Accept Refuse

EUR-Lex Access to European Union law

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 32013R0549

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 549/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej Tekst mający znaczenie dla EOG

OJ L 174, 26.6.2013, p. 1–727 (BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, GA, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)
Special edition in Croatian: Chapter 10 Volume 008 P. 3 - 729

In force

ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2013/549/oj

26.6.2013   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

L 174/1


ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 549/2013

z dnia 21 maja 2013 r.

w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 338 ust. 1,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Banku Centralnego (1),

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą (2),

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)

Tworzenie polityki w Unii i obserwacja gospodarek państw członkowskich oraz gospodarki unii gospodarczej i walutowej (UGW) wymaga porównywalnych, aktualnych i wiarygodnych informacji o strukturze gospodarki i rozwoju sytuacji gospodarczej każdego państwa członkowskiego lub regionu.

(2)

Komisja powinna uczestniczyć w obserwacji gospodarek państw członkowskich i UGW, a w szczególności informować regularnie Radę o postępach poczynionych przez państwa członkowskie w wypełnianiu ich zobowiązań w ramach UGW.

(3)

Obywatele Unii potrzebują rachunków ekonomicznych jako podstawowego narzędzia do analizy sytuacji gospodarczej państwa członkowskiego lub regionu. Dla zapewnienia porównywalności rachunki takie powinny być sporządzane na podstawie jednego zestawu zasad, które nie są przedmiotem różnych interpretacji. Dostarczone informacje powinny być jak najbardziej precyzyjne, kompletne i terminowe, aby zapewnić maksymalną przejrzystość dla wszystkich sektorów.

(4)

Komisja powinna używać najważniejszych zmiennych z obszaru rachunków narodowych i regionalnych do celów administracyjnych Unii, a w szczególności do kalkulacji budżetowych.

(5)

W 1970 r. opublikowano dokument administracyjny zatytułowany „Europejski system zintegrowanych rachunków ekonomicznych(ESA)”, obejmujący dziedzinę regulowaną niniejszym rozporządzeniem. Dokument ten został sporządzony wyłącznie przez Urząd Statystyczny Wspólnot Europejskich na jego wyłączną odpowiedzialność i był wynikiem kilku lat pracy tego urzędu, wraz z krajowymi urzędami statystycznymi państw członkowskich, mającej na celu opracowanie systemu rachunków narodowych, aby spełnić wymagania polityki gospodarczej i społecznej Wspólnot Europejskich. Stanowił on wspólnotową wersję systemu rachunków narodowych Organizacji Narodów Zjednoczonych, który do owego czasu był stosowany przez Wspólnoty. W celu uaktualnienia oryginalnego tekstu w 1979 r. opublikowano drugie wydanie tego dokumentu (3).

(6)

Rozporządzeniem Rady (WE) nr 2223/96 z dnia 25 czerwca 1996 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych we Wspólnocie (4) stworzono system rachunków narodowych, aby spełnić wymagania polityki gospodarczej, społecznej i regionalnej Wspólnoty. System ten był zasadniczo zgodny z nowym wówczas systemem rachunków narodowych, który został przyjęty przez Komisję Statystyczną ONZ w lutym 1993 r. (1993 SNA), w celu zapewnienia międzynarodowej porównywalności wyników we wszystkich krajach członkowskich ONZ.

(7)

Aktualizacja 1993 SNA przybrała postać nowego systemu rachunków narodowych (2008 SNA) przyjętego przez Komisję Statystyczną ONZ w lutym 2009 r. w celu dostosowania rachunków narodowych do nowej sytuacji gospodarczej, postępów w pracach metodologicznych i potrzeb użytkowników.

(8)

Konieczna jest rewizja europejskiego systemu rachunków ustanowionego rozporządzeniem (WE) nr 2223/96 (ESA 95), w celu uwzględnienia zmian w SNA, tak by zrewidowany europejski system rachunków ustanowiony w niniejszym rozporządzeniu stanowił wersję 2008 SNA dostosowaną do struktury gospodarek państw członkowskich i by dane Unii były porównywalne z danymi zestawionymi przez jej głównych partnerów międzynarodowych.

(9)

W celu utworzenia rachunków ekonomicznych środowiska w formie rachunków satelitarnych w stosunku do zrewidowanego europejskiego systemu rachunków na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 691/2011 z dnia 6 lipca 2011 r. w sprawie europejskich rachunków ekonomicznych środowiska (5) ustanowiono wspólne ramy gromadzenia, zestawiania, przekazywania oraz oceny europejskich rachunków ekonomicznych środowiska.

(10)

W przypadku rachunków środowiska i rachunków społecznych należy również w pełni uwzględnić komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 20 sierpnia 2009 r., zatytułowany „Wyjść poza PKB – Pomiar postępu w zmieniającym się świecie”. Potrzebna jest energiczna kontynuacja badań metodologicznych i testów danych, w szczególności dotyczących kwestii związanych z dokumentem „Wyjść poza PKB” i strategią „Europa 2020”, w celu opracowania bardziej wszechstronnej metody pomiarów dobrobytu i postępu, aby wspierać propagowanie inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu. W tym kontekście należy zająć się kwestiami zewnętrznych kosztów środowiskowych i nierówności społecznych. Uwzględnić należy również zmiany produktywności. Powinno to pozwolić na jak najszybsze udostępnienie danych, które uzupełniają zmienne PKB. Komisja powinna przedstawić w 2013 r. Parlamentowi Europejskiemu i Radzie komunikat o działaniach następczych „Wyjść poza PKB” i w 2014 r. – w stosownych przypadkach – wnioski ustawodawcze. Dane dotyczące rachunków narodowych i regionalnych powinny być postrzegane jako jeden ze środków służących realizacji tych celów.

(11)

Należy zbadać możliwość wykorzystania nowych, zautomatyzowanych i działających w czasie rzeczywistym metod gromadzenia danych.

(12)

Zrewidowany europejski system rachunków ustanowiony w niniejszym rozporządzeniu (ESA 2010) zawiera metodykę i program transmisji danych, w którym określono rachunki i tablice, które wszystkie państwa członkowskie mają przekazywać zgodnie z ustalonymi terminami. Komisja powinna udostępniać te rachunki i tablice użytkownikom w określonych terminach i – w stosownych przypadkach – zgodnie z ogłoszonym uprzednio kalendarzem publikacji, zwłaszcza w odniesieniu do obserwacji konwergencji gospodarczej i osiągania ścisłej koordynacji polityk gospodarczych państw członkowskich.

(13)

W stosunku do publikacji danych należy przyjąć podejście zorientowane na użytkownika przez dostarczanie obywatelom Unii i innym zainteresowanym stronom dostępnych i przydatnych informacji.

(14)

ESA 2010 będzie stopniowo zastępować wszystkie inne systemy, pełniąc rolę ram odniesienia zawierających wspólne standardy, definicje, klasyfikacje i zasady zapisów księgowych służące do sporządzania rachunków państw członkowskich na potrzeby Unii w taki sposób, by umożliwić uzyskanie wyników porównywalnych między państwami członkowskimi.

(15)

Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1059/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. w sprawie ustalenia wspólnej klasyfikacji jednostek terytorialnych do celów statystycznych (NUTS) (6) wszystkie dane statystyczne państw członkowskich, które są przekazywane Komisji i które mają być przedstawione w podziale na jednostki terytorialne, powinny być zgodne z klasyfikacją NUTS. W związku z powyższym, aby uzyskać porównywalne statystyki regionalne, jednostki terytorialne należy zdefiniować zgodnie z klasyfikacją NUTS.

(16)

Przekazywanie przez państwa członkowskie danych, w tym przekazywanie danych poufnych, podlega przepisom określonym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 223/2009 z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie statystyki europejskiej (7). Odpowiednio, środki przyjmowane zgodnie z niniejszym rozporządzeniem powinny zatem również zapewniać ochronę danych poufnych oraz zapewnić, aby przy tworzeniu i rozpowszechnianiu statystyk europejskich nie doszło do niezgodnego z prawem ujawnienia lub niezwiązanego z celem statystycznym wykorzystania tych statystyk.

(17)

Powołano grupę zadaniową do dalszego zbadania kwestii traktowania usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio (FISIM) w rachunkach narodowych, w tym zbadania metody uwzględniającej dostosowanie z tytułu ryzyka, która wyłącza ryzyko z wyliczeń FISIM, tak by odzwierciedlić przewidywane przyszłe koszty zrealizowanego ryzyka. Biorąc pod uwagę ustalenia tej grupy zadaniowej, może okazać się konieczna zmiana metodyki obliczania i alokacji FISIM, poprzez przyjęcie aktu delegowanego, w celu uzyskania lepszych wyników.

(18)

Wydatki na prace badawczo-rozwojowe stanowią inwestycję i w związku z tym powinny być rejestrowane jako nakłady brutto na środki trwałe. Należy jednak określić, poprzez przyjęcie aktu delegowanego, format danych dotyczących wydatków na prace badawczo-rozwojowe, które mają być rejestrowane jako nakłady brutto na środki trwałe, z chwilą gdy w oparciu o testowanie dokonane na podstawie opracowania tablic uzupełniających osiągnięte zostanie wystarczające przekonanie o wiarygodności i porównywalności danych.

(19)

Dyrektywa Rady 2011/85/UE z dnia 8 listopada 2011 r. w sprawie wymogów dla ram budżetowych państw członkowskich (8) nakłada obowiązek publikacji stosownych informacji na temat zobowiązań warunkowych o potencjalnie istotnym wpływie – i jego zakresie – na budżety publiczne, w tym na temat gwarancji sektora instytucji rządowych i samorządowych, pożyczek zagrożonych i zobowiązań wynikających z działalności przedsiębiorstw publicznych. Wymogi te powodują konieczność dodatkowej publikacji prócz przewidzianej na mocy niniejszego rozporządzenia.

(20)

W czerwcu 2012 r. Komisja (Eurostat) ustanowiła grupę zadaniową ds. wpływu dyrektywy 2011/85/UE na zbieranie i rozpowszechnianie danych budżetowych, która skoncentrowała swoje prace na wdrażaniu wymogów dotyczących zobowiązań warunkowych i innych stosownych informacji mogących wskazywać na potencjalnie istotny wpływ na sytuację budżetową, w tym na temat gwarancji sektora instytucji rządowych i samorządowych, zobowiązań przedsiębiorstw publicznych, partnerstwa publiczno-prywatnego, pożyczek zagrożonych, a także udziału sektora instytucji rządowych i samorządowych w kapitale przedsiębiorstw. Pełne wdrożenie wyników prac tej grupy roboczej przyczyniłoby się do właściwej analizy związków gospodarczych leżących u podstaw umów o partnerstwie publiczno-prywatnym, w tym tych dotyczących – odpowiednio – ryzyka związanego z budową, dostępnością i popytem, a także uchwycenia warunkowego zadłużenia z tytułu partnerstwa publiczno-prywatnego ujmowanego pozabilansowo, co ma zwiększyć przejrzystość i wiarygodność statystyk dotyczących długu.

(21)

Komitet Polityki Gospodarczej ustanowiony decyzją Rady 74/122/EWG (9) prowadził prace związane ze zrównoważonym charakterem emerytur oraz reform emerytalnych. Prace statystyków, z jednej strony, i specjalistów w dziedzinie starzenia się społeczeństwa pracujących pod kierownictwem Komitetu Polityki Gospodarczej, z drugiej strony, powinny być ściśle skoordynowane, zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim, w odniesieniu do założeń makroekonomicznych i innych parametrów aktuarialnych, by zapewnić spójność wyników i ich porównywalność w ramach całego kraju, a także skuteczne przekazywanie użytkownikom i zainteresowanym podmiotom danych oraz informacji dotyczących emerytur. Należy również w jasny sposób wskazać, że dotychczas nabyte uprawnienia emerytalne w systemie zabezpieczenia społecznego nie są jako takie miarą stabilności finansów publicznych.

(22)

Dane i informacje dotyczące zobowiązań warunkowych państw członkowskich są dostarczane w kontekście prac związanych z procedurą wielostronnego nadzoru w pakcie stabilności i wzrostu. Do lipca 2018 r. Komisja powinna wydać sprawozdanie oceniające, czy dane te powinny być udostępniane w kontekście ESA 2010.

(23)

Należy podkreślić znaczenie rachunków regionalnych państw członkowskich dla polityki regionalnej, gospodarczej i polityki w zakresie spójności społecznej Unii oraz znaczenie analizy zależności gospodarczych. Ponadto uznaje się potrzebę zwiększenia przejrzystości rachunków na szczeblu regionalnym, w tym rachunków sektora instytucji rządowych i samorządowych. Komisja (Eurostat) powinna poświęcić szczególną uwagę danym budżetowym regionów w państwach członkowskich, które mają autonomiczne regiony lub rządy.

(24)

W celu wprowadzenia zmian do załącznika A do niniejszego rozporządzenia, dla zapewnienia jego zharmonizowanej interpretacji lub międzynarodowej porównywalności, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym z Komitetem ds. Europejskiego Systemu Statystycznego ustanowionym na mocy rozporządzenia (WE) nr 223/2009. Ponadto, zgodnie z art. 127 ust. 4 i art. 282 ust. 5 TFUE, ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła – w stosownych przypadkach – konsultacje z Europejskim Bankiem Centralnym w obszarze jego kompetencji. Przygotowując i opracowując akty delegowane, Komisja powinna zapewnić jednoczesne, terminowe i odpowiednie przekazywanie stosownych dokumentów Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

(25)

Większość zbiorczych danych statystycznych stosowanych w ramach zarządzania gospodarczego Unii, w szczególności w procedurze nadmiernego deficytu i w procedurze dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej, jest definiowana w odniesieniu do ESA. Przedstawiając dane i sprawozdania w ramach tych procedur, Komisja powinna dostarczać stosownych informacji o wpływie na odnośne dane zbiorcze zmian w metodyce ESA 2010 wprowadzonych aktami delegowanymi zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia.

(26)

Przed końcem maja 2013 r. Komisja przeprowadzi, do celów rachunków narodowych i w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, ocenę, czy dane dotyczące badań i rozwoju osiągnęły wystarczający poziom jakości, zarówno w cenach bieżących, jak i wskaźnika wolumenu, aby zapewnić wiarygodność i porównywalność danych ESA dotyczących badań i rozwoju.

(27)

Ponieważ wykonanie niniejszego rozporządzenia będzie wymagać poważnych dostosowań krajowych systemów statystycznych, Komisja przyzna państwom członkowskim odstępstwa. W szczególności program przekazywania danych z zakresu rachunków narodowych powinien uwzględniać zasadnicze zmiany polityczne i statystyczne, które miały miejsce w niektórych państwach członkowskich w okresie objętym programem. Przyznane przez Komisję odstępstwa powinny być czasowe i poddawane przeglądowi. Komisja powinna wspierać dane państwa członkowskie w ich wysiłkach na rzecz zapewnienia wymaganych dostosowań w ich systemach statystycznych, tak by te odstępstwa mogły być jak najszybciej wycofane.

(28)

Skrócenie terminów przekazywania danych mogłoby znacznie zwiększyć obciążenie respondentów i krajowych instytutów statystycznych w Unii oraz ich koszty, powodując ryzyko pogorszenia jakości danych. Z tego względu, ustanawiając terminy transmisji danych, powinno się rozważyć bilans korzyści i strat.

(29)

W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia Komisji należy powierzyć uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiającym przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję (10).

(30)

Ponieważ cel niniejszego rozporządzenia, a mianowicie ustanowienie zrewidowanego europejskiego systemu rachunków, nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie i możliwe jest lepsze jego osiągnięcie na poziomie Unii, Unia może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności, określoną w tym artykule, niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu.

(31)

Przeprowadzono konsultacje z Komitetem ds. Europejskiego Systemu Statystycznego.

(32)

Przeprowadzono konsultacje z Komitetem ds. Statystyki Walutowej, Finansowej i Bilansu Płatniczego ustanowionym decyzją Rady 2006/856/WE z dnia 13 listopada 2006 r. ustanawiającą Komitet ds. Statystyki Walutowej, Finansowej i Bilansu Płatniczego (11) oraz z Komitetem ds. Dochodu Narodowego Brutto (Komitetem DNB) ustanowionym rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 1287/2003 z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie harmonizacji dochodu narodowego brutto w cenach rynkowych (rozporządzeniem DNB) (12),

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

Artykuł 1

Przedmiot

1.   Niniejszym rozporządzeniem ustanawia się Europejski System Rachunków 2010 („ESA 2010” lub „ESA”).

2.   W ESA 2010 określa się:

a)

metodykę (załącznik A) dotyczącą wspólnych standardów, definicji, klasyfikacji i zasad zapisów księgowych, które należy stosować do zestawiania rachunków i tablic na porównywalnych podstawach do celów Unii, łącznie z wynikami wymaganymi na podstawie art. 3;

b)

program (załącznik B) określający terminy, w których państwa członkowskie przekazują Komisji (Eurostatowi) rachunki i tablice, które należy zestawiać zgodnie z metodyką, o której mowa w lit. a).

3.   Bez uszczerbku dla art. 5 i 10 niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich aktów Unii, w których czyni się odniesienie do ESA lub zawartych w ESA definicji.

4.   Niniejszym rozporządzeniem nie zobowiązuje się żadnego państwa członkowskiego do stosowania ESA 2010 przy zestawianiu rachunków do jego własnych celów.

Artykuł 2

Metodyka

1.   Metodykę ESA 2010, o której mowa w art. 1 ust. 2 lit. a), przedstawiono w załączniku A.

2.   Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z art. 7, dotyczących zmian metodyki ESA 2010 w celu sprecyzowania i udoskonalenia jej treści, aby zapewnić jednolitą interpretację lub międzynarodową porównywalność, pod warunkiem że nie zmieniają one podstawowych koncepcji, ich wykonanie nie wymaga dodatkowych zasobów ze strony producentów w ramach Europejskiego Systemu Statystycznego i nie powodują one zmiany zasobów własnych.

3.   W przypadku wątpliwości dotyczących prawidłowego stosowania zasad zapisów księgowych ESA 2010 dane państwo członkowskie zwraca się do Komisji (Eurostatu) z wnioskiem o wyjaśnienie. Komisja (Eurostat) podejmuje bezzwłocznie działanie, badając przedstawiony wniosek i przekazując swoją opinię w sprawie wnioskowanego wyjaśnienia danemu państwu członkowskiemu i wszystkim pozostałym państwom członkowskim.

4.   Państwa członkowskie dokonują obliczenia i alokacji usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio (FISIM) w rachunkach narodowych zgodnie z metodyką opisaną w załączniku A. Komisja jest uprawniona do przyjęcia przed dniem 17 września 2013 r. zgodnie z art. 7 aktów delegowanych, w których określi zrewidowaną metodykę obliczania i alokacji FISIM. Wykonując swoje uprawnienia zgodnie z niniejszym ustępem, Komisja zapewnia, aby takie akty delegowane nie nakładały znacznego dodatkowego obciążenia administracyjnego na państwa członkowskie lub na respondentów.

5.   Wydatki na prace badawczo-rozwojowe rejestrowane są przez państwa członkowskie jako nakłady brutto na środki trwałe. Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z art. 7, aby zapewnić wiarygodność i porównywalność danych ESA 2010 państw członkowskich dotyczących badań i rozwoju. Wykonując swoje uprawnienia zgodnie z niniejszym ustępem, Komisja zapewnia, aby takie akty delegowane nie nakładały znacznego dodatkowego obciążenia administracyjnego na państwa członkowskie lub na respondentów.

Artykuł 3

Przekazywanie danych do Komisji

1.   Państwa członkowskie przekazują Komisji (Eurostatowi) rachunki i tablice określone w załączniku B w terminach wyznaczonych w nim dla każdej tablicy.

2.   Państwa członkowskie przekazują Komisji wymagane niniejszym rozporządzeniem dane i metadane zgodnie z określonym standardem wymiany i innymi ustaleniami praktycznymi.

Dane te są przekazywane lub przesyłane drogą elektroniczną do jednego punktu odbioru danych w Komisji. Komisja określa w drodze aktów wykonawczych standard wymiany i inne ustalenia praktyczne dotyczące przekazywania danych. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 8 ust. 2.

Artykuł 4

Ocena jakości

1.   Do celów niniejszego rozporządzenia do danych, które mają być przekazywane zgodnie z art. 3 niniejszego rozporządzenia, stosuje się kryteria jakości określone w art. 12 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 223/2009.

2.   Państwa członkowskie przedkładają Komisji (Eurostatowi) sprawozdanie dotyczące jakości danych, które mają być przekazywane zgodnie z art. 3.

3.   Przy stosowaniu kryteriów jakości, o których mowa w ust. 1, w odniesieniu do danych objętych niniejszym rozporządzeniem metody, struktura, częstotliwość składania oraz wskaźniki oceny sprawozdań dotyczących jakości są określane przez Komisje w drodze aktów wykonawczych. Te akty wykonawcze przyjmowane są zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 8 ust. 2.

4.   Komisja (Eurostat) ocenia jakość przekazanych danych.

Artykuł 5

Data rozpoczęcia stosowania i data pierwszej transmisji danych

1.   ESA 2010 stosuje się po raz pierwszy do danych opracowanych zgodnie z załącznikiem B, które należy przekazać, począwszy od dnia 1 września 2014 r.

2.   Dane przekazuje się Komisji (Eurostatowi) w terminach określonych w załączniku B.

3.   Zgodnie z ust. 1 do momentu pierwszej transmisji danych na podstawie ESA 2010 państwa członkowskie nadal przesyłają Komisji (Eurostatowi) rachunki i tablice opracowane w drodze zastosowania ESA 95.

4.   Bez uszczerbku dla art. 19 rozporządzenia Rady (EWG, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 2007/436/WE, Euratom w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich (13), Komisja i dane państwo członkowskie sprawdzają, czy niniejsze rozporządzenie jest prawidłowo stosowane i przekazują wyniki tej kontroli komitetowi, o którym mowa w art. 8 ust. 1 niniejszego rozporządzenia.

Artykuł 6

Odstępstwa

1.   W zakresie, w jakim dla stosowania niniejszego rozporządzenia konieczne są poważne dostosowania krajowego systemu statystycznego, Komisja przyznaje państwom członkowskim czasowe odstępstwa od jego stosowania w drodze aktów wykonawczych. Odstępstwa te wygasają nie później niż w dniu 1 stycznia 2020 r. Te akty wykonawcze przyjmowane są zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 8 ust. 2.

2.   Komisja przyznaje odstępstwo zgodnie z ust. 1 tylko na okres wystarczający danemu państwu członkowskiemu na dostosowanie jego systemu statystycznego. Udział PKB danego państwa członkowskiego w obrębie Unii lub strefy euro nie jest sam w sobie uzasadnieniem dla przyznania odstępstwa. W stosownych przypadkach Komisja zapewnia wsparcie danym państwom członkowskim w ich wysiłkach na rzecz zapewnienia wymaganych dostosowań ich systemów statystycznych.

3.   Do celów określonych w ust. 1 i 2 zainteresowane państwo członkowskie przedkłada Komisji należycie uzasadniony wniosek nie później niż dnia 17 października 2013 r.

Komisja, po konsultacji z Komitetem ds. Europejskiego Systemu Statystycznego, nie później niż w dniu 1 lipca 2018 r. przekazuje Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie w sprawie stosowania przyznanych odstępstw, w celu ustalenia, czy są one nadal uzasadnione.

Artykuł 7

Wykonywanie przekazanych uprawnień

1.   Powierzenie Komisji uprawnień do przyjęcia aktów delegowanych podlega warunkom określonym w niniejszym artykule.

2.   Uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych, o których mowa w art. 2 ust. 2 i 5, powierza się Komisji na okres pięciu lat od dnia 16 lipca 2013 r. Uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych, o których mowa w art. 2 ust. 4, powierza się Komisji na okres dwóch miesięcy od dnia 16 lipca 2013 r. Komisja sporządza sprawozdanie dotyczące przekazania uprawnień nie później niż dziewięć miesięcy przed końcem okresu pięciu lat. Przekazanie uprawnień zostaje automatycznie przedłużone na okresy o tej samej długości, chyba że Parlament Europejski lub Rada sprzeciwią się takiemu przedłużeniu nie później niż trzy miesiące przed końcem każdego takiego okresu.

3.   Przekazanie uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 2, 4 i 5, może zostać w dowolnym momencie odwołane przez Parlament Europejski lub przez Radę.

Decyzja o odwołaniu kończy przekazanie określonych w niej uprawnień. Decyzja o odwołaniu staje się skuteczna następnego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub w określonym w tej decyzji późniejszym terminie. Nie wpływa ona na ważność już obowiązujących aktów delegowanych.

4.   Niezwłocznie po przyjęciu aktu delegowanego Komisja przekazuje go równocześnie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

5.   Akt delegowany przyjęty na podstawie art. 2 ust. 2, 4 i 5 wchodzi w życie tylko jeśli ani Parlament Europejski, ani Rada nie wyraziły sprzeciwu w terminie trzech miesięcy od przekazania tego aktu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie lub jeśli przed upływem tego terminu zarówno Parlament Europejski, jak i Rada poinformowały Komisję, że nie wniosą sprzeciwu. Termin ten jest przedłużany o trzy miesiące z inicjatywy Parlamentu Europejskiego lub Rady.

Artykuł 8

Komitet

1.   Komisję wspomaga Komitet ds. Europejskiego Systemu Statystycznego ustanowiony na mocy rozporządzenia (WE) nr 223/2009. Komitet ten jest komitetem w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

2.   W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 5 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

Artykuł 9

Współpraca z innymi komitetami

1.   We wszystkich sprawach wchodzących w zakres kompetencji Komitetu ds. Statystyki Walutowej, Finansowej i Bilansu Płatniczego ustanowionego na mocy decyzji 2006/856/WE Komisja zwraca się do tego komitetu o wydanie opinii zgodnie z art. 2 tej decyzji.

2.   Komisja przekazuje Komitetowi ds. Dochodu Narodowego Brutto („Komitetowi DNB”) ustanowionemu na mocy rozporządzenia (WE, Euratom) nr 1287/2003 wszelkie informacje dotyczące wykonania niniejszego rozporządzenia niezbędne do wykonywania obowiązków Komitetu DNB.

Artykuł 10

Przepisy przejściowe

1.   Do celów związanych ze środkami budżetowymi i zasobami własnymi, europejskim systemem rachunków, o którym mowa w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (WE, Euratom) nr 1287/2003 i związanych z nim aktach prawnych, w szczególności w rozporządzeniu (WE, Euratom) nr 1150/2000 i rozporządzeniu Rady (EWG, Euratom) nr 1553/89 z dnia 29 maja 1989 r. w sprawie ostatecznych jednolitych warunków poboru środków własnych pochodzących z podatku od wartości dodanej (14), jest nadal ESA 95, podczas gdy decyzja Rady 2007/436/WE, Euratom z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich (15) pozostaje w mocy.

2.   W przypadkach gdy nie są dostępne wymagane dane szczegółowe z systemu ESA 95, do celów ustalania zasobów własnych z tytułu VAT i na zasadzie wyjątku od ust. 1 państwa członkowskie mogą wykorzystywać dane oparte na ESA 2010, podczas gdy decyzja 2007/436/WE, Euratom pozostaje w mocy.

Artykuł 11

Składanie sprawozdań o zobowiązaniach ukrytych

Do 2014 r. Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie zawierające dostępne informacje dotyczące partnerstwa publiczno-prywatnego i innych zobowiązań ukrytych, w tym zobowiązań warunkowych, poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych.

Do 2018 r. Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie kolejne sprawozdanie oceniające zakres, w jakim informacje o zobowiązaniach opublikowane przez Komisję (Eurostat) stanowią całość zobowiązań ukrytych, w tym zobowiązań warunkowych, poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych.

Artykuł 12

Przegląd

Do dnia 1 lipca 2018 r., a następnie co pięć lat Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie ze stosowania niniejszego rozporządzenia.

W sprawozdaniu ocenia się między innymi:

a)

jakość danych z rachunków narodowych i regionalnych;

b)

skuteczność niniejszego rozporządzenia i proces monitorowania zastosowany do ESA 2010; oraz

c)

postępy w zakresie danych o zobowiązaniach warunkowych i dostępności danych ESA 2010.

Artykuł 13

Wejście w życie

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

Sporządzono w Strasburgu dnia 21 maja 2013 r.

W imieniu Parlamentu Europejskiego

M. SCHULZ

Przewodniczący

W imieniu Rady

L. CREIGHTON

Przewodniczący


(1)  Dz.U. C 203 z 9.7.2011, s. 3.

(2)  Stanowisko Parlamentu Europejskiego z dnia 13 marca 2013 r. (dotychczas nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym) i decyzja Rady z dnia 22 kwietnia 2013 r.

(3)  Komisja (Eurostat): „Europejski system zintegrowanych rachunków ekonomicznych (ESA)”, wydanie drugie, Urząd Statystyczny Wspólnot Europejskich, Luksemburg, 1979 r.

(4)  Dz.U. L 310 z 30.11.1996, s. 1.

(5)  Dz.U. L 192 z 22.7.2011, s. 1.

(6)  Dz.U. L 154 z 21.6.2003, s. 1.

(7)  Dz.U. L 87 z 31.3.2009, s. 164.

(8)  Dz.U. L 306 z 23.11.2011, s. 41.

(9)  Decyzja Rady 74/122/EWG z dnia 18 lutego 1974 r. ustanawiająca Komitet Polityki Gospodarczej (Dz.U. L 63 z 5.3.1974, s. 21).

(10)  Dz.U. L 55 z 28.2.2011, s. 13.

(11)  Dz.U. L 332 z 30.11.2006, s. 21.

(12)  Dz.U. L 181 z 19.7.2003, s. 1.

(13)  Dz.U. L 130 z 31.5.2000, s. 1.

(14)  Dz.U. L 155 z 7.6.1989, s. 9.

(15)  Dz.U. L 163 z 23.6.2007, s. 17.


ZAŁĄCZNIK A

ROZDZIAŁ 1

CECHY OGÓLNE I PODSTAWOWE ZASADY

CECHY OGÓLNE

Globalizacja

ZASTOSOWANIA ESA 2010

Schemat dla analiz i polityki

Cechy charakterystyczne pojęć ESA 2010

Klasyfikacja według sektorów instytucjonalnych

Rachunki satelitarne

ESA 2010 a SNA 2008

ESA 2010 a ESA 95

ESA 2010 JAKO SYSTEM – PODSTAWOWE ZASADY

Jednostki statystyczne i ich grupowanie

Jednostki i sektory instytucjonalne

Lokalne JRD oraz gałęzie

Jednostki będące rezydentami i nierezydentami; gospodarka ogółem i zagranica

Przepływy i stany

Przepływy

Transakcje

Własności transakcji

Współdziałanie a transakcje wewnętrzne

Transakcje pieniężne i niepieniężne

Transakcje z odpowiednikiem i bez odpowiednika

Korygowanie transakcji

Zmiana ukierunkowania transakcji

Rozkład transakcji na części

Zmiana podmiotów transakcji

Przypadki graniczne

Pozostałe zmiany aktywów

Pozostałe zmiany wolumenu aktywów i zobowiązań

Zyski i straty z tytułu posiadania majątku

Stany

System rachunków i agregaty

Zasady zapisów księgowych

Terminologia opisu obu stron rachunków

Zasada podwójnej/poczwórnej księgowości

Wycena

Szczególne zasady wyceny produktów

Wycena w cenach stałych

Czas rejestracji

Konsolidacja i unettowienie

Konsolidacja

Unettowienie

Rachunki, pozycje bilansujące i agregaty

Sekwencja rachunków

Rachunek wyrobów i usług

Rachunek zagranicy

Pozycje bilansujące

Agregaty

PKB: jeden z najważniejszych agregatów

Kompleks przepływów międzygałęziowych

Tablice podaży i wykorzystania

Symetryczne tablice przepływów międzygałęziowych

ROZDZIAŁ 2

JEDNOSTKI I ICH GRUPOWANIE

GRANICE GOSPODARKI NARODOWEJ

JEDNOSTKI INSTYTUCJONALNE

Centrale i spółki holdingowe

Grupy przedsiębiorstw

Spółki specjalnego przeznaczenia

Instytucje finansowe typu captive

Jednostki zależne typu artificial

Jednostki specjalnego przeznaczenia utworzone przez sektor instytucji rządowych i samorządowych

SEKTORY INSTYTUCJONALNE

Przedsiębiorstwa niefinansowe (S.11)

Przedsiębiorstwa niefinansowe publiczne (S.11001)

Przedsiębiorstwa niefinansowe prywatne krajowe (S.11002)

Przedsiębiorstwa niefinansowe pod kontrolą zagraniczną (S.11003)

Instytucje finansowe (S.12)

Instytucje pośrednictwa finansowego

Pomocnicze instytucje finansowe

Instytucje finansowe inne niż instytucje pośrednictwa finansowego i pomocnicze instytucje finansowe

Jednostki instytucjonalne należące do sektora instytucji finansowych

Podsektory instytucji finansowych

Łączenie podsektorów instytucji finansowych

Podział podsektorów instytucji finansowych na instytucje finansowe publiczne, prywatne krajowe oraz będące pod kontrolą zagraniczną

Bank centralny (S.121)

Instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego (S.122)

Fundusze rynku pieniężnego (S.123)

Fundusze inwestycyjne niebędące funduszami rynku pieniężnego (S.124)

Pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych (S.125)

Podmioty sekurytyzacyjne

Domy maklerskie, instytucje finansowe zajmujące się kredytowaniem oraz specjalistyczne instytucje finansowe

Pomocnicze instytucje finansowe (S.126)

Instytucje finansowe typu captive i udzielające pożyczek (S.127)

Instytucje ubezpieczeniowe (S.128)

Fundusze emerytalno-rentowe (S.129)

Sektor instytucji rządowych i samorządowych (S.13)

Instytucje rządowe na szczeblu centralnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1311)

Instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu regionalnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1312)

Instytucje samorządowe na szczeblu lokalnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1313)

Fundusze zabezpieczenia społecznego (S.1314)

Gospodarstwa domowe (S.14)

Pracodawcy i osoby pracujące na własny rachunek (S.141 i S.142)

Osoby fizyczne pracujące najemnie (S.143)

Osoby fizyczne uzyskujące dochody z tytułu własności (S.1441)

Emeryci i renciści (S.1442)

Osoby fizyczne uzyskujące dochody z innych niezarobkowych źródeł (S.1443)

Instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych (S.15)

Zagranica (S.2)

Klasyfikacja jednostek produkcyjnych według sektorów i według głównych form organizacyjno-prawnych

JEDNOSTKI LOKALNE RODZAJU DZIAŁALNOŚCI ORAZ GAŁĘZIE

Jednostka lokalna rodzaju działalności

Gałąź

Klasyfikacja gałęzi

JEDNOSTKI JEDNORODNEJ PRODUKCJI I JEDNORODNE BRANŻE

Jednostka jednorodnej produkcji

Jednorodna branża

ROZDZIAŁ 3

TRANSAKCJE DOTYCZĄCE PRODUKTÓW I AKTYWÓW NIEPRODUKOWANYCH

TRANSAKCJE DOTYCZĄCE PRODUKTÓW OGÓLNIE

PRODUKCJA I PRODUKCJA GLOBALNA

Działalność podstawowa, drugorzędna i pomocnicza

Produkcja globalna (P.1)

Jednostki instytucjonalne: rozróżnienie między produkcją rynkową, na własne cele finalne i nierynkową

Czas rejestracji i wyceny produkcji globalnej

Produkty rolnictwa, leśnictwa i rybactwa (sekcja A)

Produkty przetwórstwa przemysłowego (sekcja C); Roboty budowlane (sekcja F)

Usługi handlu hurtowego i detalicznego; naprawa pojazdów silnikowych i motocykli (sekcja G)

Transport i magazynowanie (sekcja H)

Usługi związane z zakwaterowaniem i usługi gastronomiczne (sekcja I)

Usługi finansowe i ubezpieczeniowe (sekcja K): produkcja globalna banku centralnego

Usługi finansowe i ubezpieczeniowe (sekcja K): usługi finansowe ogólnie

Usługi finansowe świadczone w zamian za opłatę bezpośrednią

Usługi finansowe opłacane w postaci odsetek

Usługi finansowe polegające na nabyciu i rozdysponowaniu aktywów i zobowiązań finansowych na rynkach finansowych

Usługi finansowe świadczone w ramach ubezpieczeń i programów emerytalno-rentowych, gdzie działalność jest finansowana ze składek ubezpieczeniowych i z dochodów z oszczędności

Usługi związane z nieruchomościami (sekcja L)

Usługi związane z działalnością zawodową, naukową i techniczną (sekcja M); Usługi administracyjne i wspierające (sekcja N)

Usługi administracji publicznej i obrony narodowej, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (sekcja O)

Usługi kształcenia (sekcja P); Usługi w zakresie usług zdrowotnych i pomocy społecznej (sekcja Q)

Usługi kulturalne, rozrywkowe i rekreacyjne (sekcja R); Pozostałe usługi (sekcja S)

Prywatne gospodarstwa domowe jako pracodawcy (sekcja T)

ZUŻYCIE POŚREDNIE (P.2)

Czas rejestracji i wyceny zużycia pośredniego

SPOŻYCIE (P.3, P.4)

Spożycie (P.3)

Spożycie skorygowane (P.4)

Czas rejestracji i wycena spożycia

Czas rejestracji i wyceny spożycia skorygowanego

AKUMULACJA BRUTTO (P.5)

Nakłady brutto na środki trwałe (P.51g)

Czas rejestracji i wyceny nakładów brutto na środki trwałe

Amortyzacja środków trwałych (P.51c)

Przyrost rzeczowych środków obrotowych (P.52)

Czas rejestracji i wyceny przyrostu rzeczowych środków obrotowych

Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów o wyjątkowej wartości (P.53)

EKSPORT I IMPORT TOWARÓW I USŁUG (P.6 I P.7)

Eksport i import towarów (P.61 i P.71)

Eksport i import usług (P.62 i P.72)

TRANSAKCJE DOTYCZĄCE WYROBÓW UŻYWANYCH

NABYCIE POMNIEJSZONE O ROZDYSPONOWANIE AKTYWÓW NIEPRODUKOWANYCH (NP)

ROZDZIAŁ 4

TRANSAKCJE PODZIAŁU

KOSZTY ZWIĄZANE Z ZATRUDNIENIEM (D.1)

Wynagrodzenia (D.11)

Wynagrodzenia pieniężne

Wynagrodzenia w naturze

Składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.12)

Faktyczne składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.121)

Przypisane umownie składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.122)

PODATKI ZWIĄZANE Z PRODUKCJĄ I IMPORTEM (D.2)

Podatki od produktów (D.21)

Podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) (D.211)

Podatki i cła związane z importem (poza VAT) (D.212)

Podatki od produktów (poza VAT i poza podatkami związanymi z importem) (D.214)

Pozostałe podatki związane z produkcją (D.29)

Podatki związane z produkcją i importem płacone do instytucji Unii Europejskiej

Podatki związane z produkcją i importem: czas rejestracji i kwoty rejestrowane

DOTACJE (D.3)

Dotacje do produktów (D.31)

Dotacje związane z importem (D.311)

Pozostałe dotacje do produktów (D.319)

Pozostałe dotacje związane z produkcją (D.39)

DOCHODY Z TYTUŁU WŁASNOŚCI (D.4)

Odsetki (D.41)

Odsetki od depozytów, kredytów i pożyczek

Odsetki od dłużnych papierów wartościowych

Odsetki od weksli i podobnych instrumentów krótkoterminowych

Odsetki od obligacji i skryptów dłużnych

Swapy odsetkowe i kontrakty terminowe na stopę procentową

Odsetki od leasingu finansowego

Pozostałe odsetki

Czas rejestracji

Dochód podzielony przedsiębiorstw i instytucji finansowych (D.42)

Dywidendy (D.421)

Dochód podzielony jednostek typu przedsiębiorstwo (D.422)

Reinwestowane zyski z zagranicznych inwestycji bezpośrednich (D.43)

Inne dochody z inwestycji (D.44)

Dochody z inwestycji przypisane posiadaczom polis ubezpieczeniowych (D.441)

Dochody z inwestycji do zapłacenia z tytułu uprawnień emerytalno-rentowych (D.442)

Dochody z inwestycji przypisane udziałowcom funduszy zbiorowego inwestowania (D.443)

Renty gruntowe (D.45)

Renta związana z wykorzystywaniem gruntów

Renty związane z wykorzystywaniem zasobów podziemnych

PODATKI BIEŻĄCE OD DOCHODÓW, MAJĄTKU ITP. (D.5)

Podatki dochodowe (D.51)

Pozostałe podatki bieżące (D.59)

SKŁADKI NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE I ŚWIADCZENIA SPOŁECZNE (D.6)

Składki netto na ubezpieczenia społeczne (D.61)

Faktyczne składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.611)

Przypisane umownie składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.612)

Faktyczne składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez gospodarstwa domowe (D.613)

Uzupełnienia do składek na ubezpieczenia społeczne płaconych przez gospodarstwa domowe (D.614)

Świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze (D.62)

Świadczenia z zabezpieczenia społecznego pieniężne (D.621)

Pozostałe świadczenia z ubezpieczeń społecznych (D.622)

Świadczenia z pomocy społecznej pieniężne (D.623)

Transfery socjalne w naturze (D.63)

Transfery socjalne w naturze – produkcja nierynkowa sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych (D.631)

Transfery socjalne w naturze – produkcja rynkowa nabyta przez sektor instytucji rządowych i samorządowych oraz instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych (D.632)

POZOSTAŁE TRANSFERY BIEŻĄCE (D.7)

Składki na udziale własnym z tytułu pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych (D.71)

Odszkodowania i świadczenia z tytułu pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych (D.72)

Transfery bieżące w ramach sektora instytucji rządowych i samorządowych (D.73)

Bieżąca współpraca międzynarodowa (D.74)

Różne transfery bieżące (D.75)

Transfery bieżące do instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych (D.751)

Transfery bieżące pomiędzy gospodarstwami domowymi (D.752)

Pozostałe różne transfery bieżące (D.759)

Grzywny i kary

Loterie i gry hazardowe

Wypłaty odszkodowania

Zasoby własne UE z tytułu VAT i DNB (D.76)

KOREKTA Z TYTUŁU ZMIAN W UPRAWNIENIACH EMERYTALNO-RENTOWYCH (D.8)

TRANSFERY KAPITAŁOWE (D.9)

Podatki od kapitału (D.91)

Dotacje na inwestycje (D.92)

Pozostałe transfery kapitałowe (D. 99)

OPCJE NA AKCJE DLA PRACOWNIKÓW (ESO)

ROZDZIAŁ 5

TRANSAKCJE FINANSOWE

ZASADY OGÓLNE TRANSAKCJI FINANSOWYCH

Aktywa finansowe, należności finansowe, zobowiązania

Aktywa warunkowe i zobowiązania warunkowe

Kategorie aktywów finansowych i zobowiązań

Bilanse, rachunek finansowy i inne przepływy

Wycena

Rejestrowanie netto i brutto

Konsolidacja

Unettowienie

Zasady księgowe w odniesieniu do transakcji finansowych

Transakcja finansowa mająca odpowiednik w postaci transferu bieżącego lub transferu kapitałowego

Transakcja finansowa mająca swój odpowiednik w postaci dochodu z tytułu majątku

Czas rejestracji

Rachunek finansowy w ujęciu „kto-komu”

SZCZEGÓŁOWA KLASYFIKACJA TRANSAKCJI FINANSOWYCH WEDŁUG KATEGORII

Złoto monetarne i specjalne prawa ciągnienia (F.1)

Złoto monetarne (F.11)

SDR-y (F.12)

Gotówka i depozyty (F.2)

Gotówka (F.21)

Depozyty (F.22 i F.29)

Depozyty bieżące rozliczeniowe (F.22)

Pozostałe depozyty (F.29)

Dłużne papiery wartościowe (F.3)

Główne cechy dłużnych papierów wartościowych

Klasyfikacja według pierwotnego terminu zapadalności oraz waluty

Klasyfikacja według rodzaju oprocentowania

Dłużne papiery wartościowe o stałej stopie oprocentowania

Dłużne papiery wartościowe o zmiennej stopie oprocentowania

Dłużne papiery wartościowe o mieszanej stopie oprocentowania

Oferty niepubliczne

Sekurytyzacja

Obligacje zabezpieczone

Kredyty i pożyczki (F.4)

Główne cechy kredytów i pożyczek

Klasyfikacja kredytów i pożyczek według pierwotnego terminu zapadalności, waluty i celu kredytu/pożyczki

Różnica między transakcjami dotyczącymi kredytów/pożyczek a transakcjami dotyczącymi depozytów

Rozróżnienie między transakcjami dotyczącymi kredytów i pożyczek a transakcjami dotyczącymi dłużnych papierów wartościowych

Różnica między transakcjami dotyczącymi kredytów i pożyczek, kredytów handlowych i weksli handlowych

Pożyczanie papierów wartościowych i umowy odkupu

Leasing finansowy

Inne rodzaje kredytów i pożyczek

Aktywa finansowe wyłączone z kategorii kredyty i pożyczki

Udziały kapitałowe i udziały/jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych (F.5)

Udziały kapitałowe (F.51)

Kwity depozytowe

Akcje notowane (F.511)

Akcje nienotowane (F.512)

Pierwsza oferta publiczna, notowanie akcji, wycofanie akcji z obrotu giełdowego oraz wykup własnych akcji

Aktywa finansowe niebędące kapitałowymi papierami wartościowymi

Pozostałe udziały kapitałowe (F.519)

Wycena transakcji dotyczących udziałów kapitałowych

Udziały/jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych (F.52)

Udziały/jednostki uczestnictwa w funduszach rynku pieniężnego (F.521)

Udziały/jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych niebędących funduszami rynku pieniężnego (F.522)

Wycena transakcji dotyczących udziałów/jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych

Systemy ubezpieczeniowe, emerytalno-rentowe i standaryzowanych gwarancji (F.6)

Rezerwy techniczne pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych (F.61)

Uprawnienia z tytułu ubezpieczeń na życie i rent dożywotnich (F.62)

Uprawnienia emerytalno-rentowe (F.63)

Warunkowe uprawnienia emerytalno-rentowe

Należności funduszy emerytalno-rentowych od podmiotów nimi zarządzających (F.64)

Uprawnienia do świadczeń innych niż emerytalno-rentowe (F.65)

Rezerwy na pokrycie żądań wypłaty z tytułu standaryzowanych gwarancji (F.66)

Standaryzowane gwarancje a gwarancje jednorazowe

Instrumenty pochodne i opcje na akcje dla pracowników (F.7)

Instrumenty pochodne (F.71)

Opcje

Kontrakty typu forward

Opcje a kontrakty typu forward

Swapy

Kontrakty terminowe na stopę procentową (FRA)

Kredytowe instrumenty pochodne

Swapy ryzyka kredytowego

Instrumenty finansowe nieobjęte kategorią instrumenty pochodne

Opcje na akcje dla pracowników (F.72)

Wycena transakcji dotyczących instrumentów pochodnych oraz opcji na akcje dla pracowników

Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia (F.8)

Kredyty handlowe i zaliczki (F.81)

Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia, z wyjątkiem kredytów handlowych i zaliczek (F.89)

ZAŁĄCZNIK 5.1 —

KLASYFIKACJA TRANSAKCJI FINANSOWYCH

Klasyfikacja transakcji finansowych według kategorii

Klasyfikacja transakcji finansowych według zbywalności

Strukturyzowane papiery wartościowe

Klasyfikacja transakcji finansowych według rodzaju dochodu

Klasyfikacja transakcji finansowych według rodzaju stopy procentowej

Klasyfikacja transakcji finansowych według terminu zapadalności

Zapadalność w krótkim i długim terminie

Pierwotny i pozostały termin zapadalności

Klasyfikacja transakcji finansowych według waluty

Miary pieniądza

ROZDZIAŁ 6

POZOSTAŁE PRZEPŁYWY

WPROWADZENIE

POZOSTAŁE ZMIANY AKTYWÓW I ZOBOWIĄZAŃ

Pozostałe zmiany wolumenu aktywów i zobowiązań (K.1 do K.6)

Gospodarcze pojawienie się aktywów (K.1)

Gospodarcze zanikanie aktywów nieprodukowanych (K.2)

Straty z tytułu klęsk żywiołowych (K.3)

Nierekompensowane konfiskaty (K.4)

Pozostałe zmiany wolumenu, gdzie indziej niesklasyfikowane (K.5)

Zmiany w klasyfikacji (K.6)

Zmiany w klasyfikacji sektorowej i strukturze jednostki instytucjonalnej (K.61)

Zmiany w klasyfikacji aktywów i zobowiązań (K.62)

Nominalne zyski i straty z tytułu posiadania majątku (K.7)

Neutralne zyski i straty z tytułu posiadania majątku (K.71)

Realne zyski i straty z tytułu posiadania majątku (K.72)

Zyski i straty z tytułu posiadania majątku według rodzajów aktywów i zobowiązań finansowych

Złoto monetarne i specjalne prawa ciągnienia (SDR-y) (AF.1)

Gotówka i depozyty (AF.2)

Dłużne papiery wartościowe (AF.3)

Kredyty i pożyczki (AF.4)

Udziały kapitałowe i udziały w funduszach inwestycyjnych (AF.5)

Systemy ubezpieczeniowe, emerytalno-rentowe i standaryzowanych gwarancji (AF.6)

Instrumenty pochodne i opcje na akcje dla pracowników (AF.7)

Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia (AF.8)

Aktywa denominowane w walucie zagranicznej

ROZDZIAŁ 7

BILANSE

RODZAJE AKTYWÓW I ZOBOWIĄZAŃ

Definicja aktywów

WYŁĄCZENIA Z AKTYWÓW I ZOBOWIĄZAŃ

KATEGORIE AKTYWÓW I ZOBOWIĄZAŃ

Niefinansowe aktywa produkowane (AN.1)

Niefinansowe aktywa nieprodukowane (AN.2)

Aktywa finansowe i zobowiązania (AF)

WYCENA POZYCJI ZAPISANYCH W BILANSACH

Ogólne zasady wyceny

AKTYWA NIEFINANSOWE (AN)

Niefinansowe aktywa produkowane (AN.1)

Środki trwałe (AN.11)

Produkty własności intelektualnej (AN.117)

Koszty związane z przeniesieniem praw własności do aktywów nieprodukowanych (AN.116)

Rzeczowe środki obrotowe (AN.12)

Aktywa o wyjątkowej wartości (AN.13)

Niefinansowe aktywa nieprodukowane (AN.2)

Zasoby naturalne (AN.21)

Grunty (AN.211)

Zasoby surowców mineralnych i energetycznych (AN.212)

Pozostałe aktywa naturalne (AN.213, AN.214 i AN.215)

Umowy, umowy leasingu i licencje (AN.22)

Zakup pomniejszony o sprzedaż wartości firmy i aktywów marketingowych (AN.23)

AKTYWA FINANSOWE I ZOBOWIĄZANIA (AF)

Złoto monetarne i SDR-y (AF.1)

Gotówka i depozyty (AF.2)

Dłużne papiery wartościowe (AF.3)

Kredyty i pożyczki (AF.4)

Udziały kapitałowe i udziały/jednostki w funduszach inwestycyjnych (AF.5)

Systemy ubezpieczeniowe, emerytalno-rentowe i standaryzowanych gwarancji (AF.6)

Instrumenty pochodne i opcje na akcje dla pracowników (AF.7)

Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia (AF.8)

BILANSE FINANSOWE

POZYCJE UZUPEŁNIAJĄCE

Wyroby konsumpcyjne trwałego użytku (AN.m)

Zagraniczne inwestycje bezpośrednie (AF.m1)

Kredyty i pożyczki zagrożone (AF.m2)

Rejestrowanie kredytów i pożyczek zagrożonych

ZAŁĄCZNIK 7.1

PODSUMOWANIE POSZCZEGÓLNYCH KATEGORII AKTYWÓW

ZAŁĄCZNIK 7.2

MAPA ZAPISÓW OD BILANSU OTWARCIA DO BILANSU ZAMKNIĘCIA

ROZDZIAŁ 8

SEKWENCJA RACHUNKÓW

WPROWADZENIE

Sekwencja rachunków

SEKWENCJA RACHUNKÓW

Rachunki bieżące

Rachunek produkcji (I)

Rachunki podziału i wykorzystania dochodów (II)

Rachunki podziału pierwotnego dochodów (II.1)

Rachunek tworzenia dochodów (II.1.1)

Rachunek podziału pierwotnego dochodów (II.1.2)

Rachunek dochodu przedsiębiorcy (II.1.2.1)

Rachunek podziału pierwotnego pozostałych dochodów (II.1.2.2)

Rachunek podziału wtórnego dochodów (II.2)

Rachunek redystrybucji dochodów w naturze (II.3)

Rachunek wykorzystania dochodów (II.4)

Rachunek wykorzystania dochodów do dyspozycji (II.4.1)

Rachunek wykorzystania skorygowanych dochodów do dyspozycji (II.4.2)

Rachunki akumulacji (III)

Rachunek kapitałowy (III.1)

Rachunek zmiany wartości netto z tytułu oszczędności i transferów kapitałowych (III.1.1)

Rachunek nabycia aktywów niefinansowych (III.1.2)

Rachunek finansowy (III.2)

Rachunek pozostałych zmian aktywów (III.3)

Rachunek pozostałych zmian wolumenu aktywów (III.3.1)

Rachunek przeszacowań (III.3.2)

Rachunek neutralnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku (III.3.2.1)

Rachunek realnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku (III.3.2.2)

Bilanse (IV)

Bilans otwarcia (IV.1)

Zmiany w bilansie (IV.2)

Bilans zamknięcia (IV.3)

RACHUNKI ZAGRANICY (V)

Rachunki bieżące

Rachunek wymiany towarów i usług z zagranicą (V.I)

Rachunek zewnętrzny dochodów pierwotnych i transferów bieżących (V.II)

Rachunki zewnętrzne akumulacji (V.III)

Rachunek kapitałowy (V.III.1)

Rachunek finansowy (V.III.2)

Rachunek pozostałych zmian aktywów (V.III.3)

Bilanse (V.IV)

RACHUNEK WYROBÓW I USŁUG (0)

ZINTEGROWANE RACHUNKI EKONOMICZNE

AGREGATY

Produkt krajowy brutto w cenach rynkowych (PKB)

Nadwyżka operacyjna gospodarki ogółem

Dochód mieszany gospodarki ogółem

Dochód przedsiębiorcy gospodarki ogółem

Dochód narodowy (w cenach rynkowych)

Dochód narodowy do dyspozycji

Oszczędności

Saldo obrotów bieżących z zagranicą

Wierzytelności netto (+) lub zadłużenie netto (-) gospodarki ogółem

Wartość netto gospodarki ogółem

Wydatki i dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych

ROZDZIAŁ 9

TABLICE PODAŻY I WYKORZYSTANIA ORAZ KOMPLEKS PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH

WPROWADZENIE

OPIS

NARZĘDZIE STATYSTYCZNE

NARZĘDZIE DO ANALIZY

SZCZEGÓŁOWE OMÓWIENIE TABLIC PODAŻY I WYKORZYSTANIA

Klasyfikacje

Zasady wyceny

Marże handlowe i transportowe

Podatki pomniejszone o dotacje związane z produkcją i importem

Inne podstawowe pojęcia

Informacje uzupełniające

ŹRÓDŁA DANYCH I BILANSOWANIE

NARZĘDZIE DO ANALIZY I ROZSZERZENIA

ROZDZIAŁ 10

POMIARY CEN I WOLUMENU

ZAKRES INDEKSÓW CEN I WOLUMENU W RACHUNKACH NARODOWYCH

Zintegrowany system indeksów cen i wolumenu

Pozostałe indeksy cen i wolumenu

OGÓLNE ZASADY POMIARÓW INDEKSÓW CEN I WOLUMENU

Definicja cen i wolumenu produktów rynkowych

Jakość, cena oraz produkty jednorodne

Ceny i wolumen

Nowe produkty

Zasady dotyczące usług nierynkowych

Zasady dotyczące wartości dodanej i PKB

SZCZEGÓLNE PROBLEMY PRZY STOSOWANIU ZASAD OGÓLNYCH

Podatki od produktów i dotacje do produktów i importu

Pozostałe podatki i dotacje związane z produkcją

Amortyzacja środków trwałych

Koszty związane z zatrudnieniem

Stany środków trwałych produkowanych i rzeczowe środki obrotowe

POMIARY REALNYCH DOCHODÓW DLA GOSPODARKI OGÓŁEM

MIĘDZYPRZESTRZENNE INDEKSY CEN I WOLUMENU

ROZDZIAŁ 11

LUDNOŚĆ I NAKŁADY PRACY

LUDNOŚĆ OGÓŁEM

LUDNOŚĆ AKTYWNA ZAWODOWO

PRACUJĄCY

Pracownicy najemni

Osoby pracujące na własny rachunek

Pracujący i podstawowe miejsce pobytu

BEZROBOCIE

PRACA NAJEMNA (KONTRAKTOWA)

Praca najemna (kontraktowa) i podstawowe miejsce pobytu

GOSPODARKA NIEOBSERWOWANA

GODZINY PRZEPRACOWANE OGÓŁEM

Określenie godzin faktycznie przepracowanych ogółem

EKWIWALENT PEŁNEGO CZASU PRACY

NAKŁAD PRACY PRACOWNIKA WYRAŻONY STAŁYM WYNAGRODZENIEM

MIARY WYDAJNOŚCI

ROZDZIAŁ 12

KWARTALNE RACHUNKI NARODOWE

WPROWADZENIE

CECHY CHARAKTERYSTYCZNE KWARTALNYCH RACHUNKÓW NARODOWYCH

Czas rejestracji

Produkcja niezakończona

Działalność prowadzona w określonych okresach roku

Płatności dokonywane sporadycznie

Szybkie szacunki

Bilansowanie i benchmarking kwartalnych rachunków narodowych

Bilansowanie

Spójność między rachunkami kwartalnymi i rocznymi – benchmarking

Nawiązane łańcuchowo zmiany w pomiarze cen i wolumenu

Wyrównania sezonowe i kalendarzowe

Sekwencja zestawiania wyrównanych sezonowo nawiązanych łańcuchowo mierników wolumenu

ROZDZIAŁ 13

RACHUNKI REGIONALNE

WPROWADZENIE

TERYTORIUM REGIONALNE

JEDNOSTKI I RACHUNKI REGIONALNE

Jednostki instytucjonalne

Lokalne jednostki rodzaju działalności i regionalna działalność produkcyjna według rodzajów działalności

METODY REGIONALIZACJI

AGREGATY DLA DZIAŁALNOŚCI PRODUKCYJNEJ

Wartość dodana brutto i produkt krajowy brutto według regionów

Podział FISIM pomiędzy rodzaje działalności użytkownika

Pracujący

Koszty związane z zatrudnieniem

Przejście od regionalnej wartości dodanej brutto do regionalnego PKB

Wskaźniki wzrostu wolumenu regionalnej wartości dodanej brutto

REGIONALNE RACHUNKI DOCHODÓW GOSPODARSTW DOMOWYCH

ROZDZIAŁ 14

USŁUGI POŚREDNICTWA FINANSOWEGO MIERZONE POŚREDNIO (FISIM)

POJĘCIE FISIM I WPŁYW ICH ALOKACJI MIĘDZY UŻYTKOWNIKÓW NA NAJWAŻNIEJSZE ZMIENNE

OBLICZANIE PRODUKCJI GLOBALNEJ FISIM W SEKTORACH S.122 I S.125

Wymagane dane statystyczne

Stopy odniesienia

Wewnętrzna stopa odniesienia

Zewnętrzne stopy odniesienia

Szczegółowy podział FISIM według sektorów instytucjonalnych

Podział na zużycie pośrednie i spożycie FISIM alokowanych między gospodarstwa domowe

OBLICZANIE IMPORTU FISIM

FISIM WYRAŻONE WSKAŹNIKIEM WOLUMENU

OBLICZANIE FISIM WEDŁUG RODZAJÓW DZIAŁALNOŚCI

PRODUKCJA GLOBALNA BANKU CENTRALNEGO

ROZDZIAŁ 15

UMOWY, UMOWY LEASINGU I LICENCJE

WPROWADZENIE

ROZRÓŻNIENIE MIĘDZY LEASINGIEM OPERACYJNYM, DZIERŻAWĄ ZWIĄZANĄ Z WYKORZYSTYWANIEM ZASOBÓW NATURALNYCH ORAZ LEASINGIEM FINANSOWYM

Leasing operacyjny

Leasing finansowy

Dzierżawa związana z wykorzystywaniem zasobów naturalnych

Zezwolenia na użytkowanie zasobów naturalnych

Zezwolenia na podjęcie określonej działalności

Partnerstwa publiczno-prywatne (PPP)

Umowy dotyczące koncesji na usługi

Zbywalny leasing operacyjny (AN.221)

Uprawnienia do przyszłych wyrobów i usług na zasadzie wyłączności (AN.224)

ROZDZIAŁ 16

UBEZPIECZENIA

WPROWADZENIE

Ubezpieczenia bezpośrednie

Reasekuracja

Zaangażowane jednostki

PRODUKCJA GLOBALNA UBEZPIECZEŃ BEZPOŚREDNICH

Składki zarobione

Uzupełnienia do składek

Skorygowane odszkodowania należne i świadczenia należne

Skorygowane odszkodowania i świadczenia należne z tytułu pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych

Świadczenia należne z tytułu ubezpieczenia na życie

Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe

Określanie produkcji globalnej ubezpieczeń

Pozostałe ubezpieczenia osobowe i majątkowe

Ubezpieczenia na życie

Reasekuracja

TRANSAKCJE ZWIĄZANE Z POZOSTAŁYMI UBEZPIECZENIAMI MAJĄTKOWYMI I OSOBOWYMI

Rozdział produkcji globalnej ubezpieczeń wśród użytkowników

Usługi ubezpieczeniowe świadczone na rzecz zagranicy i przez zagranicę

Zapisy księgowe

TRANSAKCJE W RAMACH UBEZPIECZEŃ NA ŻYCIE

TRANSAKCJE ZWIĄZANE Z REASEKURACJĄ

TRANSAKCJE ZWIĄZANE Z POMOCNICZYMI INSTYTUCJAMI UBEZPIECZENIOWYMI

RENTY DOŻYWOTNIE

REJESTRACJA ODSZKODOWAŃ I ŚWIADCZEŃ Z TYTUŁU POZOSTAŁYCH UBEZPIECZEŃ OSOBOWYCH I MAJĄTKOWYCH

Traktowanie skorygowanych odszkodowań i świadczeń

Traktowanie strat z tytułu klęsk żywiołowych

ROZDZIAŁ 17

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE WRAZ Z EMERYTURAMI I RENTAMI

WPROWADZENIE

Systemy ubezpieczeń społecznych, pomoc społeczna oraz indywidualne polisy ubezpieczeniowe

Świadczenia społeczne

Świadczenia społeczne udzielane przez sektor instytucji rządowych i samorządowych

Świadczenia społeczne udzielane przez inne jednostki instytucjonalne

Emerytury i renty oraz pozostałe formy świadczeń

ŚWIADCZENIA Z UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH INNE NIŻ EMERYTURY I RENTY

Systemy zabezpieczenia społecznego inne niż systemy emerytalno-rentowe

Pozostałe systemy ubezpieczeń społecznych związane z zatrudnieniem

Rejestrowanie stanów i przepływów według rodzaju systemu ubezpieczeń społecznych innego niż emerytalno-rentowy

Systemy zabezpieczenia społecznego

Pozostałe systemy ubezpieczeń społecznych związane z zatrudnieniem, inne niż emerytalno-rentowe

EMERYTURY I RENTY

Rodzaje systemów emerytalno-rentowych

Emerytalno-rentowe systemy zabezpieczenia społecznego

Pozostałe emerytalno-rentowe systemy związane z zatrudnieniem

Systemy o zdefiniowanej składce

Systemy o zdefiniowanym świadczeniu

Umowne systemy o zdefiniowanej składce oraz systemy hybrydowe

Porównanie systemów o zdefiniowanym świadczeniu z systemami o zdefiniowanej składce

Administrator systemu emerytalno-rentowego, zarządzający systemem emerytalno-rentowym, fundusz emerytalno-rentowy, emerytalno-rentowy system wielozakładowy

Rejestrowanie stanów i przepływów według rodzaju systemu emerytalno-rentowego w ubezpieczeniach społecznych

Transakcje w emerytalno-rentowych systemach zabezpieczenia społecznego

Transakcje w pozostałych systemach emerytalno-rentowych związanych z zatrudnieniem

Transakcje w systemach emerytalno-rentowych o zdefiniowanej składce

Pozostałe przepływy związane z emerytalno-rentowymi systemami o zdefiniowanej składce

Transakcje w systemach emerytalno-rentowych o zdefiniowanym świadczeniu

TABLICA UZUPEŁNIAJĄCA DOTYCZĄCA NABYTYCH UPRAWNIEŃ EMERYTALNO-RENTOWYCH W RAMACH UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH

Konstrukcja tablicy uzupełniającej

Kolumny w tablicy

Wiersze w tablicy

Bilans otwarcia i zamknięcia

Zmiany w uprawnieniach emerytalno-rentowych wynikające z transakcji

Zmiany w uprawnieniach emerytalno-rentowych z tytułu pozostałych przepływów ekonomicznych

Powiązane wskaźniki

Założenia aktuarialne

Nabyte uprawnienia

Stopa dyskontowa

Wzrost płac

Założenia demograficzne

ROZDZIAŁ 18

RACHUNKI ZAGRANICY

WPROWADZENIE

TERYTORIUM EKONOMICZNE

Siedziba

JEDNOSTKI INSTYTUCJONALNE

ODDZIAŁY JAKO TERMIN UŻYWANY W MIĘDZYNARODOWYCH RACHUNKACH BILANSÓW PŁATNICZYCH

UMOWNE JEDNOSTKI BĘDĄCE REZYDENTAMI

PRZEDSIĘBIORSTWA WIELOTERYTORIALNE

PODZIAŁ GEOGRAFICZNY

MIĘDZYNARODOWE RACHUNKI BILANSU PŁATNICZEGO

POZYCJE BILANSUJĄCE NA RACHUNKACH BIEŻĄCYCH RACHUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH

RACHUNKI SEKTORA ZAGRANICY I ICH ZWIĄZEK Z MIĘDZYNARODOWYMI RACHUNKAMI BILANSU PŁATNICZEGO

Rachunek wymiany towarów i usług z zagranicą

Wycena

Obrót uszlachetniający

Pośrednictwo handlowe (merchanting)

Towary będące przedmiotem pośrednictwa handlowego (merchantingu)

Import i eksport FISIM

Rachunek zewnętrzny dochodów pierwotnych i wtórnych

Rachunek dochodów pierwotnych

Dochody z inwestycji bezpośrednich

Rachunek dochodów wtórnych (transferów bieżących) w BPM6

Zewnętrzny rachunek kapitałowy

Zewnętrzny rachunek finansowy i międzynarodowa pozycja inwestycyjna

BILANSE SEKTORA ZAGRANICY

ROZDZIAŁ 19

RACHUNKI EUROPEJSKIE

WPROWADZENIE

OD RACHUNKÓW NARODOWYCH DO EUROPEJSKICH

Przeliczanie danych wyrażonych w różnych walutach

Instytucje Unii Europejskiej

Rachunek zagranicy

Bilansowanie transakcji

Pomiary cen i wolumenu

Bilanse

Macierze „od kogo do kogo”

ZAŁĄCZNIK 19.1 —

RACHUNKI INSTYTUCJI UNII EUROPEJSKIEJ

Przychody

Rozchody

Konsolidacja

ROZDZIAŁ 20

RACHUNKI SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH

WPROWADZENIE

DEFINICJA SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH

Identyfikacja jednostek w sektorze instytucji rządowych i samorządowych

Jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych

Instytucje niekomercyjne sklasyfikowane w sektorze instytucji rządowych i samorządowych

Inne jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych

Kontrola publiczna

Rozgraniczenie między producentami rynkowymi a nierynkowymi

Pojęcie cen ekonomicznie uzasadnionych

Kryteria dotyczące nabywcy produkcji globalnej producenta publicznego

Produkcja globalna jest sprzedawana głównie przedsiębiorstwom niefinansowym i instytucjom finansowym oraz gospodarstwom domowym

Produkcja globalna jest sprzedawana wyłącznie sektorowi instytucji rządowych i samorządowych

Produkcja globalna jest sprzedawana sektorowi instytucji rządowych i samorządowych oraz innym podmiotom

Test weryfikujący jednostkę pod kątem jej klasyfikacji jako producenta rynkowego lub nierynkowego (test producentów rynkowych/nierynkowych)

Pośrednictwo finansowe i granice sektora instytucji rządowych i samorządowych

Przypadki graniczne

Centrale publiczne

Fundusze emerytalno-rentowe

Jednostki typu przedsiębiorstwo

Agencje restrukturyzacyjne

Agencje prywatyzacyjne

Struktury bilansujące dług

Spółki specjalnego przeznaczenia

Wspólne przedsięwzięcia

Agencje regulacji rynku

Organy ponadnarodowe

Podsektory sektora instytucji rządowych i samorządowych

Instytucje rządowe na szczeblu centralnym

Instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu regionalnym

Instytucje samorządowe na szczeblu lokalnym

Fundusze zabezpieczenia społecznego

PREZENTACJA STATYSTYKI FINANSÓW SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH

Schemat

Dochody

Podatki i składki na ubezpieczenia społeczne

Sprzedaż

Pozostałe dochody

Wydatki

Koszty związane z zatrudnieniem oraz zużycie pośrednie

Wydatki z tytułu świadczeń społecznych

Odsetki

Pozostałe wydatki bieżące

Wydatki kapitałowe

Powiązania ze spożyciem sektora instytucji rządowych i samorządowych (P.3)

Wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych według funkcji (COFOG)

Pozycje bilansujące

Wierzytelności netto/zadłużenie netto (B.9)

Zmiany wartości netto z tytułu oszczędności i transferów kapitałowych (B.101)

Finansowanie

Transakcje dotyczące aktywów

Transakcje dotyczące zobowiązań

Pozostałe przepływy ekonomiczne

Rachunek przeszacowań

Rachunek pozostałych zmian wolumenu aktywów

Bilanse

Konsolidacja

KWESTIE DOTYCZĄCE ZAPISÓW KSIĘGOWYCH ZWIĄZANE Z SEKTOREM INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH

Dochody podatkowe

Charakterystyka dochodów podatkowych

Ulgi podatkowe

Rejestrowane kwoty

Kwoty nieściągalne

Czas rejestracji

Rejestracja w ujęciu memoriałowym

Rejestracja podatków w ujęciu memoriałowym

Odsetki

Obligacje dyskontowe i zerokuponowe

Indeksowane papiery wartościowe

Instrumenty pochodne

Wyroki sądowe

Wydatki na zbrojenia

Relacje między sektorem instytucji rządowych i samorządowych a przedsiębiorstwami publicznymi

Inwestycja w udziały kapitałowe przedsiębiorstw publicznych oraz podział zysków

Inwestycja w udziały kapitałowe

Zastrzyki kapitałowe

Dotacje i zastrzyki kapitałowe

Zasady mające zastosowanie w szczególnych okolicznościach

Operacje fiskalne

Podział dochodu przedsiębiorstw publicznych

Dywidendy a wycofanie kapitału

Podatki a wycofanie kapitału

Prywatyzacja i nacjonalizacja

Prywatyzacja

Prywatyzacje pośrednie

Nacjonalizacja

Transakcje z bankiem centralnym

Restrukturyzacja, łączenie i przeklasyfikowanie

Operacje dotyczące zadłużenia

Przejęcie długu, umorzenie długu i odpisy

Przejęcie i umorzenie długu

Przejęcie długu obejmujące transfer aktywów niefinansowych

Odpisanie lub przecena długu

Inne sposoby restrukturyzacji zadłużenia

Wykupienie długu po wyższej wartości rynkowej

Bilansowanie długu i działania ratunkowe

Gwarancja spłaty długu

Gwarancje typu instrumenty pochodne

Standaryzowane gwarancje

Gwarancje jednorazowe

Sekurytyzacja

Definicja

Kryteria uznania sprzedaży

Rejestracja przepływów

Inne kwestie

Zobowiązania emerytalno-rentowe

Płatności ryczałtowe

Partnerstwo publiczno-prywatne

Zakres PPP

Własność ekonomiczna i alokacja aktywów

Kwestie dotyczące zapisów księgowych

Transakcje z organizacjami międzynarodowymi i ponadnarodowymi

Pomoc rozwojowa

SEKTOR PUBLICZNY

Kontrola sektora publicznego

Banki centralne

Publiczne jednostki typu przedsiębiorstwo

Spółki specjalnego przeznaczenia i spółki niebędące rezydentami

Wspólne przedsięwzięcia

ROZDZIAŁ 21

POWIĄZANIA MIĘDZY RACHUNKOWOŚCIĄ PRZEDSIĘBIORSTW A RACHUNKAMI NARODOWYMI ORAZ POMIAR DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW

WYBRANE SZCZEGÓŁOWE ZASADY I METODY RACHUNKOWOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW

Czas rejestracji

Zasada podwójnej i poczwórnej księgowości

Wycena

Rachunek zysków i strat oraz bilans

RACHUNKI NARODOWE I RACHUNKOWOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW: KWESTIE PRAKTYCZNE

PRZEJŚCIE OD RACHUNKOWOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW DO RACHUNKÓW NARODOWYCH: PRZYKŁAD PRZEDSIĘBIORSTW NIEFINANSOWYCH

Korekty pojęć

Korekty w celu uzyskania spójności z rachunkami innych sektorów instytucjonalnych

Przykłady korekt w celu uzyskania wyczerpującego charakteru danych

ZAGADNIENIA SZCZEGÓLNE

Zyski/straty z tytułu posiadania majątku

Globalizacja

Połączenia i przejęcia

ROZDZIAŁ 22

RACHUNKI SATELITARNE

WPROWADZENIE

Klasyfikacje funkcjonalne

GŁÓWNE CECHY CHARAKTERYSTYCZNE RACHUNKÓW SATELITARNYCH

Funkcjonalne rachunki satelitarne

Specjalne rachunki sektorów

Uwzględnienie danych niepieniężnych

Dodatkowe szczegóły i pojęcia uzupełniające

Inne podstawowe pojęcia

Wykorzystanie modelowania i uwzględnienie wyników doświadczeń

Projektowanie i zestawianie rachunków satelitarnych

DZIEWIĘĆ SZCZEGÓLNYCH RACHUNKÓW SATELITARNYCH

Rachunki rolnictwa

Rachunki środowiska

Rachunki zdrowia

Rachunki produkcji gospodarstw domowych

Rachunki pracy i SAM

Rachunki wydajności i wzrostu

Rachunki badań i rozwoju

Rachunki ochrony socjalnej

Rachunki satelitarne turystyki

ROZDZIAŁ 23

KLASYFIKACJE

WSTĘP

KLASYFIKACJA SEKTORÓW INSTYTUCJONALNYCH (S)

KLASYFIKACJA TRANSAKCJI I INNYCH PRZEPŁYWÓW

Transakcje dotyczące produktów (P)

Transakcje dotyczące niefinansowych aktywów nieprodukowanych (kody NP)

Transakcje podziału (D)

Bieżące transfery pieniężne i w naturze (D.5–D.8)

Transakcje dotyczące aktywów finansowych i zobowiązań (F)

Pozostałe zmiany aktywów (K)

KLASYFIKACJA POZYCJI BILANSUJĄCYCH I DOTYCZĄCYCH WARTOŚCI NETTO (B)

KLASYFIKACJA POZYCJI W BILANSACH (L)

KLASYFIKACJA AKTYWÓW (A)

Aktywa niefinansowe (AN)

Aktywa finansowe (AF)

KLASYFIKACJA POZYCJI UZUPEŁNIAJĄCYCH

Kredyty i pożyczki zagrożone

Usługi związane z kapitałem

Tablica dotycząca emerytur i rent

Wyroby konsumpcyjne trwałego użytku

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne

Pozycje warunkowe

Gotówka i depozyty

Klasyfikacja dłużnych papierów wartościowych według terminu zapadalności

Notowane i nienotowane dłużne papiery wartościowe

Kredyty i pożyczki długoterminowe o terminie zapadalności krótszym niż jeden rok oraz kredyty i pożyczki długoterminowe zabezpieczone hipoteką

Notowane i nienotowane udziały w funduszach inwestycyjnych

Zaległe odsetki i zaległości w spłacie

Indywidualne i całkowite przekazy zarobków

PRZEGRUPOWANIE I KODOWANIE SEKTORÓW PRZEMYSŁU (A) I PRODUKTÓW (P)

KLASYFIKACJA FUNKCJI SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH (COFOG)

KLASYFIKACJA SPOŻYCIA INDYWIDUALNEGO WEDŁUG CELU (Coicop)

KLASYFIKACJA WYDATKÓW SEKTORA INSTYTUCJI NIEKOMERCYJNYCH DZIAŁAJĄCYCH NA RZECZ GOSPODARSTW DOMOWYCH WEDŁUG CELU (COPNI)

KLASYFIKACJA WYDATKÓW PRODUCENTÓW WEDŁUG CELU (COPP)

ROZDZIAŁ 24

RACHUNKI

Tablica 24.1

Rachunek 0: Rachunek wyrobów i usług

Tablica 24.2

Pełna sekwencja rachunków dla gospodarki ogółem

Tablica 24.3

Pełna sekwencja rachunków dla przedsiębiorstw niefinansowych

Tablica 24.4

Pełna sekwencja rachunków dla instytucji finansowych

Tablica 24.5

Pełna sekwencja rachunków dla sektora instytucji rządowych i samorządowych

Tablica 24.6

Pełna sekwencja rachunków dla gospodarstw domowych

Tablica 24.7

Pełna sekwencja rachunków dla instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych

 

ROZDZIAŁ 1

CECHY OGÓLNE I PODSTAWOWE ZASADY

CECHY OGÓLNE

1.01.

Europejski System Rachunków (zwany dalej „ESA 2010” lub „ESA”) stanowi międzynarodowy standard metodologiczny i rachunkowy dla szczegółowego i systematycznego opisu gospodarki ogółem (tj. regionów, państw czy grup państw), jej składowych oraz relacji z innymi gospodarkami ogółem.

1.02.

Poprzednikiem ESA 2010 był Europejski System Rachunków 1995 (ESA 95) opublikowany w 1996 r. (1). Pierwszych trzynaście rozdziałów metodologii ESA 2010 określonej w niniejszym załączniku ma taką samą strukturę jak ESA 95. Ma on jednak jedenaście nowych rozdziałów poświęconych aspektom systemu odzwierciedlającym zmiany w dziedzinie pomiaru współczesnych gospodarek czy stosowania ESA 95 w Unii Europejskiej (UE).

1.03.

Struktura podręcznika przedstawia się następująco. Rozdział 1 dotyczy podstawowych cech systemu pod względem pojęć; określono w nim zasady ESA i scharakteryzowano podstawowe jednostki statystyczne i ich grupowanie. Przedstawia on w zarysie sekwencję rachunków, krótki opis najważniejszych zmiennych i rolę tablic podaży i wykorzystania oraz kompleks przepływów międzygałęziowych. W rozdziale 2 opisano jednostki instytucjonalne stosowane w pomiarze gospodarki oraz sposób klasyfikowania takich jednostek w ramach sektorów instytucjonalnych i innych grup na potrzeby analizy. W rozdziale 3 opisano wszystkie transakcje w odniesieniu do produktów (wyrobów i usług), a także aktywów nieprodukowanych w systemie. Rozdział 4 opisuje wszystkie transakcje w gospodarce, poprzez które dokonywana jest dystrybucja i redystrybucja dochodów i majątku w gospodarce. Rozdział 5 opisuje transakcje finansowe w gospodarce. Rozdział 6 opisuje zmiany w wartości aktywów, jakie mogą być wywołane przez nieekonomiczne zdarzenia lub zmiany w cenach. Rozdział 7 opisuje bilanse oraz klasyfikację aktywów i zobowiązań. Rozdział 8 określa sekwencję rachunków oraz pozycje bilansujące powiązane z każdym rachunkiem. Rozdział 9 opisuje tablice podaży i wykorzystania oraz ich rolę w uzgadnianiu miar dochodu, produkcji globalnej i wydatków w gospodarce. Opisano w nim również tablice przepływów międzygałęziowych, jakie można wyprowadzić z tablic podaży i wykorzystania. Rozdział 10 przedstawia podstawy pojęciowe miar ceny i wolumenu, powiązanych z wartościami nominalnymi występującymi w rachunkach. Rozdział 11 opisuje miary populacji i rynku pracy, które mogą być stosowane w analizie ekonomicznej razem z miarami rachunków narodowych. W rozdziale 12 scharakteryzowano pokrótce kwartalne rachunki narodowe oraz różnice w stosunku do rachunków narodowych pod względem tego, gdzie ulokowany jest punkt ciężkości.

1.04.

W rozdziale 13 opisano cele, pojęcia i zagadnienia związane z opracowaniem zestawień rachunków regionalnych. Rozdział 14 dotyczy pomiaru usług finansowych świadczonych przez instytucje pośrednictwa finansowego i finansowane z otrzymanych odsetek netto; odzwierciedla on wiele lat badań i działań podejmowanych przez państwa członkowskie w celu opracowania miary, która byłaby niezawodna i zharmonizowana między poszczególnymi państwami członkowskimi. Rozdział 15, dotyczący umów, umów leasingu i licencji, jest konieczny do opisu obszaru rachunków narodowych nabierającego coraz większego znaczenia. Rozdziały 16 i 17, dotyczące ubezpieczeń, ubezpieczeń społecznych oraz emerytur i rent, opisują sposób potraktowania tych rozwiązań systemowych w rachunkach narodowych, w kontekście rosnącego zainteresowania problematyką redystrybucji w związku ze starzeniem się społeczeństwa. Rozdział 18 poświęcony jest rachunkom zagranicy, które w systemie rachunków krajowych są odpowiednikiem systemu pomiaru rachunków bilansu płatniczego. Rozdział 19, dotyczący rachunków europejskich, jest również nowy; dotyczy on tych aspektów rachunków krajowych, w przypadku których ze względu na europejskie rozwiązania instytucjonalne i uzgodnienia handlowe wymagane jest podejście zharmonizowane. Rozdział 20 opisuje rachunki sektora instytucji rządowych i samorządowych – obszar szczególnego zainteresowania, ponieważ czynnikiem kluczowym dla prowadzenia polityki gospodarczej w UE nieprzerwanie pozostaje rozsądna polityka fiskalna państw członkowskich. W rozdziale 21 scharakteryzowano relacje między rachunkowością przedsiębiorstw a rachunkami narodowymi; jest to obszar budzący coraz większe zainteresowanie, ponieważ przedsiębiorstwa ponadnarodowe mają coraz większy udział w produkcie krajowym brutto (PKB) we wszystkich krajach. W rozdziale 22 opisano relację między rachunkami satelitarnymi a najważniejszymi rachunkami narodowymi. Rozdziały 23 i 24 mają charakter referencyjny; w rozdziale 23 przedstawiono klasyfikacje stosowane w zakresie sektorów instytucjonalnych, działalności i produktów w ESA 2010, a w rozdziale 24 – pełną sekwencję rachunków dla każdego sektora.

1.05.

Struktura ESA 2010 jest zgodna ze światowymi wytycznymi dotyczącymi rachunków narodowych, zawartymi w systemie rachunków narodowych 2008 (SNA 2008), poza pewnymi różnicami w zakresie prezentacji i wyższym stopniem uszczegółowienia niektórych pojęć ESA 2010, które są stosowane do specyficznych celów unijnych. Wytyczne te zostały opracowane w wyniku współpracy Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), Urzędu Statystycznego Unii Europejskiej (Eurostat), Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz Banku Światowego. System ESA 2010 jest zorientowany na warunki i dane wymagane w UE. Podobnie jak SNA 2008, system ESA 2010 jest zharmonizowany w zakresie pojęć i klasyfikacji stosowanych w wielu innych statystykach społecznych i gospodarczych (np. w statystykach dotyczących pracujących, przetwórstwa przemysłowego i handlu zagranicznego). Dzięki temu ESA 2010 służy za schemat podstawowy statystyki społecznej i gospodarczej Unii Europejskiej i jej państw członkowskich.

1.06.

Schemat ESA obejmuje dwa główne zestawy tablic:

a)

rachunki sektorów instytucjonalnych;

b)

kompleks przepływów międzygałęziowych i rachunki według gałęzi.

1.07.

Rachunki sektorów instytucjonalnych dostarczają, według sektorów instytucjonalnych, systemowego opisu różnych etapów procesów gospodarczych: produkcji, tworzenia dochodów, podziału i redystrybucji dochodów, wykorzystania dochodów oraz akumulacji finansowej i niefinansowej. Rachunki sektorów instytucjonalnych obejmują również bilanse dla opisu stanów aktywów, zobowiązań i wartości netto na początek i koniec okresów księgowych.

1.08.

Kompleks przepływów międzygałęziowych poprzez tablice podaży i wykorzystania opisuje szczegółowo procesy produkcji (strukturę kosztów, wytworzony dochód oraz pracujących) oraz przepływy wyrobów i usług (produkcję globalną, import, eksport, spożycie, zużycie pośrednie oraz nakłady inwestycyjne według grup produktów). Schemat ten odzwierciedla dwie ważne tożsamości rachunkowe: suma dochodów wytworzonych w danej gałęzi jest równa wartości dodanej wytworzonej przez tę gałąź oraz dla dowolnego produktu lub grupy produktów podaż jest równa popytowi.

1.09.

ESA 2010 zawiera ponadto omówienie pojęć „ludności” i „pracujących”. Pojęcia te odnoszą się zarówno do rachunków sektorów instytucjonalnych, rachunków według gałęzi, jak i do tablic podaży i wykorzystania.

1.10.

ESA 2010 nie ogranicza się tylko do rocznych rachunków narodowych, ale ma zastosowanie także do rachunków kwartalnych, jak również rachunków obejmujących krótsze bądź dłuższe okresy. Ma on również zastosowanie do rachunków regionalnych.

1.11.

ESA 2010 funkcjonuje równolegle do SNA 2008 ze względu na zastosowania w UE miar rachunków krajowych. Każde państwo członkowskie odpowiedzialne jest za zestawianie i przedstawianie własnych rachunków narodowych, opisujących panującą w nim sytuację gospodarczą. Oprócz tego państwa członkowskie opracowują zestawy rachunków, które w ramach programu transmisji danych przekazywane są Komisji (Eurostatowi) dla kluczowych potrzeb w obszarach polityki społecznej, gospodarczej i fiskalnej w Unii. Zastosowania takie obejmują ustalenie wkładu pieniężnego państw członkowskich do budżetu UE w ramach „czwartego zasobu”, pomoc dla regionów UE ze środków funduszy strukturalnych oraz monitorowanie wyników gospodarczych państw członkowskich w ramach procedury nadmiernego deficytu oraz paktu stabilności i wzrostu.

1.12.

Aby umożliwić dystrybucję obciążeń fiskalnych i świadczeń zgodnie z miernikami opracowanymi i przedstawionymi we w pełni spójny sposób, służące do tego celu statystyki gospodarcze muszą być zestawiane według tych samych zasad i kryteriów. ESA 2010 stanowi system normatywny ustanawiający reguły, konwencje, definicje i klasyfikacje przeznaczone do wykorzystania w toku opracowywania rachunków narodowych w państwach członkowskich, w ramach programu transmisji danych, przedstawionego w załączniku B do niniejszego rozporządzenia.

1.13.

Zważywszy na ogrom kwot pieniędzy, jakie przepływają przez system składek i świadczeń funkcjonujący w UE, zasadnicze znaczenie ma spójne stosowanie systemu miar w każdym państwie członkowskim. W takich warunkach należy podchodzić z ostrożnością do szacunków niedających się zaobserwować bezpośrednio w otoczeniu rynkowym, jednocześnie unikając stosowania do szacowania miar w rachunkach narodowych procedur opartych na modelach.

1.14.

Pojęcia stosowane w ESA 2010 są w wielu przypadkach bardziej szczegółowe i dokładniejsze niż te używane w SNA 2008, co ma na celu zapewnić jak największą spójność mierników poszczególnych państw członkowskich, określonych na podstawie rachunków narodowych. Następstwem tego nadrzędnego wymogu pełnej spójności szacunków jest zidentyfikowanie zasadniczego zestawu rachunków narodowych w UE. W przypadkach, w których poziom spójności pomiarów między państwami członkowskimi jest niewystarczający, szacunki takie uwzględnia się zwykle w rachunkach innych niż zasadnicze, obejmujących tablice uzupełniające i rachunki satelitarne.

1.15.

Przykładem dziedziny, w której uznano za konieczne ostrożne podejście w ESA 2010, są zobowiązania emerytalno-rentowe. Argument, że należałoby je objąć pomiarami, wspomagając w ten sposób analizy ekonomiczne, jest silny, niemniej wymóg, zgodnie z którym rachunki zestawiane w UE muszą być spójne w ujęciu czasowym i przestrzennym, narzucił przyjęcie ostrożnego podejścia.

Globalizacja

1.16.

Coraz bardziej globalny charakter działalności gospodarczej sprzyja rozwojowi handlu międzynarodowego we wszystkich jego postaciach, oznacza on jednak nowe wyzwania pod względem rejestrowania gospodarki krajowej w rachunkach narodowych. Globalizacja jest procesem dynamicznym i wielowymiarowym – z jednej strony rośnie międzynarodowa mobilność krajowych zasobów, z drugiej – gospodarki narodowe stają się coraz bardziej współzależne. Najbardziej problematyczną z punktu widzenia rachunków narodowych cechą globalizacji jest rosnący udział transakcji międzynarodowych realizowanych przez przedsiębiorstwa ponadnarodowe, które to transakcje zawierane są ponad granicami państw między jednostkami macierzystymi, zależnymi i filiami. Jednak istnieją także inne problemy; poniżej przedstawiono bardziej wyczerpującą listę elementów utrudniających gromadzenie danych:

1)

stosowanie cen transferowych między podmiotami powiązanymi (ustalanie wartości importu i eksportu);

2)

wzrost opłat z tytułu przetwarzania towarów, gdy towary są przedmiotem handlu międzynarodowego bez zmiany własności (obrót uszlachetniający), oraz pośrednictwo handlowe (merchanting);

3)

transakcje międzynarodowe zawierane przez Internet, zarówno przez przedsiębiorstwa, jak i gospodarstwa domowe;

4)

handel aktywami własności intelektualnej i korzystanie z nich na świecie;

5)

osoby pracujące za granicą i przekazujące znaczne kwoty rodzinom zamieszkującym terytorium kraju (przekazy zarobków jako element transferów osobistych);

6)

przedsiębiorstwa ponadnarodowe, organizujące swą działalność ponad granicami państw w celu maksymalizacji wydajności produkcji i minimalizowania globalnych obciążeń podatkowych. W rezultacie mogą w takich przypadkach powstawać sztuczne struktury przedsiębiorstwa, niekoniecznie odzwierciedlające rzeczywistość ekonomiczną;

7)

korzystanie z mechanizmów finansowania typu off-shore (spółki specjalnego przeznaczenia, inne formy) jako sposobu finansowania działalności globalnej;

8)

towary reeksportowane, a w UE transport towarów między państwami członkowskimi po wejściu do Unii (quasi-transport);

9)

nasilenie powiązań między zagranicznymi inwestycjami bezpośrednimi oraz potrzeba identyfikacji i alokacji przepływów inwestycji bezpośrednich.

1.17.

Wszystkie te coraz powszechniejsze aspekty globalizacji sprawiają, że ujęcie i ścisły pomiar przepływów transgranicznych staje się coraz większym wyzwaniem dla krajowych urzędów statystycznych. Nawet w przypadku istnienia kompleksowego i niezawodnego systemu gromadzenia danych i mierników dla pozycji sektora zagranica (a co za tym idzie także rachunków międzynarodowych w bilansie płatniczym) globalizacja zwiększy potrzebę dodatkowych wysiłków na rzecz utrzymania jakości rachunków narodowych dla wszystkich gospodarek oraz grup gospodarek.

ZASTOSOWANIA ESA 2010

Schemat dla analiz i polityki

1.18.

Schemat ESA może być wykorzystywany do analiz i oceny:

a)

struktury gospodarki ogółem. Przykładowe zastosowane typy miar to:

1)

wartość dodana i pracujący według gałęzi;

2)

wartość dodana i pracujący według regionów;

3)

rozdysponowanie dochodów według sektorów instytucjonalnych;

4)

import i eksport według grup produktów;

5)

spożycie według klasyfikacji funkcjonalnej i grup produktów;

6)

nakłady na środki trwałe i stan środków trwałych według gałęzi;

7)

struktura stanów i przepływów aktywów finansowych według rodzajów aktywów i według sektorów instytucjonalnych;

b)

specyficznych części lub aspektów gospodarki. Są to na przykład:

1)

bankowość i finanse w gospodarce narodowej;

2)

rola sektora instytucji rządowych i samorządowych i jego sytuacja finansowa;

3)

gospodarka wybranego regionu (w porównaniu z gospodarką całego kraju);

4)

poziomy oszczędności i zadłużenia gospodarstw domowych;

c)

rozwoju gospodarki w czasie. Są to na przykład:

1)

analiza wskaźników wzrostu PKB;

2)

analiza inflacji;

3)

analiza sezonowości zmian struktury wydatków gospodarstw domowych na bazie rachunków kwartalnych;

4)

analiza zmian zachodzących w czasie w odniesieniu do znaczenia poszczególnych rodzajów instrumentów finansowych, np. rosnącego znaczenia instrumentów pochodnych;

5)

porównanie struktury przemysłowej gospodarki krajowej w perspektywie długookresowej;

d)

gospodarki ogółem w odniesieniu do innych gospodarek. Są to na przykład:

1)

porównanie roli i rozmiaru sektora instytucji rządowych i samorządowych w państwach członkowskich UE;

2)

analiza współzależności pomiędzy gospodarkami UE, biorąc pod uwagę państwa członkowskie i ich regiony;

3)

analiza struktury i kierunków eksportu UE;

4)

porównanie wskaźników wzrostu PKB lub dochodu do dyspozycji na jednego mieszkańca w UE i innych rozwiniętych gospodarkach.

1.19.

Informacje liczbowe uzyskiwane na bazie schematu ESA mają zasadnicze znaczenie dla UE i jej państw członkowskich w formułowaniu i kontroli realizacji polityki społecznej i gospodarczej.

Następujące przykłady ilustrują zastosowanie schematu ESA:

a)

monitorowanie polityki makroekonomicznej i monetarnej w obszarze euro oraz dostarczanie wskazówek dla jej kształtowania; definiowanie kryteriów konwergencji unii gospodarczej i walutowej w zakresie danych z rachunków narodowych (np. wskaźników wzrostu PKB);

b)

definiowanie kryteriów dla procedury nadmiernego deficytu: mierniki deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych;

c)

udzielanie pomocy finansowej dla regionów UE: alokacja funduszy dla regionów odbywa się w oparciu o dane statystyczne z rachunków regionalnych;

d)

określanie środków własnych w budżecie UE. Środki te zależą od danych wynikających z rachunków narodowych w trojaki sposób:

1)

łączne środki UE są określane jako odsetek zsumowanego dochodu narodowego brutto (DNB) państw członkowskich;

2)

trzeci środek własny UE pochodzi ze środków własnych uzyskanych z podatku od towarów i usług (VAT). Udziały państw członkowskich w tym zakresie są w dużym stopniu uzależnione od danych wynikających z rachunków narodowych, gdyż dane te są wykorzystywane do obliczeń średniej stawki VAT;

3)

względne rozmiary udziałów państw członkowskich w czwartym środku własnym UE bazują na szacunkach ich dochodu narodowego brutto. Szacunki te stanowią podstawę dla większości płatności państw członkowskich.

Cechy charakterystyczne pojęć ESA 2010

1.20.

W celu osiągnięcia równowagi pomiędzy zapotrzebowaniem na dane a możliwością ich dostarczenia baza pojęciowa ESA 2010 posiada szereg ważnych cech charakterystycznych. Owe cechy charakterystyczne rachunków to:

a)

zgodność w skali międzynarodowej;

b)

harmonizacja z innymi systemami statystyk społecznych i gospodarczych;

c)

spójność;

d)

operacyjność, oznaczająca praktyczną możliwość pomiaru;

e)

odmienność od większości pojęć administracyjnych;

f)

ugruntowanie i stałość w długim okresie;

g)

nakierowanie na opis procesów gospodarczych w ujęciu pieniężnym i w obserwowalnych warunkach;

h)

możliwość zastosowania w różnych sytuacjach i do różnych celów.

1.21.

Pojęcia stosowane w ESA 2010 są zgodne w skali międzynarodowej, ponieważ:

a)

pojęcia stosowane w ESA 2010 są spójne z zasadami przyjętymi w światowych wytycznych dotyczących rachunków narodowych, tj. w SNA 2008;

b)

dla państw członkowskich ESA 2010 stanowi standard dostarczania danych z zakresu rachunków narodowych do wszystkich organizacji międzynarodowych;

c)

międzynarodowa zgodność stosowanych pojęć ma zasadnicze znaczenie dla porównywalności statystyk opracowywanych w różnych krajach.

1.22.

Pojęcia stosowane w ESA 2010 są zharmonizowane z pojęciami zawartymi w innych statystykach społecznych i gospodarczych, ponieważ ESA 2010 wykorzystuje pojęcia i klasyfikacje (np. statystyczna klasyfikacja działalności gospodarczej w Unii Europejskiej NACE rev. 2 (2)), które są także wykorzystywane w innych statystykach społecznych i gospodarczych państw członkowskich, np. w statystyce dotyczącej przetwórstwa przemysłowego, handlu zagranicznego czy pracujących; różnice koncepcyjne zostały zredukowane do minimum. Ponadto pojęcia i klasyfikacje stosowane w ESA 2010 są zharmonizowane z pojęciami i klasyfikacjami zalecanymi przez ONZ.

Taka harmonizacja ze statystykami społecznymi i gospodarczymi ułatwia tworzenie powiązań i porównań z tymi danymi, dzięki czemu można zapewnić należytą jakość danych w rachunkach narodowych. Oprócz tego informacje zawarte w takich szczegółowych statystykach mogą być lepiej powiązane z podstawowymi statystykami dotyczącymi gospodarki narodowej.

1.23.

Stosowanie w obrębie całego systemu rachunków narodowych oraz innych społeczno-gospodarczych systemów statystycznych wspólnych pojęć pozwala wyznaczyć spójne mierniki. Można na przykład obliczać następujące wskaźniki:

a)

wskaźniki wydajności, jak wartość dodana na godzinę pracy (te wskaźniki wymagają spójności pojęć wartości dodanej i liczby godzin przepracowanych);

b)

dochód narodowy do dyspozycji na jednego mieszkańca (ten wskaźnik wymaga spójności pojęć dochodu narodowego do dyspozycji i miar dotyczących ludności);

c)

nakłady na środki trwałe w relacji do stanu środków trwałych (ten wskaźnik wymaga spójności definicji przepływów i stanów);

d)

deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do produktu krajowego brutto (wskaźniki te wymagają spójności pojęć deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz produktu krajowego brutto).

Wewnętrzna spójność pojęć pozwala na uzyskiwanie pewnych kategorii w sposób rezydualny, np. oszczędności mogą być oszacowane jako różnica pomiędzy dochodem do dyspozycji a spożyciem.

1.24.

Pojęcia, które obejmuje ESA 2010, stosowane są z uwzględnieniem gromadzenia danych i pomiaru. Użytkowy charakter widać wyraźnie pod wieloma względami we wskazówkach dotyczących opracowania rachunków.

a)

Rodzaje działalności lub pozycje są opisywane tylko wtedy, gdy ich wielkość jest znacząca. Na przykład: produkcja na własne potrzeby wyrobów przez gospodarstwa domowe, taka jak tkanie sukna i produkcja wyrobów garncarskich, nie jest rejestrowana jako produkcja, ponieważ te rodzaje produkcji są uznane za nieistotne dla państw UE.

b)

Pewnym pojęciom towarzyszą wskazówki dotyczące sposobu ich oszacowania. Na przykład przy definiowaniu amortyzacji środków trwałych zalecane jest stosowanie metody amortyzacji liniowej. W przypadku braku informacji bezpośrednich do oszacowania stanu środków trwałych zalecana jest metoda permanentnej inwentaryzacji. Innym przykładem jest wycena produkcji na własne potrzeby: z zasady powinna to być wycena w cenach bazowych, jednak gdy jest to konieczne, wycena w cenach bazowych może być dokonana w sposób przybliżony, poprzez dodanie odpowiednich pozycji kosztów.

c)

Przyjęto pewne konwencje. Na przykład wszystkie usługi ogólnospołeczne świadczone przez sektor instytucji rządowych i samorządowych klasyfikuje się jako spożycie.

1.25.

Bezpośrednie gromadzenie danych wymaganych do statystyki rachunków narodowych może jednak nie być łatwe, ponieważ pojęcia, na jakich bazują, są zazwyczaj odmienne w stosunku do pojęć, na jakich oparte są administracyjne źródła danych. Przykładami źródeł administracyjnych są rachunkowość przedsiębiorstw, dane o różnych rodzajach podatków (VAT, podatku dochodowego od osób fizycznych, obciążeń importowych itp.), dane dotyczące zabezpieczenia społecznego oraz dane z instytucji nadzoru bankowego i ubezpieczeniowego. Wymienione dane administracyjne są wykorzystywane do zestawiania rachunków narodowych. Dane te, na ogół, modyfikuje się dla uzyskania zgodności z wymaganiami ESA.

Pojęcia stosowane w ESA różnią się zwykle od ich administracyjnych odpowiedników, ponieważ:

a)

pojęcia administracyjne różnią się między krajami. Nie jest zatem możliwe uzyskanie międzynarodowej zgodności w oparciu o pojęcia administracyjne;

b)

pojęcia administracyjne są zmienne w czasie. Stąd nie są możliwe porównania w czasie w oparciu o te pojęcia;

c)

pojęcia leżące u podstaw administracyjnych źródeł danych są zwykle niespójne pomiędzy różnymi systemami administracji. Łączenie i porównywanie danych, co ma istotne znaczenie dla opracowań rachunków narodowych, możliwe jest jednak tylko w przypadku spójnych zestawów pojęć;

d)

pojęcia administracyjne nie są zwykle optymalne dla prowadzenia analiz ekonomicznych i oceny polityki gospodarczej.

1.26.

Tym niemniej dane ze źródeł administracyjnych zaspokajają dość dobrze potrzeby rachunków narodowych czy innych statystyk, ponieważ:

a)

pojęcia i klasyfikacje przeznaczone pierwotnie do celów statystycznych są także stosowane do celów administracyjnych, np. klasyfikacja wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych według rodzajów wydatków;

b)

źródła danych administracyjnych wyraźnie uwzględniają (odrębne) potrzeby statystyki; odnosi się to np. do systemu Intrastat dostarczającego dane o przewozach towarów między państwami członkowskimi UE.

1.27.

Główne pojęcia w ESA są dobrze ugruntowane i stałe w długim okresie, ponieważ:

a)

są uznane za standardy międzynarodowe od wielu lat;

b)

nieliczne z podstawowych pojęć ulegają zmianie w kolejnych międzynarodowych podręcznikach z zakresu rachunków narodowych.

Ta ciągłość metodologiczna zmniejsza potrzebę przeliczania wstecz szeregów czasowych. Co więcej, ogranicza to podatność metodologii na zmiany pod naciskiem politycznym na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Z tych powodów dane z rachunków narodowych mogą służyć jako obiektywna baza danych dla polityki gospodarczej i analiz.

1.28.

Pojęcia stosowane w ESA 2010 koncentrują się na opisie procesów gospodarczych wyrażonych w ujęciu pieniężnym i w obserwowalnych warunkach. Stany i przepływy, których nie można jasno określić w ujęciu pieniężnym lub które nie mają wyraźnego odpowiednika w ujęciu pieniężnym, nie są rejestrowane w ESA.

Zasada ta nie jest stosowana ściśle, gdyż brana jest pod uwagę także konieczność zapewnienia spójności oraz potrzeby użytkowników. Na przykład zasada spójności wymaga, aby wartość usług ogólnospołecznych świadczonych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych była rejestrowana jako produkcja globalna, ponieważ płatności dotyczące kosztów związanych z zatrudnieniem oraz zakupy wyrobów i usług realizowane przez jednostki rządowe i samorządowe są obserwowalne w ujęciu pieniężnym. Ponadto, dla celów analiz ekonomicznych i polityki, opis usług ogólnospołecznych świadczonych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych w relacji do pozostałej części gospodarki narodowej podnosi użyteczność rachunków narodowych jako całości.

1.29.

Zakres pojęciowy ESA można zilustrować, biorąc pod uwagę kilka ważnych przypadków granicznych.

Następujące przypadki są rejestrowane w granicach produkcji określonych w ESA (zob. pkt 3.07–3.09):

a)

wytwarzanie usług indywidualnych i ogólnospołecznych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych;

b)

produkcja usług mieszkaniowych na własne cele finalne właścicieli mieszkań;

c)

produkcja wyrobów na cele własnego spożycia, np. produktów rolnych;

d)

budownictwo we własnym zakresie i na własne potrzeby, łącznie z prowadzonym przez gospodarstwa domowe;

e)

usługi wytwarzane przez pracowników zatrudnionych w gospodarstwach domowych;

f)

hodowla ryb w gospodarstwach hodowlanych;

g)

produkcja zakazana przez prawo, o ile wszystkie uczestniczące w transakcji jednostki robią to dobrowolnie;

h)

produkcja, z której przychody nie są w całości deklarowane władzom fiskalnym, np. ukryta produkcja wyrobów tekstylnych.

1.30.

Następujące przypadki nie mieszczą się w granicach produkcji, w związku z czym nie rejestruje się ich w ESA:

a)

usługi domowe i osobiste wytwarzane i konsumowane w ramach tego samego gospodarstwa domowego, np. sprzątanie, przygotowywanie posiłków, opieka nad osobami chorymi lub w podeszłym wieku;

b)

usługi dobrowolne nieprowadzące do wytworzenia wyrobów, np. nieodpłatne opieka lub sprzątanie;

c)

naturalny przyrost ryb w otwartych morzach.

1.31.

W ESA są rejestrowane wszystkie rezultaty działalności produkcyjnej mieszczące się w ramach przyjętych w systemie granic produkcji. Nie są jednak rejestrowane rezultaty działalności pomocniczej. Wszystkie nakłady poniesione na działalność pomocniczą traktuje się jako nakłady na działalność, którą ta działalność wspomaga. Jeżeli zakład podejmujący wyłącznie działalność pomocniczą jest obserwowalny statystycznie, ponieważ łatwo dostępne są oddzielne rachunki dotyczące podejmowanej przez niego produkcji, lub jeżeli jest zlokalizowany w innym geograficznie miejscu niż lokalizacja zakładów, na rzecz których prowadzi działalność, musi zostać zarejestrowany jako oddzielna jednostka i przydzielony do klasyfikacji przemysłowej odpowiadającej jego działalności podstawowej, zarówno w rachunkach narodowych, jak i regionalnych. W przypadku braku odpowiednich danych produkcję globalną wytwarzaną w ramach działalności pomocniczej można oszacować poprzez zsumowanie kosztów.

1.32.

Jeżeli dana działalność uznana jest za produkcję, a jej wynik rejestrowany jako produkcja globalna, to związane z nią dochody, pracujący, spożycie itp. – także są rejestrowane. Ponieważ na przykład produkcja usług mieszkaniowych na własne cele finalne właścicieli mieszkań jest rejestrowana jako produkcja, to jest rejestrowany także dochód i spożycie, które ta produkcja dla nich generuje. Ponieważ – z definicji – w przypadku produkcji usług na własne cele finalne właścicieli mieszkań nie ma nakładu pracy, nie rejestruje się pracujących. W ten sposób zachowana jest spójność z systemem statystyki pracy, w którym nie rejestruje się pracujących w przypadku własności mieszkań. W odwrotnym przypadku jest analogicznie, tzn. gdy produkcja nie jest rejestrowana: usługi domowe wytwarzane i spożywane w ramach gospodarstwa domowego nie generują dochodu ani spożycia, nie uwzględnia się też pracujących.

1.33.

ESA ustanawia także konwencje dotyczące:

a)

wyceny produkcji globalnej sektora instytucji rządowych i samorządowych;

b)

wyceny produkcji globalnej usług ubezpieczeniowych oraz usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio;

c)

rejestracji usług ogólnospołecznych świadczonych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych jako spożycie, a nie jako zużycie pośrednie;

Klasyfikacja według sektorów instytucjonalnych

1.34.

Rachunki sektorów instytucjonalnych tworzy się poprzez przydzielanie jednostek do sektorów; dzięki temu możliwe jest przedstawienie transakcji i pozycji bilansujących w rachunkach w ujęciu sektorowym. Prezentacja w ujęciu sektorowym ukazuje wiele kluczowych mierników istotnych dla polityki gospodarczej i fiskalnej. Główne sektory instytucjonalne to sektor gospodarstw domowych, sektor instytucji rządowych i samorządowych, sektor przedsiębiorstw (przedsiębiorstw niefinansowych i instytucji finansowych), sektor instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych (INKgd) oraz sektor zagranica.

Istotne jest rozróżnienie między działalnością rynkową i nierynkową. Podmiot będący pod kontrolą instytucji rządowych i samorządowych, w przypadku którego wykazano, że jest przedsiębiorstwem rynkowym, klasyfikuje się do sektora przedsiębiorstw, tj. poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych. Tym samym deficyt i zadłużenie przedsiębiorstwa nie będzie uwzględniane w deficycie i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych.

1.35.

Istotnym elementem jest określenie jasnych i miarodajnych kryteriów przydzielania jednostek do poszczególnych sektorów instytucjonalnych.

Sektor publiczny obejmuje wszystkie znajdujące się pod kontrolą instytucji rządowych i samorządowych jednostki instytucjonalne będące rezydentami w ramach danej gospodarki. Wszystkie pozostałe jednostki będące rezydentami wchodzą w skład sektora prywatnego.

Tablica 1.1 przedstawia kryteria, w oparciu o które dokonuje się rozróżnienia między sektorem publicznym i prywatnym, w ramach sektora publicznego – między sektorem instytucji rządowych i samorządowych a sektorem przedsiębiorstw publicznych, a w ramach sektora prywatnego – między sektorem INKgd i sektorem przedsiębiorstw prywatnych.

Tablica 1.1

Kryteria

Pod kontrolą instytucji rządowych i samorządowych

(sektor publiczny)

Pod kontrolą podmiotów prywatnych

(sektor prywatny)

Produkcja globalna nierynkowa

Instytucje rządowe i samorządowe

INKgd

Produkcja globalna rynkowa

Przedsiębiorstwa publiczne

Przedsiębiorstwa prywatne

1.36.

„Kontrolę” definiuje się jako możliwość decydowania o ogólnej polityce lub programie jednostki instytucjonalnej. Bardziej szczegółową definicję kontroli zamieszczono w pkt 2.35–2.39.

1.37.

Rozróżnienia między działalnością „rynkową” i „nierynkową”, powodującego zaliczenie jednostek sektora publicznego do sektora instytucji rządowych i samorządowych lub sektora przedsiębiorstw, dokonuje się na podstawie następującej reguły:

Działalność uznaje się za działalność rynkową, w przypadku gdy transakcje dotyczące związanych z nią towarów i usług spełniają następujące warunki:

1)

długofalowym celem działalności sprzedającego jest maksymalizacja zysków, a sprzedaż towarów i usług dokonywana jest w tym celu swobodnie na rynku na rzecz każdego, kto gotowy jest zapłacić cenę sprzedaży;

2)

kupujący dążą do uzyskania maksymalnej użyteczności przy ograniczonych środkach, jakimi dysponują, kupując takie produkty, które w największym stopniu zaspokajają ich potrzeby przy oferowanej cenie;

3)

istnieją skutecznie funkcjonujące rynki, do których dostęp mają sprzedający i kupujący, posiadający także informacje na temat rynku. Rynek może skutecznie funkcjonować również wtedy, gdy powyższe warunki nie są spełnione w stopniu idealnym.

1.38.

Szczegółowość koncepcji metodologicznej ESA stwarza możliwość elastyczności: niektóre pojęcia nie są w ESA prezentowane bezpośrednio, tym niemniej w łatwy sposób można je uzyskać. Przykładem może być możliwość utworzenia nowych sektorów instytucjonalnych poprzez odpowiednie przeklasyfikowanie podsektorów zdefiniowanych w ESA.

1.39.

Elastyczność wynika także z możliwości wprowadzenia dodatkowych kryteriów niebędących w sprzeczności z logiką systemu. Kryteria takie pozwalają na przykład na zestawianie rachunków podsektorów według wielkości liczby pracujących dla jednostek produkcyjnych czy też wielkości dochodów dla gospodarstw domowych. W odniesieniu do pracujących mogą być także wprowadzone subklasyfikacje według poziomu wykształcenia, wieku czy płci.

Rachunki satelitarne

1.40.

Ze względu na potrzeby określonego rodzaju danych należy zestawić oddzielne rachunki satelitarne.

Są to na przykład:

a)

macierze rachunków społecznych (SAM);

b)

rola turystyki w gospodarce narodowej;

c)

analiza kosztów i źródeł finansowania ochrony zdrowia;

d)

prace badawczo-rozwojowe uznane za nakłady inwestycyjne w dziedzinie własności intelektualnej;

e)

uznanie kapitału ludzkiego za aktywa w gospodarce narodowej;

f)

analiza dochodów i wydatków gospodarstw domowych na podstawie badań „mikro”;

g)

zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką;

h)

produkcja wytwarzana przez gospodarstwa domowe;

i)

analiza zmian dobrobytu;

j)

analiza różnic pomiędzy rachunkami narodowymi a danymi z rachunkowości przedsiębiorstw oraz ich wpływu na giełdę i rynki wymiany;

k)

szacunki przychodów podatkowych.

1.41.

Rachunki satelitarne zaspokajają zapotrzebowanie na specyficzne dane w następujący sposób:

a)

pokazując więcej potrzebnych szczegółów, a eliminując zbędne;

b)

zwiększając zakres danego schematu rachunkowego poprzez dodanie informacji w ujęciu niepieniężnym, np. o zanieczyszczeniu środowiska oraz o aktywach środowiskowych;

c)

zmieniając pewne podstawowe pojęcia, np. poszerzenie zakresu pojęcia nakładów inwestycyjnych poprzez dołączenie do tej kategorii wydatków na edukację.

1.42.

Macierz rachunków społecznych (SAM) ukazuje w postaci macierzowej związki pomiędzy tablicami podaży i wykorzystania a rachunkami sektorów instytucjonalnych. SAM dostarcza dodatkową informację o poziomie i strukturze zatrudnienia poprzez podział kosztów związanych z zatrudnieniem według rodzajów pracujących. Podział ten stosuje się zarówno do wykorzystania nakładów pracy według gałęzi, co jest pokazane w tablicach wykorzystania, jak też do podaży siły roboczej według grup społeczno-ekonomicznych, co jest pokazane na rachunku podziału pierwotnego dochodów dla podsektorów sektora gospodarstw domowych. W ten sposób podaż i wykorzystanie różnych kategorii siły roboczej są prezentowane w ujęciu systemowym.

1.43.

W rachunkach satelitarnych zachowuje się wszystkie podstawowe pojęcia i klasyfikacje schematu podstawowego. Zmiany w pojęciach wprowadza się wyłącznie w przypadkach, w których taki jest cel rachunku satelitarnego. W takich przypadkach rachunek satelitarny zawiera także tablicę prezentującą związek pomiędzy najważniejszymi zmiennymi w rachunku satelitarnym a ich odpowiednikami w schemacie podstawowym ESA. Dzięki temu schemat podstawowy zachowuje swoją rolę jako schemat odniesienia, a jednocześnie są zaspokojone specyficzne potrzeby.

1.44.

W ogólnym ujęciu schemat podstawowy nie obejmuje miar stanów i przepływów niedających się wyrazić w ujęciu pieniężnym (lub nieposiadających wyraźnych pieniężnych odpowiedników). Analiza tych stanów i przepływów, dzięki ich charakterowi, jest możliwa poprzez obliczenie odpowiednich danych w ujęciu niepieniężnym, np.:

a)

produkcja wytwarzana w ramach gospodarstw domowych może być opisana poprzez wyrażenie jej w godzinach poświęconych na alternatywne cele;

b)

edukacja może być opisana poprzez rodzaje kształcenia, liczbę uczniów, średnią liczbę lat nauki przed uzyskaniem dyplomu itp.;

c)

wpływ zanieczyszczenia środowiska naturalnego można opisać poprzez zmiany w liczbie żyjących gatunków zwierząt, zdrowotność drzew w lasach, ilość nieczystości, emisję tlenku węgla, poziom promieniowania itp.

1.45.

Rachunki satelitarne umożliwiają powiązanie tego rodzaju statystyk w ujęciu niepieniężnym z podstawowym schematem rachunków narodowych. Powiązanie jest wykonalne dzięki zastosowaniu do takich statystyk niepieniężnych klasyfikacji stosowanych w schemacie podstawowym, np. klasyfikacji według rodzajów gospodarstw domowych lub klasyfikacji według gałęzi. W ten sposób uzyskuje się spójny rozszerzony schemat. Może on następnie służyć jako baza danych dla analiz i ocen współzależności pomiędzy zawartymi w nim zmiennymi a zmiennymi ze schematu podstawowego.

1.46.

Schemat podstawowy oraz jego najważniejsze zmienne nie opisują zmian dobrobytu. Można zatem skonstruować schemat rozszerzony, do którego włączone będą przypisane umownie wartości pieniężne dotyczące np.:

a)

usług domowych i osobistych wytwarzanych i konsumowanych w ramach tego samego gospodarstwa domowego;

b)

zmian sposobu spędzania wolnego czasu;

c)

udogodnień i wad życia w mieście;

d)

nierównomierności rozkładu dochodów.

1.47.

W rachunkach rozszerzonych można także przeklasyfikować tzw. wydatki konieczne (np. na obronę narodową) jako zużycie pośrednie, tj. nieprzyczyniające się do dobrobytu. Podobnie, szkody wyrządzone przez powodzie czy inne klęski żywiołowe mogą być zaklasyfikowane jako zużycie pośrednie, tj. jako zmniejszenie dobrobytu w ujęciu całkowitym. Można w ten sposób próbować skonstruować bardzo przybliżony i niedoskonały wskaźnik zmian dobrobytu. Jednak dobrobyt ma wiele wymiarów, z których większość jest wyrażona w ujęciu niepieniężnym. Dlatego lepszym rozwiązaniem dla pomiaru dobrobytu jest wykorzystanie, dla każdego wymiaru, oddzielnych wskaźników i jednostek pomiaru. Takimi wskaźnikami mogą być np.: umieralność niemowląt, przeciętne oczekiwane trwanie życia, liczba osób dorosłych umiejących czytać i pisać oraz dochód narodowy na jednego mieszkańca. Wskaźniki te mogą być włączone do systemu w postaci rachunku satelitarnego.

1.48.

Celem uzyskania spójnego i zgodnego w skali międzynarodowej standardu metodologicznego i księgowego w ESA nie zastosowano pojęć administracyjnych. Jednak dla wszelkiego rodzaju celów krajowych uzyskiwanie danych bazujących na tych pojęciach może być pożyteczne. Na przykład dla oszacowania przychodów podatkowych potrzebne są statystyki dotyczące dochodów do opodatkowania. Statystyki takie można uzyskać poprzez pewne modyfikacje statystyk z rachunków narodowych.

1.49.

Podobne podejście można zastosować w przypadku pewnych pojęć wykorzystywanych w polityce gospodarczej, np. dla:

a)

pojęcia inflacji wykorzystywanego dla waloryzacji emerytur i rent, świadczeń z tytułu bezrobocia czy kosztów związanych z zatrudnieniem urzędników służby cywilnej;

b)

pojęcia podatków, składek na ubezpieczenia społeczne, sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz sektora ogólnospołecznego wykorzystywanych dla określenia optymalnej wielkości sektora ogólnospołecznego;

c)

pojęcia sektorów czy gałęzi „strategicznych” wykorzystywanych w krajowej polityce gospodarczej czy w polityce gospodarczej UE;

d)

pojęcia „działalności inwestycyjnej” wykorzystywanego w krajowej polityce gospodarczej;

e)

tablicy ukazującej pełne ujęcie świadczeń emerytalno-rentowych.

Rachunki satelitarne lub tablice uzupełniające mogą spełnić takie potrzeby w zakresie danych.

ESA 2010 a SNA 2008

1.50.

ESA 2010 oparty jest na pojęciach SNA 2008, który służy za podręcznik rachunków narodowych dla wszystkich państw świata. Tym niemniej jest kilka różnic między ESA 2010 a SNA 2008:

a)

różnice w sposobie prezentacji:

1)

w ESA 2010 znajdują się oddzielne rozdziały poświęcone transakcjom dotyczącym produktów, transakcjom podziału i transakcjom finansowym. Natomiast w SNA 2008 te same transakcje wyjaśnione są w rozdziałach uporządkowanych według kolejności rachunków, np. rozdziały dotyczące rachunku produkcji, podziału pierwotnego dochodów, rachunku kapitałowego czy rachunku zagranicy;

2)

ESA 2010 opisuje poszczególne pojęcia poprzez podanie ich definicji oraz specyfikację pozycji włączonych i wyłączonych z danej kategorii. SNA 2008 zwykle opisuje poszczególne pojęcia w sposób bardziej ogólny i wyjaśnia powody przyjęcia określonych konwencji;

b)

niektóre pojęcia w ESA 2010 określone są bardziej dokładnie i precyzyjnie niż w SNA 2008:

1)

SNA 2008 nie zawiera szczegółowych kryteriów rozróżnienia pomiędzy kategoriami produkcji globalnej rynkowej, produkcji globalnej na własne cele finalne i produkcji globalnej nierynkowej. Dlatego też, w celu zapewnienia jednolitości podejścia, w ESA przyjęto bardziej szczegółowe wskazówki;

2)

ESA 2010 zakłada, że produkcja niektórych rodzajów wyrobów wytwarzanych przez gospodarstwa domowe, jak tkanie sukna czy wyrób mebli, nie jest znacząca dla państw członkowskich i dlatego nie musi być rejestrowana;

3)

ESA 2010 dokonuje odniesienia do rozwiązań instytucjonalnych w UE, takich jak system Intrastat (rejestrujący przepływ wyrobów wewnątrz UE) oraz wkłady państw członkowskich do budżetu UE;

4)

ESA 2010 zawiera specyficzne klasyfikacje UE, np. klasyfikację statystyczną produktów według działalności (CPA) (3) dla produktów i NACE rev. 2 dla gałęzi (obie klasyfikacje są zharmonizowane z odpowiednimi klasyfikacjami ONZ);

5)

ESA 2010 zawiera dodatkową klasyfikację dla wszystkich transakcji wymiany towarów i usług z zagranicą; dzielą się one na transakcje między rezydentami UE oraz transakcje z rezydentami spoza UE;

6)

w ESA 2010 podsektory sektora instytucji finansowych uporządkowano inaczej niż w SNA 2008 ze względu na potrzeby unii gospodarczej i walutowej. ESA 2010 może być bardziej szczegółowy niż SNA 2008, ponieważ ESA 2010 dotyczy głównie państw członkowskich. Również na potrzeby danych w Unii ESA powinien być bardziej szczegółowy.

ESA 2010 a ESA 95

1.51.

ESA 2010 różni się od ESA 95 zarówno pod względem zakresu, jak i przyjętych pojęć. Większość tych różnic odpowiada różnicom pomiędzy SNA 1993 a SNA 2008. Główne różnice to:

a)

uznanie prac badawczo-rozwojowych za nakłady inwestycyjne prowadzące do wytworzenia aktywów własności intelektualnej. Zmiana ta zostaje zarejestrowana w rachunku satelitarnym i włączona do rachunków zasadniczych, kiedy w państwach członkowskich będzie dała się zaobserwować wystarczająca niezawodność i harmonizacja miar;

b)

wydatki na systemy uzbrojenia, które spełniają ogólną definicję aktywów, zaklasyfikowano jako nakłady na środki trwałe, a nie jako zużycie pośrednie;

c)

w odniesieniu do produkcji rynkowej wprowadzono analityczne pojęcie usług związanych z kapitałem, by umożliwić sporządzenie tablicy uzupełniającej, w której wykazane są jako składnik wartości dodanej;

d)

rozszerzono zakres aktywów finansowych w celu uwzględnienia w większym zakresie finansowych instrumentów pochodnych;

e)

nowe zasady rejestracji w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych. Do rachunków dodano tablicę uzupełniającą, w celu umożliwienia rejestracji szacunków dla wszystkich uprawnień w ramach ubezpieczeń społecznych, kapitałowych i niekapitałowych. Tablica ta zawiera komplet informacji niezbędnych dla kompleksowej analizy – uprawnienia i powiązane przepływy dla wszystkich prywatnych i publicznych systemów emerytalno-rentowych, kapitałowych i niekapitałowych, z uwzględnieniem systemów emerytalno-rentowych w ramach systemu zabezpieczenia społecznego;

f)

wymóg stosowania reguł dotyczących zmiany własności towarów stał się powszechny, czego rezultatem są zmiany w rejestrowaniu pośrednictwa handlowego (merchanting) oraz wyrobów wysyłanych w ramach obrotu uszlachetniającego, zarówno za granicę, jak i w gospodarce krajowej. W efekcie wyroby wysyłane za granicę w ramach obrotu uszlachetniającego rejestrowane są w ujęciu netto, w odróżnieniu od ujęcia brutto w SNA 1993 i ESA 95. Zmiana ta rodzi istotne skutki dla rejestracji takiej działalności w tablicach podaży i wykorzystania;

g)

większą uwagę poświęcono instytucjom finansowym ogółem, a w szczególności – spółkom specjalnego przeznaczenia (SPE). Zmieniono sposób traktowania kontrolowanych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych SPE za granicą, tak by zobowiązania zaciągane przez SPE były wykazywane w rachunkach instytucji rządowych i samorządowych;

h)

doprecyzowano sposób traktowania superdywidend wypłacanych przez przedsiębiorstwa publiczne, to znaczy mają one być traktowane jako wypłaty nadzwyczajne oraz wycofanie kapitału;

i)

określono zasady traktowania partnerstwa publiczno-prywatnego, rozszerzono traktowanie agencji restrukturyzacji;

j)

doprecyzowano transakcje między instytucjami rządowymi i samorządowymi a przedsiębiorstwami publicznymi, z uwzględnieniem instrumentów sekurytyzacyjnych, w celu usprawnienia rejestracji pozycji, które mogą mieć istotny wpływ na dług sektora instytucji rządowych i samorządowych;

k)

doprecyzowano traktowanie gwarancji kredytowych, wprowadzono nowe traktowanie gwarancji standaryzowanych, takich jak gwarancje kredytów eksportowych oraz gwarancje kredytów studenckich. Zgodnie z nowym traktowaniem aktywa finansowe i zobowiązania uwzględniane są w rachunkach w wysokości prawdopodobnego wezwania do realizacji gwarancji.

1.52.

Zmiany w ESA 2010 w porównaniu do ESA 95 nie są ograniczone do zmian w sferze pojęciowej. Wprowadzono zasadnicze zmiany w zakresie, dodane zostały nowe rozdziały dotyczące rachunków satelitarnych, rachunków sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz rachunków zagranicy. W istotnym stopniu rozszerzone zostały rozdziały dotyczące rachunków kwartalnych i regionalnych.

ESA 2010 JAKO SYSTEM – PODSTAWOWE ZASADY

1.53.

Głównymi cechami systemu są:

a)

jednostki statystyczne i ich grupowanie;

b)

przepływy i stany;

c)

system rachunków i agregaty;

d)

kompleks przepływów międzygałęziowych.

Jednostki statystyczne i ich grupowanie

1.54.

System ESA 2010 wykorzystuje dwa rodzaje jednostek oraz dwa sposoby podziału gospodarki, całkiem odmienne i zaspokajające odrębne potrzeby analityczne.

1.55.

Pierwszy cel opisu dochodów, wydatków i przepływów finansowych oraz bilansów realizowany jest poprzez grupowanie jednostek instytucjonalnych w sektory na podstawie ich podstawowych funkcji, zachowań i celów.

1.56.

Drugi cel opisu procesów produkcji oraz analiz przepływów międzygałęziowych realizowany jest poprzez system grupujący lokalne jednostki rodzaju działalności (lokalne JRD) w określone gałęzie na podstawie rodzaju ich działalności. Działalność jest charakteryzowana poprzez nakłady, procesy produkcji oraz produkcję globalną wyrobów i usług.

Jednostki i sektory instytucjonalne

1.57.

Jednostki instytucjonalne są to podmioty gospodarcze mające uprawnienia do własności wyrobów i aktywów, zaciągania zobowiązań oraz angażowania się w działalność gospodarczą i dokonywania transakcji z innymi jednostkami we własnym imieniu. Dla celów systemu ESA 2010 jednostki instytucjonalne grupowane są w pięciu rozłącznych krajowych sektorach instytucjonalnych:

a)

przedsiębiorstw niefinansowych;

b)

instytucji finansowych;

c)

instytucji rządowych i samorządowych;

d)

gospodarstw domowych;

e)

instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych.

Pięć wymienionych sektorów instytucjonalnych tworzy krajową gospodarkę ogółem. Każdy z sektorów instytucjonalnych dzieli się także na podsektory. System ESA 2010 umożliwia opracowywanie pełnego zestawu rachunków przepływów i bilansów dla każdego sektora i podsektora oraz dla gospodarki ogółem. Mogą występować współzależności między wymienionymi pięcioma sektorami krajowymi a jednostkami będącymi nierezydentami; ukazane są takie współzależności między sektorami krajowymi a szóstym sektorem instytucjonalnym, tj. sektorem zagranica.

Lokalne JRD oraz gałęzie

1.58.

Jeżeli jednostki instytucjonalne prowadzą więcej niż jeden rodzaj działalności, to jednostki takie podlegają podziałowi stosownie do rodzaju prowadzonej działalności. Przedstawienie tego podziału umożliwiają lokalne JRD.

Lokalna JRD grupuje te wszystkie części jednostki instytucjonalnej jako producenta, które znajdują się w jednym miejscu lub w miejscach położonych blisko siebie i które prowadzą działalność określoną na szczeblu klasy (4-znakowym) klasyfikacji NACE rev. 2.

1.59.

Lokalne JRD rejestrowane są dla każdej działalności drugorzędnej, jednakże jeżeli brak jest odpowiednich dokumentów księgowych niezbędnych do oddzielnego opisu takich działalności, to jako lokalną JRD przyjmuje się jednostkę prowadzącą łącznie kilka działalności drugorzędnych. Grupa wszystkich lokalnych JRD prowadzących ten sam bądź podobne rodzaje działalności tworzy gałąź.

W skład jednostki instytucjonalnej wchodzi jedna bądź więcej lokalnych JRD; lokalna JRD należy wyłącznie do jednej jednostki instytucjonalnej.

1.60.

Dla potrzeb analizy procesu produkcji stosuje się tzw. analityczną jednostkę produkcji. Jednostka taka może być obserwowana jedynie w przypadku, gdy lokalna JRD wytwarza jeden typ produktu, nie prowadząc działalności drugorzędnej. Jednostka taka jest znana jako jednostka jednorodnej produkcji. W wyniku grupowania tych jednostek tworzone są jednorodne branże.

Jednostki będące rezydentami i nierezydentami; gospodarka ogółem i zagranica

1.61.

Gospodarka ogółem definiowana jest poprzez jednostki będące rezydentami. Jednostka jest rezydentem kraju, jeżeli na terytorium ekonomicznym tego kraju posiada ona centrum głównych interesów ekonomicznych, to znaczy kiedy angażuje się w działalność gospodarczą na tym terytorium przez okres jednego roku lub dłuższy. W kontekście pkt 1.57 sektory instytucjonalne są grupami jednostek instytucjonalnych będących rezydentami.

1.62.

Jednostki będące rezydentami angażują się w transakcje z jednostkami będącymi nierezydentami tzn. z jednostkami, które są rezydentami innych gospodarek. Transakcje te stanowią wymianę towarów i usług z zagranicą danej gospodarki i grupowane są w rachunku zagranicy. Tak więc zagranica pełni podobną rolę jak sektor instytucjonalny, z tym że jednostki będące nierezydentami włączone są do systemu tylko wtedy, gdy zaangażowane są w transakcje z jednostkami instytucjonalnymi będącymi rezydentami.

1.63.

Umowne jednostki będące rezydentami, uznawane w systemie ESA 2010 za jednostki instytucjonalne, definiowane są jako:

a)

te części jednostek będących nierezydentami, które posiadają centrum głównych interesów ekonomicznych (zazwyczaj takie, które podejmują transakcje ekonomiczne przez okres jednego roku lub dłużej) na terytorium ekonomicznym danego kraju;

b)

jednostki będące nierezydentami jako właściciele gruntów lub budynków na terytorium ekonomicznym danego kraju, ale jedynie pod względem transakcji odnoszących się do tych gruntów lub budynków.

Przepływy i stany

1.64.

Rejestruje się dwa podstawowe rodzaje informacji: przepływy i stany.

Przepływy odnoszą się do działań i efektów zdarzeń mających miejsce w ramach danego okresu czasu, podczas gdy stany odnoszą się do sytuacji w określonym momencie czasu.

Przepływy

1.65.

Przepływy odzwierciedlają tworzenie, przekształcanie, wymianę, transfery bądź niszczenie wartości ekonomicznych. Powodują one zmiany wartości aktywów lub zobowiązań jednostek instytucjonalnych. Wyróżnia się dwa rodzaje przepływów ekonomicznych: transakcje oraz pozostałe zmiany aktywów.

Transakcje pojawiają się na wszystkich rachunkach i w tablicach, w których występują przepływy, z wyjątkiem rachunku pozostałych zmian wolumenu aktywów i rachunku przeszacowań. Pozostałe zmiany aktywów rejestrowane są jedynie na tych dwóch ostatnich rachunkach.

Transakcje elementarne i inne przepływy grupuje się w stosunkowo małą liczbę typów transakcji.

Transakcje

1.66.

Transakcja jest przepływem ekonomicznym będącym oddziaływaniem pomiędzy jednostkami instytucjonalnymi na zasadzie porozumienia (za obopólną zgodą) lub działaniem wewnątrz jednostek instytucjonalnych, które użytecznie jest traktować jako transakcję, ponieważ dana jednostka występuje w podwójnym charakterze. Transakcje dzielą się na cztery główne grupy:

a)

transakcje dotyczące produktów: opisujące pochodzenie (produkcja globalna krajowa czy import) oraz wykorzystanie (zużycie pośrednie, spożycie, nakłady inwestycyjne – obejmujące amortyzację środków trwałych – czy eksport) produktów;

b)

transakcje podziału: opisujące, w jaki sposób wartość dodana wytworzona w procesie produkcji jest dzielona pomiędzy pracę, kapitał oraz instytucje rządowe i samorządowe, a także redystrybucję dochodów i majątku (podatki dochodowe i majątkowe oraz inne transfery);

c)

transakcje finansowe: opisujące nabycie netto aktywów finansowych lub zaciągnięcie netto zobowiązań dla każdego typu instrumentów finansowych. Transakcje te pojawiają się zarówno jako odpowiedniki transakcji niefinansowych, jak i jako transakcje dotyczące jedynie instrumentów finansowych;

d)

transakcje nie włączone do trzech powyższych grup: nabycie pomniejszone o rozdysponowanie nieprodukowanych aktywów niefinansowych.

Własności transakcji

Współdziałanie a transakcje wewnętrzne

1.67.

Większość transakcji jest wynikiem oddziaływania pomiędzy dwiema bądź większą liczbą jednostek instytucjonalnych. Jednak system ESA 2010 rejestruje jako transakcje także pewne działania wewnątrz jednostek instytucjonalnych. Rejestracja tych wewnętrznych transakcji ma na celu przekazanie bardziej przydatnego dla analiz obrazu produkcji globalnej, popytu końcowego i kosztów.

1.68.

Amortyzacja środków trwałych, rejestrowana w systemie ESA 2010 jako koszt, jest transakcją wewnętrzną. Większość innych transakcji wewnętrznych są to transakcje dotyczące produktów, rejestrowane zwykle wtedy, gdy jednostki instytucjonalne działające jednocześnie jako producenci i konsumenci decydują się na spożycie części wytworzonej przez siebie produkcji globalnej. Sytuacja ta dotyczy najczęściej gospodarstw domowych oraz instytucji rządowych i samorządowych.

1.69.

Rejestrowana jest cała produkcja globalna jednostki instytucjonalnej wytworzona i wykorzystana przez nią na własne cele finalne. Produkcja globalna wytworzona i wykorzystana przez tę samą jednostkę instytucjonalną na cele zużycia pośredniego jest rejestrowana tylko wtedy, gdy produkcja i zużycie pośrednie odbywają się w innych lokalnych JRD należących do tej jednostki. Nie jest rejestrowana produkcja globalna wytworzona i wykorzystana jako zużycie pośrednie w tej samej lokalnej JRD.

Transakcje pieniężne i niepieniężne

1.70.

Transakcje są transakcjami pieniężnymi, jeżeli zaangażowane w nie jednostki dokonują lub otrzymują płatności czy też zaciągają zobowiązania lub otrzymują aktywa wyrażone w jednostkach pieniężnych.

Transakcje, które nie pociągają za sobą wymiany gotówki czy aktywów lub zobowiązań wyrażonych w jednostkach pieniężnych, są transakcjami niepieniężnymi. Transakcjami niepieniężnymi są transakcje wewnętrzne. Transakcje niepieniężne, w które zaangażowanych jest więcej niż jedna jednostka instytucjonalna, występują wśród transakcji dotyczących produktów (wymiana barterowa), transakcji podziału (wynagrodzenia w naturze, transfery w naturze itp.) oraz innych transakcji (wymiana barterowa niefinansowych aktywów nieprodukowanych). System ESA 2010 rejestruje wszystkie transakcje w ujęciu pieniężnym. Zatem wartości, które zostaną zarejestrowane w odniesieniu do transakcji niepieniężnych, muszą być zmierzone pośrednio lub oszacowane w inny sposób.

Transakcje z odpowiednikiem i bez odpowiednika

1.71.

Transakcje angażujące więcej niż jedną jednostkę dzielą się na dwa rodzaje. Mogą to być transakcje typu „coś za coś” (odpłatne) i transakcje typu „coś za nic” (nieodpłatne). Transakcje odpłatne to wymiana pomiędzy jednostkami instytucjonalnymi, tj. dostawa wyrobów, usług lub aktywów i otrzymanie w zamian odpowiednika, np. pieniędzy. Transakcje nieodpłatne to płatność w gotówce lub w naturze od jednej jednostki instytucjonalnej dla innej, bez uzyskania w zamian odpowiednika. Transakcje odpłatne występują we wszystkich czterech grupach transakcji, podczas gdy transakcje nieodpłatne pojawiają się głównie w grupie transakcji podziału, w formie np. podatków, świadczeń z pomocy społecznej lub darowizn. Takie nieodpłatne transakcje określane są mianem transferów.

Korygowanie transakcji

1.72.

Transakcje rejestrowane są w taki sam sposób, w jaki zostały zaksięgowane przez zaangażowane w nie jednostki instytucjonalne. Niekiedy jednak niektóre transakcje są korygowane w celu jaśniejszego wyartykułowania związków ekonomicznych leżących u ich podstaw. Transakcje mogą być korygowane trzema sposobami: poprzez zmianę ukierunkowania transakcji, rozkład transakcji na części oraz zmianę podmiotów transakcji.

Zmiana ukierunkowania transakcji

1.73.

Transakcja, która w rzeczywistości miała miejsce bezpośrednio pomiędzy jednostkami A i C, jest rejestrowana z uwzględnieniem jednostki pośredniej B. To znaczy pojedyncza transakcja między A i C jest rejestrowana jako dwie transakcje: jedna między A i B, druga – między B i C. W tym przypadku dokonana została zmiana ukierunkowania transakcji

1.74.

Przykładem zmiany ukierunkowania transakcji jest sposób, w jaki składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawcę, wpłacane bezpośrednio przez pracodawców do funduszy ubezpieczeń społecznych, ujmowane są w rachunkach. System rejestruje te płatności jako dwie transakcje: pracodawcy wypłacają tę część składki swoim pracownikom, a następnie pracownicy wpłacają ją do funduszy ubezpieczeń społecznych. Podobnie jak we wszystkich przypadkach zmiany ukierunkowania transakcji, celem jest ukazanie ekonomicznej treści leżącej u podstaw transakcji, co w tym przypadku prowadzi do wykazania składek na ubezpieczenia społeczne płaconych przez pracodawców jako składek płaconych na rzecz pracowników.

1.75.

Innym rodzajem zmiany ukierunkowania transakcji jest rejestrowanie transakcji pomiędzy dwiema bądź większą liczbą jednostek, podczas gdy w rzeczywistości żadna transakcja pomiędzy tymi jednostkami nie miała miejsca. Przykład stanowi sposób ujęcia dochodów z tytułu własności uzyskiwanych z określonych funduszy ubezpieczeniowych, zatrzymywanych przez instytucje ubezpieczeniowe. System rejestruje dochody z tytułu własności jako wypłacane posiadaczom polis ubezpieczeniowych, którzy następnie wpłacają je z powrotem do instytucji ubezpieczeniowych jako uzupełnienia do składek ubezpieczeniowych.

Rozkład transakcji na części

1.76.

Rozkład transakcji na części występuje wtedy, gdy transakcja, która w rzeczywistości jest postrzegana jako pojedyncza przez podmioty w nią zaangażowane, jest rejestrowana jako dwie lub więcej różnych transakcji. Rozkład transakcji nie oznacza włączania dodatkowych jednostek.

1.77.

Typowym przykładem rozkładu transakcji na części są wpłaty składek z tytułu pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych. Mimo że posiadacze polis ubezpieczeniowych i ubezpieczyciele postrzegają te płatności jako jedną transakcję, system ESA 2010 dzieli je na dwie odrębne transakcje: opłaty z tytułu świadczenia usług z zakresu pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych oraz składki na udziale własnym z tytułu pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych. Innym przykładem rozkładu transakcji na części jest rejestracja sprzedaży produktu jako sprzedaż produktu oraz sprzedaż marży handlowej.

Zmiana podmiotów transakcji

1.78.

W przypadku gdy jednostka dokonuje transakcji w imieniu innej jednostki (podmiotu głównego), w systemie jest ona rejestrowana wyłącznie w rachunku podmiotu głównego. Co do zasady nie powinno się wykraczać poza tę regułę, próbując np. dokonywać alokacji podatków lub dotacji ostatecznym płatnikom lub ostatecznym beneficjentom na podstawie przyjętych założeń.

Za przykład może posłużyć pobieranie podatków przez jedną jednostkę sektora instytucji rządowych i samorządowych w imieniu innej. Podatek jest przypisywany jednostce sektora instytucji rządowych i samorządowych, która wykonuje władzę w zakresie nakładania podatków (jako podmiot główny lub na podstawie danego przez podmiot główny pełnomocnictwa) oraz ma swobodę decyzji w zakresie ustanawiania i zmiany stawki podatku.

Przypadki graniczne

1.79.

Definicja transakcji wymaga, aby działanie pomiędzy jednostkami instytucjonalnymi było oparte na wzajemnym porozumieniu. Gdy transakcja podejmowana jest za porozumieniem, oznacza to, że dana jednostka instytucjonalna wiedziała o niej i wyraziła na nią zgodę. Płatności podatków, kar i grzywien odbywają się za obopólnym porozumieniem, tj. płatnik jest obywatelem podlegającym przepisom prawa danego kraju. Należy zaznaczyć, że nierekompensowana konfiskata aktywów nie jest uznawana za transakcję, nawet jeśli była wymuszona przez prawo.

Nielegalne działania gospodarcze uważa się za transakcje, jeżeli wszystkie uczestniczące w nich jednostki zaangażowały się w nie w drodze wzajemnego porozumienia. Stąd nabycie, sprzedaż czy wymiana barterowa nielegalnych narkotyków lub skradzionej własności są transakcjami, podczas gdy sama kradzież nie jest transakcją.

Pozostałe zmiany aktywów

1.80.

Pozostałe zmiany aktywów rejestrują zmiany, które nie są wynikiem transakcji. Są to:

a)

pozostałe zmiany wolumenu aktywów i zobowiązań; albo

b)

zyski i straty z tytułu posiadania majątku.

Pozostałe zmiany wolumenu aktywów i zobowiązań

1.81.

Pozostałe zmiany wolumenu aktywów i zobowiązań rejestrują zmiany podzielone na trzy główne kategorie:

a)

pojawienie się lub zanikanie aktywów w wyniku normalnego biegu zdarzeń, innych niż transakcje;

b)

zmiany aktywów i zobowiązań na skutek wyjątkowych, nieprzewidzianych zdarzeń, niemających charakteru ekonomicznego;

c)

zmiany w klasyfikacji i strukturze.

1.82.

Przykładami zmian w kategorii, o której mowa w pkt 1.81 lit. a), są odkrycia lub wyczerpanie zasobów podziemnych oraz naturalny wzrost niekultywowanych zasobów biologicznych. Przykładami zmian w kategorii, o której mowa w pkt 1.81 lit. b), są straty aktywów na skutek klęsk żywiołowych, wojen czy poważnych zbrodni. Do kategorii b) należą też jednostronne umorzenie długu oraz nierekompensowana konfiskata aktywów. Przykładem zmiany w kategorii, o której mowa w pkt 1.81 lit. c), jest przeklasyfikowanie jednostki instytucjonalnej z jednego sektora instytucjonalnego do innego.

Zyski i straty z tytułu posiadania majątku

1.83.

Zyski i straty z tytułu posiadania majątku są wynikiem zmian w cenach aktywów. Zmiany te (zyski i straty) dotyczą wszystkich rodzajów aktywów finansowych i niefinansowych oraz zobowiązań. Zyski i straty właściciela aktywów i zobowiązań narastają wyłącznie w wyniku ich posiadania w ciągu danego okresu czasu, bez jakiejkolwiek ich transformacji.

1.84.

Zyski i straty z tytułu posiadania majątku wycenione w bieżących cenach rynkowych określone są jako nominalne zyski i straty z tytułu posiadania majątku. Mogą być one podzielone na neutralne – odzwierciedlające zmiany ogólnego poziomu cen i realne – odzwierciedlające zmiany cen aktywów w stosunku do ogólnych zmian poziomu cen.

Stany

1.85.

Stany są zasobami aktywów i zobowiązań w określonym momencie czasu. Są one rejestrowane na początek i koniec okresu księgowego. Rachunki ukazujące stany nazywane są bilansami.

1.86.

Stany są rejestrowane także dla ludności i dla pracujących. Stany te są jednak rejestrowane jako wartości przeciętne w okresie księgowym. Stany rejestrowane są dla wszystkich aktywów w granicach określonych przez system, tzn. dla aktywów i zobowiązań finansowych oraz dla aktywów niefinansowych zarówno produkowanych jak i nieprodukowanych. Rejestracja jest jednak ograniczona do tych aktywów, które wykorzystywane są w działalności gospodarczej i co do których istnieją prawa własności.

1.87.

Dlatego też nie są rejestrowane stany takich aktywów, jak kapitał ludzki czy zasoby naturalne, które nie podlegają prawu własności.

System ESA 2010, w swoich granicach, jest wyczerpujący zarówno w odniesieniu do przepływów, jak i do stanów. Wynika stąd, że wszelkie zmiany w stanach mogą być w pełni wyjaśnione poprzez zarejestrowane przepływy.

System rachunków i agregaty

Zasady zapisów księgowych

1.88.

Na rachunku rejestrowane są zmiany w wartości dotyczące jednostki lub sektora instytucjonalnego zgodnie z charakterem przepływów ekonomicznych wykazanych na rachunku. Ma on postać dwukolumnowej tablicy. Rachunki bieżące to rachunki, w których wykazana jest produkcja, tworzenie i podział dochodu, dystrybucja i redystrybucja dochodów oraz ich wykorzystanie. Rachunki akumulacji to rachunki kapitałowe i finansowe oraz rachunki obejmujące pozostałe zmiany wolumenu.

Terminologia opisu obu stron rachunków

1.89.

W systemie ESA 2010 „przychody” wykazane są po prawej stronie rachunków bieżących, gdzie pojawiają się transakcje zwiększające wartość ekonomiczną jednostki lub sektora instytucjonalnego. Lewa strona rachunków ukazuje „rozchody” – transakcje zmniejszające wartość ekonomiczną. Prawa strona rachunków akumulacji ukazuje „zmiany zobowiązań i wartości netto”, a lewa strona – „zmiany aktywów”. W bilansach stosowany jest termin „zobowiązania i wartość netto” (różnica między aktywami i zobowiązaniami) po prawej stronie oraz – „aktywa” – po stronie lewej. Porównanie dwóch kolejnych bilansów pokazuje zmiany zobowiązań i wartości netto oraz zmiany aktywów.

1.90.

W ESA dokonano rozróżnienia między własnością ekonomiczną i własnością prawną. Kryterium dla rejestrowania transferu towarów z jednej jednostki do drugiej jest fakt przeniesienia między nimi własności ekonomicznej. Właścicielem prawnym jest jednostka uprawniona na mocy przepisów prawa do korzyści płynących z tytułu posiadania. Właściciel prawny może jednak, w drodze umowy, uzgodnić z inną jednostką, że przyjmie ona na siebie zarówno ryzyko, jak i korzyści związane z wykorzystaniem wyrobów w produkcji, w zamian za wynagrodzenie umowne. Porozumienie takie ma charakter umowy leasingu finansowego, w ramach której płatności odzwierciedlają wyłącznie fakt przekazania aktywów przez finansującego do dyspozycji korzystającego. Jeżeli na przykład bank jest prawnym właścicielem samolotu i zawiera umowę leasingu finansowego z liniami lotniczymi, na mocy której stają się one operatorem tego samolotu, to w takim przypadku linie lotnicze uważane są za właściciela samolotu w zakresie obejmującym transakcje w rachunkach. Jednocześnie przy wykazaniu zakupu samolotu przez linie lotnicze następuje umowne przypisanie im kredytu udzielonego przez ten bank, odzwierciedlającego przyszłe kwoty należności z tytułu eksploatacji samolotu.

Zasada podwójnej/poczwórnej księgowości

1.91.

Rachunkowość narodowa oparta jest (dla jednostek czy sektorów instytucjonalnych) na zasadzie podwójnej księgowości. Każdą transakcję rejestruje się podwójnie – raz jako przychód (lub zmiana zobowiązań) i raz jako rozchód (lub zmiana aktywów). Całkowita suma transakcji zarejestrowanych jako przychody lub zmiany zobowiązań oraz całkowita suma transakcji zarejestrowanych jako rozchody lub zmiany aktywów muszą być sobie równe, co pozwala na kontrolę spójności rachunków.

1.92.

Rachunki narodowe – w odniesieniu do wszystkich jednostek i sektorów instytucjonalnych – oparte są na zasadzie poczwórnej księgowości, ponieważ większość transakcji angażuje dwie jednostki instytucjonalne. Każda transakcja zapisywana jest podwójnie przez obie jednostki w nią zaangażowane. Na przykład świadczenia społeczne pieniężne, dokonywane przez jednostki rządowe i samorządowe na rzecz gospodarstw domowych, rejestrowane są na rachunkach instytucji rządowych i samorządowych jako rozchód w postaci transferu oraz jako zmniejszenie aktywów w postaci gotówki i depozytów; natomiast na rachunkach sektora gospodarstw domowych rejestrowane są jako przychód w postaci transferu oraz jako nabycie aktywów w postaci gotówki i depozytów.

1.93.

Transakcje dokonywane w ramach jednej jednostki (takie jak spożycie produkcji globalnej przez tę samą jednostkę, która ją wytworzyła) wymagają tylko zapisu w dwóch pozycjach, których wartości muszą być oszacowane.

Wycena

1.94.

Z wyjątkiem kilku zmiennych dotyczących ludności i zasobów pracy, system ESA 2010 pokazuje wszystkie przepływy i stany w wyrażeniu pieniężnym. Przepływy i stany są wyceniane zgodnie z ich wartością wymienną, tj. taką wartością, za którą są one lub mogą być wymieniane na środki pieniężne. Stąd podstawowym zaleceniem ESA odnośnie do wyceny jest wycena rynkowa.

1.95.

W przypadku transakcji pieniężnych oraz w związku z posiadaniem zasobów pieniężnych i zobowiązań wszystkie potrzebne wartości są znane bezpośrednio. W większości innych przypadków optymalną metodą wyceny jest odniesienie do cen rynkowych analogicznych wyrobów, usług lub aktywów. Metoda ta wykorzystywana jest np. do wyceny wymiany barterowej oraz usług na własne cele finalne właścicieli mieszkań. Kiedy nie jest możliwe uzyskanie cen rynkowych dla analogicznych produktów, na przykład dla usług nierynkowych wytwarzanych przez jednostki rządowe i samorządowe, wycena dokonywana jest poprzez zsumowanie kosztów produkcji. Jeżeli nie ma ceny rynkowej mogącej stanowić cenę odniesienia ani informacji o wielkości kosztów, to w takim przypadku przepływy i stany mogą być wyceniane poprzez zdyskontowaną wartość obecną przyszłych ekonomicznych korzyści oczekiwanych z tych przepływów lub stanów. Z tej ostatniej metody należy korzystać jedynie w ostateczności.

1.96.

Stany wycenia się w cenach bieżących w momencie, do którego odnosi się bilans, a nie w momencie produkcji lub nabycia towarów czy aktywów tworzących te stany. Konieczna jest wycena stanów poprzez oszacowanie ich zamortyzowanej bieżącej ceny nabycia lub poprzez koszty produkcji.

Szczególne zasady wyceny produktów

1.97.

Producent i użytkownik danego produktu zazwyczaj różnie postrzegają jego wartość z uwagi na istnienie kosztów transportu, marży handlowej oraz podatków od produktów pomniejszonych o dotacje do produktów. Celem jak największego zbliżenia do punktu widzenia każdego z podmiotów uczestniczących w transakcji system ESA 2010 rejestruje każde wykorzystanie produktu w cenach nabycia, w które włączone są koszty transportu, marża handlowa oraz podatki od produktów pomniejszone o dotacje do produktów, podczas gdy produkcja globalna rejestrowana jest w cenach bazowych, które wyłączają powyższe kategorie.

1.98.

Import i eksport produktów rejestrowane są w wartościach na granicy. Ogółem import i eksport towarów wyceniane są na granicy celnej eksportera, tj. na bazie „dostarczone na statek” (FOB). Usługi transportowe i usługi ubezpieczeniowe powstające między granicą importera a granicą eksportera nie są zaliczane do wartości towarów; są one rejestrowane jako usługi. Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie wartości FOB w szczegółowym przekroju według produktów, tablice zawierające szczegółowe informacje z zakresu handlu zagranicznego pokazują wartości importu na granicy celnej importera (wartości CIF). Wszystkie usługi transportowe i ubezpieczeniowe powstałe do granicy importera są włączone do wartości importowanych towarów. W zakresie, w jakim usługi te odnoszą się do usług krajowych, w systemie dokonywane jest ogólne dostosowanie FOB/CIF.

Wycena w cenach stałych

1.99.

Wycena w cenach stałych oznacza wycenianie przepływów i stanów w danym okresie księgowym w cenach okresu poprzedniego. Celem wyceny w cenach stałych jest dekompozycja zmian zachodzących w czasie w wartości przepływów i stanów na zmiany z tytułu zmian cen oraz z tytułu zmian wolumenu. Przepływy i stany w cenach stałych wyrażają zmiany wolumenu.

1.100.

Wiele przepływów i stanów, np. dochody, nie może być, z uwagi na ich charakter, wyrażone w ujęciu cenowym i ilościowym. Jednak siłę nabywczą tych zmiennych uzyskać można poprzez deflowanie ich bieżącej wartości odpowiednim wskaźnikiem cen, np. indeksem cen końcowego popytu narodowego, z wyłączeniem przyrostu rzeczowych środków obrotowych. Tak deflowane przepływy i stany uznaje się za wyrażone w ujęciu realnym. Przykładem może być realny dochód do dyspozycji.

Czas rejestracji

1.101.

Przepływy rejestrowane są w ujęciu memoriałowym, to znaczy w momencie, w którym wartość ekonomiczna jest tworzona, przekształcana lub niszczona, albo gdy należności i zobowiązania powstają, są przekształcane lub umarzane.

1.102.

Ujęcie produkcji globalnej w rachunkach następuje w momencie produkcji, nie zaś uiszczenia należności przez kupującego. Sprzedaż aktywów jest rejestrowana w momencie, gdy dane aktywa „przechodzą w inne ręce”, a nie w momencie dokonania odpowiedniej płatności. Odsetki rejestrowane są jako narastające w ciągu okresu księgowego, bez względu na to, czy są czy nie są wypłacone w tym okresie. Zasada memoriałowa ma zastosowanie do wszystkich przepływów, tak pieniężnych jak i niepieniężnych, jak też przepływów wewnętrznych oraz pomiędzy jednostkami.

1.103.

Konieczne może być złagodzenie tego stanowiska w odniesieniu do podatków i innych przepływów w odniesieniu do sektora instytucji rządowych i samorządowych, które często rejestrowane są na rachunkach tego sektora w ujęciu kasowym. Dokonanie dokładnej transformacji tych przepływów z ujęcia kasowego na memoriałowe może być trudne.

1.104.

W drodze wyjątku od ogólnych zasad rejestracji podatków i składek na ubezpieczenia społeczne do zapłacenia sektorowi instytucji rządowych i samorządowych, możliwe jest ujęcie ich z wyłączeniem tej części, której ściągalność jest wątpliwa, a w przypadku jej uwzględnienia podlega ona neutralizacji w tym samym okresie księgowym poprzez transfer kapitałowy z sektora instytucji rządowych i samorządowych do innych odpowiednich sektorów instytucjonalnych.

1.105.

Przepływy rejestruje się w tym samym momencie dla wszystkich jednostek instytucjonalnych i na wszystkich rachunkach. Jednostki instytucjonalne nie zawsze stosują te same zasady zapisów księgowych. Nawet wtedy, gdy stosują te same zasady, różnice w rzeczywistym czasie rejestracji mogą wystąpić z przyczyn praktycznych, takich jak opóźnienie w łączności. W związku z powyższym jednostki zaangażowane w daną transakcję mogą ją zarejestrować w różnych momentach. Takie rozbieżności eliminuje się poprzez odpowiednie dostosowanie.

Konsolidacja i unettowienie

Konsolidacja

1.106.

Konsolidacja odnosi się do eliminowania, zarówno z rozchodów, jak i z przychodów, transakcji zachodzących pomiędzy jednostkami należącymi do grupy oraz do eliminowania wzajemnych aktywów finansowych i zobowiązań. Sytuacja taka ma miejsce często w przypadku, gdy rachunki podsektorów sektora instytucji rządowych i samorządowych są połączone.

1.107.

Przyjęto zasadę, że przepływy i stany odnoszące się do jednostek składowych podsektorów lub sektorów nie mogą podlegać konsolidacji.

1.108.

Rachunki skonsolidowane mogą być jednak konstruowane dla celów uzupełniającej prezentacji i analiz. Informacja o transakcjach tych podsektorów czy sektorów z innymi sektorami i o odpowiedniej do tego „zewnętrznej” pozycji finansowej może być ważniejsza niż całkowite wielkości w ujęciu brutto.

1.109.

Ponadto rachunki i tablice pokazujące wzajemne relacje pomiędzy wierzycielami i dłużnikami dostarczają szczegółowy obraz sposobu finansowania gospodarki i uważane są za bardzo użyteczne dla poznania kanałów, którymi są przekazywane nadwyżki finansowe od ostatecznych pożyczkodawców do ostatecznych pożyczkobiorców.

Unettowienie

1.110.

Dla poszczególnych jednostek albo sektorów instytucjonalnych, ten sam rodzaj transakcji może być jednocześnie rejestrowany jako rozchód i jako przychód (np. odsetki mogą być jednocześnie płacone i otrzymywane), a w odniesieniu do tych samych instrumentów finansowych – jako aktywa i jako zobowiązania. W ramach ESA przyjęto rejestrację brutto (tj. ukazywanie pełnych kwot przychodów i rozchodów dotyczących tych samych rodzajów transakcji), pomijając pewien stopień unettowienia tkwiący już w samych klasyfikacjach.

1.111.

Unettowienie jest, w różnych kategoriach transakcji, rozumiane samo przez się; najlepszym przykładem jest „przyrost rzeczowych środków obrotowych”, który podkreśla znaczący dla analiz aspekt całości nakładów inwestycyjnych, a nie kolejnych przyrostów i odpisów tych środków. Podobnie, z kilkoma wyjątkami, rachunek finansowy i rachunki pozostałych zmian aktywów rejestrują zwiększenie netto aktywów i zobowiązań, podając na koniec okresu księgowego ostateczny efekt tego typu przepływów.

Rachunki, pozycje bilansujące i agregaty

1.112.

W przypadku jednostek lub grup jednostek w różnych rachunkach ujmowane są transakcje powiązane z jakimś aspektem życia gospodarczego (na przykład produkcją). W przypadku rachunku produkcji transakcje nie ukazują równowagi między przychodami i rozchodami bez wprowadzenia pozycji bilansującej. Analogicznie pozycja bilansująca (wartość netto) musi być wprowadzona dla łącznych wielkości aktywów i zobowiązań jednostki instytucjonalnej czy sektora instytucjonalnego. Pozycje bilansujące same w sobie są istotnymi miernikami wyniku gospodarczego. Zsumowane dla całej gospodarki stanowią one istotne agregaty.

Sekwencja rachunków

1.113.

System ESA 2010 zbudowany jest na zasadzie wzajemnie powiązanych rachunków. Pełna sekwencja rachunków dla jednostek instytucjonalnych i sektorów instytucjonalnych składa się z rachunków bieżących, rachunków akumulacji i bilansów.

1.114.

Rachunki bieżące odnoszą się do produkcji, tworzenia, podziału i redystrybucji dochodów oraz wykorzystania dochodów w postaci spożycia. Rachunki akumulacji dotyczą zmian aktywów i zobowiązań oraz wartości netto (różnice pomiędzy aktywami i zobowiązaniami dla każdej jednostki instytucjonalnej czy grupy jednostek). Bilanse prezentują stany aktywów i zobowiązań oraz wartość netto.

1.115.

Sekwencja rachunków dla lokalnych JRD oraz dla gałęzi jest ograniczona do dwóch pierwszych rachunków bieżących: rachunku produkcji oraz rachunku tworzenia dochodów, którego pozycją bilansującą jest nadwyżka operacyjna.

Rachunek wyrobów i usług

1.116.

Rachunek wyrobów i usług pokazuje podaż (produkcję globalną i import) oraz wykorzystanie wyrobów i usług (zużycie pośrednie, spożycie, przyrost rzeczowych środków obrotowych, nakłady brutto na środki trwałe, nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów o wyjątkowej wartości oraz eksport) dla gospodarki jako całości lub dla grup produktów. Rachunek ten nie jest rachunkiem w takim samym sensie jak pozostałe rachunki w sekwencji; nie generuje on pozycji bilansującej przenoszonej do kolejnego rachunku w sekwencji. Przedstawia on w formie tabelarycznej zgodność rachunkową, ukazując równowagę podaży i popytu na wszystkie produkty i grupy produktów w danej gospodarce.

Rachunek zagranicy

1.117.

Rachunek zagranicy obejmuje transakcje pomiędzy jednostkami instytucjonalnymi będącymi rezydentami i nierezydentami i odpowiadające im stany aktywów i zobowiązań.

Z uwagi na fakt, że zagranica pełni podobną rolę w strukturze księgowej systemu jak sektory instytucjonalne, rachunek zagranicy jest opracowywany z punktu widzenia zagranicy. Przychód zagranicy stanowi rozchód dla gospodarki ogółem i odwrotnie. Jeżeli pozycja bilansująca w rachunku zagranicy jest dodatnia, oznacza to nadwyżkę zagranicy, a deficyt dla gospodarki ogółem, i odwrotnie, gdy pozycja bilansująca jest ujemna.

Rachunek sektora zagranica różni się od pozostałych rachunków tym, że nie ukazuje wszystkich transakcji księgowych w sektorze zagranica, lecz tylko te, które posiadają mierzony odpowiednik w gospodarce krajowej.

Pozycje bilansujące

1.118.

Pozycję bilansującą otrzymuje się przez odjęcie łącznej wartości pozycji występujących po jednej stronie rachunku od łącznej wartości pozycji występujących po drugiej stronie.

Pozycje bilansujące zawierają mnóstwo informacji i obejmują kilka najważniejszych pozycji na rachunkach, co obrazują następujące przykłady pozycji bilansujących: wartość dodana, nadwyżka operacyjna, dochód do dyspozycji, oszczędności, wierzytelności netto / zadłużenie netto.

Poniżej przedstawiono schemat blokowy ukazujący sekwencję rachunków (pozycje bilansujące wyróżniono pogrubioną czcionką).

Schemat sekwencji rachunków

Image

1.119.

Pierwszy rachunek w sekwencji to rachunek produkcji, w którym ujęte są produkcja globalna i nakłady w ramach procesu produkcji, a wartość dodana jest pozycją bilansującą.

1.120.

Wartość dodana jest przenoszona do następnego rachunku, tj. rachunku tworzenia dochodów. Ujmuje się w nim koszty związane z zatrudnieniem ponoszone w procesie produkcji, jak również podatki należne instytucjom rządowym i samorządowym w związku z produkcją, w celu umożliwienia obliczenia nadwyżki operacyjnej (lub dochodu mieszanego uzyskiwanego w ramach pracy na własny rachunek lub w sektorze gospodarstw domowych) jako pozycji bilansującej dla każdego sektora instytucjonalnego. Krok ten jest konieczny, aby umożliwić pomiar wartości dodanej zachowanej w sektorze produkującym w postaci nadwyżki operacyjnej lub dochodu mieszanego.

1.121.

Następnie wartość dodana, w rozbiciu na koszty związane z zatrudnieniem, podatki oraz nadwyżkę operacyjną / dochód mieszany, przenoszona jest, w postaci rozbitej, do rachunku podziału pierwotnego dochodów. Dzięki takiemu rozbiciu możliwe jest przydzielenie każdego dochodu z czynników produkcji do sektora otrzymującego, w przeciwieństwie do sektora produkującego. Przykładowo koszty związane z zatrudnieniem rozdzielane są w całości między sektorem gospodarstw domowych a sektorem zagranica, a nadwyżka operacyjna pozostaje w sektorze przedsiębiorstw, w którym to została wytworzona. W rachunku tym ujmuje się również przepływy dochodów z tytułu własności do i z sektora, w rezultacie czego pozycja bilansująca to saldo dochodów pierwotnych wpływających do sektora.

1.122.

W następnym rachunku rejestrowana jest redystrybucja tych dochodów dokonywana poprzez transfery – jest to rachunek podziału wtórnego dochodów. Najważniejsze instrumenty redystrybucji to podatki pobierane przez instytucje rządowe i samorządowe od sektora gospodarstw domowych oraz świadczenia społeczne na rzecz tego sektora. Pozycją bilansującą jest dochód do dyspozycji.

1.123.

Następny rachunek w głównej sekwencji rachunków zasadniczych to rachunek wykorzystania dochodów do dyspozycji; jest on istotny dla sektora gospodarstw domowych, ponieważ to w nim rejestrowane są wydatki końcowe gospodarstw domowych; pozycją bilansującą są oszczędności gospodarstw domowych.

1.124.

Jednocześnie tworzony jest rachunek równoległy, tj. rachunek redystrybucji dochodów w naturze. Przeznaczeniem tego rachunku jest wykazanie transferów socjalnych w naturze jako przypisanego umownie transferu z sektora instytucji rządowych i samorządowych do sektora gospodarstw domowych, w efekcie czego dochód gospodarstwa domowego wzrasta o wartość indywidualnych usług sektora instytucji rządowych i samorządowych. W następnym rachunku (skorygowanym rachunku wykorzystania dochodów do dyspozycji), wartość wykorzystania dochodów do dyspozycji przez gospodarstwo domowe jest zwiększana o kwotę, jaka zostałaby zapłacona w przypadku zakupu przez gospodarstwo domowe indywidualnych usług świadczonych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych. Oba te przypisania umowne znoszą się, w efekcie czego jednostka bilansująca to oszczędności, jednakowe jak oszczędności w głównej sekwencji rachunków.

1.125.

Oszczędności przenoszone są do rachunku kapitałowego, w którym wykorzystywane są do finansowania nakładów inwestycyjnych, umożliwiając transfery kapitałowe do i z sektorów instytucjonalnych. Jeżeli środki wydatkowane na nabycie aktywów rzeczowych są za małe lub za duże, to pozycją bilansującą są wierzytelności netto lub zadłużenie netto. Wierzytelności netto oznaczają nadwyżkę finansową pożyczoną dłużnikom, a zadłużenie netto – finansowanie deficytu.

1.126.

Rachunki finansowe wreszcie zgadzają się, jeżeli szczegółowe dane dotyczące wierzytelności i zadłużenia każdego sektora przedstawione są w taki sposób, że pozycja bilansująca wierzytelności netto lub zadłużenia netto jest obserwowana. Powinna ona ściśle odpowiadać pozycji bilansującej wierzytelności netto lub zadłużenia netto rachunku kapitałowego, a ewentualne różnice muszą wynikać z rozbieżności pomiaru w realnym i finansowym ujęciu działalności gospodarczej.

1.127.

Wreszcie na samym dole schematu, po lewej stronie, mamy bilans otwarcia, ukazujący poziom aktywów i zobowiązań, w ujęciu realnym i finansowym, na początku danego okresu. Miarę bogactwa danej gospodarki stanowi jej wartość netto (aktywa pomniejszone o zobowiązania), co podane jest na dole bilansu.

1.128.

W pozycjach bilansu otwarcia, od lewej do prawej, rejestrowane są różne zmiany w aktywach i zobowiązaniach zachodzące w okresie księgowym. Rachunek kapitałowy i rachunki finansowe ukazują zmiany związane z transakcjami obejmującymi aktywa rzeczowe oraz aktywa finansowe i zobowiązania. W przypadku braku innych skutków można dzięki temu natychmiast obliczyć stan zamknięcia, poprzez dodanie zmian do stanu otwarcia.

1.129.

Zmiany mogą jednak także wystąpić poza ekonomicznym cyklem produkcji i spożycia; takie zmiany będą rzutować na wartości aktywów i zobowiązań w okresie zamknięcia. Jedną z tego rodzaju zmian jest zmiana wolumenu aktywów – realne zmiany środków trwałych powodowane przez zdarzenia niebędące elementem gospodarki. Przykładem byłaby strata z tytułu klęski żywiołowej, takiej jak trzęsienie ziemi, skutkujące zniszczeniem znacznych ilości aktywów, nie z powodu transakcji gospodarczej wymiany lub transferu. Takie straty należy ujmować w rachunku pozostałych zmian wolumenu, jako wyjaśnienie niższego wolumenu aktywów niż można by się spodziewać z analizy zdarzeń o charakterze stricte gospodarczym. Drugi typ zmiany wartości aktywów (i zobowiązań), inny niż wynikający z transakcji ekonomicznej, to zmiana związana ze zmianą ceny powodującą zyski i straty z tytułu posiadania aktywów. Zmiany takie ujmuje się w rachunku przeszacowań. Uwzględnienie tych dwu dodatkowych czynników rzutujących na wartość stanu aktywów i zobowiązań pozwala oszacować wartości bilansu zamknięcia w oparciu o stan otwarcia skorygowany o zmiany w rachunkach przepływów na samym dole powyższego schematu.

Agregaty

1.130.

Agregaty są wartościami złożonymi, wyrażającymi pomiar rezultatów działalności gospodarki ogółem; są to na przykład: produkcja globalna, wartość dodana, dochód do dyspozycji, spożycie, oszczędności, nakłady inwestycyjne itp. Mimo że obliczanie agregatów nie jest jedynym celem ESA, mają one znaczenie jako wskaźniki łączne dla celów analiz makroekonomicznych oraz porównań w czasie i przestrzeni.

1.131.

Wyróżniane są dwa typy agregatów:

a)

agregaty odnoszące się bezpośrednio do transakcji w systemie ESA 2010, takie jak produkcja globalna wyrobów i usług, spożycie, nakłady brutto na środki trwałe, koszty związane z zatrudnieniem itp.;

b)

agregaty reprezentujące pozycje bilansujące na rachunkach, takie jak PKB w cenach rynkowych, nadwyżka operacyjna gospodarki ogółem, DNB, dochód narodowy do dyspozycji, oszczędności, saldo obrotów bieżących z zagranicą oraz wartość netto gospodarki ogółem (bogactwo narodowe).

1.132.

Ważne zastosowanie znajdują także miary rachunków narodowych przedstawione w ujęciu na mieszkańca. Dla takich zbiorczych agregatów jak PKB, dochód narodowy czy spożycie w sektorze gospodarstw domowych dzielnikiem jest zwykle ludność kraju ogółem. W przypadku rachunków według podsektorów czy części rachunków sektora gospodarstw domowych stosuje się dane dotyczące liczby gospodarstw domowych oraz liczby osób należących do każdego podsektora.

PKB: jeden z najważniejszych agregatów

1.133.

Jednym z najważniejszych agregatów w ESA jest PKB. PKB stanowi miernik opisujący aktywność ekonomiczną ogółem na danym terytorium ekonomicznym, w wyniku której produkcja globalna zaspokaja finalne potrzeby gospodarki. Istnieją trzy metody pomiaru PKB w oparciu o ceny rynkowe:

1)

podejście od strony produkcji – suma wartości zagregowanych według wszystkich rodzajów działalności wytwarzających wyroby i usługi, powiększona o podatki od produktów i importu pomniejszone o dotacje;

2)

podejście od strony rozdysponowania – suma wszystkich wydatków końcowych przeznaczonych na spożycie finalnej produkcji globalnej gospodarki lub na zwiększenie bogactwa, powiększona o eksport pomniejszony o import towarów i usług;

3)

podejście od strony dochodów – suma wszystkich dochodów uzyskanych w procesie wytwarzania wyrobów i usług, powiększona o podatki od produktów i importu pomniejszone o dotacje do produktów.

1.134.

Wymienione powyżej trzy sposoby obliczania PKB stanowią także odzwierciedlenie trzech różnych sposobów analizy PKB pod względem składników. Wytworzona wartość dodana może zostać przedstawiona w rozbiciu na sektory instytucjonalne, a także na rodzaj działalności lub gałęzie, wnoszące wkład w łączną wytworzoną wartość, np. rolnictwo, przetwórstwo przemysłowe, przemysł budowlany, usługi itp.

Wydatki końcowe można podzielić na rodzaje: wydatki gospodarstw domowych, wydatki końcowe INKgd, wydatki końcowe sektora instytucji rządowych i samorządowych, przyrost rzeczowych środków obrotowych, nakłady na środki trwałe oraz eksport pomniejszony o koszty importu.

Całkowity dochód można przedstawić w rozbiciu na rodzaj dochodu – koszty związane z zatrudnieniem oraz nadwyżka operacyjna.

1.135.

W tablicach podaży i wykorzystania dobrą praktyką jest stosowanie elementów wszystkich trzech podejść w celu uzyskania jak najdokładniejszego szacunku PKB. Dzięki temu możliwe jest uzgodnienie szacunków wartości dodanej i dochodów według gałęzi oraz zbilansowanie podaży i popytu na produkty. Takie zintegrowane podejście zapewnia spójność składników PKB oraz większą dokładność oszacowania PKB w porównaniu z każdym z trzech podejść indywidualnie. Po odjęciu od PKB wartości amortyzacji środków trwałych otrzymuje się produkt krajowy netto (PKN) w cenach rynkowych.

Kompleks przepływów międzygałęziowych

1.136.

Kompleks przepływów międzygałęziowych obejmuje składniki wartości dodanej brutto, produkcję globalną i nakłady gałęzi, podaż produktów i popyt na produkty oraz zestawienie przychodów i rozchodów w poszczególnych sektorach instytucjonalnych gospodarki. System ten przedstawia gospodarkę w rozbiciu na elementy, tak by ukazać transakcje między poszczególnymi gałęziami i konsumentami finalnymi obejmujące wszystkie wyroby i usługi w danym okresie (np. kwartale lub roku). Informacja może być prezentowana na dwa sposoby – w postaci:

a)

tablic podaży i wykorzystania;

b)

symetrycznych tablic przepływów międzygałęziowych.

Tablice podaży i wykorzystania

1.137.

Tablice podaży i wykorzystania ukazują całą gospodarkę w podziale na gałęzie (np. przemysł samochodowy) i produkty (np. wyroby sportowe). Tablice ukazują powiązania między składnikami wartości dodanej brutto, produkcją globalną i nakładami gałęzi a podażą produktów i popytem. Poprzez tablice podaży i wykorzystania poszczególne sektory instytucjonalne gospodarki (np. przedsiębiorstw publicznych) zostają powiązane z danymi dotyczącymi importu i eksportu towarów i usług, wydatków instytucji rządowych i samorządowych, wydatków gospodarstw domowych i INKgd oraz nakładów inwestycyjnych.

1.138.

Dzięki tablicom podaży i wykorzystania możliwe jest sprawdzenie wzajemnej zgodności i wewnętrznej spójności składników rachunków narodowych w ramach jednego, szczegółowego systemu, a uwzględnienie elementów wszystkich trzech metod określania PKB (tj. od strony produkcji, dochodów i wydatków) pozwala oszacować jedną wartość PKB.

1.139.

Dzięki integralnemu zbilansowaniu tablice podaży i wykorzystania zapewniają ponadto spójność powiązań między składnikami trzech następujących rachunków:

1)

rachunku wyrobów i usług;

2)

rachunku produkcji (według gałęzi i sektorów instytucjonalnych); oraz

3)

rachunku tworzenia dochodów (według gałęzi i sektorów instytucjonalnych).

Symetryczne tablice przepływów międzygałęziowych

1.140.

W oparciu o dane pochodzące z tablic podaży i wykorzystania oraz innych dodatkowych źródeł tworzone są symetryczne tablice przepływów międzygałęziowych, stanowiące bazę teoretyczną dla późniejszych analiz.

1.141.

Zawierają one tablice symetryczne (produkt-produkt lub gałąź-gałąź), macierz odwrotną Leontiefa i inne analizy diagnostyczne, takie jak mnożniki produkcji. W tablicach tych ukazane jest oddzielnie wykorzystanie wyrobów i usług wytworzonych w kraju i importowanych. Daje to podstawę teoretyczną dla dalszych analiz strukturalnych gospodarki, obejmującą zarówno strukturę, jak i wpływ zmian w finalnym popycie na gospodarkę.


(1)  Rozporządzenie Rady (WE) nr 2223/96 z dnia 25 czerwca 1996 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych we Wspólnocie (Dz.U. L 310 z 30.11.1996, s. 1).

(2)  Rozporządzenie (WE) nr 1893/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie statystycznej klasyfikacji działalności gospodarczej NACE Rev. 2 (Dz.U. L 393 z 30.12.2006, s. 1).

(3)  Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 451/2008 z dnia 23 kwietnia 2008 r. ustanawiające nową klasyfikację statystyczną produktów według działalności (CPA) (Dz.U. L 145 z 4.6.2008, s. 65).

 

ROZDZIAŁ 2

JEDNOSTKI I ICH GRUPOWANIE

2.01.

Gospodarka kraju to system, za pośrednictwem którego instytucje i osoby współdziałają poprzez wymianę i transfery wyrobów, usług i środków płatniczych (np. pieniędzy) dla celów produkcji i konsumpcji wyrobów i usług.

W gospodarce współdziałające jednostki to podmioty gospodarcze mające uprawnienia do posiadania aktywów, zaciągania zobowiązań oraz angażowania się w działalność gospodarczą i dokonywania transakcji z innymi podmiotami. Nazywane są jednostkami instytucjonalnymi.

Definiowanie jednostek w rachunkach narodowych służy różnym celom. Po pierwsze, jednostki są zasadniczymi elementami w określaniu gospodarek w kategoriach geograficznych, np. państw, regionów oraz grup państw, takich jak unie walutowe lub polityczne. Po drugie, są one zasadniczymi elementami w grupowaniu jednostek według sektorów instytucjonalnych. Po trzecie, są one niezbędne dla określenia, które przepływy i stany są rejestrowane. Transakcje pomiędzy różnymi częściami tej samej jednostki instytucjonalnej co do zasady nie są rejestrowane w rachunkach narodowych.

2.02.

Jednostki i grupy jednostek stosowane w rachunkach narodowych definiuje się zgodnie z rodzajem analiz ekonomicznych, dla potrzeb których są przeznaczone, a nie zgodnie z typami jednostek zwykle wykorzystywanymi w badaniach statystycznych. Te ostatnie jednostki (np. przedsiębiorstwa, spółki holdingowe, jednostki rodzaju działalności, jednostki lokalne, wydziały instytucji rządowych lub samorządowych, instytucje niekomercyjne, gospodarstwa domowe itp.) mogą nie spełniać potrzeb rachunków narodowych, gdyż bazują one na kryteriach natury prawnej, administracyjnej lub księgowej.

Statystycy biorą pod uwagę definicje jednostek analizy, które stosowane są w ESA 2010, aby zagwarantować, że do badań, w których zbierane są dane, stopniowo wprowadzane są wszystkie elementy informacji potrzebnych do zestawiania danych, gdzie podstawą są jednostki analizy stosowane w ESA 2010.

2.03.

Cechą charakterystyczną systemu ESA 2010 jest stosowanie typów jednostek odpowiadających trzem sposobom podziału gospodarki:

1)

dla analizy przepływów i stanów istotny jest wybór jednostek, które umożliwiają badanie wzajemnych zachowań podmiotów gospodarczych;

2)

dla analizy procesu produkcji istotny jest wybór jednostek, które uwypuklają relacje natury techniczno-ekonomicznej bądź tych, które odzwierciedlają lokalną działalność;

3)

do analiz regionalnych potrzebne są jednostki, które odzwierciedlają lokalne rodzaje działalności.

Jednostki instytucjonalne definiowane są tak, by służyły pierwszemu z wymienionych powyżej celów. Do badania wzajemnych zachowań, o których mowa w pkt 1, wymagane są jednostki odzwierciedlające całość ich instytucjonalnej działalności gospodarczej.

W odniesieniu do procesów produkcji relacji natury techniczno-ekonomicznej oraz analiz regionalnych, o których mowa w pkt 2 i 3, potrzebne są jednostki takie jak lokalne JRD. Ich opis znajduje się w dalszej części niniejszego rozdziału.

Przed podaniem definicji jednostek stosowanych w ESA 2010 konieczne jest zdefiniowanie granic gospodarki narodowej.

GRANICE GOSPODARKI NARODOWEJ

2.04.

Jednostki, które tworzą gospodarkę państwa i których przepływy i stany są rejestrowane w ESA 2010, to jednostki będące rezydentami. Siedzibą każdej jednostki instytucjonalnej jest terytorium ekonomiczne, w którym znajduje się centrum głównych interesów ekonomicznych danej jednostki. Jednostki te określane są mianem jednostek będących rezydentami, bez względu na obywatelstwo, osobowość prawną czy obecność na terytorium ekonomicznym danego państwa w momencie dokonywania transakcji.

2.05.

Terytorium ekonomiczne obejmuje:

a)

obszar (terytorium geograficzne) podlegający faktycznej administracji i nadzorowi gospodarczemu jednego rządu;

b)

wszelkie strefy wolnocłowe, łącznie ze składami celnymi i fabrykami podlegającymi kontroli celnej;

c)

narodową przestrzeń powietrzną, wody terytorialne oraz szelf kontynentalny leżący na wodach międzynarodowych, do których dane państwo posiada wyłączne prawa;

d)

enklawy terytorialne, którymi są terytoria geograficzne położone za granicą i użytkowane, na mocy traktatów międzynarodowych lub porozumień między państwami, przez przedstawicielstwa sektora instytucji rządowych i samorządowych danego państwa (takie jak ambasady, konsulaty, bazy wojskowe, stacje naukowe itp.);

e)

złoża ropy, gazu ziemnego itp. w wodach międzynarodowych, położone poza szelfem kontynentalnym, eksploatowane przez jednostki będące rezydentami na terytorium zdefiniowanym w lit. a)–d).

Łodzie rybackie, inne statki, platformy pływające i statki powietrzne są traktowane w ESA jako obiekty ruchome, zarówno będące własnością lub używane przez rezydentów w danym państwie, jak też będące własnością nierezydentów i używane przez rezydentów. Transakcje mające związek z własnością (nakłady brutto na środki trwałe) i wykorzystywaniem (dzierżawa, ubezpieczenia itp.) sprzętu ruchomego są przypisane do gospodarki państwa, którego rezydentem jest, odpowiednio, właściciel lub użytkownik. W przypadku leasingu finansowego zakłada się zmianę prawa własności.

Terytorium ekonomiczne może obejmować obszar większy lub mniejszy od zdefiniowanego powyżej. Przykładem większego obszaru jest unia walutowa taka jak europejska unia walutowa; przykładem mniejszego obszaru jest część państwa taka jak region.

2.06.

Terytorium ekonomiczne nie obejmuje enklaw eksterytorialnych.

Wyłączone są także części terytorium geograficznego państwa wykorzystywane przez następujące organizacje:

a)

przedstawicielstwa sektora instytucji rządowych i samorządowych innych państw;

b)

instytucje i organy Unii Europejskiej; oraz

c)

organizacje międzynarodowe działające na podstawie traktatów międzynarodowych między państwami.

Terytoria użytkowane przez instytucje i organy Unii Europejskiej oraz organizacje międzynarodowe są odrębnymi terytoriami ekonomicznymi. Cechą charakterystyczną takich terytoriów jest to, że ich wyłącznymi rezydentami są dane instytucje.

2.07.

„Centrum głównych interesów ekonomicznych” oznacza, że istnieje miejsce wewnątrz terytorium ekonomicznego, w którym jednostka angażuje się w działalność gospodarczą i transakcje na znaczącą skalę przez nieograniczony lub ograniczony, ale długi okres (jeden rok lub dłużej). Uznaje się ponadto, że posiadanie prawa własności gruntów i budynków wewnątrz terytorium ekonomicznego jest wystarczające, aby właściciel posiadał tam centrum głównych interesów ekonomicznych.

Przedsiębiorstwa prawie zawsze powiązane są z jedną tylko gospodarką. Opodatkowanie oraz inne wymogi prawne zwykle skutkują wykorzystywaniem do działalności w każdej jurysdykcji prawnej odrębnych jednostek posiadających osobowość prawną. Dodatkowo wyróżnia się odrębną jednostkę instytucjonalną dla celów statystycznych, w przypadkach gdy jeden podmiot prawny prowadzi znaczącą działalność na dwóch lub większej liczbie terytoriów (np. w przypadku oddziałów, prawa własności gruntów oraz przedsiębiorstw działających na wielu terytoriach). W wyniku podziału takich podmiotów prawnych siedziba każdego ze zidentyfikowanych następnie przedsiębiorstw jest jasno określona. „Główne centrum interesów ekonomicznych” nie oznacza, że nie należy dzielić jednostek prowadzących znaczącą działalność na co najmniej dwóch terytoriach.

Wobec braku fizycznego wymiaru przedsiębiorstwa jego siedzibę ustala się na podstawie terytorium ekonomicznego, w którym założono lub zarejestrowano dane przedsiębiorstwo zgodnie z obowiązującymi tam przepisami.

2.08.

Jednostki uznawane za rezydentów danego państwa można podzielić na:

a)

jednostki zaangażowane w produkcję, finanse, ubezpieczenia lub redystrybucję, pod względem wszystkich dokonywanych przez nie transakcji, z wyjątkiem odnoszących się do własności gruntów i budynków;

b)

jednostki zaangażowane głównie w konsumpcję, pod względem wszystkich dokonywanych przez nie transakcji, z wyjątkiem odnoszących się do własności gruntów i budynków;

c)

wszystkie jednostki występujące w charakterze właścicieli gruntów i budynków, z wyjątkiem właścicieli enklaw eksterytorialnych, które stanowią część terytorium ekonomicznego innych państw lub są samodzielnymi państwami.

2.09.

W odniesieniu do jednostek innych niż gospodarstwa domowe, pod względem wszystkich dokonywanych przez nie transakcji, z wyjątkiem odnoszących się do własności gruntów i budynków, można wyróżnić dwa następujące przypadki:

a)

działalność jest prowadzona wyłącznie na terytorium ekonomicznym danego państwa: jednostki prowadzące taką działalność są rezydentami tego państwa;

b)

działalność jest prowadzona przez okres jednego roku lub dłużej na terytorium ekonomicznym kilku państw: tylko ta część jednostki, która posiada centrum głównych interesów ekonomicznych na terytorium ekonomicznym danego państwa, jest uznawana za rezydenta.

Będąca rezydentem jednostka instytucjonalna może być umowną jednostką będącą rezydentem – w odniesieniu do działalności prowadzonej w danym państwie przez okres jednego roku lub dłużej przez jednostkę będącą rezydentem innego państwa. W przypadku gdy działalność prowadzona jest przez okres krótszy niż jeden rok, pozostaje ona częścią działalności jednostki instytucjonalnej produkcyjnej i nie wyróżnia się odrębnej jednostki instytucjonalnej. W przypadku gdy działalność nie jest znacząca, nawet jeśli jest prowadzona dłużej niż jeden rok i ma na celu zainstalowanie sprzętu za granicą, nie wyróżnia się odrębnej jednostki i działalność ta jest rejestrowana jako działalność jednostki instytucjonalnej producenta.

2.10.

Gospodarstwa domowe, z wyjątkiem sytuacji, gdy występują one w charakterze właścicieli gruntów i budynków, których centrum głównych interesów ekonomicznych znajduje się w danym państwie, są jednostkami będącymi rezydentami. Są one rezydentami, jeżeli okresy pobytu za granicą są krótsze niż jeden rok. Zalicza się do nich w szczególności:

a)

pracowników obszarów przygranicznych definiowanych jako osoby przekraczające granicę codziennie w celu podjęcia pracy w sąsiednim państwie;

b)

pracowników sezonowych definiowanych jako osoby opuszczające dane państwo na kilka miesięcy w zależności od sezonu, ale nie dłużej niż na rok, w celu podjęcia pracy w innym państwie;

c)

turystów, pacjentów, studentów, urzędników składających wizyty oficjalne, biznesmenów, handlowców, artystów i członków załóg podróżujących za granicę;

d)

miejscowy personel przyjmowany do pracy w enklawach eksterytorialnych zagranicznych rządów;

e)

personel instytucji Unii Europejskiej oraz cywilnych i wojskowych organizacji międzynarodowych posiadających swoje siedziby w enklawach eksterytorialnych;

f)

urzędnicy, cywilni lub wojskowi, przedstawicielstw dyplomatycznych danego państwa (łącznie z ich rodzinami) usytuowanych w enklawach terytorialnych.

Studenci są zawsze traktowani jak rezydenci, bez względu na to, jak długo studiują za granicą.

2.11.

Wszystkie jednostki występujące w charakterze właścicieli gruntów lub budynków stanowiących część terytorium ekonomicznego są jednostkami będącymi rezydentami lub umownymi jednostkami będącymi rezydentami państwa, na którego terytorium znajdują się dane grunty lub budynki.

JEDNOSTKI INSTYTUCJONALNE

2.12.

Definicja: jednostka instytucjonalna jest podmiotem gospodarczym charakteryzującym się autonomią podejmowania decyzji w odniesieniu do pełnienia przez nią jej podstawowej funkcji. Jednostka będąca rezydentem jest uważana za jednostkę instytucjonalną na terytorium ekonomicznym, gdzie znajduje się jej główne centrum interesów ekonomicznych, jeżeli posiada autonomię podejmowania decyzji oraz prowadzi pełen zestaw rachunków lub jest w stanie go sporządzić.

Aby posiadać autonomię podejmowania decyzji w odniesieniu do swojej podstawowej funkcji, jednostka musi być:

a)

uprawniona do posiadania towarów lub aktywów we własnym imieniu; zdolna do zmiany tytułów własności towarów i aktywów w ramach transakcji z innymi jednostkami instytucjonalnymi;

b)

zdolna do podejmowania decyzji ekonomicznych i angażowania się w działalność gospodarczą, w ramach których ponosi bezpośrednią odpowiedzialność prawną;

c)

zdolna do zaciągania zobowiązania na własny rachunek, podejmowania nowych zobowiązań lub rozszerzania zobowiązań już istniejących oraz być stroną w kontraktach; oraz

d)

zdolna do sporządzenia pełnego zestawu rachunków obejmującego rejestr wszystkich transakcji zrealizowanych w okresie księgowym, jak również bilans aktywów i zobowiązań.

2.13.

W przypadku gdy jednostka nie posiada cech jednostki instytucjonalnej, zastosowanie mają następujące zasady:

a)

gospodarstwa domowe są uznawane za posiadające autonomię podejmowania decyzji w odniesieniu do ich podstawowej funkcji i dlatego są jednostkami instytucjonalnymi, nawet jeżeli nie prowadzą pełnego zestawu rachunków;

b)

jednostki, które nie prowadzą pełnego zestawu rachunków i nie są w stanie sporządzić pełnego zestawu rachunków na żądanie, nie są jednostkami instytucjonalnymi;

c)

jednostki, które prowadzą pełen zestaw rachunków, ale nie posiadają autonomii podejmowania decyzji, są częścią jednostek, które je kontrolują;

d)

jednostki nie muszą publikować rachunków, aby być jednostkami instytucjonalnymi;

e)

jednostki, które tworzą część grupy jednostek zaangażowanych w produkcję i prowadzą pełen zestaw rachunków, są uznawane za jednostki instytucjonalne, nawet jeżeli częściowo przekazały swoje uprawnienia w zakresie autonomii podejmowania decyzji na rzecz organu centralnego (centrali) odpowiedzialnego za generalne kierowanie grupą; sama centrala jest uważana za jednostkę instytucjonalną odrębną od jednostek, które są pod jej kontrolą;

f)

jednostki typu przedsiębiorstwo to jednostki, które sporządzają pełen zestaw rachunków i nie posiadają osobowości prawnej. Ich funkcjonowanie ekonomiczne i finansowe różni się od sposobu funkcjonowania ich właścicieli i jest podobne do sposobu funkcjonowania przedsiębiorstw. Są one uważane za posiadające autonomię podejmowania decyzji i uznawane za odrębne jednostki instytucjonalne.

Centrale i spółki holdingowe

2.14.

Centrale i spółki holdingowe są jednostkami instytucjonalnymi. Definiuje się je następująco:

a)

Centrala to jednostka sprawująca zarząd nad swoimi jednostkami zależnymi. Centrale są przypisane do dominującego sektora przedsiębiorstw niefinansowych określonego dla ich jednostek zależnych; jednak w przypadku gdy wszystkie lub większość ich jednostek zależnych to instytucje finansowe, wówczas centrale traktowane są jako pomocnicze instytucje finansowe (S.126) w sektorze instytucji finansowych.

W przypadku występowania zarówno niefinansowych, jak i finansowych jednostek zależnych klasyfikację sektorową centrali określa większościowy udział pod względem wartości dodanej.

Centrale opisano w Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacja Rodzajów Działalności (ISIC Rev. 4), sekcja M, klasa 7010 (NACE Rev. 2, M 70.10) w następujący sposób:

Klasa ta obejmuje nadzorowanie innych jednostek spółki lub przedsiębiorstwa oraz zarządzanie nimi; planowanie strategiczne i organizacyjne oraz podejmowanie decyzji w spółce lub przedsiębiorstwie; sprawowanie kontroli operacyjnej i zarządzanie bieżącą działalnością powiązanych jednostek.

b)

Spółka holdingowa, która posiada aktywa jednostek zależnych, ale nie podejmuje żadnych działań w zakresie zarządzania, jest uznawana za instytucję finansową typu captive i zaliczana do instytucji finansowych (S.127).

Spółki holdingowe są opisane w ISIC Rev. 4, sekcja K, klasa 6420 (NACE Rev. 2, K 64.20) w następujący sposób:

Klasa ta obejmuje działalność spółek holdingowych, tzn. jednostek, które posiadają aktywa (udziały większościowe) grupy jednostek zależnych i ich główną działalnością jest bycie właścicielem tej grupy. Spółki holdingowe należące do tej klasy nie zapewniają przedsiębiorstwom, w których posiadają udziały, żadnych innych usług, tzn. nie administrują ani nie zarządzają żadnymi innymi jednostkami.

Grupy przedsiębiorstw

2.15.

Duże grupy przedsiębiorstw są utworzone wówczas, gdy jednostka macierzysta sprawuje kontrolę nad kilkoma jednostkami zależnymi, które mogą z kolei kontrolować swoje jednostki zależne itd. Każdy członek grupy traktowany jest jako odrębna jednostka instytucjonalna, jeśli spełnia kryteria definicji jednostki instytucjonalnej.

2.16.

Zaletą nietraktowania grup przedsiębiorstw jako pojedynczych jednostek instytucjonalnych jest to, że grupy nie zawsze są stałe w czasie, nie są też łatwe do zidentyfikowania w praktyce. Uzyskanie danych na temat grup, których działalność nie jest ściśle zintegrowana, może być trudne. Wiele grup jest zbyt dużych i niejednorodnych, by mogły być traktowane jako pojedyncze jednostki, a ich rozmiar i skład może zmieniać się w czasie, na skutek połączeń i przejęć.

Spółki specjalnego przeznaczenia

2.17.

Spółka specjalnego przeznaczenia (SPE) lub spółka celowa (SPV) to przeważnie spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka komandytowa powołana w określonym, wąskim lub czasowo ograniczonym celu oraz aby wykluczyć ryzyko finansowe, szczególny sposób opodatkowania lub ryzyko związane z nadzorem.

2.18.

Nie istnieje powszechna definicja spółek specjalnego przeznaczenia, ale charakterystyczne są dla nich następujące cechy:

a)

nie zatrudniają pracowników i nie posiadają aktywów niefinansowych;

b)

fizycznie ich obecność ogranicza się do tablicy z nazwą spółki lub znaku potwierdzającego miejsce rejestracji;

c)

zawsze są powiązane z innym przedsiębiorstwem, często jako jednostka zależna;

d)

są rezydentami innego terytorium niż to, na którym rezydentami są powiązane przedsiębiorstwa. Wobec braku fizycznej obecności siedzibę przedsiębiorstwa ustala się na podstawie terytorium ekonomicznego, gdzie założono lub zarejestrowano dane przedsiębiorstwo zgodnie z obowiązującymi tam przepisami;

e)

są zarządzane przez pracowników innego przedsiębiorstwa, które może, ale nie musi być przedsiębiorstwem powiązanym. Spółka specjalnego przeznaczenia płaci za świadczone na jej rzecz usługi i obciąża z kolei swoją jednostkę macierzystą lub inne przedsiębiorstwo powiązane opłatą dla pokrycia tych kosztów. To jedyna działalność produkcyjna, w jaką zaangażowana jest spółka specjalnego przeznaczenia, choć często zaciąga ona zobowiązania w imieniu swojego właściciela, zwykle też otrzymuje dochód inwestycyjny i czerpie zyski z tytułu posiadania aktywów.

2.19.

Bez względu na to, czy jednostka posiada wszystkie te cechy, czy żadnej z nich, oraz czy określa się ją mianem spółki specjalnego przeznaczenia lub podobnym terminem, czy też nie, jest ona traktowana w ten sam sposób jak każda inna jednostka instytucjonalna; zalicza się ją więc do sektora i gałęzi na podstawie jej działalności podstawowej, chyba że chodzi o spółkę specjalnego przeznaczenia, która nie ma niezależnych uprawnień do działania.

2.20.

Instytucje finansowe typu captive, jednostki zależne typu artificial oraz jednostki specjalnego przeznaczenia utworzone przez sektor instytucji rządowych i samorządowych, nieuprawnione do niezależnego działania, są zatem zaliczane do sektora jednostki, która je kontroluje. Wyjątkiem są przypadki, gdy jednostki te nie są rezydentami, wówczas traktuje się je odrębnie od jednostki, która je kontroluje. Jednakże w przypadku sektora instytucji rządowych i samorządowych działalność jednostek zależnych jest odzwierciedlona w rachunkach sektora instytucji rządowych i samorządowych.

Instytucje finansowe typu captive

2.21.

Jednym z przykładów instytucji finansowej typu captive jest spółka holdingowa posiadająca aktywa jednostek zależnych. Przykładami innych jednostek, które również traktuje się jako instytucje finansowe typu captive, są jednostki posiadające opisane wyżej cechy spółek specjalnego przeznaczenia, w tym fundusze inwestycyjne i emerytalno-rentowe oraz jednostki wykorzystywane do zarządzania majątkiem osób indywidualnych i rodzin, wydawania dłużnych papierów wartościowych w imieniu spółek powiązanych (taka spółka może być nazywana spółką typu conduit) oraz do spełniania innych funkcji finansowych.

2.22.

Stopień niezależności takiej jednostki od jednostki macierzystej można wykazać na podstawie tego, czy sprawuje ona pewną kontrolę materialną nad swoimi aktywami i zobowiązaniami w takim stopniu, że ponosi ona ryzyko i czerpie zyski związane z tymi aktywami i zobowiązaniami. Takie jednostki zaliczane są do sektora instytucji finansowych.

2.23.

Jednostka tego typu, która nie może działać niezależnie od jednostki macierzystej i jest tylko biernym posiadaczem aktywów i zobowiązań (czasem opisywana jako działająca na zasadzie autopilota), nie jest traktowana jako odrębna jednostka instytucjonalna, chyba że jest rezydentem w innej gospodarce niż ta, w której rezydentem jest jednostka macierzysta. Jeśli jest rezydentem w tej samej gospodarce, w której rezydentem jest jednostka macierzysta, wówczas traktowana jest jako jednostka zależna typu artificial, jak opisano poniżej.

Jednostki zależne typu artificial

2.24.

Jednostka zależna będąca w pełni własnością jednostki macierzystej może zostać utworzona w celu świadczenia usług na rzecz jednostki macierzystej lub innych przedsiębiorstw należących do tej samej grupy, dla uniknięcia podatków, zminimalizowania zobowiązań w sytuacji upadłości albo dla zapewnienia innych korzyści technicznych w ramach obowiązujących w danym państwie przepisów podatkowych i przepisów dotyczących spółek.

2.25.

Tego typu jednostki z reguły nie spełniają kryteriów definicji jednostki instytucjonalnej, ponieważ nie są w stanie działać niezależnie od jednostki macierzystej i mogą podlegać ograniczeniom w zakresie posiadania aktywów lub zawierania transakcji dotyczących aktywów posiadanych w swoich bilansach. Ich poziom produkcji globalnej i cena, jaką za nią otrzymują, są określone przez jednostkę macierzystą, która (ewentualnie z innymi przedsiębiorstwami z tej samej grupy) jest jej wyłącznym klientem. Nie są zatem traktowane jako odrębne jednostki instytucjonalne, lecz jako integralna część jednostki macierzystej, a ich rachunki są skonsolidowane z rachunkami jednostki macierzystej, chyba że są rezydentami innego terytorium ekonomicznego niż to, którego rezydentem jest jednostka macierzysta.

2.26.

Należy rozróżnić jednostki zależne typu artificial, jak te opisane powyżej, od jednostki prowadzącej tylko działalność pomocniczą. Zakres działalności pomocniczej ogranicza się do tego typu funkcji usługowych, których do pewnego stopnia potrzebuje każde przedsiębiorstwo, takich jak sprzątanie pomieszczeń, prowadzenie spraw płacowych pracowników lub dostarczanie przedsiębiorstwu infrastruktury w zakresie technologii informacyjnych (zob. rozdział 1 pkt 1.31).

Jednostki specjalnego przeznaczenia utworzone przez sektor instytucji rządowych i samorządowych

2.27.

Sektor instytucji rządowych i samorządowych również może powoływać jednostki specjalnego przeznaczenia o cechach i funkcjach podobnych do tych, które wyróżniają instytucje finansowe typu captive i jednostki zależne typu artificial. Takie jednostki nie mają uprawnień do niezależnego działania i mają ograniczony zakres transakcji, w które mogą się angażować. Nie ponoszą ryzyka ani nie czerpią korzyści wynikających z posiadanych aktywów i zobowiązań. Takie jednostki, jeśli są rezydentami, traktowane są jako integralna część sektora instytucji rządowych lub samorządowych, a nie jako odrębna jednostka. Jeśli natomiast nie są rezydentami, traktowane są jako odrębne jednostki. Wszystkie transakcje przeprowadzane przez te jednostki za granicą są odzwierciedlone we właściwych transakcjach z sektorem instytucji rządowych i samorządowych. Jeśli zatem jednostka zaciąga pożyczkę za granicą, uznaje się, że pożycza ona instytucji rządowej lub samorządowej tę samą kwotę i na takich samych zasadach, jak pierwotna pożyczka.

2.28.

W skrócie, rachunki spółek specjalnego przeznaczenia, które nie mają uprawnień do niezależnego działania, są skonsolidowane z rachunkami jednostki macierzystej, chyba że jednostki te są rezydentami w innej gospodarce niż ta, w której rezydentem jest jednostka macierzysta. Jedynym wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, w której będąca nierezydentem spółka specjalnego przeznaczenia jest utworzona przez sektor instytucji rządowych i samorządowych.

2.29.

Umowne jednostki będące rezydentami są definiowane jako:

a)

te części jednostek będących nierezydentami, które posiadają główne centrum interesów ekonomicznych (w większości przypadków są to jednostki, które angażują się w produkcję ekonomiczną na okres jednego roku lub dłużej) na terytorium ekonomicznym danego państwa;

b)

jednostki będące nierezydentami występujące w charakterze właścicieli gruntów lub budynków na terytorium ekonomicznym danego państwa, ale tylko w odniesieniu do transakcji dotyczących tych gruntów lub budynków.

Umowne jednostki będące rezydentami, nawet jeśli prowadzą tylko częściowe rachunki i nie mają autonomii podejmowania decyzji, są traktowane jako jednostki instytucjonalne.

2.30.

Do jednostek instytucjonalnych zalicza się:

a)

jednostki posiadające autonomię podejmowania decyzji i prowadzące pełny zestaw rachunków, takie jak:

1)

przedsiębiorstwa niefinansowe oraz instytucje finansowe, prywatne i publiczne;

2)

spółdzielnie i spółki uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną;

3)

publiczne jednostki produkcyjne, które na mocy specjalnych aktów prawnych są uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną;

4)

instytucje niekomercyjne uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną; oraz

5)

przedstawicielstwa sektora instytucji rządowych i samorządowych;

b)

jednostki prowadzące pełny zestaw rachunków i uznawane za posiadające autonomię podejmowania decyzji, nawet jeśli nie są utworzone odrębnie od jednostki macierzystej: jednostki typu przedsiębiorstwo;

c)

jednostki, które nie prowadzą pełnego zestawu rachunków, ale uznawane są za posiadające autonomię podejmowania decyzji, czyli:

1)

gospodarstwa domowe;

2)

umowne jednostki będące rezydentami.

SEKTORY INSTYTUCJONALNE

2.31.

W analizie makroekonomicznej nie rozważa się oddzielnie działań indywidualnych jednostek instytucjonalnych, ale bierze pod uwagę zagregowane działania podobnych instytucji. Z tego względu jednostki są połączone w grupy zwane sektorami instytucjonalnymi, z których niektóre dzielą się na podsektory.

Tablica 2.1 —   Sektory i podsektory

Sektory i podsektory

 

Publiczne

Prywatne krajowe

Pod kontrolą zagraniczną

Przedsiębiorstwa niefinansowe

S.11

S.11001

S.11002

S.11003

Instytucje finansowe

S.12

 

 

 

Monetarne instytucje finansowe

Bank centralny

S.121

 

 

 

Pozostałe monetarne instytucje finansowe

Instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego

S.122

S.12201

S.12202

S.12203

Fundusze rynku pieniężnego

S.123

S.12301

S.12302

S.12303

Instytucje finansowe z wyjątkiem monetarnych instytucji finansowych oraz instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych

Fundusze inwestycyjne niebędące funduszami rynku pieniężnego

S.124

S.12401

S.12402

S.12403

Pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych

S.125

S.12501

S.12502

S.12503

Pomocnicze instytucje finansowe

S.126

S.12601

S.12602

S.12603

Instytucje finansowe typu captive i udzielające pożyczek

S.127

S.12701

S.12702

S.12703

Instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalno-rentowe

Instytucje ubezpieczeniowe

S.128

S.12801

S.12802

S.12803

Fundusze emerytalno-rentowe

S.129

S.12901

S.12902

S.12903

Sektor instytucji rządowych i samorządowych

S.13

 

 

 

Instytucje rządowe szczebla centralnego (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego)

S.1311

 

 

 

Instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu regionalnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego)

S.1312

 

 

 

Instytucje samorządowe szczebla lokalnego (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego)

S.1313

 

 

 

Fundusze zabezpieczenia społecznego

S.1314

 

 

 

Gospodarstwa domowe

S.14

 

 

 

Pracodawcy oraz osoby pracujące na własny rachunek

S.141+S.142

 

 

 

Osoby fizyczne pracujące najemnie

S.143

 

 

 

Osoby fizyczne uzyskujące dochody z tytułu własności i z niezarobkowych źródeł

S.144

 

 

 

Osoby fizyczne uzyskujące dochody z tytułu własności

S.1441

 

 

 

Emeryci i renciści

S.1442

 

 

 

Osoby fizyczne uzyskujące dochody z innych niezarobkowych źródeł

S.1443

 

 

 

Instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych

S.15

 

 

 

Zagranica

S.2

 

 

 

Państwa członkowskie oraz instytucje i organy Unii Europejskiej

S.21

 

 

 

Państwa członkowskie Unii Europejskiej

S.211

 

 

 

Instytucje i organy Unii Europejskiej

S.212

 

 

 

Państwa niebędące członkami Unii Europejskiej i organizacje międzynarodowe niebędące rezydentami Unii Europejskiej

S.22

 

 

 

2.32.

Każdy sektor i podsektor grupuje razem jednostki instytucjonalne o podobnym typie zachowań ekonomicznych.

Diagram 2.1 —   Przypisanie jednostek do sektorów

Image

2.33.

Jednostki instytucjonalne grupowane są w odpowiednich sektorach instytucjonalnych na podstawie tego, jaki typ jednostki produkcyjnej reprezentują, oraz w zależności od ich podstawowej działalności i funkcji, które implikują ich zachowania ekonomiczne.

2.34.

Diagram 2.1 pokazuje, w jaki sposób jednostki są zaliczane do głównych sektorów. Aby określić, do jakiego sektora należy dana jednostka będąca rezydentem, ale niebędąca gospodarstwem domowym, zgodnie z diagramem należy ustalić, czy jest ona pod kontrolą sektora instytucji rządowych i samorządowych, czy też nie, oraz czy jest producentem rynkowym czy nierynkowym.

2.35.

Sprawowanie kontroli nad instytucją finansową lub przedsiębiorstwem niefinansowym jest zdefiniowane jako możliwość określania ogólnej polityki przedsiębiorstwa, na przykład poprzez wybieranie w razie konieczności odpowiednich osób kierujących.

2.36.

Pojedyncza jednostka instytucjonalna (inne przedsiębiorstwo, gospodarstwo domowe, jednostka niekomercyjna bądź jednostka sektora instytucji rządowych i samorządowych) zapewnia sobie kontrolę nad przedsiębiorstwem lub jednostką typu przedsiębiorstwo poprzez posiadanie ponad połowy udziałowców z prawem głosu lub kontrolowanie w inny sposób ponad połowy całkowitej liczby głosów udziałowców.

2.37.

Do uzyskania kontroli nad ponad połową całkowitej liczby głosów dana jednostka instytucjonalna nie musi sama posiadać żadnych udziałów. Wystarczy na przykład, aby przedsiębiorstwo C było zależne od przedsiębiorstwa B, w którym z kolei przedsiębiorstwo A posiada większość całkowitej liczby głosów. Przedsiębiorstwo C jest uznawane za zależne od przedsiębiorstwa B, gdy przedsiębiorstwo B kontroluje ponad połowę całkowitej liczby głosów w przedsiębiorstwie C albo gdy przedsiębiorstwo B posiada udziały w C z prawem do wyboru lub usunięcia większości członków zarządu C.

2.38.

Sektor instytucji rządowych i samorządowych zapewnia sobie kontrolę nad przedsiębiorstwem w wyniku specjalnych przepisów prawnych lub regulacji uprawniających je do określania polityki przedsiębiorstwa. Następujące wskaźniki stanowią najważniejsze czynniki, które należy uwzględnić przy ustalaniu, czy dane przedsiębiorstwo znajduje się pod kontrolą sektora instytucji rządowych i samorządowych:

a)

sektor instytucji rządowych i samorządowych posiada większość całkowitej liczby głosów;

b)

sektor instytucji rządowych i samorządowych sprawuje kontrolę nad zarządem lub organem zarządzającym;

c)

sektor instytucji rządowych i samorządowych sprawuje kontrolę nad zatrudnianiem i zwalnianiem kluczowego personelu;

d)

sektor instytucji rządowych i samorządowych sprawuje kontrolę nad kluczowymi organami w jednostce;

e)

sektor instytucji rządowych i samorządowych jest w posiadaniu złotej akcji;

f)

specjalne regulacje;

g)

sektor instytucji rządowych i samorządowych jest dominującym klientem;

h)

korzystanie z pożyczek udzielanych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych.

Do stwierdzenia kontroli może wystarczyć jeden z tych wskaźników, w innych przypadkach kilka różnych wskaźników naraz może świadczyć o kontroli.

2.39.

W przypadku instytucji niekomercyjnych uznanych za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną uwzględnić należy pięć wskaźników świadczących o kontroli:

a)

mianowanie kadry wyższego szczebla;

b)

zapewnianie upoważnień lub pełnomocnictw;

c)

umowy;

d)

stopień finansowania;

e)

stopień narażenia sektora instytucji rządowych i samorządowych na ryzyko.

Podobnie jak w przypadku przedsiębiorstw jeden z tych wskaźników może wystarczyć w niektórych przypadkach do wykazania kontroli, jednak w innych przypadkach kilka różnych wskaźników może wspólnie świadczyć o kontroli.

2.40.

Rozróżnienie między działalnością rynkową i nierynkową, a zatem w przypadku jednostek sektora publicznego ich zaklasyfikowanie do sektora instytucji rządowych i samorządowych bądź do sektora przedsiębiorstw lub instytucji finansowych, zależy od kryteriów wymienionych w pkt 1.37.

2.41.

Sektor dzieli się na podsektory na podstawie kryteriów odpowiednich dla tego sektora; na przykład sektor instytucji rządowych i samorządowych może być podzielony na instytucje szczebla centralnego, regionalnego i lokalnego oraz fundusze zabezpieczenia społecznego. Pozwala to na bardziej precyzyjny opis zachowań ekonomicznych jednostek.

Rachunki sektorów i podsektorów rejestrują wszystkie działalności, zarówno podstawowe, jak i drugorzędne, jednostek instytucjonalnych zaliczonych do odpowiednich sektorów.

Każda jednostka instytucjonalna należy tylko do jednego sektora lub podsektora.

2.42.

Aby zaklasyfikować do odpowiedniego sektora jednostkę instytucjonalną, której podstawową funkcją jest produkcja wyrobów i usług, konieczne jest przede wszystkim określenie typu producenta, jakim jest ta jednostka.

2.43.

W tablicy 2.2 przedstawiono typy producentów oraz podstawowe działalności i funkcje charakterystyczne dla każdego sektora:

Tablica 2.2 —   Typy producentów oraz podstawowe rodzaje działalności i funkcje według sektorów

Typ producenta

Podstawowa działalność i funkcja

Sektor

Producent rynkowy

Produkcja wyrobów rynkowych i usług niefinansowych

Przedsiębiorstwa niefinansowe (S.11)

Producent rynkowy

Pośrednictwo finansowe, łącznie z działalnością ubezpieczeniową

Pomocnicza działalność finansowa

Instytucje finansowe (S.12)

Publiczny producent nierynkowy

Produkcja i dostarczanie produkcji globalnej nierynkowej na cele spożycia ogólnospołecznego i indywidualnego oraz prowadzenie transakcji redystrybucji dochodu i bogactwa narodowego

Sektor instytucji rządowych i samorządowych (S.13)

Producent rynkowy lub prywatny producent na własne cele finalne

Spożycie

Produkcja globalna rynkowa i produkcja globalna na własne cele finalne

Gospodarstwa domowe (S.14)

jako konsumenci

jako przedsiębiorcy

Prywatny producent nierynkowy

Produkcja i dostarczanie produkcji globalnej nierynkowej na cele spożycia indywidualnego

Instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych (S.15)

2.44.

Sektor zagranica (S.2) odnosi się do przepływów i stanów między jednostkami będącymi rezydentami a jednostkami będącymi nierezydentami – jednostki będące nierezydentami nie są określane poprzez podobne cele i zachowania, rozpoznaje się je tylko poprzez ich przepływy i stany z jednostkami będącymi rezydentami.

Przedsiębiorstwa niefinansowe (S.11)

2.45.

Definicja: Sektor przedsiębiorstw niefinansowych (S.11) obejmuje samodzielne jednostki instytucjonalne posiadające osobowość prawną i będące producentami rynkowymi, których podstawową działalnością jest produkcja wyrobów i usług niefinansowych. Do sektora przedsiębiorstw niefinansowych należą także niefinansowe jednostki typu przedsiębiorstwo (zob. pkt 2.13 lit. f)).

2.46.

Omawiane jednostki instytucjonalne obejmują:

a)

prywatne i publiczne przedsiębiorstwa będące producentami rynkowymi zaangażowanymi głównie w produkcję wyrobów i usług niefinansowych;

b)

spółdzielnie i spółki uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, będące producentami rynkowymi zaangażowanymi głównie w produkcję wyrobów i usług niefinansowych;

c)

producentów publicznych uznanych za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, którzy są producentami rynkowymi zaangażowanymi głównie w produkcję wyrobów i usług niefinansowych;

d)

instytucje niekomercyjne lub stowarzyszenia działające na rzecz przedsiębiorstw niefinansowych, uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną i będące producentami rynkowymi zaangażowanymi głównie w produkcję wyrobów i usług niefinansowych;

e)

centrale kontrolujące grupę przedsiębiorstw będących producentami rynkowymi, jeśli przeważającym rodzajem działalności całej grupy przedsiębiorstw – mierzonym na podstawie wartości dodanej – jest produkcja wyrobów i usług niefinansowych;

f)

jednostki specjalnego przeznaczenia, których podstawową działalnością jest produkcja wyrobów lub świadczenie usług niefinansowych;

g)

prywatne i publiczne jednostki typu przedsiębiorstwo będące producentami rynkowymi zaangażowanymi głównie w produkcję wyrobów i usług niefinansowych.

2.47.

„Niefinansowe jednostki typu przedsiębiorstwo” to wszystkie jednostki będące producentami rynkowymi zaangażowanymi głównie w produkcję wyrobów i usług niefinansowych i spełniające warunki uznania ich za jednostki typu przedsiębiorstwo (zob. pkt 2.13 lit. f)).

Niefinansowe jednostki typu przedsiębiorstwo muszą dysponować wystarczającymi informacjami do sporządzenia pełnego zestawu rachunków oraz działać tak, jakby były przedsiębiorstwami. Faktyczna relacja tych jednostek do ich właścicieli jest analogiczna do relacji przedsiębiorstw do ich udziałowców.

Niefinansowe jednostki typu przedsiębiorstwo stanowiące własność gospodarstw domowych, jednostek sektora instytucji rządowych i samorządowych lub instytucji niekomercyjnych są grupowane z przedsiębiorstwami niefinansowymi w sektorze przedsiębiorstw niefinansowych, a nie w sektorze, do którego należą ich właściciele.

2.48.

Pełen zestaw rachunków, łącznie z bilansami, nie stanowi warunku wystarczającego do traktowania producenta rynkowego jako jednostki instytucjonalnej takiej jak jednostki typu przedsiębiorstwo. Spółki i producenci publiczni, inni niż wymienieni w pkt 2.46 lit. a), b), c) oraz f), a także ich wyłączni właściciele – nawet jeśli prowadzą pełen zestaw rachunków – nie są na ogół wyróżniani jako odrębne jednostki instytucjonalne, ponieważ nie posiadają autonomii podejmowania decyzji, gdyż zarządzanie nimi znajduje się pod kontrolą gospodarstw domowych, instytucji niekomercyjnych lub sektora instytucji rządowych i samorządowych, którzy są w posiadaniu tych jednostek.

2.49.

Do przedsiębiorstw niefinansowych zalicza się umowne jednostki będące rezydentami, które są traktowane jako jednostki typu przedsiębiorstwo.

2.50.

Sektor przedsiębiorstw niefinansowych dzieli się na trzy podsektory:

a)

przedsiębiorstwa niefinansowe publiczne (S.11001);

b)

przedsiębiorstwa niefinansowe prywatne krajowe (S.11002);

c)

przedsiębiorstwa niefinansowe pod kontrolą zagraniczną (S.11003).

2.51.

Definicja: Podsektor przedsiębiorstw niefinansowych publicznych składa się ze wszystkich przedsiębiorstw niefinansowych, niefinansowych jednostek typu przedsiębiorstwo i instytucji niekomercyjnych, uznanych za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, które są producentami rynkowymi i podlegają kontroli jednostek sektora instytucji rządowych i samorządowych.

2.52.

Publiczne jednostki typu przedsiębiorstwo są jednostkami typu przedsiębiorstwo stanowiącymi własność jednostek sektora instytucji rządowych i samorządowych.

Przedsiębiorstwa niefinansowe prywatne krajowe (S.11002)

2.53.

Definicja: Podsektor przedsiębiorstw niefinansowych prywatnych krajowych składa się ze wszystkich przedsiębiorstw niefinansowych, niefinansowych jednostek typu przedsiębiorstwo i instytucji niekomercyjnych, które są uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną i są producentami rynkowymi, których nie kontroluje sektor instytucji rządowych i samorządowych ani zagraniczne jednostki instytucjonalne.

Do tego podsektora należą przedsiębiorstwa i jednostki typu przedsiębiorstwo powstałe z bezpośrednich inwestycji zagranicznych, niezaliczone do podsektora przedsiębiorstw niefinansowych pod kontrolą zagraniczną (S.11003).

Przedsiębiorstwa niefinansowe pod kontrolą zagraniczną (S.11003)

2.54.

Definicja: Podsektor przedsiębiorstw niefinansowych pod kontrolą zagraniczną składa się ze wszystkich przedsiębiorstw niefinansowych i niefinansowych jednostek typu przedsiębiorstwo, które są kontrolowane przez jednostki instytucjonalne będące nierezydentami.

Do podsektora tego zalicza się:

a)

wszystkie jednostki zależne od przedsiębiorstw będących nierezydentami;

b)

wszystkie przedsiębiorstwa kontrolowane przez jednostki instytucjonalne będące nierezydentami, które same nie są przedsiębiorstwem; na przykład przedsiębiorstwo kontrolowane przez zagraniczny rząd. Do tego podsektora zalicza się przedsiębiorstwa kontrolowane przez grupę jednostek będących nierezydentami, działających wspólnie;

c)

wszystkie oddziały lub inne instytucje nieposiadające osobowości prawnej, należące do przedsiębiorstw będących nierezydentami lub producenci nieposiadający osobowości prawnej, którzy są umownymi jednostkami będącymi rezydentami.

Instytucje finansowe (S.12)

2.55.

Definicja: Sektor instytucji finansowych (S.12) obejmuje samodzielne jednostki instytucjonalne posiadające osobowość prawną i będące producentami rynkowymi, których podstawową działalnością jest świadczenie usług finansowych. Do tych jednostek instytucjonalnych należą wszystkie instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo, które angażują się głównie w:

a)

pośrednictwo finansowe (instytucje pośrednictwa finansowego); lub

b)

pomocniczą działalność finansową (pomocnicze instytucje finansowe)

Zalicza się do nich również jednostki instytucjonalne świadczące usługi finansowe, w przypadku których większość aktywów lub zobowiązań nie podlega transakcjom na rynkach otwartych.

2.56.

Pośrednictwo finansowe jest działalnością, w ramach której jednostka instytucjonalna nabywa aktywa finansowe i zaciąga zobowiązania na swój własny rachunek poprzez angażowanie się w transakcje finansowe na rynku. Aktywa i zobowiązania pośredników finansowych są przekształcane lub przegrupowywane na przykład w związku z terminem płatności, skalą, ryzykiem itp. w procesie pośrednictwa finansowego.

Pomocnicza działalność finansowa jest działalnością związaną z pośrednictwem finansowym, ale która nie obejmuje samego pośrednictwa.

Instytucje pośrednictwa finansowego

2.57.

W procesie pośrednictwa finansowego dokonuje się transferu funduszy między stronami trzecimi – od tych, które posiadają nadwyżki funduszy, do tych, którym ich brakuje. Instytucja pośrednictwa finansowego nie działa jedynie jako agent dla pozostałych jednostek instytucjonalnych, ale naraża się na ryzyko poprzez nabywanie aktywów finansowych i zaciąganie zobowiązań na swój własny rachunek.

2.58.

W proces pośrednictwa finansowego mogą być włączone wszystkie kategorie zobowiązań, z wyjątkiem kategorii „pozostałe kwoty do zapłacenia” (AF.8). Aktywa finansowe włączone w proces pośrednictwa finansowego mogą być zaliczone do dowolnej kategorii aktywów, z wyjątkiem kategorii systemów ubezpieczeniowych, emerytalno-rentowych i standaryzowanych programów gwarancyjnych (AF.6), ale z uwzględnieniem kategorii pozostałych kwot do otrzymania. Instytucje pośrednictwa finansowego mogą inwestować swoje fundusze w aktywa niefinansowe, w tym nieruchomości. Aby dana jednostka mogła być uznana za instytucję pośrednictwa finansowego, powinna ona zaciągać zobowiązania na rynku i przekształcać fundusze. Przedsiębiorstwa obrotu nieruchomościami nie są instytucjami pośrednictwa finansowego.

2.59.

Funkcja instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych polega na gromadzeniu funduszy dla ochrony przed ryzykiem. Zobowiązaniami tych instytucji są ubezpieczenia, emerytury i renty oraz standaryzowane programy gwarancyjne (AF.6). Operacją przeciwstawną dla zobowiązań są inwestycje dokonywane przez instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalno-rentowe, które działają jako instytucje pośrednictwa finansowego.

2.60.

Fundusze inwestycyjne, zwane dalej funduszami rynku pieniężnego oraz funduszami inwestycyjnymi niebędącymi funduszami rynku pieniężnego, zaciągają zobowiązania przede wszystkim poprzez emisję udziałów lub jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych (AF.52). Przekształcają one zebrane fundusze poprzez nabywanie aktywów finansowych lub nieruchomości. Fundusze inwestycyjne są klasyfikowane jako instytucje pośrednictwa finansowego. Każda zmiana wartości ich aktywów i zobowiązań, inna niż ich własnych udziałów, jest odzwierciedlona w ich funduszach własnych (zob. pkt 7.07). Z uwagi na fakt, że suma funduszy własnych jest równa wartości udziałów lub jednostek uczestnictwa funduszu inwestycyjnego, każda zmiana wartości aktywów i zobowiązań funduszu będzie odzwierciedlona w rynkowej wartości tych udziałów lub jednostek uczestnictwa. Fundusze inwestycyjne inwestujące w nieruchomości są instytucjami pośrednictwa finansowego.

2.61.

Pośrednictwo finansowe ogranicza się do nabywania aktywów i zaciągania zobowiązań dotyczących całego społeczeństwa lub dokładnie w tym celu określonych i względnie dużych podgrup społeczeństwa. Gdy działalność jest ograniczona do małych grup osób lub rodzin, wówczas pośrednictwo finansowe nie ma miejsca.

2.62.

Mogą istnieć wyjątki od ogólnego ograniczenia pośrednictwa finansowego do transakcji finansowych dokonywanych na rynku. Jako przykłady można wskazać banki gminne i banki oszczędnościowe uzależnione od zaangażowanych w nie gmin; inny przykład stanowią spółki zajmujące się leasingiem finansowym zależne od macierzystej grupy spółek przy pozyskiwaniu funduszy lub przy ich inwestowaniu. Udzielanie przez te instytucje pożyczek lub przyjmowanie oszczędności jest niezależne od, odpowiednio, zaangażowanych gmin lub macierzystej grupy, jeśli instytucje te mają być zaklasyfikowane jako instytucje pośrednictwa finansowego.

Pomocnicze instytucje finansowe

2.63.

Pomocnicza działalność finansowa obejmuje działalność wspomagającą realizację transakcji dotyczących aktywów finansowych i zobowiązań lub przekształcanie bądź przegrupowywanie funduszy. Pomocnicze instytucje finansowe nie wystawiają się na ryzyko związane z nabywaniem aktywów finansowych czy zaciąganiem zobowiązań. Ułatwiają one pośrednictwo finansowe. Centrale, których wszystkie jednostki zależne bądź ich większość są instytucjami finansowymi, uznaje się za pomocnicze instytucje finansowe.

Instytucje finansowe inne niż instytucje pośrednictwa finansowego i pomocnicze instytucje finansowe

2.64.

Do instytucji finansowych innych niż instytucje pośrednictwa finansowego i pomocnicze instytucje finansowe należą jednostki instytucjonalne świadczące usługi finansowe, których transakcje dotyczące większości ich aktywów lub zobowiązań nie odbywają się na otwartych rynkach.

Jednostki instytucjonalne należące do sektora instytucji finansowych

2.65.

Do sektora instytucji finansowych (S.12) zalicza się następujące jednostki instytucjonalne:

a)

prywatne lub publiczne instytucje, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe lub pomocnicza działalność finansowa;

b)

spółdzielnie i spółki uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe lub pomocnicza działalność finansowa;

c)

producentów publicznych uznanych za jednostki posiadające osobowość prawną, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe lub pomocnicza działalność finansowa;

d)

instytucje niekomercyjne uznane za jednostki posiadające osobowość prawną, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe lub pomocnicza działalność finansowa lub które działają na rzecz instytucji finansowych;

e)

centrale, w przypadku gdy ich jednostki zależne – wszystkie lub ich większość – są instytucjami finansowymi i ich podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe lub pomocnicza działalność finansowa; takie centrale zalicza się do pomocniczych instytucji finansowych (S.126);

f)

spółki holdingowe, których główną rolą jest posiadanie aktywów grupy jednostek zależnych. Charakter tej grupy może być finansowy lub niefinansowy – nie wpływa to na klasyfikację spółek holdingowych jako instytucji finansowych typu captive (S.127);

g)

spółki specjalnego przeznaczenia, których podstawową działalnością jest świadczenie usług finansowych;

h)

fundusze inwestycyjne nieposiadające osobowości prawnej, obejmujące inwestycje portfelowe będące własnością grupy uczestników i których zarządzaniem, z zasady, zajmują się inne instytucje finansowe. Fundusze te są jednostkami instytucjonalnymi odrębnymi od zarządzających nimi instytucji finansowych;

i)

jednostki nieposiadające osobowości prawnej, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe i które podlegają regulacjom i nadzorowi (w większości przypadków klasyfikowane jako instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego, jako instytucje ubezpieczeniowe lub jako fundusze emerytalno-rentowe), uznawane są za jednostki posiadające autonomię podejmowania decyzji i mające zarząd niezależny od swoich właścicieli; ich funkcjonowanie ekonomiczne i finansowe jest podobne do sposobu funkcjonowania instytucji finansowych; w takich przypadkach jednostki te traktowane są jako odrębne jednostki instytucjonalne; przykładem takich jednostek są oddziały instytucji finansowych będących nierezydentami.

Podsektory instytucji finansowych

2.66.

Sektor instytucji finansowych dzieli się na następujące podsektory:

a)

bank centralny (S.121);

b)

instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego (S.122);

c)

fundusze rynku pieniężnego (S.123);

d)

fundusze inwestycyjne niebędące funduszami rynku pieniężnego (S.124);

e)

pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych (S.125);

f)

pomocnicze instytucje finansowe (S.126);

g)

instytucje finansowe typu captive i udzielające pożyczek (S.127);

h)

instytucje ubezpieczeniowe (S.128); oraz

i)

fundusze emerytalno-rentowe (S.129).

Łączenie podsektorów instytucji finansowych

2.67.

Monetarne instytucje finansowe według definicji Europejskiego Banku Centralnego (EBC) obejmują wszystkie jednostki instytucjonalne należące do podsektorów: bank centralny (S.121), instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego (S.122) oraz fundusze rynku pieniężnego (S.123).

2.68.

Pozostałe monetarne instytucje finansowe składają się z tych instytucji pośrednictwa finansowego, poprzez które efekty polityki monetarnej banku centralnego (S.121) są przekazywane do innych podmiotów gospodarczych. Są to instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego (S.122) oraz fundusze rynku pieniężnego (S.123).

2.69.

Instytucjami pośrednictwa finansowego zajmującymi się gromadzeniem funduszy dla ochrony przed ryzykiem są instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalno-rentowe. Obejmują one podsektory: instytucje ubezpieczeniowe (S.128) oraz fundusze emerytalno-rentowe (S.129).

2.70.

Na instytucje finansowe, z wyjątkiem monetarnych instytucji finansowych oraz instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych składają się podsektory: fundusze inwestycyjne niebędące funduszami rynku pieniężnego (S.124), pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych (S.125), pomocnicze instytucje finansowe (S.126) oraz instytucje finansowe typu captive i udzielające pożyczek (S.127).

Podział podsektorów instytucji finansowych na instytucje finansowe publiczne, prywatne krajowe oraz będące pod kontrolą zagraniczną

2.71.

Z wyjątkiem podsektora S.121 każdy z pozostałych podsektorów dzieli się na:

a)

instytucje finansowe publiczne;

b)

instytucje finansowe prywatne krajowe; oraz

c)

instytucje finansowe pod kontrolą zagraniczną.

Kryteria stosowane do powyższego podziału są analogiczne do stosowanych w przypadku przedsiębiorstw niefinansowych (zob. pkt 2.51–2.54).

Tablica 2.3 —   Sektor instytucji finansowych i jego podsektory

Sektory i podsektory

Publiczne

Prywatne krajowe

Pod kontrolą zagraniczną

Instytucje finansowe

S.12

 

 

 

Monetarne instytucje finansowe

Bank centralny

S.121

 

 

 

Pozostałe monetarne instytucje finansowe

Instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego

S.122

S.12201

S.12202

S.12203

Fundusze rynku pieniężnego

S.123

S.12301

S.12302

S.12303

Instytucje finansowe z wyjątkiem monetarnych instytucji finansowych oraz instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych

Fundusze inwestycyjne niebędące funduszami rynku pieniężnego

S.124

S.12401

S.12402

S.12403

Pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych

S.125

S.12501

S.12502

S.12503

Pomocnicze instytucje finansowe

S.126

S.12601

S.12602

S.12603

Instytucje finansowe typu captive i udzielające pożyczek

S.127

S.12701

S.12702

S.12703

Instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalno-rentowe

Instytucje ubezpieczeniowe

S.128

S.12801

S.12802

S.12803

Fundusze emerytalno-rentowe

S.129

S.12901

S.12902

S.12903

Bank centralny (S.121)

2.72.

Definicja: Podsektor banku centralnego (S.121) składa się ze wszystkich finansowych instytucji i jednostek typu przedsiębiorstwo, których podstawową funkcją jest emisja pieniądza, zachowywanie odpowiedniego poziomu wartości waluty krajowej i obcej oraz utrzymywanie całości lub części rezerw walutowych kraju.

2.73.

Do podsektora S.121 zaliczane są następujące instytucje pośrednictwa finansowego:

a)

narodowy bank centralny, również gdy jest częścią Europejskiego Systemu Banków Centralnych;

b)

centralne instytucje monetarne o zasadniczo publicznym charakterze (np. instytucje zarządzające wymianą walut lub emitujące pieniądz), prowadzące pełen zestaw rachunków i posiadające autonomię podejmowania decyzji w odniesieniu do instytucji rządowych na szczeblu centralnym. W przypadku gdy taka działalność jest prowadzona w ramach instytucji rządowych na szczeblu centralnym lub w ramach banku centralnego, nie wyróżnia się odrębnej jednostki instytucjonalnej.

2.74.

Podsektor S. 121 nie obejmuje instytucji i organów innych niż bank centralny, które regulują bądź nadzorują spółki finansowe lub rynki finansowe. Zalicza się je do podsektora S.126.

Instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego (S.122)

2.75.

Definicja: Podsektor instytucji przyjmujących depozyty, z wyjątkiem banku centralnego (S.122), obejmuje wszystkie finansowe instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo, z wyjątkiem zaliczonych do podsektorów bank centralny oraz fundusze rynku pieniężnego, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe i zajmują się one przyjmowaniem depozytów lub bliskich substytutów depozytów od jednostek instytucjonalnych – a zatem nie tylko od monetarnych instytucji finansowych – oraz, we własnym imieniu, udzielają kredytów i pożyczek lub dokonują inwestycji w papiery wartościowe.

2.76.

Instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego, nie mogą być opisane po prostu jako „banki”, ponieważ mogą one obejmować pewne instytucje finansowe, które same siebie nie nazywają bankami, lub pewne instytucje finansowe, którym się na stosowanie tej nazwy w pewnych państwach nie zezwala, a ponadto niektóre inne instytucje finansowe określające się jako banki mogą w rzeczywistości nie być instytucjami przyjmującymi depozyty. Do podsektora S.122 zaliczane są następujące instytucje pośrednictwa finansowego:

a)

banki komercyjne, banki uniwersalne;

b)

banki oszczędnościowe (w tym powiernicze banki oszczędnościowe, banki oszczędnościowe oraz stowarzyszenia pożyczkowe);

c)

żyro-poczty, banki pocztowe, żyro-banki;

d)

wiejskie banki kredytowe, rolnicze banki kredytowe;

e)

spółdzielcze banki kredytowe, kasy oszczędnościowo pożyczkowe;

f)

banki specjalistyczne (np. banki kupieckie, domy emisyjne, banki prywatne); oraz

g)

instytucje pieniądza elektronicznego, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe.

2.77.

Następujące instytucje pośrednictwa finansowego są zaliczane do podsektora S.122, jeżeli zajmują się przyjmowaniem lokat od ludności, zarówno w formie depozytów, jak i w innych postaciach, takich jak powtarzalne emisje długoterminowych dłużnych papierów wartościowych:

a)

instytucje zajmujące się udzielaniem kredytów i pożyczek hipotecznych (włączając towarzystwa budowlane, banki hipoteczne i hipoteczne instytucje kredytowe);

b)

komunalne instytucje kredytowe.

W przeciwnym razie instytucje pośrednictwa finansowego zaliczane są do podsektora S.124.

2.78.

Podsektor S.122 nie obejmuje:

a)

centrali, które sprawują nadzór i zarząd nad innymi jednostkami grupy składającej się przede wszystkim z instytucji przyjmujących depozyty, z wyjątkiem banku centralnego, ale które nie są instytucjami przyjmującymi depozyty. Zalicza się je do podsektora S.126;

b)

instytucji niekomercyjnych uznanych za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, działających na rzecz instytucji przyjmujących depozyty, ale niezaangażowanych w pośrednictwo finansowe. Zalicza się je do podsektora S.126; oraz

c)

instytucji pieniądza elektronicznego, których podstawową działalnością nie jest pośrednictwo finansowe.

Fundusze rynku pieniężnego (S.123)

2.79.

Definicja: Podsektor funduszy rynku pieniężnego (S.123) obejmuje wszystkie finansowe instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo (z wyjątkiem tych zaliczonych do podsektorów banku centralnego oraz instytucji kredytowych), których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe. Zajmują się one emisją udziałów lub jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych jako bliskich substytutów depozytów oraz, we własnym imieniu, dokonują inwestycji, przede wszystkim w udziały/jednostki uczestnictwa w funduszach rynku pieniężnego, krótkoterminowe dłużne papiery wartościowe lub depozyty.

2.80.

Do podsektora S.123 zaliczane są następujące instytucje pośrednictwa finansowego: fundusze inwestycyjne, w tym fundusze inwestycyjne typu zamkniętego i fundusze inwestycyjne typu otwartego oraz inne systemy zbiorowego inwestowania, których udziały lub jednostki uczestnictwa są bliskimi substytutami depozytów.

2.81.

Podsektor S.123 nie obejmuje:

a)

centrali, które sprawują nadzór i zarząd nad grupą składającą się głównie z funduszy rynku pieniężnego, ale same nie są funduszami rynku pieniężnego. Zalicza się je do podsektora S.126;

b)

instytucji niekomercyjnych uznanych za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, działających na rzecz funduszy rynku pieniężnego, ale niezaangażowanych w pośrednictwo finansowe. Zalicza się je do podsektora S.126.

Fundusze inwestycyjne niebędące funduszami rynku pieniężnego (S.124)

2.82.

Definicja: Podsektor funduszy inwestycyjnych niebędących funduszami rynku pieniężnego (S.124) składa się ze wszystkich systemów zbiorowego inwestowania (z wyjątkiem tych zaklasyfikowanych do podsektora funduszy rynku pieniężnego), których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe. Instytucje te zajmują się emisją udziałów lub jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych niebędących bliskimi substytutami depozytów oraz, we własnym imieniu, dokonują inwestycji, przede wszystkim w aktywa finansowe inne niż aktywa finansowe krótkoterminowe oraz w aktywa niefinansowe (przeważnie nieruchomości).

2.83.

Fundusze inwestycyjne niebędące funduszami rynku pieniężnego obejmują fundusze inwestycyjne typu zamkniętego i fundusze inwestycyjne typu otwartego oraz inne systemy zbiorowego inwestowania, których udziały lub jednostki uczestnictwa nie są uznawane za bliskie substytuty depozytów.

2.84.

Do podsektora S.124 zaliczane są następujące instytucje pośrednictwa finansowego:

a)

fundusze inwestycyjne typu otwartego, których udziały lub jednostki uczestnictwa są, na wniosek udziałowców, odkupywane lub wykupywane bezpośrednio lub pośrednio z aktywów przedsiębiorstwa;

b)

fundusze inwestycyjne typu zamkniętego, z określonym kapitałem podstawowym, w przypadku których inwestorzy przyłączający się do funduszu lub go opuszczający muszą zakupić lub sprzedać istniejące udziały;

c)

fundusze inwestycyjne nieruchomości;

d)

fundusze inwestycyjne inwestujące w inne fundusze („fundusze funduszy”);

e)

fundusze hedgingowe obejmujące różne systemy zbiorowego inwestowania charakteryzujące się zwykle wysokimi wymaganymi minimalnymi kwotami inwestycji, ograniczonymi regulacjami oraz wachlarzem strategii inwestycyjnych.

2.85.

Podsektor S.124 nie obejmuje:

a)

funduszy emerytalno-rentowych będących częścią podsektora funduszy emerytalno-rentowych;

b)

funduszy specjalnego przeznaczenia sektora instytucji rządowych i samorządowych, nazywanych państwowymi funduszami majątkowymi. Fundusz specjalnego przeznaczenia sektora instytucji rządowych i samorządowych klasyfikowany jest jako instytucja finansowa typu captive, jeżeli jest to instytucja finansowa. Klasyfikacja „fundusz specjalnego przeznaczenia sektora instytucji rządowych i samorządowych” – zarówno jako części sektora instytucji rządowych i samorządowych, jak i jako części sektora instytucji finansowych dokonywana jest na podstawie kryteriów dotyczących jednostek specjalnego przeznaczenia sektora instytucji rządowych i samorządowych określonych w pkt 2.27;

c)

centrali, które sprawują nadzór i zarząd nad grupą składającą się głównie z funduszy inwestycyjnych niebędących funduszami rynku pieniężnego, ale same nie są funduszami inwestycyjnymi. Zalicza się je do podsektora S.126;

d)

instytucji niekomercyjnych uznanych za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, działających na rzecz funduszy inwestycyjnych niebędących funduszami rynku pieniężnego, ale niezaangażowanych w pośrednictwo finansowe. Zalicza się je do podsektora S.126.

Pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych (S.125)

2.86.

Definicja: Podsektor pozostałych instytucji pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych (S.125) obejmuje wszystkie finansowe instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe realizowane poprzez zaciąganie zobowiązań w formach innych niż gotówka, depozyty lub udziały funduszy inwestycyjnych, bądź związanych z ubezpieczeniami, emeryturami i rentami oraz standaryzowanymi programami gwarancyjnymi od jednostek instytucjonalnych.

2.87.

Podsektor S.125 obejmuje instytucje pośrednictwa finansowego, które w głównej mierze zajmują się długoterminowymi transakcjami finansowymi. W większości przypadków odległe terminy płatności odróżniają ten podsektor od podsektorów pozostałych monetarnych instytucji finansowych (S.122 i S.123). Biorąc pod uwagę brak zobowiązań w formie udziałów funduszy inwestycyjnych, które nie są postrzegane jako bliskie substytuty depozytów lub ubezpieczeń, emerytur i rent oraz standaryzowanych programów gwarancyjnych, można określić granice oddzielające ten podsektor od podsektorów funduszy inwestycyjnych niebędących funduszami rynku pieniężnego (S.124), instytucji ubezpieczeniowych (S.128) oraz funduszy emerytalno-rentowych (S.129).

2.88.

Podsektor pozostałych instytucji pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych (S.125), dzieli się na dalsze podsektory obejmujące podmioty sekurytyzacyjne, domy maklerskie, instytucje finansowe zajmujące się kredytowaniem oraz specjalistyczne instytucje finansowe. Podział ten przedstawiono w tablicy 2.4.

Tablica 2.4 –   Podsektor pozostałych instytucji pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych (S.125) oraz jego podział

Pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych

Podmioty sekurytyzacyjne;

Domy maklerskie;

Instytucje finansowe zajmujące się kredytowaniem; oraz

Specjalistyczne instytucje finansowe.

2.89.

Do podsektora S.125 nie są zaliczone instytucje niekomercyjne uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, działające na rzecz innych instytucji pośrednictwa finansowego, ale nieprowadzące pośrednictwa finansowego. Zalicza się je do podsektora S.126.

Podmioty sekurytyzacyjne

2.90.

Definicja: Podmioty sekurytyzacyjne są podmiotami, które przeprowadzają transakcje sekurytyzacyjne. Podmioty sekurytyzacyjne, które spełniają kryteria jednostki instytucjonalnej, są zaliczane do S.125; w pozostałych przypadkach są one traktowane jako integralna część jednostki macierzystej.

Domy maklerskie, instytucje finansowe zajmujące się kredytowaniem oraz specjalistyczne instytucje finansowe

2.91.

Domy maklerskie na własny rachunek są instytucjami pośrednictwa finansowego działającymi na własny rachunek.

2.92.

Do instytucji finansowych zajmujących się kredytowaniem zalicza się na przykład instytucje pośrednictwa finansowego, które angażują się w:

a)

leasing finansowy;

b)

sprzedaż ratalną oraz zabezpieczenie osobistych i komercyjnych finansów; lub

c)

faktoring.

2.93.

Specjalistyczne instytucje finansowe są instytucjami pośrednictwa finansowego, na przykład:

a)

przedsiębiorstwa inwestycji kapitałowych o wysokim stopniu ryzyka;

b)

finansowe przedsiębiorstwa eksportowo-importowe; lub

c)

instytucje pośrednictwa finansowego, które przyjmują depozyty lub bliskie substytuty depozytów bądź zaciągają pożyczki wyłącznie wobec monetarnych instytucji finansowych; zalicza się do nich również izby rozliczeniowe partnerów centralnych (CCP) przeprowadzające transakcje dotyczące umów z przyrzeczeniem odkupu między monetarnymi instytucjami finansowymi.

2.94.

Centrale, które sprawują nadzór i zarząd nad grupą jednostek zależnych zaangażowanych głównie w pośrednictwo finansowe lub pomocniczą działalność finansową, są zaliczane do podsektora S.126.

Pomocnicze instytucje finansowe (S.126)

2.95.

Definicja: Podsektor pomocniczych instytucji finansowych (S.126), obejmuje wszystkie finansowe instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo, których podstawowa działalność jest ściśle związana z pośrednictwem finansowym, ale same nie są instytucjami pośrednictwa finansowego.

2.96.

Następujące finansowe instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo są zaliczone do podsektora S.126:

a)

brokerzy ubezpieczeniowi, administratorzy do spraw ratownictwa morskiego i awarii, doradcy ubezpieczeniowi i emerytalno-rentowi itp.;

b)

brokerzy pożyczkowi, maklerzy papierów wartościowych, doradcy inwestycyjni itp.;

c)

spółki doradzające/pośredniczące przy wprowadzaniu akcji przedsiębiorstw do obrotu giełdowego;

d)

instytucje, których podstawową funkcją jest udzielanie gwarancji poprzez potwierdzenia, weksle i podobne instrumenty;

e)

instytucje zajmujące się operacjami w zakresie instrumentów pochodnych i zabezpieczających, takich jak swapy, opcje i terminowe kontrakty finansowe typu futures (bez ich wydawania);

f)

instytucje zapewniające infrastrukturę dla funkcjonowania rynków finansowych;

g)

centralne urzędy nadzoru pośrednictwa finansowego i rynków finansowych, jeżeli są odrębnymi jednostkami instytucjonalnymi;

h)

instytucje zarządzające funduszami emerytalno-rentowymi, funduszami wspólnego inwestowania itp.;

i)

instytucje prowadzące giełdy papierów wartościowych i giełdy ubezpieczeniowe;

j)

instytucje niekomercyjne uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, działające na rzecz instytucji finansowych, ale nieprowadzące działalności pośrednictwa finansowego (zob. pkt 2.46 lit. d));

k)

instytucje płatnicze (ułatwiające dokonywanie płatności między stroną kupującą a sprzedającą).

2.97.

Do podsektora S.126 zalicza się także centrale, których jednostki zależne, wszystkie lub ich większość, są instytucjami finansowymi.

Instytucje finansowe typu captive i udzielające pożyczek (S.127)

2.98.

Definicja: Podsektor instytucji finansowych typu captive i udzielających pożyczek (S.127) składa się ze wszystkich finansowych instytucji i jednostek typu przedsiębiorstwo, których działalność nie polega ani na pośrednictwie finansowym, ani na pomocniczych usługach finansowych, a większość ich aktywów i zobowiązań nie jest przedmiotem transakcji na otwartych rynkach.

2.99.

Do podsektora S.127 zalicza się w szczególności następujące finansowe instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo:

a)

jednostki posiadające osobowość prawną, takie jak podmioty zarządzające powierzonym majątkiem lub przedsiębiorstwa typu brass plate;

b)

spółki holdingowe, które mają pakiety kontrolne grupy jednostek zależnych, a ich główną działalnością jest posiadanie tej grupy bez świadczenia innych usług na rzecz przedsiębiorstw, w których posiadają udziały; tzn. jednostki te nie administrują innych jednostek ani nimi nie zarządzają.

c)

spółki specjalnego przeznaczenia, które zaliczają się do jednostek instytucjonalnych i gromadzą fundusze na rynkach otwartych do wykorzystania przez ich jednostkę macierzystą;

d)

jednostki świadczące usługi finansowe na rzecz wielu klientów przy wykorzystaniu wyłącznie środków własnych lub pochodzących od sponsora, podejmujące ryzyko finansowe niedotrzymania warunków przez dłużnika. Do przykładów należą: instytucje pożyczające pieniądze, instytucje udzielające kredytów studenckich bądź pożyczek na import/eksport ze środków pochodzących od sponsora, np. jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych bądź instytucji niekomercyjnej, a także lombardy, których podstawową działalnością jest pożyczanie pieniędzy;

e)

fundusze specjalnego przeznaczenia sektora instytucji rządowych i samorządowych, nazywane zwykle państwowymi funduszami majątkowymi, jeśli są zaklasyfikowane do instytucji finansowych.

Instytucje ubezpieczeniowe (S.128)

2.100.

Definicja: Podsektor instytucji ubezpieczeniowych (S.128) obejmuje wszystkie finansowe instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe jako konsekwencja gromadzenia funduszy dla ochrony przed ryzykiem przede wszystkim w formie ubezpieczenia bezpośredniego lub reasekuracji (zob. pkt 2.59).

2.101.

Instytucje ubezpieczeniowe świadczą usługi:

a)

ubezpieczeń na życie i pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych, na rzecz jednostek lub grup jednostek;

b)

reasekuracji, na rzecz innych instytucji ubezpieczeniowych.

2.102.

Usługi pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych mogą być świadczone w formie następujących ubezpieczeń:

a)

od pożaru (np. własności handlowej i prywatnej);

b)

odpowiedzialności cywilnej (wypadkowych);

c)

pojazdu (szkód własnych i odpowiedzialności cywilnej);

d)

morskich, lotniczych i transportowych (w tym zagrożeń w zakresie energii);

e)

wypadkowych i zdrowotnych; lub

f)

finansowych (udzielanie gwarancji lub listów gwarancyjnych).

Instytucje ubezpieczeń finansowych lub ubezpieczeń kredytu, nazywane również bankami gwarancyjnymi, udzielają gwarancji lub listów gwarancyjnych dla zabezpieczenia sekurytyzacji i innych produktów kredytowych.

2.103.

Instytucje ubezpieczeniowe są przeważnie podmiotami posiadającymi osobowość prawną lub jednostkami wzajemnymi. Podmioty posiadające osobowość prawną są własnością udziałowców i wiele z nich notowanych jest na giełdzie. Jednostki wzajemne są własnością posiadaczy polis ubezpieczeniowych i zwracają swoje zyski posiadaczom polis ubezpieczeniowych uprawniających do udziału w zyskach w towarzystwach ubezpieczeń wzajemnych w formie dywidendy lub premii. Instytucje ubezpieczeniowe typu captive są zwykle własnością przedsiębiorstw niefinansowych i udzielają ubezpieczeń od ryzyka swoim udziałowcom.

Ramka 2.1 —   Typy ubezpieczeń

Typ ubezpieczenia

Sektor/podsektor

Ubezpieczenie bezpośrednie

Ubezpieczenia na życie

Posiadacz polisy ubezpieczeniowej dokonuje regularnych lub jednorazowych wpłat na rzecz ubezpieczyciela, w zamian za co ubezpieczyciel gwarantuje posiadaczowi polisy wypłatę ustalonej sumy lub renty w określonym terminie bądź wcześniej.

Instytucje ubezpieczeniowe

Pozostałe ubezpieczenia osobowe i majątkowe

Ubezpieczenie od ryzyka w rodzaju wypadku, choroby, pożaru, kredytu itp.

Instytucje ubezpieczeniowe

Reasekuracja

Ubezpieczenie wykupione przez ubezpieczyciela dla ochrony przed wypłatą nadspodziewanie wielu odszkodowań i świadczeń lub wyjątkowo wysokich odszkodowań i świadczeń.

Instytucje ubezpieczeniowe

Ubezpieczenia społeczne

Zabezpieczenie społeczne

Sektor instytucji rządowych i samorządowych zobowiązuje uczestników do ubezpieczenia się przed pewnymi zagrożeniami społecznymi.

Emerytury i renty w ramach systemu zabezpieczenia społecznego

Fundusze zabezpieczenia społecznego

Pozostałe zabezpieczenie społeczne

Ubezpieczenia społeczne związane z zatrudnieniem, inne niż zabezpieczenie społeczne

Pracodawcy jako warunek zatrudnienia mogą wprowadzić wymóg, by pracownik ubezpieczył się przed pewnymi zagrożeniami społecznymi.

Emerytury i renty związane z zatrudnieniem

Sektor pracodawcy, instytucji ubezpieczeniowych, funduszy emerytalno-rentowych lub instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych

Pozostałe systemy ubezpieczeń społecznych związanych z zatrudnieniem

2.104.

Podsektor S.128 nie obejmuje:

a)

jednostek instytucjonalnych, które spełniają każde z dwóch kryteriów wymienionych w pkt 2.117. Zalicza się je do podsektora S.1314;

b)

centrali, które sprawują nadzór i zarząd nad grupą składającą się głównie z instytucji ubezpieczeniowych, ale same nie są instytucjami ubezpieczeniowymi. Zalicza się je do podsektora S.126;

c)

instytucji niekomercyjnych uznanych za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, działających na rzecz instytucji ubezpieczeniowych, ale niezaangażowanych w pośrednictwo finansowe. Zalicza się je do podsektora S.126.

Fundusze emerytalno-rentowe (S.129)

2.105.

Definicja: Podsektor funduszy emerytalno-rentowych (S.129) obejmuje wszystkie finansowe instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe jako konsekwencja gromadzenia funduszy dla ochrony przed ryzykiem społecznym i dla zaspokojenia potrzeb osób ubezpieczonych (ubezpieczenia społeczne). Fundusze emerytalno-rentowe w formie systemów ubezpieczeń społecznych zapewniają dochody po zakończeniu aktywności zawodowej, a często także świadczenia z tytułu śmierci i niepełnosprawności.

2.106.

Podsektor S.129 składa się tylko z tych funduszy emerytalno-rentowych w ramach ubezpieczeń społecznych, które są jednostkami instytucjonalnymi odrębnymi od jednostek, które je utworzyły. Takie autonomiczne fundusze posiadają autonomię podejmowania decyzji i prowadzą pełen zestaw rachunków. Nieautonomiczne fundusze emerytalno-rentowe nie są jednostkami instytucjonalnymi i pozostają częścią jednostek instytucjonalnych, które je utworzyły.

2.107.

Uczestnikami systemów ubezpieczeń emerytalno-rentowych są na przykład pracownicy pojedynczego przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw, pracownicy tej samej branży lub gałęzi oraz osoby wykonujące ten sam zawód. Świadczenia objęte umową ubezpieczeniową mogą być:

a)

wypłacane po śmierci osoby ubezpieczonej wdowie lub wdowcowi oraz dzieciom;

b)

wypłacane po przejściu na emeryturę; oraz

c)

wypłacane w przypadku wystąpienia niepełnosprawności u osoby ubezpieczonej.

2.108.

W niektórych państwach ubezpieczenia od wszystkich tych rodzajów ryzyka mogą być realizowane zarówno przez instytucje ubezpieczeń na życie, jak i przez fundusze emerytalno-rentowe. W innych państwach istnieje wymóg, aby ubezpieczenia od niektórych z tych rodzajów ryzyka były prowadzone tylko przez instytucje ubezpieczeń na życie. W odróżnieniu od instytucji ubezpieczeń na życie, fundusze emerytalno-rentowe są ograniczone z mocy prawa do określonych grup pracowników i osób pracujących na własny rachunek.

2.109.

Systemy funduszy emerytalno-rentowych mogą być organizowane przez pracodawców lub sektor instytucji rządowych i samorządowych. Mogą być one organizowane także przez instytucje ubezpieczeniowe działające w imieniu pracowników; mogą też zostać utworzone odrębne jednostki instytucjonalne do sprawowania własności i zarządu nad aktywami wykorzystywanymi do wywiązania się ze świadczeń z tytułu uprawnień emerytalno-rentowych i wypłaty emerytur i rent.

2.110.

Podsektor S.129 nie obejmuje:

a)

jednostek instytucjonalnych, które spełniają każde z dwóch kryteriów wymienionych w pkt. 2.117. Zalicza się je do podsektora S.1314;

b)

centrali, które sprawują nadzór i zarząd nad grupą składającą się głównie z funduszy emerytalno-rentowych, ale same nie są funduszami emerytalno-rentowymi. Zalicza się je do podsektora S.126;

c)

instytucji niekomercyjnych uznanych za samodzielne jednostki mające osobowość prawną, działających na rzecz funduszy emerytalno-rentowych, ale niezaangażowanych w pośrednictwo finansowe. Zalicza się je do podsektora S.126.

Sektor instytucji rządowych i samorządowych (S.13)

2.111.

Definicja: Sektor instytucji rządowych i samorządowych (S.13) składa się z jednostek instytucjonalnych będących producentami nierynkowymi, których produkcja globalna przeznaczona jest na spożycie indywidualne i ogólnospołeczne, finansowanych z obowiązkowych płatności dokonywanych przez jednostki należące do pozostałych sektorów, a także z jednostek instytucjonalnych, których podstawową działalnością jest redystrybucja dochodu i bogactwa narodowego.

2.112.

Sektor S.13 obejmuje na przykład następujące jednostki instytucjonalne:

a)

jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych, które w wyniku postępowania prawnego funkcjonują jako organ sądowy dla innych jednostek na danym terytorium ekonomicznym, oraz administrują i finansują grupę działalności polegających głównie na dostarczaniu wyrobów i usług nierynkowych, przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb społeczeństwa;

b)

instytucję lub instytucję typu przedsiębiorstwo, którą jest jednostka sektora instytucji rządowych i samorządowych, jeśli jej produkcja globalna jest w przeważającej mierze nierynkowa i jest ona kontrolowana przez jednostkę sektora instytucji rządowych i samorządowych;

c)

instytucje niekomercyjne uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, które są producentami nierynkowymi i są kontrolowane przez jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych;

d)

autonomiczne fundusze emerytalno-rentowe, w których istnieje prawny obowiązek płacenia składek, a sektor instytucji rządowych i samorządowych zarządza funduszami w zakresie rozliczania i zatwierdzania składek i świadczeń.

2.113.

Sektor instytucji rządowych i samorządowych dzielony jest na cztery podsektory:

a)

instytucje rządowe na szczeblu centralnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1311);

b)

instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu regionalnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1312);

c)

instytucje samorządowe na szczeblu lokalnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1313);

d)

fundusze zabezpieczenia społecznego (S.1314).

Instytucje rządowe na szczeblu centralnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1311)

2.114.

Definicja: Podsektor ten obejmuje wszystkie ministerstwa i inne instytucje centralne, których kompetencje obejmują zwykle całe terytorium ekonomiczne, z wyjątkiem zarządzania funduszami zabezpieczenia społecznego.

Do podsektora S.1311 zaliczone są te instytucje niekomercyjne, które podlegają kontroli instytucji rządowych na szczeblu centralnym i których kompetencje obejmują całe terytorium ekonomiczne.

Instytucje regulujące rynek, które zajmują się wyłącznie lub przede wszystkim dystrybucją dotacji, są zaliczone do S.1311. Instytucje, które zajmują się wyłącznie lub przede wszystkim dokonywaniem zakupów, magazynowaniem i sprzedażą produktów rolnych lub produktów spożywczych, są zaliczone do sektora S.11.

Instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu regionalnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1312)

2.115.

Definicja: Podsektor ten obejmuje te rodzaje administracji publicznej, które są odrębnymi jednostkami instytucjonalnymi, spełniającymi pewne funkcje instytucji rządowych i samorządowych, z wyjątkiem zarządzania funduszami zabezpieczenia społecznego, na poziomie poniżej szczebla centralnego, a powyżej jednostek instytucjonalnych istniejących na szczeblu lokalnym.

Do podsektora S.1312 zaliczone są te instytucje niekomercyjne, które podlegają kontroli regionalnych instytucji rządowych i samorządowych oraz których kompetencje są ograniczone do terytorium ekonomicznego regionów.

Instytucje samorządowe na szczeblu lokalnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1313)

2.116.

Definicja: Podsektor ten obejmuje te rodzaje administracji publicznej, których kompetencje rozciągają się tylko na lokalne części terytorium ekonomicznego, z wyjątkiem lokalnych oddziałów funduszy zabezpieczenia społecznego.

Do podsektora S.1313 zaliczone są te instytucje niekomercyjne, które podlegają kontroli lokalnych instytucji samorządowych i których kompetencje są ograniczone do terytorium ekonomicznego samorządów lokalnych.

Fundusze zabezpieczenia społecznego (S.1314)

2.117.

Definicja: Podsektor funduszy zabezpieczenia społecznego obejmuje centralne, regionalne i lokalne jednostki instytucjonalne, których podstawową działalnością jest zabezpieczenie świadczeń społecznych i które spełniają oba z wymienionych poniżej kryteriów:

a)

z mocy prawa lub na podstawie odpowiednich regulacji, określone grupy ludności są zobowiązane do uczestnictwa w systemie lub do opłaty składek; oraz

b)

sektor instytucji rządowych i samorządowych jest odpowiedzialny za zarządzanie instytucją w odniesieniu do rozliczania lub zatwierdzania składek i świadczeń, niezależnie od jego roli jako ciała nadzorującego lub pracodawcy.

Pomiędzy kwotą wpłaconych składek a ryzykiem, na jakie jest narażony indywidualny uczestnik funduszu, nie występuje zwykle bezpośredni związek.

Gospodarstwa domowe (S.14)

2.118.

Definicja: Sektor gospodarstw domowych (S.14) składa się z osób lub grup osób będących konsumentami oraz przedsiębiorcami produkującymi rynkowe wyroby oraz usługi niefinansowe i finansowe (producenci rynkowi), pod warunkiem że produkcja wyrobów i usług nie odbywa się w ramach odrębnych podmiotów traktowanych jako jednostki typu przedsiębiorstwo. Sektor ten obejmuje również osoby lub grupy osób, które są producentami wyrobów i usług niefinansowych przeznaczonych wyłącznie na własne cele finalne.

Gospodarstwa domowe jako konsumenci mogą być zdefiniowane jako małe grupy osób mających wspólne miejsce zamieszkania, rozporządzających wspólnie swoimi dochodami i majątkiem oraz zaopatrujących się wspólnie w określone rodzaje towarów i usług, przy czym główne grupy wydatków to użytkowanie mieszkania lub domu oraz żywność.

Podstawowe przychody gospodarstw domowych pochodzą z:

a)

wynagrodzeń pracowników;

b)

dochodów z tytułu własności;

c)

transferów otrzymywanych z innych sektorów;

d)

sprzedaży produktów rynkowych; oraz

e)

przypisanych umownie przychodów z produkcji globalnej wyrobów i usług na cele własnego spożycia.

2.119.

Sektor gospodarstw domowych obejmuje:

a)

osoby lub grupy osób, których podstawową funkcją jest konsumpcja;

b)

osoby przebywające na stałe w instytucjach, posiadające niewielką autonomię działania czy podejmowania decyzji w kwestiach ekonomicznych lub nieposiadające jej wcale (np. członkowie wspólnot religijnych żyjący w zakonach i klasztorach, pacjenci przebywający przez długi okres czasu w szpitalach, więźniowie odbywający długotrwałe kary więzienia, osoby w podeszłym wieku mieszkające na stałe w domach opieki). Takie osoby są traktowane jako pojedyncza jednostka instytucjonalna: pojedyncze gospodarstwo domowe;

c)

osoby lub grupy osób, których podstawową funkcją jest konsumpcja i które produkują wyroby i niefinansowe usługi wyłącznie na własne cele finalne; do systemu zaliczane są tylko dwie kategorie usług produkowanych na własne cele finalne: usługi na własne cele finalne właścicieli mieszkań oraz usługi domowe produkowane przez opłacanych pracowników zatrudnionych w gospodarstwach domowych;

d)

wyłącznych właścicieli i spółki nieposiadające osobowości prawnej inne niż traktowane jako jednostki typu przedsiębiorstwo, i które są producentami rynkowymi; oraz

e)

instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych, nieposiadające osobowości prawnej lub takie, które posiadają osobowość prawną, ale których znaczenie jest niewielkie.

2.120.

W ESA 2010 sektor gospodarstw domowych jest podzielony na następujące podsektory:

a)

pracodawcy (S.141) i osoby pracujące na własny rachunek (S.142);

b)

osoby fizyczne pracujące najemnie (S.143);

c)

osoby fizyczne uzyskujące dochody z tytułu własności (S.1441);

d)

emeryci i renciści (S.1442);

e)

osoby fizyczne uzyskujące dochody z innych niezarobkowych źródeł (S.1443).

2.121.

Gospodarstwa domowe są zaliczane do podsektorów na podstawie największej co do wartości kategorii dochodów (dochodu pracodawcy, wynagrodzeń pracowników itp.) w gospodarstwie domowym jako całości. W przypadkach, gdy więcej niż jeden członek gospodarstwa domowego uzyskuje dochód z danej kategorii dochodów, jako kryterium przyjmuje się łączną wartość dochodów w ramach każdej kategorii.

Pracodawcy i osoby pracujące na własny rachunek (S.141 i S.142)

2.122.

Definicja: Podsektor pracodawców i osób pracujących na własny rachunek obejmuje grupę gospodarstw domowych, w których podstawowe źródło dochodów gospodarstwa domowego jako całości, nawet jeśli nie przekracza połowy łącznych dochodów gospodarstwa, stanowi dochód mieszany (B.3) właścicieli spółek nieposiadających osobowości prawnej należących do gospodarstw domowych, zatrudniających lub niezatrudniających pracowników, uzyskany z ich działalności jako producentów wyrobów i usług rynkowych.

Osoby fizyczne pracujące najemnie (S.143)

2.123.

Definicja: Podsektor osób fizycznych pracujących najemnie obejmuje grupę gospodarstw domowych, w których podstawowe źródło dochodów gospodarstwa domowego jako całości stanowi dochód uzyskany w ramach kategorii kosztów związanych z zatrudnieniem (D.1).

Osoby fizyczne uzyskujące dochody z tytułu własności (S.1441)

2.124.

Definicja: Podsektor osób fizycznych uzyskujących dochody z tytułu własności obejmuje grupę gospodarstw domowych, w których podstawowe źródło dochodów gospodarstwa domowego jako całości stanowi dochód z tytułu własności (D.4).

Emeryci i renciści (S.1442)

2.125.

Definicja: Podsektor emerytów i rencistów obejmuje grupę gospodarstw domowych, w których podstawowe źródło dochodów gospodarstwa domowego jako całości stanowi dochód uzyskany z emerytur i rent.

Gospodarstwa domowe emerytów i rencistów są gospodarstwami, w których źródło najwyższego dochodu stanowią emerytury i renty oraz inne świadczenia tego typu, w tym emerytury i renty od byłych pracodawców.

Osoby fizyczne uzyskujące dochody z innych niezarobkowych źródeł (S.1443)

2.126.

Definicja: Podsektor osób fizycznych uzyskujących dochody z innych niezarobkowych źródeł obejmuje grupę gospodarstw domowych, w których podstawowe źródło dochodów gospodarstwa domowego jako całości stanowi dochód uzyskany z pozostałych transferów bieżących.

Pozostałe transfery bieżące to wszystkie transfery bieżące inne niż dochody z tytułu własności, emerytury i renty oraz dochody osób przebywających na stałe w instytucjach.

2.127.

Jeżeli informacja na temat udziału poszczególnych źródeł dochodów w dochodach gospodarstwa domowego jako całości nie jest dostępna dla celów podziału na podsektory, kryterium klasyfikacji jest dochód tzw. osoby odniesienia. Osobą odniesienia w gospodarstwie domowym jest osoba osiągająca najwyższy dochód. Jeśli i ta informacja nie jest dostępna, wówczas do celów podziału na podsektory wykorzystuje się dochód osoby, która twierdzi, że jest osobą odniesienia.

2.128.

Do celów podziału gospodarstw domowych na podsektory można też wykorzystywać inne kryteria, np. podział gospodarstw domowych jako przedsiębiorców według rodzaju działalności: rolnicze gospodarstwa domowe oraz pozarolnicze gospodarstwa domowe.

Instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych (S.15)

2.129.

Definicja: Sektor instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych (INKgd) (S.15) obejmuje odrębne instytucje niekomercyjne posiadające osobowość prawną, działające na rzecz gospodarstw domowych i będące prywatnymi producentami nierynkowymi. Ich podstawowe przychody pochodzą z dobrowolnych wpłat pieniężnych lub wkładów w naturze od gospodarstw domowych jako konsumentów, z płatności dokonywanych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych oraz z dochodów z tytułu własności.

2.130.

W przypadku gdy instytucje te nie mają istotnego znaczenia, nie są one zaliczane do sektora instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych, lecz do sektora gospodarstw domowych (S.14), gdyż ich transakcje są nie do odróżnienia od transakcji gospodarstw domowych. Nierynkowe instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych, kontrolowane przez sektor instytucji rządowych i samorządowych, zaliczane są do sektora instytucji rządowych i samorządowych (S. 13).

Sektor instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych obejmuje następujące główne rodzaje tych instytucji dostarczające gospodarstwom domowym nierynkowe wyroby i usługi:

a)

związki zawodowe, towarzystwa i stowarzyszenia zawodowe i naukowe, stowarzyszenia konsumentów, partie polityczne, kościoły lub stowarzyszenia religijne (łącznie z finansowanymi, ale niekontrolowanymi przez sektor instytucji rządowych i samorządowych) oraz kluby społeczne, kulturalne, rekreacyjne i sportowe; oraz

b)

instytucje dobroczynne, organizacje humanitarne i niosące pomoc, finansowane z dobrowolnych transferów pieniężnych lub w naturze od innych jednostek instytucjonalnych.

Sektor S.15 obejmuje instytucje dobroczynne, organizacje humanitarne i niosące pomoc, działające na rzecz nierezydentów, lecz nie obejmuje jednostek, w przypadku których członkostwo daje prawo do uzyskania określonego wcześniej zestawu wyrobów i usług.

Zagranica (S.2)

2.131.

Definicja: Sektor zagranica (S.2) stanowi zgrupowanie jednostek bez charakterystycznych funkcji i przychodów; obejmuje jednostki będące nierezydentami, o ile dokonują one transakcji z jednostkami instytucjonalnymi będącymi rezydentami lub mają inne powiązania gospodarcze z rezydentami. Rachunki zagranicy przedstawiają kompleksowy obraz relacji ekonomicznych łączących gospodarkę narodową z zagranicą. Włączone są tu instytucje i organy UE oraz organizacje międzynarodowe.

2.132.

Zagranica nie jest sektorem, dla którego opracowywany jest pełen zestaw rachunków, ale wygodnie jest opisywać zagranicę w taki sposób, jakby stanowiła sektor. Sektory uzyskuje się poprzez dezagregację gospodarki ogółem dla osiągnięcia bardziej jednorodnych grup jednostek instytucjonalnych będących rezydentami, charakteryzujących się podobnym zachowaniem ekonomicznym, podobnymi celami i funkcjami. Nie dotyczy to sektora zagranica: dla tego sektora rejestrowane są transakcje i inne przepływy zachodzące pomiędzy przedsiębiorstwami niefinansowymi, instytucjami finansowymi, instytucjami niekomercyjnymi, gospodarstwami domowymi oraz sektorem instytucji rządowych i samorządowych, z jednej strony, a jednostkami instytucjonalnymi będącymi nierezydentami, z drugiej strony, a także inne powiązania ekonomiczne pomiędzy rezydentami i nierezydentami, np. należności rezydentów od nierezydentów.

2.133.

Rachunki zagranicy obejmują tylko transakcje dokonywane pomiędzy jednostkami instytucjonalnymi będącymi rezydentami a jednostkami będącymi nierezydentami, z następującymi wyjątkami:

a)

usługi transportowe (do granicy państwa eksportującego) świadczone przez jednostki będące rezydentami w odniesieniu do importowanych towarów są wykazywane na rachunkach zagranicy w ujęciu importu FOB, nawet jeśli wyroby te zostały wyprodukowane przez jednostki będące rezydentami;

b)

transakcje dokonywane na zagranicznych aktywach pomiędzy jednostkami będącymi rezydentami należącymi do różnych sektorów gospodarki krajowej są wykazywane na szczegółowych rachunkach finansowych zagranicy. Transakcje te nie wpływają na pozycję finansową danego państwa w stosunku do zagranicy; wpływają natomiast na stosunki finansowe pojedynczych sektorów z zagranicą;

c)

transakcje dokonywane na krajowych zobowiązaniach pomiędzy jednostkami będącymi nierezydentami należącymi do różnych stref geograficznych, są pokazywane w przekroju terytorialnym rachunków zagranicy. Chociaż transakcje te nie mają wpływu na ogólną wielkość zobowiązań państwa w stosunku do zagranicy, to jednak zmieniają wielkość tych zobowiązań w odniesieniu do różnych części świata.

2.134.

Sektor zagranica (S.2) dzielony jest na:

a)

państwa członkowskie oraz instytucje i organy Unii Europejskiej (S.21):

1)

państwa członkowskie Unii Europejskiej (S.211);

2)

instytucje i organy Unii Europejskiej (S.212);

b)

państwa niebędące członkami Unii Europejskiej oraz organizacje międzynarodowe niebędące rezydentami Unii Europejskiej (S.22).

Klasyfikacja jednostek produkcyjnych według sektorów i według głównych form organizacyjno-prawnych

2.135.

Podsumowanie zasad zaliczania jednostek produkcyjnych do sektorów na podstawie głównych form organizacyjno-prawnych przedstawiono w poniższym przeglądzie w pkt 2.31–2.44.

2.136.

Prywatne i publiczne przedsiębiorstwa niefinansowe i instytucje finansowe będące producentami rynkowymi są klasyfikowane następująco:

a)

z działalnością podstawową – produkcja wyrobów i usług niefinansowych: do sektora S.11 (przedsiębiorstwa niefinansowe);

b)

z działalnością podstawową – pośrednictwo finansowe i pomocnicza działalność finansowa: do sektora S.12 (instytucje finansowe).

2.137.

Spółdzielnie i spółki, które zostały uznane za samodzielne jednostki mające osobowość prawną, będące producentami rynkowymi klasyfikuje się następująco:

a)

z działalnością podstawową – produkcja wyrobów i usług niefinansowych: do sektora S.11 (przedsiębiorstwa niefinansowe);

b)

z działalnością podstawową – pośrednictwo finansowe i pomocnicza działalność finansowa: do sektora S.12 (instytucje finansowe).

2.138.

Producenci publiczni, na mocy specjalnych aktów prawnych uznani za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną, będący producentami rynkowymi, są klasyfikowani następująco:

a)

z działalnością podstawową – produkcja wyrobów i usług niefinansowych: do sektora S.11 (przedsiębiorstwa niefinansowe);

b)

z działalnością podstawową — pośrednictwo finansowe i pomocnicza działalność finansowa: do sektora S.12 (instytucje finansowe).

2.139.

Publiczni producenci, którzy nie zostali uznani za samodzielne jednostki mające osobowość prawną, będący producentami rynkowymi są klasyfikowani następująco:

a)

jeśli są jednostkami typu przedsiębiorstwo:

1)

z działalnością podstawową – produkcja wyrobów i usług niefinansowych: do sektora S.11 (przedsiębiorstwa niefinansowe);

2)

z działalnością podstawową – pośrednictwo finansowe i pomocnicza działalność finansowa: do sektora S.12 (instytucje finansowe);

b)

jeśli nie są jednostkami typu przedsiębiorstwo: do sektora S.13 (instytucje rządowe i samorządowe), gdyż pozostają integralną częścią jednostek sprawujących nad nimi kontrolę.

2.140.

Instytucje niekomercyjne (stowarzyszenia i fundacje) uznane za samodzielne jednostki mające osobowość prawną są klasyfikowane następująco:

a)

producenci rynkowi, z działalnością podstawową – produkcja wyrobów i usług niefinansowych: do sektora S.11 (przedsiębiorstwa niefinansowe);

b)

z działalnością podstawową — pośrednictwo finansowe i pomocnicza działalność finansowa: do sektora S.12 (instytucje finansowe);

c)

producenci nierynkowi:

1)

do sektora S.13 (instytucje rządowe i samorządowe), jeżeli są producentami publicznymi kontrolowanymi przez sektor instytucji rządowych i samorządowych;

2)

do sektora S.15 (instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych), jeżeli są producentami prywatnymi.

2.141.

Wyłączni właściciele oraz spółki, którzy nie zostali uznani za samodzielne jednostki mające osobowość prawną, będący producentami rynkowymi, są klasyfikowani następująco:

a)

jeśli są jednostkami typu przedsiębiorstwo:

1)

z działalnością podstawową – produkcja wyrobów i usług niefinansowych: do sektora S.11 (przedsiębiorstwa niefinansowe);

2)

z działalnością podstawową – pośrednictwo finansowe i pomocnicza działalność finansowa: do sektora S.12 (instytucje finansowe).

b)

jeśli nie są jednostkami typu przedsiębiorstwo: do sektora S.14 (gospodarstwa domowe).

2.142.

Centrale zaliczane są następująco:

a)

do sektora S.11 (przedsiębiorstwa niefinansowe), jeżeli przeważający rodzaj działalności całej grupy jednostek zależnych będących producentami rynkowymi stanowi produkcja wyrobów i usług niefinansowych (zob. pkt 2.46 lit. e));

b)

do sektora S.12 (instytucje finansowe), jeżeli przeważający rodzaj działalności całej grupy jednostek zależnych stanowi pośrednictwo finansowe (zob. pkt 2.65 lit. e)).

Spółki holdingowe będące posiadaczami aktywów grupy jednostek zależnych są zawsze traktowane jako instytucje finansowe. Spółki holdingowe są w posiadaniu aktywów grupy przedsiębiorstw, lecz nie podejmują żadnych działań w zakresie zarządzania grupą.

2.143.

Tablica 2.5 w sposób schematyczny ilustruje różne przypadki wyszczególnione powyżej.

Tablica 2.5 —   Klasyfikacja jednostek produkcyjnych według sektorów i według głównych form organizacyjno-prawnych

Typ producenta

Forma organizacyjno-prawna

Producenci rynkowi (wyroby i usługi niefinansowe)

Producenci rynkowi (pośrednictwo finansowe)

Producenci nierynkowi

Producenci publiczni

Producenci prywatni

Prywatne i publiczne przedsiębiorstwa niefinansowe i instytucje finansowe

S.11 Przedsiębiorstwa niefinansowe

S.12 Instytucje finansowe

 

 

Spółdzielnie i spółki uznane za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną

S.11 Przedsiębiorstwa niefinansowe

S.12 Instytucje finansowe

 

 

Producenci publiczni na mocy specjalnych aktów prawnych uznani za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną

S.11 Przedsiębiorstwa niefinansowe

S.12 Instytucje finansowe

 

 

Producenci publiczni nieuznani za samodzielne jednostki posiadające osobowość prawną

charakteryzujący się cechami jednostek typu przedsiębiorstwo