Regulamin postępowania określa zasady, które wdrażają i uzupełniają statut Trybunału Sprawiedliwości wyszczególniony w Protokole nr 3 załączonym do traktatów.
Ich celem jest uczynienie procedur Trybunału prostymi i jasnymi dla stron procesowych oraz sądów i trybunałów krajowych, a także uwzględnienie zmian w liczbie spraw rozpatrywanych przez Trybunał.
Zmiany w regulaminie z 2024 roku mają umożliwić Trybunałowi skupienie się na ochronie i wzmocnieniu jedności i spójności prawa Unii Europejskiej (UE). Zmiany wdrażają rozporządzenie (UE, Euratom) 2024/2019, które zmienia Protokół nr 3, w szczególności w odniesieniu do procedur prejudycjalnych skierowanych do Trybunału Sprawiedliwości na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w celu ustalenia, który sąd jest właściwy do ich rozpatrzenia. Dalsze poprawki niezwiązane ze zmianą statutu Trybunału mają na celu uproszczenie i unowocześnienie sposobu, w jaki sądy UE rozpatrują wnoszone do nich sprawy.

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Trybunał Sprawiedliwości jest jednym z dwóch sądów wchodzących w skład Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, instytucji sądowniczej Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej. Drugim sądem jest Sąd. Ich misją jest zapewnienie przestrzegania prawa w zakresie interpretacji i wdrażania traktatów poprzez monitorowanie legalności aktów UE.

Organizacja Trybunału

Trybunał Sprawiedliwości jest zorganizowany w następujący sposób:

Skład. W skład Trybunału wchodzi 27 sędziów i 11 rzeczników generalnych, mianowanych na 6 lat. Obowiązkiem rzeczników generalnych jest wspieranie Trybunału i przedstawianie opinii prawnych. Sędziowie wybierają na okres trzech lat prezesa Trybunału Sprawiedliwości i wiceprezesa. Do zadań prezesa należy reprezentowanie Trybunału i kierowanie jego pracami; jest on wspierany przez wiceprezesa.
Skład izb i wyznaczanie sędziów sprawozdawców. Trybunał powołuje izby złożone z pięciu sędziów i z trzech sędziów. Prezesi izb złożonych z pięciu sędziów wybierani są na okres trzech lat, a z trzech sędziów na okres roku. W celu rozpatrzenia sprawy prezes Trybunału wyznacza sędziego sprawozdawcę, a pierwszy rzecznik generalny wyznacza rzecznika generalnego. Trybunał, jeśli uzna to za konieczne, może mianować sprawozdawców pomocniczych.
Rola sekretarza. Trybunał wyznacza sekretarza, który pełni swoją funkcję przez okres 6 lat. Sekretarz przyjmuje i przekazuje wszelkie dokumenty, sprawuje nad nimi pieczę i odpowiada za archiwum. Wspiera też członków Trybunału, zapewnia przygotowanie publikacji. Z upoważnienia prezesa Trybunału kieruje służbami instytucji.
Funkcjonowanie Trybunału. Sprawy przydzielane są pełnemu składowi Trybunału, wielkiej izbie lub izbom złożonym z pięciu bądź też trzech sędziów. Liczba sędziów rozpatrujących sprawę zależy od jej wagi i złożoności. Większość spraw rozpatrywanych jest przez pięciu sędziów i bardzo rzadko zdarza się, by cały Trybunał rozstrzygał sprawę. Kilka spraw może być rozstrzyganych razem przez ten sam skład orzekający. Narady Trybunału muszą pozostawać niejawne.
Języki. W każdej sprawie używa się danego języka postępowania. W sprawach wszczętych na podstawie skarg bezpośrednich język postępowania wybierany jest przez skarżącego spośród dwudziestu czterech języków urzędowych UE. W postępowaniach prejudycjalnych językiem postępowania jest język sądu odsyłającego, który zwrócił się do Trybunału.

Cechy charakterystyczne postępowania

Postępowanie przed Trybunałem obejmuje zasadniczo następujące etapy:

Etap pisemny. Etap ten polega na wymianie pism procesowych pomiędzy stronami. Treść tych pism musi być ściśle określona. Po zamknięciu pisemnego etapu postępowania sędzia sprawozdawca przedstawia, na zgromadzeniu ogólnym, sprawozdanie wstępne.
Środki dowodowe. Trybunał może zadecydować o podjęciu środków dowodowych, do których należą: stawiennictwo stron, wezwanie do udzielenia informacji i przedstawienia dokumentów, zeznanie świadków, opinia biegłych, oględziny.
Rozprawy. Rozprawa może mieć miejsce w stosownym przypadku. Rozprawę otwiera i prowadzi prezes. Rozprawa może mieć miejsce za zamkniętymi drzwiami (in camera).
Transmitowanie rozpraw. Wdrożono nowe ramy transmisji rozpraw ustnych oraz wydawania wyroków lub opinii, umożliwiające transmisję niektórych postępowań online po spełnieniu określonych warunków i zastosowaniu środków ochrony danych.
Opinia rzecznika generalnego. Mniej więcej w połowie wszystkich spraw rzecznik generalny przedstawia swoją opinię. Jeżeli w sprawie nie występują nowe zagadnienia prawne, Trybunał może zadecydować, że opinia nie jest konieczna.
Ostateczne orzeczenie. Trybunał orzeka, wydając wyrok lub postanowienie. Na posiedzeniu jawnym ogłaszane są jedynie wyroki. Wyroki i postanowienia zawierają różne informacje, m.in. streszczenie stanu faktycznego, motywy. Kopia przekazana zostaje każdej ze stron. Wyroki i postanowienia są dostępne na stronie internetowej Trybunału.

Odesłania prejudycjalne

Sądy krajowe mogą zwrócić się z odesłaniem prejudycjalnym do Trybunału, aby zadać pytanie dotyczące ważności lub wykładni prawa UE. W ramach odesłania prejudycjalnego uwagi mogą składać:

strony w postępowaniu;
państwa członkowskie UE;
Komisja Europejska;
instytucja, która wydała akt, którego ważność jest przedmiotem sporu.

Zmiany w regulaminie z 2024 roku mają na celu zmniejszenie obciążenia Trybunału pracą. Uwzględniają one przeniesienie na Sąd z dniem 1 października 2024 roku właściwości do orzekania w trybie prejudycjalnym w następujących sześciu dziedzinach:

wspólny system podatku od wartości dodanej;
akcyza;
kodeks celny;
klasyfikacja taryfowa towarów według Nomenklatury scalonej;
odszkodowanie i pomoc dla pasażerów, których usługi transportowe zostały opóźnione lub odwołane lub którym odmówiono wejścia na pokład;
system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.

Zmienione zasady obejmują przepisy dotyczące wstępnego rozpatrywania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Będą one nadal przedkładane Trybunałowi Sprawiedliwości, aby mógł on zdecydować, czy wniosek ma zostać przekazany Sądowi. Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Europejski Bank Centralny są powiadamiane o wszystkich wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, aby mogły ocenić, czy mają szczególny interes w danej sprawie, i zdecydować, czy chcą skorzystać z prawa do przedstawienia pism procesowych lub uwag na piśmie.

Trybunał zmienił również swoje praktyczne instrukcje dla stron, które informują pełnomocników i prawników o zmianach dotyczących, na przykład, ochrony danych osobowych (np. poprzez anonimizację lub pominięcie) lub rozpatrywania odwołań.