Bezpieczeństwo dostaw gazu w UE

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Bezpieczeństwo dostaw gazu to wspólna odpowiedzialność przedsiębiorstw gazowych, państw członkowskich i Komisji Europejskiej. Podstawowe założenia rozporządzenia to:

• Lepsza współpraca i koordynacja pomiędzy regionalnymi grupami państw członkowskich w celu dokonywania wspólnej oceny ryzyka oraz opracowania i ustalenia wspólnych działań zapobiegawczych i działań na wypadek sytuacji nadzwyczajnej. W pewnych wyjątkowych sytuacjach rozporządzenie (UE) 2024/1789 umożliwia państwom członkowskim podjęcie decyzji o podjęciu tymczasowych środków w celu zmniejszenia niepotrzebnego zużycia gazu przez odbiorców chronionych. Te tymczasowe środki zostaną wprowadzone dopiero po szczegółowej ocenie przeprowadzonej przez właściwe organy.
• Wprowadzenie mechanizmu solidarności, zgodnie z którym państwa członkowskie muszą sobie pomagać, aby zawsze gwarantować dostawy gazu do szczególnie narażonych odbiorców, nawet w przypadku bardzo poważnego zakłócenia, na zasadach uczciwej rekompensaty od państwa członkowskiego otrzymującego solidarne wsparcie. Rozporządzenie (UE) 2024/1789 wprowadza nowy artykuł określający zasady współpracy między pośrednio powiązanymi państwami członkowskimi z wykorzystaniem środków rynkowych (środki dobrowolne).
• Rozporządzenie poprawia przejrzystość dzięki nałożeniu na przedsiębiorstwa gazowe obowiązku zgłaszania organom krajowym kluczowych długoterminowych umów na dostawy gazu, które mogą mieć znaczenie dla bezpieczeństwa dostaw; Rozporządzenie (UE) 2026/261 rozszerza ten obowiązek na umowy dotyczące gazu pochodzącego z Rosji lub z niej eksportowanego.
• Europejska sieć operatorów systemów przesyłowych gazu przeprowadzi dalszą ogólnounijną symulację scenariuszy zakłócenia dostaw gazu i funkcjonowania infrastruktury gazowej do 1 listopada 2026 roku.
• na państwa członkowskie nałożono konkretne obowiązki wobec Wspólnoty Energetycznej, a zadaniem Komisji jest koordynacja działań prawnych;
• W związku z eskalacją niesprowokowanej i nieuzasadnionej agresji militarnej Rosji na Ukrainę oraz potrzebą zabezpieczenia rezerw gazu w UE, przepisy zmieniające nakładają obowiązek, aby podziemne magazyny gazu na terytorium państw członkowskich zostały napełnione do określonego poziomu przed sezonem zimowym w kolejnych latach. Rozporządzenie (UE) 2025/1733 wprowadza dalsze zmiany w tych ramach poprzez przedłużenie stosowania obowiązków w zakresie napełniania magazynów gazu do dnia 31 grudnia 2027 r. oraz dostosowanie sposobu, w jaki państwa członkowskie mogą realizować cele dotyczące napełniania magazynów przed sezonem zimowym, w tym za pomocą określonych mechanizmów elastyczności i monitorowania.
• Biorąc pod uwagę różnice w zdolnościach magazynowania gazu i sytuacji krajowej, państwa członkowskie są w stanie częściowo osiągnąć cel w zakresie magazynowania poprzez uwzględnienie zapasów skroplonego gazu ziemnego lub paliw alternatywnych. W przypadku państw członkowskich o bardzo dużych zdolnościach magazynowych w porównaniu z ich krajowym zużyciem gazu obowiązek wypełniania podziemnych zbiorników został ograniczony do wielkości odpowiadającej 35 % średniego rocznego zużycia gazu w ciągu poprzedzających pięciu lat.
• W celu zwiększenia bezpieczeństwa dostaw państwa członkowskie bez instalacji magazynowych mogą przechowywać 15 % rocznego krajowego zużycia gazu w formie zapasów znajdujących się w innych państwach członkowskich, a tym samym mieć dostęp do rezerw gazu przechowywanych w innych państwach członkowskich. Wyjątkiem objęto Cypr, Irlandię i Maltę, dopóki nie są one bezpośrednio połączone z systemem gazowym innych państw członkowskich. Rozporządzenie (UE) 2025/1733 utrzymuje ten obowiązek i dodatkowo doprecyzowuje mające zastosowanie terminy, ograniczenia techniczne i mechanizmy elastyczności, dostosowując je do przedłużonych ram magazynowania gazu po 2025 r.
• Rozporządzenie zmieniające (UE) 2024/1789 zobowiązuje państwa członkowskie do uwzględnienia odpowiednich środków związanych z cyberbezpieczeństwem przy opracowywaniu planów działań zapobiegawczych i planów na wypadek sytuacji nadzwyczajnej. Komisja przyjmie akt delegowany ustanawiający przepisy sektorowe dotyczące aspektów cyberbezpieczeństwa transgranicznych przepływów gazu, w tym przepisy dotyczące wspólnych minimalnych wymogów, planowania, monitorowania, sprawozdawczości i zarządzania kryzysowego. Co więcej, poprawka uruchomi i rozszerzy mechanizm solidarności, który zapewnia, że państwa członkowskie będą dostarczać sobie nawzajem „gaz solidarnościowy” nawet w przypadku poważnej sytuacji kryzysowej, gwarantując, że zestaw standardowych zasad ma zastosowanie, gdy państwa członkowskie nie podpisały umów dwustronnych.

Uchylenie

Rozporządzenie uchyla rozporządzenie (UE) nr 994/2010.