EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Own resources mechanism
Mechanizm środków własnych
Mechanizm środków własnych
This summary has been archived and will not be updated, because the summarised document is no longer in force or does not reflect the current situation.
Mechanizm środków własnych
Kwestia środków własnych jest bardzo ważna z politycznego punktu widzenia: pochodzenie środków określa stosunek między obywatelami, państwami członkowskimi i instytucjami wspólnotowymi, pociągając za sobą kwestię niezależności finansowej Wspólnot. Debata na temat środków własnych dla Wspólnoty jest związana z ogólną debatą na temat przyszłości integracji europejskiej, w której do głosu dochodzą dwie przeciwstawne wizje: federalizm i międzyrządowość.
W decyzji z 1970 r. o środkach własnych rozróżniono Wspólnoty od innych organizacji międzynarodowych, których finansowanie jest oparte na składkach państw członkowskich.
W kierunku autonomii finansowej UE: od składek narodowych do środków własnych
Jeśli chodzi o finansowanie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, traktat rzymski z dnia 25 marca 1957 r. przewidział okres przejściowy ze składkami narodowymi przed przejściem do systemu środków własnych. Zasada środków własnych została więc już zapisana w artykule 201 traktatu: „Bez uszczerbku dla innych dochodów budżet jest finansowany całkowicie z zasobów własnych”. Środki własne mogą być określane jako własne i niezależne środki finansowania państw członkowskich. Chodzi o dochody przekazane raz na zawsze Wspólnocie na finansowanie jej budżetu i prawnie należące się jej bez konieczności podejmowania późniejszej decyzji przez władze narodowe. Państwa członkowskie są tym samym zobligowane do przekazania do dyspozycji Wspólnoty wpłat do budżetu.
Pierwsza próba przekazania środków własnych „w naturze”, poprzez opłaty celne i cła rolne wynikające z polityk wspólnotowych (unia celna i wspólna polityka rolna), podjęta w 1965 r., nie powiodła się wobec sprzeciwu francuskiego, który doprowadził do kompromisu luksemburskiego. Okres przejściowy, który miał poprzedzić przejście w 1966 r. do finansowania gwarantującego pewien poziom niezależności Wspólnocie, nie został zachowany. Decyzja o tym przejściu została podjęta przez szefów państw lub rządów na szczycie w Hadze w 1969 r., pragnących wznowić funkcjonowanie Wspólnoty po okresie trudności. Rada przyjęła następnie decyzję, która przyznała Wspólnotom ustanowionym na podstawie traktatu o połączeniu z dnia 8 kwietnia 1965 r., środki własne przeznaczone na pokrycie wszystkich ich wydatków. Decyzją z dnia 21 kwietnia 1970 r. ustalono przejście od składek państwowych, które są środkiem kontroli państw członkowskich nad politykami podjętymi przez Wspólnoty, do finansowania niezależnego z „tradycyjnych” środków własnych (cła rolne, opłaty celne) oraz wpływów uzyskanych z podatku od wartości dodanej VAT.
Pochodzenie środków własnych
Tradycyjne środki własne (TOR) są uważane za środki własne „z natury”, ponieważ chodzi o wpływy uzyskiwane w ramach polityk unijnych, a nie o wpływy pochodzące od państw członkowskich, obliczane jak składki państwowe. Obecne środki własne pochodzą z opłat celnych i rolnych, cła od cukru, stawki pobieranej od zharmonizowanej podstawy podatku od wartości dodanej (VAT) i stawki pobieranej od dochodu narodowego brutto (DNB).
Do tych opłat dorzuca się składki od produkcji cukru, izoglukozy i syropu inulinowego. Składki te są pobierane od producentów cukru wewnątrz Wspólnoty, w przeciwieństwie do podatków od importu rolniczego. Obecna decyzja w sprawie systemu zasobów własnych z 2000 r. przyznaje państwom członkowskim 25% kwoty środków własnych tradycyjnie otrzymanych z tytułu kosztów poboru.
Decyzją z 1970 r. ograniczono maksymalną stawkę bazową VAT do 1% określonej podstawy. Drugą decyzją w sprawie systemu zasobów własnych z 7 maja 1985 r. podwyższono stawkę do 1,4% z 1 stycznia 1986 r., co zbiegło się z przystąpieniem Hiszpanii i Portugalii do UE. Podwyżka ta miała pokryć koszty rozszerzenia. W czwartej decyzji w sprawie systemu zasobów własnych z 31 października 1994 r. założono stopniowy powrót limitu do 1% w latach 1995–1999, przede wszystkim dlatego, aby zachować sprawiedliwy podział. W końcu decyzją z 2000 r. w sprawie systemu zasobów własnych obniżono maksymalną stawkę do poziomu 0,5% zharmonizowanej i wyrównanej podstawy VAT.
Wysokość wkładu w postaci procentu DNB uzyskuje się poprzez zastosowanie stawki ustalanej co roku w ramach procedury budżetowej do podstawy stanowiącej sumę dochodów narodowych brutto w cenach rynkowych. Wkład ten jest wynikiem różnicy między kosztami a sumą wszystkich innych zasobów budżetowych. Jest to wkład kluczowy, ponieważ nie tylko finansuje większą część budżetu, ale również określa górny limit podstawy podatku VAT, podział kosztów rabatu brytyjskiego oraz pułap łącznej kwoty środków, które Wspólnota może pobrać.
Środki własne są przekazywane do dyspozycji Unii co miesiąc przez państwa członkowskie na rachunek „środki własne” otwartego przez Komisję w krajowym banku centralnym. Tradycyjne środki własne są rejestrowane co miesiąc w miarę ich pobierania. W przypadku dochodów z VAT i DNB są one przekazywane do dyspozycji Komisji pierwszego dnia roboczego każdego miesiąca, w wysokości jednej dwunastej ich przewidywanej kwoty figurującej w budżecie wspólnotowym. W przypadku szczególnych potrzeb związanych z wydatkami rolnymi Komisja może poprosić państwa członkowskie o przekazanie w trakcie pierwszego kwartału kwot przewidzianych z dochodów z VAT i/lub DNB z jedno- lub dwumiesięcznym wyprzedzeniem.
Inne przychody. Budżet nie jest całkowicie finansowany z środków własnych, ale również z podatków i potrąceń od dochodów pracowników, odsetek bankowych, wkładów państw trzecich do niektórych programów wspólnotowych (na przykład w dziedzinie badań), zwrotów z tytułu niewykorzystanej pomocy unijnej, odsetek za zwłokę oraz salda za poprzedni okres obrachunkowy.
Wyjątek brytyjski
Rada z Fontainebleau postanowiła w 1984 r. wprowadzić rabat brytyjski. Mechanizm ten udziela Zjednoczonemu Królestwu rabatu w wysokości 0,66% jego bilansu netto. Koszt finansowania rabatu brytyjskiego został podzielony między inne państwa członkowskie według ich udziału w DNB, z wyjątkiem Austrii, Niderlandów, Niemiec i Szwecji, których udział został zredukowany o trzy czwarte. Koszt ten jest rozdzielony między pozostałe dwadzieścia dwa państwa członkowskie.
Aby dowiedzieć się więcej na temat środków własnych, można zapoznać się z następującymi stronami internetowymi:
Ostatnia aktualizacja: 04.09.2007