KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 28.6.2021
SWD(2021) 149 final
DOKUMENT ROBOCZY SŁUŻB KOMISJI
KONSULTACJE Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI – STRESZCZENIE SPRAWOZDANIA
Towarzyszący dokumentowi:
Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów
Strategiczne ramy UE dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021–2027
Bezpieczeństwo i higiena pracy w zmieniającym się świecie pracy
{COM(2021) 323 final} - {SWD(2021) 148 final}
SPRAWOZDANIE ZBIORCZE
1.WPROWADZENIE
Niniejsze sprawozdanie obejmuje informacje zwrotne i wkład społeczeństwa, administracji, stowarzyszeń i innych organizacji („zainteresowane strony”) w zakresie poprzednich strategicznych ram UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy (2014–2020) („poprzednie ramy”). Obejmuje również wkład w nowe strategiczne ramy UE dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy (2021–2027) („nowe ramy”).
Strategia konsultacji miała umożliwić przeprowadzenie szeroko zakrojonych konsultacji w celu zebrania poglądów oraz opinii społeczeństwa i wszystkich odnośnych zainteresowanych stron na różnych forach, w tym w drodze otwartych konsultacji publicznych. Celem konsultacji było podsumowanie jakości i wdrażania poprzednich ram strategicznych oraz udoskonalenie nowych ram poprzez wniesienie wkładu w strategiczne kierunki UE na lata 2021–2027 w tym obszarze polityki. W procesie konsultacji zastosowano mapowanie zainteresowanych stron, dzięki któremu określono następujące odnośne zainteresowane strony:
·Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy;
·Komitet Starszych Inspektorów Pracy;
·organy krajowe (ministerstwa ds. zatrudniania/spraw społecznych, krajowe instytucje ds. bezpieczeństwa i higieny pracy, inspektoraty pracy itp.);
·partnerzy społeczni na poziomie państw członkowskich i UE;
·pracodawcy, w tym mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa, oraz pracownicy;
·ośrodki akademickie/instytuty badawcze;
·specjaliści ds. bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) (eksperci z sektora prywatnego/konsultanci, zewnętrzne służby ochrony i zapobiegania w dziedzinie BHP, sieci BHP itp.);
·inne grupy, takie jak publiczne instytucje ubezpieczeniowe.
Celem strategii konsultacji było zebranie wkładu za pomocą różnych metod i narzędzi konsultacji, w szczególności:
·opinii i stanowisk głównych zainteresowanych stron w dziedzinie BHP (takich jak Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy, Komitet Starszych Inspektorów Pracy oraz przedstawiciele pracodawców i pracowników w UE), jak również opinii instytucji Unii (Rady i Parlamentu Europejskiego);
·badania zewnętrznego mającego na celu podsumowanie poprzednich ram
;
·wyników otwartych konsultacji publicznych
;
·informacji zwrotnych dotyczących opublikowanego planu działania;
·regularnej wymiany informacji z zainteresowanymi stronami oraz ich odpowiedzi ad hoc.
Otrzymane odpowiedzi potwierdziły silne poparcie społeczeństwa i zainteresowanych stron dla nowych ram. W odpowiedziach potwierdzono również znaczenie, jakie wspólne cele i skoordynowane działanie mają dla zmobilizowania wszystkich podmiotów wokół tego samego zamierzenia: poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy. Odpowiedzi te uwzględniono w komunikacie
, któremu towarzyszy niniejsze sprawozdanie. W komunikacie tym określono główne priorytety, jak również konkretne działania, które można podjąć. Odpowiedzi, które wykraczały poza zakres uprawnień UE, nie zostały uwzględnione.
2.METODYKA
Zainteresowane strony miały możliwość przekazania informacji zwrotnych na temat planu działania
dotyczącego nowych ram, drogą internetową, korzystając z otwartego pola tekstowego. Miały również możliwość wzięcia udziału w otwartych konsultacjach publicznych, przesyłając informacje zwrotne za pomocą kwestionariusza online. Ponadto Komisja otrzymała odpowiedzi od zainteresowanych stron w ramach regularnej wymiany informacji i w postaci uwag przekazywanych w trybie doraźnym. Niektóre działania z zakresu konsultacji przeprowadził w imieniu DG ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego (DG EMPL) wykonawca zewnętrzny.
W otwartych konsultacjach publicznych połączono pytania zamknięte (w przypadku których respondenci wybierali spośród wcześniej ustalonych odpowiedzi) z pytaniami otwartymi (w przypadku których respondenci mogli wpisać dowolną odpowiedź). We wszystkich pytaniach uczestników obowiązywał limit 500 znaków, z wyjątkiem pytań 23 i 25. W przypadku tych dwóch pytań dopuszczono odpowiedzi zawierające 2 500 znaków.
Wyniki otwartych konsultacji publicznych, informacje zwrotne dotyczące planu działania oraz inne odpowiedzi przeanalizowano pod względem ilościowym i jakościowym. W przypadku informacji zwrotnych dotyczących planu działania i innych odpowiedzi w analizie na potrzeby niniejszego sprawozdania uwzględniono jedynie te kwestie, które zostały wymienione przez zainteresowane strony co najmniej dwukrotnie. Brak odniesienia do konkretnej grupy zainteresowanych stron oznacza, że dana kwestia została poruszona przez różne grupy zainteresowanych stron, które nie stanowiły większości grup zainteresowanych stron.
Aby zidentyfikować tematy/kwestie istotne dla nowych ram, w przypadku otwartych konsultacji publicznych użyto arkusza MS Excel i narzędzi do analizy tekstu, natomiast w przypadku informacji zwrotnych dotyczących planu działania i innych odpowiedzi zastosowano analizę ręczną. W stosownych przypadkach zastosowano grupowanie tematyczne, aby określić przybliżoną częstotliwość występowania kwestii poruszanych w odpowiedziach opisowych. Wymagało to pewnej interpretacji.
3.ODPOWIEDZI otrzymywane w drodze regularnej wymiany informacji z kluczowymi zainteresowanymi stronami LUB W TRYBIE DORAŹNYM
W okresie od czerwca 2019 r. do lutego 2021 r. otrzymano ponad 20 odpowiedzi dotyczących nowych ram w drodze regularnej wymiany lub uwag przekazywanych w trybie doraźnym. Odpowiedzi udzielone przez Parlament Europejski i Radę stanowiły 25 % uwag, natomiast odpowiedzi udzielone przez poszczególne państwa członkowskie oraz związki zawodowe/stowarzyszenia związków zawodowych – odpowiednio 17 %. Uwagi przekazały również przedsiębiorstwa/stowarzyszenia przedsiębiorców (13 % wszystkich odpowiedzi), organizacje pozarządowe (NGO) (8 %) i organy doradcze UE ds. BHP (Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy oraz Komitet Starszych Inspektorów Pracy) (8 %). Odpowiedzi organizacji międzynarodowych, krajowych inspektoratów pracy oraz ośrodków akademickich/instytutów badawczych stanowiły odpowiednio 4 % uwag.
Kwestią najczęściej poruszaną w odpowiedziach zainteresowanych stron były zmiany w świecie pracy spowodowane połączonymi skutkami postępu technologicznego, zmian demograficznych, zmiany klimatu i globalizacji. Większość wypowiedzi w tym kontekście odnosiła się do szybkiego starzenia się ludności UE oraz potrzeby integracji pracowników w starszym wieku w celu zapewnienia im produktywnego, zdrowego i długiego życia zawodowego. Wiele z tych odpowiedzi dotyczyło również skutecznej polityki powrotu do pracy osób, które przez pewien czas pozostawały bez pracy. W innych odpowiedziach dotyczących tego tematu wspominano o większych zagrożeniach wynikających z szybkiej transformacji cyfrowej i nowych form pracy – dwóch tendencji, które przyspieszyła pandemia. Należą do nich zagrożenia ergonomiczne i psychospołeczne, zagrożenia w zakresie BHP w kontekście niestandardowych form zatrudnienia oraz zagrożenia związane z pracą z domu.
Większość zainteresowanych stron odniosła się do konieczności wspierania stosowania zasad BHP, w szczególności w mikroprzedsiębiorstwach oraz małych i średnich przedsiębiorstwach, oraz potrzeby skuteczniejszego egzekwowania tych zasad. W tym obszarze kwestią najczęściej poruszaną w ramach konsultacji z zainteresowanymi stronami była potrzeba zapewnienia ochrony BHP grupom w niekorzystnej sytuacji.
Kolejną kwestią, którą zainteresowane strony uznały za istotną, było zapobieganie chorobom związanym z pracą (w szczególności nowotworom w połączeniu z potrzebą ciągłego uaktualniania przepisów w tej dziedzinie) oraz wypadkom przy pracy.
Zainteresowane strony wskazały również na potrzebę wspierania wdrażania zasad BHP poprzez: (i) dialog społeczny; (ii) zwiększanie świadomości; (iii) finansowanie unijne i krajowe oraz (iv) poprawę synergii z innymi obszarami polityki (zwłaszcza z prawodawstwem dotyczącym chemikaliów). Wskazały one również na potrzebę poprawy danych statystycznych dotyczących BHP oraz bazy wiedzy na temat BHP, oraz wykorzystanie do tego celu nauki i badań w większym stopniu niż dotychczas.
Zainteresowane strony spoza środowisk biznesowych twierdziły również, że istotną kwestią jest wyciągnięcie wniosków z obecnej pandemii i poprawa BHP na całym świecie. Kilka zainteresowanych stron wskazało również na szczególne zagrożenia w zakresie BHP w niektórych zawodach lub sektorach gospodarki, a także na potrzebę wzmocnienia zdolności w zakresie BHP na różnych poziomach.
4.Informacje zwrotne dotyczące planu działania
W okresie od 29 października do 26 listopada 2020 r. 49 zainteresowanych stron przekazało drogą internetową informacje zwrotne dotyczące planu działania Komisji. Te zainteresowane strony reprezentują różne sektory. Najwięcej odpowiedzi pochodziło od przedsiębiorstw i stowarzyszeń przedsiębiorców (33 %), w dalszej kolejności od NGO i społeczeństwa (po 19%), innych rodzajów zainteresowanych stron (15 %), związków zawodowych/stowarzyszeń związków zawodowych (12 %) oraz ośrodków akademickich/instytutów badawczych (2 %).
Kwestiami najczęściej poruszanymi przez zainteresowane strony były: (i) zapobieganie chorobom związanym z pracą i wypadkom przy pracy oraz (ii) wniosek o uwzględnienie w nowych ramach chorób związanych z pracą (w szczególności nowotworów) i wypadków przy pracy. Kilka zainteresowanych stron spoza środowisk biznesowych podkreśliło znaczenie: (i) ciągłego uaktualniania wiążących dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego (BOELV) oraz (ii) uzupełnienia dyrektywy w sprawie czynników rakotwórczych i mutagenów (CMD), w tym w odniesieniu do nanomateriałów i substancji reprotoksycznych. Z drugiej strony kilka zainteresowanych stron reprezentujących przemysł zwróciło się o: (i) działania i instrumenty mające pomóc przedsiębiorstwom w dostosowaniu się do bardziej restrykcyjnych BOELV, oraz (ii) moratorium na bardziej rygorystyczne BOELV do 2022 r. z powodu pandemii. Inną ważną kwestią poruszaną w tym kontekście przez zainteresowane strony (o której wspominały głównie związki zawodowe) jest potrzeba zwalczania przemocy oraz molestowania seksualnego i mobbingu w pracy. Koncentrując się na wypadkach przy pracy i chorobach związanych z pracą, kilka zainteresowanych stron zaproponowało powiązanie nowych ram z globalną kampanią „Wizja zero
”, której celem jest osiągnięcie w UE zerowej liczby zgonów związanych z pracą.
Zainteresowane strony były również bardzo zaniepokojone zmianami w świecie pracy spowodowanymi szybką asymilacją nowych technologii, zmianami demograficznymi, nowymi sposobami organizacji pracy oraz zmianą klimatu. Większość odpowiedzi w tej dziedzinie odnosiła się do zagrożeń ergonomicznych i psychospołecznych. Wiele zainteresowanych stron wystąpiło o pilne zajęcie się problemem chorób układu mięśniowo-szkieletowego w związku z częstszym korzystaniem z telepracy. Zainteresowane strony wystąpiły o to, aby w ramach reakcji na choroby układu mięśniowo-szkieletowego skoncentrowano się na profilaktyce i dostosowaniu strategii. Niektóre zainteresowane strony zwróciły się o wprowadzenie odpowiednich instrumentów prawnych w celu zwalczania zagrożeń psychospołecznych w pracy. Ponadto kilka zainteresowanych stron wyraziło obawy związane z podeszłym wiekiem, w tym: (i) potrzebę poprawy polityki powrotu do pracy oraz (ii) zagrożenia w zakresie BHP w niestandardowych formach zatrudnienia.
Większość zainteresowanych stron wspomniała o znaczeniu, jakie ma wspieranie stosowania zasad BHP (zwłaszcza w mikroprzedsiębiorstwach oraz małych i średnich przedsiębiorstwach), a także ich skuteczniejsze egzekwowanie poprzez wzmocnienie zasobów inspektoratów pracy. W tym kontekście zainteresowane strony spoza środowisk biznesowych podkreśliły potrzebę zapewnienia stosowania zasad BHP również w odniesieniu do grup w niekorzystnej sytuacji, takich jak: (i) pracownicy młodsi, pracownice, pracownicy sezonowi i migrujący; (ii) pracownicy niepełnosprawni/chorzy oraz (iii) pracownicy pierwszego kontaktu (np. w opiece zdrowotnej).
Wiele zainteresowanych stron wspomniało również o znaczeniu dialogu społecznego, podnoszenia świadomości i poprawy synergii z innymi obszarami polityki (w szczególności z obszarami chemikaliów, środowiska i zdrowia publicznego). Zainteresowane strony podkreśliły również znaczenie uwzględnienia w nowych ramach wniosków wyciągniętych z pandemii – w szczególności wniosków dotyczących chorób układu mięśniowo-szkieletowego, niestandardowych form zatrudnienia oraz wzrostu problemów związanych ze zdrowiem psychicznym. Niektóre zainteresowane strony wnioskowały o uznanie COVID-19 za chorobę zawodową.
Inną ważną kwestią poruszoną przez zainteresowane strony była potrzeba poprawy danych statystycznych dotyczących BHP oraz bazy wiedzy na temat BHP. Kilka zainteresowanych stron wspomniało również o potrzebie wzmocnienia współpracy międzynarodowej w zakresie BHP oraz ustanowienia ogólnounijnych i globalnych minimalnych wymogów i celów w zakresie BHP.
5.Informacje zwrotne uzyskane w ramach otwartych konsultacji publicznych
Otwarte konsultacje publiczne
odbyły się w dniach od 7 grudnia 2020 r. do 1 marca 2021 r., a na pytania zawarte w kwestionariuszu dotyczącym poprzednich i przyszłych ram strategicznych UE odpowiedziało 355 respondentów. Respondenci biorący udział w otwartych konsultacjach publicznych pochodzili z 26 państw członkowskich UE i 7 państw niebędących członkami UE.
Spośród respondentów biorących udział w otwartych konsultacjach publicznych 64 % zdecydowanie zgodziło się lub zgodziło się, że od 2014 r. bezpieczeństwo i higiena pracy w ich państwie/UE uległy ogólnej poprawie. Opinia ta przeważała wśród respondentów reprezentujących pracodawców i stowarzyszenia pracodawców (83 % z nich zgodziło się lub zdecydowanie się zgodziło), a była mniej rozpowszechniona wśród respondentów reprezentujących stowarzyszenia pracowników (48 % z nich zgodziło się lub zdecydowanie się zgodziło).
Większość respondentów była zdania, że poprzednie ramy przyczyniły się „w dużym stopniu” (15 %) albo „w pewnym stopniu” (54 %) do poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy na poziomie UE. Nieco mniej respondentów uważało, że poprzednie ramy przyczyniły się „w dużym stopniu” (9 %) lub „w pewnym stopniu” (54 %) do poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy na poziomie krajowym. Mniej niż połowa respondentów uznała, że ramy przyczyniły się „w dużym stopniu” (6 %) lub „w pewnym stopniu” (43 %) do poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy na poziomie regionalnym oraz „w dużym stopniu” (8 %) lub „w pewnym stopniu” (43 %) do poprawy zdrowia i higieny na poziomie miejsca pracy.
Respondenci uznali, że najwyższym priorytetem w poprzednich ramach było zajęcie się takimi kwestiami jak starzenie się siły roboczej i pojawiające się nowe zagrożenia. 90 % respondentów stwierdziło, że jest to bardzo ważne lub ważne.
Opinie odnośnie do tego, czy poczyniono postępy w działaniach w zakresie siedmiu celów strategicznych określonych w poprzednich ramach, były podzielone. W przypadku każdego celu strategicznego połowa lub mniej niż połowa respondentów zgodziła się, że: (i) w odniesieniu do każdego działania poczyniono zadowalające postępy; (ii) działanie przyczyniło się do osiągnięcia wymiernych rezultatów; (iii) działania miały znaczenie dla realizacji priorytetów w obszarze BHP oraz (iv) w przygotowywaniu działania brały udział odpowiednie zainteresowane strony. W większości przypadków liczba respondentów, którzy zgodzili się,, że w tych obszarach poczyniono postępy, była wyższa niż liczba respondentów, którzy się z tym nie zgodzili.
Porównując odpowiedzi dotyczące każdego z siedmiu celów strategicznych, respondenci najbardziej pozytywnie ocenili postępy poczynione w ramach pierwszego celu strategicznego (przegląd krajowych strategii na rzecz BHP) oraz drugiego celu strategicznego (ułatwienie przestrzegania przepisów dotyczących BHP). Wydaje się, że respondenci za najistotniejszy spośród celów strategicznych uznali cel piąty (odniesienie się do kwestii starzenia się siły roboczej, pojawiania się nowych zagrożeń, ochrony przed chorobami związanymi z pracą i chorobami zawodowymi), a na kolejnych miejscach znalazły się cel pierwszy, cel drugi i cel szósty (sprawniejsze gromadzenie danych). Uznano, że cele pierwszy, drugi i piąty przyniosły najbardziej wymierne rezultaty.
Respondenci zgłosili najmniejsze postępy i najmniej dowodów na wymierne rezultaty w odniesieniu do celu czwartego (uproszczenie przepisów) i celu siódmego (poprawa współpracy międzynarodowej). Warto zauważyć, że te dwa cele postrzegano również jako najmniej istotne.
Jeśli chodzi o pierwszy cel strategiczny, około połowa respondentów biorących udział w otwartych konsultacjach publicznych (53 %) stwierdziła, że poczyniono zadowalające postępy, natomiast 20 % nie zgodziło się z tym stwierdzeniem. Taki sam odsetek (53 %) zgodził się, że działania w ramach pierwszego celu strategicznego były istotne dla realizacji priorytetów w obszarze BHP, 39 % respondentów zgodziło się, że w działaniach tych brały udział odpowiednie zainteresowane strony, a 41 % respondentów – że przyczyniły się one do osiągnięcia wymiernych rezultatów.
35 % respondentów biorących udział w otwartych konsultacjach publicznych uznało, że pracodawcy brali „zbyt mały” udział w opracowywaniu poprzednich ram, podczas gdy 33 % uznało, że zbyt mały udział brały organizacje pracowników. Kolejne 33 % uznało, że zbyt mały udział brali specjaliści ds. BHP, a 31 % uznało, że zbyt mały udział brały organizacje pracodawców.
Respondenci wymienili następujące kluczowe przeszkody w realizacji celów poprzednich ram: (i) ograniczone zasoby kadrowe i finansowe (wymienione przez 41 %); (ii) brak zainteresowania wśród pracodawców (wymieniony przez 35 %) oraz (iii) brak świadomości/zrozumienia BHP wśród kluczowych zainteresowanych stron (wymieniony przez 34 %).
Większość respondentów (68 %) poparła zaktualizowanie lub dostosowanie ram, natomiast 11 % uznało, że następne ramy powinny pozostać w dużej mierze takie same, jak ich wersja na lata 2014–2020. Bardzo niewielka liczba respondentów (<1 %) opowiedziała się za odrzuceniem ram, natomiast 14 % uznało, że obecny model ram wymaga zasadniczej zmiany.
Respondenci uznali, że dwoma najważniejszymi wyzwaniami w zakresie BHP, którymi należy się zająć w ciągu najbliższych 7 lat, są zagrożenia psychospołeczne i tendencja do częstszego wykonywania pracy z domu.
Kluczowe wyzwania występujące powszechnie w całej UE i wymagające podjęcia dalszych działań z zakresu polityki BHP
Wszyscy respondenci (n=349)
Źródło: sprawozdanie z konsultacji w ramach badania zewnętrznego
Respondenci biorący udział w otwartych konsultacjach publicznych zasugerowali również następujące główne obszary, na których należy się skupić w przyszłych ramach:
·skuteczne stosowanie przepisów dotyczących BHP;
·opracowanie i rozpowszechnienie wytycznych BHP, dobrych praktyk i innych działań uświadamiających w tej dziedzinie;
·promowanie współpracy i koordynacji polityk BHP w różnych obszarach polityki, takich jak zdrowie, edukacja, środowisko, chemikalia itd.
Główne obszary polityki BHP oraz działania podejmowane na szczeblu europejskim, które należy uwzględnić w przyszłych ramach
Nie wykazano wartości poniżej 5 %.
Wszyscy respondenci (n=342–346)
Źródło: sprawozdanie z konsultacji w ramach badania zewnętrznego
