Unijne środki ograniczające w związku z sytuacją w Syrii

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Ograniczenia dotyczące wymiany handlowej w zakresie towarów, usług i technologii

Sankcje obejmują ograniczenia dotyczące handlu z UE produktami, które mogą być wykorzystane bezpośrednio lub pośrednio do wewnętrznych represji wobec ludności syryjskiej. Są to między innymi:

• zakaz importu uzbrojenia i materiałów z nim związanych z Syrii;
• ograniczenia dotyczące eksportu określonego sprzętu, towarów i technologii, które mogą być wykorzystane do wewnętrznych represji bądź do produkcji lub konserwacji tego rodzaju produktów;
• zakaz handlu elementami syryjskiego dziedzictwa kulturowego , które zostały nielegalnie wywiezione z Syrii, w celu ułatwienia bezpiecznego powrotu tych przedmiotów;

Wcześniej obowiązywały też inne ograniczenia, w tym wymóg kontroli statków i samolotów podejrzanych o przewożenie broni lub powiązanego sprzętu; zakaz nawiązywania przez syryjskie instytucje finansowe nowych relacji bankowych w UE; zakaz importu ropy naftowej i produktów ropopochodnych; zakaz inwestowania w syryjskie sektory ropy naftowej i energii elektrycznej; zakaz eksportu sprzętu do monitorowania i przechwytywania; a także zakaz handlu złotem, metalami szlachetnymi i diamentami z syryjskimi organami publicznymi oraz bankiem centralnym. Środki te zostały zawieszone w lutym 2025 r. decyzją (WPZiB) 2025/406 oraz rozporządzeniem (UE) 2025/407, a następnie uchylone w maju 2025 r. decyzją (WPZiB) 2025/1096 oraz rozporządzeniem (UE) 2025/1098, co spowodowało zniesienie wszystkich sankcji gospodarczych wobec Syrii, z wyjątkiem tych utrzymanych ze względów bezpieczeństwa.

Zamrożenie aktywów i zakaz podróżowania

Sankcje dotyczą także osób fizycznych i przedsiębiorstw odpowiedzialnych za brutalne represje stosowane wobec ludności syryjskiej przez poprzedni reżim, wspierających reżim lub czerpiących z niego zyski, jak również osób i przedsiębiorstw powiązanych z tymi osobami fizycznymi i przedsiębiorstwami. W szczególności decyzja i rozporządzenie nakładają następujące sankcje i środki ograniczające.

• zamrożenie aktywów i zakaz podróżowania na ponad 350 osób fizycznych i co najmniej 90 podmiotów. Niektóre zamrożone środki finansowe lub zasoby gospodarcze mogą zostać odblokowane pod pewnymi warunkami, w szczególności jeśli są one niezbędne:
  • do dokonywania płatności w imieniu Syrii na rzecz Organizacji ds. Zakazu Broni Chemicznej (OPCW), przeznaczonych na działania związane z misją weryfikacyjną OPCW i niszczeniem syryjskiej broni chemicznej;
  • do celów ewakuacji z Syrii;
  • do celów humanitarnych.

Załącznik I do decyzji 2013/255/WPZiB zawiera regularnie zmieniany wykaz osób fizycznych i przedsiębiorstw objętych tymi środkami.

Strategia UE na rzecz Syrii

W 2017 roku, uchwalając strategię UE na rzecz Syrii, Rada Unii Europejskiej oświadczyła, że nadal rozważa podjęcie kolejnych środków ograniczających wymierzonych w osoby fizyczne i podmioty z Syrii wspierające poprzedni reżim, dopóki trwają represje. Strategia skupia się na sześciu kluczowych obszarach:

• zakończenie wojny w drodze prawdziwej transformacji politycznej;
• propagowanie konstruktywnych i pluralistycznych przemian w Syrii;
• ratowanie życia ludzkiego poprzez odpowiednio wczesne, sprawne, skuteczne i odbywające się z poszanowaniem zasad zaspokajanie potrzeb humanitarnych Syryjczyków znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji;
• propagowanie demokracji, praw człowieka i wolności słowa poprzez wzmocnienie syryjskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego;
• propagowanie pociągania do odpowiedzialności za zbrodnie wojenne z myślą o ułatwieniu procesu pojednania narodowego oraz działania wymiaru sprawiedliwości w okresie przejściowym;
• wspieranie odporności ludności syryjskiej i społeczeństwa syryjskiego.

Zmiany decyzji i rozporządzenia w związku z trzęsieniem ziemi z lutego 2023 roku

Przepisy UE dotyczące sankcji w związku z sytuacją w Syrii nie zabraniają eksportu żywności, leków lub sprzętu medycznego do Syrii ani nie są wymierzone w syryjski system opieki zdrowotnej. Obejmują one szeroko zakrojony wyjątek humanitarny, aby zapewnić dalsze dostarczanie pomocy humanitarnej do każdej części kraju.

W lutym 2023 roku, po silnym trzęsieniu ziemi, które pogłębiło kryzys humanitarny, Rada przyjęła zmiany do decyzji 2013/255/WPZiB i rozporządzenia (UE) nr 36/2012, aby zapewnić szybkie dostarczenie pomocy ludności cywilnej Syrii. W ramach tych działań zniesiono wymóg ubiegania się przez organizacje humanitarne o uprzednią zgodę właściwych organów państw członkowskich UE na dokonywanie transferów lub dostarczanie towarów i usług przeznaczonych na cele humanitarne osobom i podmiotom ujętym w wykazie.

Początkowo przyjęte na okres sześciu miesięcy i kilkakrotnie przedłużane do 1 czerwca 2024 r., odstępstwo to zostało trwale ustanowione w lutym 2025 r. decyzją (WPZiB) 2025/406 oraz rozporządzeniem (UE) 2025/407. Obecnie wyraźnie obejmuje ono nie tylko pomoc humanitarną, ale także działania związane z odbudową, stabilizacją oraz świadczeniem podstawowych usług.

Poprawki odzwierciedlające rozwój sytuacji politycznej w Syrii

Po upadku reżimu al-Assada pod koniec 2024 r. UE dokonała przeglądu pozostałych środków ograniczających w 2025 r.

W lutym 2025 r. Centralny Bank Syrii został usunięty z ogólnego wykazu podmiotów objętych sankcjami i, na mocy rozporządzenia wykonawczego (UE) 2025/408, przeniesiony do nowego załącznika, przy czym ograniczenia obejmowały nadal jedynie niektóre wcześniej zamrożone środki. W maju 2025 roku sankcje sektorowe dotyczące banku centralnego oraz kilku innych podmiotów państwowych zostały uchylone na mocy decyzji (WPZiB) 2025/1096 oraz rozporządzenia (UE) 2025/1098, przy czym bank nadal podlegał ukierunkowanym środkom polegającym na zamrożeniu aktywów. Te same akty prawne przedłużyły obowiązywanie ukierunkowanych środków ograniczających wobec osób i podmiotów ujętych w wykazie do 1 czerwca 2026 r..