ponadto kontekst prawny i faktyczny stwierdzonego uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego może stanowić wskazówkę, iż skuteczne zapobieganie powtarzaniu się analogicznych naruszeń prawa wspólnotowego w przyszłości wymaga podjęcia środków odstraszających.

(por. pkt 35–37, 89)

3. Nałożenie okresowej kary pieniężnej jest co do zasady uzasadnione tylko w zakresie, w jakim uchybienie wynikające z braku wykonania wcześniejszego wyroku trwa do czasu oceny okoliczności faktycznych przez Trybunał.

Jest tak w wypadku postepowania mającego na celu wykonanie decyzji Komisji wymagającej zniesienia bezprawnej pomocy gdy w dniu zakończenia postępowania ustnego zasadnicza część omawianej pomocy nie została odzyskana przez państwo członkowskie, które udzieliło wspomnianej pomocy, co stanęło na przeszkodzie przywróceniu skutecznej konkurencji, o jakim mowa w motywie 13 rozporządzenia nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 88 traktatu WE.

Obciążenie owego państwa członkowskiego okresową karą pieniężną stanowi odpowiedni środek finansowy do skłonienia go do podjęcia środków koniecznych w celu położenia kresu stwierdzonemu uchybieniu zobowiązaniom państwa członkowskiego i zapewnienia pełnego wykonania decyzji Komisji oraz wcześniejszego wydanego wobec niego wyroku stwierdzającego uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego.

(por. pkt 42, 44, 45)

4. Zadaniem Trybunału jest określić – w ramach przysługujących mu uprawnień do swobodnej oceny – wysokość okresowej kary pieniężnej w taki sposób, by była ona, po pierwsze, stosowna do okoliczności sprawy, a po drugie, proporcjonalna do stwierdzonego uchybienia oraz do możliwości finansowych danego państwa członkowskiego.

W ramach oceny Trybunału podstawowymi kryteriami, które trzeba uwzględnić, by zapewnić, że okresowa kara pieniężna wywrze odpowiedni nacisk, wymuszając jednolite i skuteczne stosowanie prawa wspólnotowego, są co do zasady czas trwania naruszenia, waga tego naruszenia oraz możliwości finansowe zainteresowanego państwa członkowskiego. Stosując te kryteria, Trybunał musi wziąć pod uwagę w szczególności skutki niewykonania wyroku dla interesu publicznego i interesów prywatnych oraz pilność w doprowadzeniu do zastosowania się przez dane państwo członkowskie do zobowiązań tego wyroku.

Co się tyczy sporu związanego z niewykonaniem decyzji Komisji nakazującej odzyskanie bezprawnie wypłaconej pomocy, w celu określenia formy okresowej kary pieniężnej należy uwzględnić podnoszoną przez dane państwo członkowskie specyfikę czynności odzyskiwania owej pomocy.

Gdy okazuje się, że owemu państwu członkowskiemu będzie szczególnie trudno w krótkim terminie zapewnić całkowite wykonanie decyzji Komisji a w konsekwencji wcześniejszego wydanego wobec niego wyroku stwierdzającego uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego, zważywszy, że czynności z tym związane dotyczą znacznej liczby przedsiębiorstw, ustalenie wysokości okresowej kary pieniężnej nie w stałej wysokości, lecz uwzgledniającej postępy ewentualnie poczynione przez państwo członkowskie w wykonywaniu jego zobowiązań wydaje się dostosowana do szczególnych okoliczności niniejszego przypadku i w konsekwencji proporcjonalna do stwierdzonego uchybienia.

W związku z okresowa zapłata sumy obliczanej poprzez pomnożenie kwoty podstawowej i stosunku przyznanej bezprawnie pomocy, której odzyskanie jeszcze nie nastąpiło lub nie zostało udowodnione, do całości nieodzyskanych kwot w dniu ogłoszenia wyroku należy uznać za dostosowaną.

(por. pkt 47–49, 52, 53, 56, 57, 93)

5. W celu obliczenia okresowej kary pieniężnej nałożonej na państwo członkowskie, które nie wykonało wyroku Trybunału nakładającego obowiązek odzyskania bezprawnie wypłaconej pomocy, wspomniane odzyskanie może być wzięte pod uwagę jedynie pod warunkiem, że Komisja została poinformowana i mogła ocenić odpowiedni charakter dowodu, jaki przedstawiono jej w tym względzie.

Jeżeli chodzi o odzyskiwanie bezprawnie przyznanej pomocy, zainteresowane państwo członkowskie powinno przedstawić Komisji dowód odzyskania rzeczonej pomocy – jak wynika z zasady lojalnej współpracy – po to, by zapewnić pełne poszanowanie postanowień traktatu.

Ponadto poza sytuacją gdy omawiana bezprawnie przyznana pomoc zostaje zwrócona przez przedsiębiorstwo będące beneficjentem, należy dostosować charakter wymaganego dowodu do szczególnych cech sytuacji faktycznych, z jakimi mierzy się dane państwo członkowskie w zakresie czynności odzyskiwania.

(por. pkt 50, 53, 71)

6. Postanowienia traktatu w dziedzinie konkurencji, a w szczególności te odnoszących się do pomocy państwa, stanowiące wyraz jednej z podstawowych misji Unii Europejskiej mają podstawowy charakter jak to wynika z art. 3 ust. 3 TUE, ustanawiającego rynek wewnętrzny, oraz z protokołu 27 w sprawie rynku wewnętrznego i konkurencji, który zgodnie z art. 51 TUE stanowi integralną część traktatów i według którego rynek wewnętrzny obejmuje system zapewniający niezakłóconą konkurencję.

W tym względzie odzyskanie pomocy niezgodnej ze wspólnym rynkiem ma na celu wyeliminowanie zakłócenia konkurencji spowodowanego przez przewagę konkurencyjną, z której beneficjent tej pomocy skorzystał – w stosunku do swoich konkurentów – w ramach rynku, i przywrócenie sytuacji sprzed wypłacenia rzeczonej pomocy.

Ponadto odzyskanie stanowi sankcję będącą skutkiem nie tylko niezgodności omawianej pomocy ze wspólnym rynkiem, lecz również uchybienia przez państwo członkowskie jego podwójnemu zobowiązaniu wspomnianemu w art. 108 ust. 3 TFUE, stosownie do którego państwo to, po pierwsze, musi informować Komisję o planach ustanowienia lub zmiany pomocy i, po drugie, nie może wprowadzać w życie projektowanych środków, dopóki procedura ta nie doprowadzi do wydania końcowej decyzji.

(por. pkt 60–62)

7. W celu obliczenia okresowej kary pieniężnej, w dziedzinie odzyskiwania bezprawnie wypłaconej pomocy należy dostosować charakter wymaganego dowodu do szczególnych cech sytuacji faktycznych, z jakimi mierzy się dane państwo członkowskie w zakresie czynności odzyskiwania.

Jeżeli chodzi o sytuacje, w których dana pomoc musi być odzyskana od przedsiębiorstw w stanie upadłości lub objętych postępowaniem upadłościowym, którego celem jest zbycie aktywów i uregulowanie zobowiązań okoliczność, iż przedsiębiorstwa przeżywają trudności lub są w stanie upadłości, nie ma wpływu na obowiązek odzyskania pomocy. W istocie przywrócenie stanu poprzedniego i wyeliminowanie zakłócenia konkurencji wynikłego z bezprawnie wypłaconej pomocy może co do zasady zostać zrealizowane poprzez wpisanie wierzytelności z tytułu zwrotu danej pomocy na listę wierzytelności.

W tym względzie do danego państwa członkowskiego należy dostarczenie Komisji dowodu zapisania omawianych wierzytelności w ramach postępowania upadłościowego. Jeżeli temu państwu członkowskiemu nie uda się tego osiągnąć, musi ono przedstawić wszystkie dowody mogące wykazać, iż dochowało ono wszelkiej niezbędnej staranności w tym celu. W szczególności gdy wniosek o wpisanie wierzytelności nie zostanie uwzględniony, państwo to musi dostarczyć dowód, iż wszczęło ono na podstawie prawa krajowego wszystkie postępowania w celu zaskarżenia tej odmowy.

Jeżeli chodzi o sytuacje, w których dana bezprawnie przyznana pomoc musi zostać odzyskana od przedsiębiorstw, względem których bezskutecznie przyjęto indywidualne środki zabezpieczające i wykonawcze, do zainteresowanego państwa członkowskiego należy podjęcie, a następnie zgłoszenie Komisji wszelkich środków umożliwiających uzyskanie zwrotu bezprawnie przyznanej pomocy oraz, w razie potrzeby, środków zmierzających do ich likwidacji, tak aby to państwo członkowskie mogło zaspokoić swe wierzytelności na aktywach takich przedsiębiorstw. W konsekwencji do państwa członkowskiego należy dostarczenie dowodu, po pierwsze, wszczęcia postępowania upadłościowego względem zainteresowanych przedsiębiorstw i, po drugie, wpisania wierzytelności po stronie jego pasywów.

Co się tyczy sytuacji, w których dana bezprawnie przyznana pomoc musi zostać odzyskana od przedsiębiorstw, które przestały istnieć, dowód ich wykreślenia z rejestru wystarczy, aby wykazać ich nieistnienie, a w konsekwencji – niemożliwość odzyskania pomocy.

(por. pkt 71–74, 76, 77)

8. W celu obliczenia okresowej kary pieniężnej, w dziedzinie odzyskiwania bezprawnie wypłaconej pomocy, jeżeli chodzi o sytuacje, w których nakazy odzyskania danej bezprawnie przyznanej pomocy zostały zaskarżone przed sądami krajowymi, do zainteresowanego państwa członkowskiego należy – zgodnie z wymogiem skutecznego odzyskania pomocy niezgodnej ze wspólnym rynkiem – zaskarżenie każdego orzeczenia krajowego pozbawiającego decyzję Komisji skuteczności, w szczególności z powodów związanych ze stosowaniem zasad przedawnienia lub zasad dowodowych.

(por. pkt 78)

9. W świetle celu postępowania przewidzianego w art. 228 ust. 2 WE Trybunał, wykonując przysługujące mu na mocy tego postanowienia uprawnienia do swobodnej oceny, jest upoważniony do łącznego nałożenia okresowej kary pieniężnej i ryczałtu.

Nałożenie ryczałtu powinno w każdym przypadku pozostać funkcją całokształtu istotnych elementów związanych z naturą stwierdzonego uchybienia, a także z postawą państwa członkowskiego, którego dotyczy postępowanie wszczęte na podstawie art. 228 WE. W tym zakresie omawiane postanowienie nadaje Trybunałowi znaczną swobodę oceny w odniesieniu do decyzji o nałożeniu bądź braku nałożenia takiej sankcji.

W sytuacji gdy Trybunał podejmie decyzję o nałożeniu ryczałtu, do niego należy – w ramach wykonywania przysługującej mu swobody oceny – określenie jej w taki sposób, aby była, po pierwsze, stosowna do okoliczności i, po drugie, proporcjonalna do stwierdzonego uchybienia, jak również do możliwości finansowych danego państwa. Pośród istotnych czynników w tym względzie znajdują się okoliczności takie jak czas trwania uchybienia od wydania stwierdzającego je wyroku oraz waga naruszenia. Ponadto skuteczne zapobieganie powtarzaniu się analogicznych naruszeń prawa Unii w przyszłości może wymagać podjęcia środków odstraszających.

(por. pkt 82, 83, 89, 93, 94)

10. W dziedzinie odzyskiwania bezprawnie wypłaconej pomocy państwo członkowskie musi doprowadzić do skutecznego odzyskania należnych kwot, przy czym spóźnione odzyskanie pomocy, które nastąpiło po wyznaczonych terminach, nie może spełniać wymogów traktatowych. Państwo członkowskie dla uzasadnienia uchybienia zobowiązaniom wynikającym z prawa Unii nie może powoływać się na przepisy, praktyki lub sytuacje w jego wewnętrznym porządku prawnym.

À cet égard, les justifications invoquées par cet État membre, tirées de difficultés internes, liées à la complexité des mesures à mettre en œuvre pour identifier les bénéficiaires des aides illégales en cause et pour récupérer ces aides auprès de ceux-ci ne sauraient être accueillies. W tym względzie, uzasadnienie podnoszone przez to państwo członkowskie oparte na wewnętrznych trudnościach związanych ze złożonym charakterem środków, jakie należało wdrożyć, aby ustalić beneficjentów omawianej bezprawnie przyznanej pomocy i aby odzyskać od nich tę pomoc, nie może być uwzględnione.

(por. pkt 86, 87)