EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52013DC0833
COMMUNICATION FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT AND THE COUNCIL Towards the elimination of female genital mutilation
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Położenie kresu okaleczaniu żeńskich narządów płciowych
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Położenie kresu okaleczaniu żeńskich narządów płciowych
/* COM/2013/0833 final */
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Położenie kresu okaleczaniu żeńskich narządów płciowych /* COM/2013/0833 final */
KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU
EUROPEJSKIEGO I RADY Położenie kresu okaleczaniu
żeńskich narządów płciowych SPIS TREŚCI 1........... Wprowadzenie.............................................................................................................. 4 2........... Lepsze zrozumienie problemu
okaleczania żeńskich narządów płciowych w UE........ 5 3........... Promowanie trwałej zmiany
społecznej w celu zapobiegania okaleczaniu żeńskich
narządów płciowych 6 4........... Wspieranie państw
członkowskich w działaniach na rzecz skuteczniejszego ścigania
procederu okaleczania żeńskich narządów płciowych...................................................................................... 9 5........... Zapewnienie ochrony kobietom
zagrożonym na terytorium UE................................ 10 6........... Propagowanie zniesienia praktyki
okaleczania żeńskich narządów płciowych na świecie 12 7........... Wprowadzenie w życie, kontrola
i ocena................................................................... 13 8........... Wniosek...................................................................................................................... 14 1. Wprowadzenie Każdego roku jakość życia
milionów kobiet i dziewcząt na całym świecie drastycznie
się pogarsza z powodu okaleczania żeńskich narządów
płciowych. Proceder ten polega na częściowym bądź
całkowitym usunięciu ich zewnętrznych narządów
płciowych lub innym okaleczeniu narządów płciowych ze
względów pozamedycznych[1].
Tysiące kobiet i dziewcząt mieszkających w Europie jest
dotkniętych lub zagrożonych tym problemem. Okaleczanie żeńskich narządów
płciowych zostało uznane na świecie za pogwałcenie praw
człowieka przysługujących kobietom i za formę przemocy
wobec dzieci. Podobnie jak w przypadku innych form przemocy ze względu na
płeć „stanowi ono naruszenie podstawowego prawa do życia,
wolności, bezpieczeństwa, godności, równości między
kobietami i mężczyznami, braku dyskryminacji oraz integralności
fizycznej i psychicznej”[2].
Ponadto narusza prawa dziecka określone w Konwencji Narodów Zjednoczonych
o prawach dziecka. Na całym świecie nasilają
się apele o zaprzestanie praktyki okaleczania żeńskich
narządów płciowych. Pod kierownictwem grupy Afryki i przy silnym
wsparciu ze strony UE Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło w 2012 r.
przełomową rezolucję pt. „Intensifying global efforts for the
elimination of female genital mutilations” (Zwiększenie globalnych
wysiłków na rzecz zaprzestania praktyki okaleczenia żeńskich
narządów płciowych)[3].
W jej następstwie grupa Afryki w Radzie Praw Człowieka ONZ
złożyła w czerwcu 2013 r. oświadczenie, poparte przez
państwa członkowskie UE, w którym skoncentrowała się na
wyzwaniach, z jakimi musi zmierzyć się społeczność
międzynarodowa, by okaleczanie żeńskich narządów
płciowych nie było już dłużej tolerowane. Ponadto w
trakcie monitorowania przestrzegania Konwencji w sprawie zakazu stosowania
tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego
traktowania albo karania zwraca się szczególną uwagę na
kwestię okaleczania żeńskich narządów płciowych. Prawa podstawowe i równość płci
są podstawowymi wartościami Unii Europejskiej, która od dawna jest
zaangażowana w zwalczanie przemocy ze względu na płeć oraz
przemocy wobec dzieci, jak czytamy w unijnym dokumencie pt. „Strategia na rzecz
równości kobiet i mężczyzn”[4],
w dyrektywie w sprawie praw ofiar[5]
i w Agendzie UE na rzecz praw dziecka[6]. Niniejszy komunikat Komisji w sprawie
okaleczania żeńskich organów płciowych opiera się na
wynikach prac UE na przestrzeni wielu lat oraz na sprawozdaniu Europejskiego
Instytutu ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE)[7]. Przy jego
opracowywaniu korzystano również z wyników obrad okrągłego stołu
na wysokim szczeblu na temat okaleczania żeńskich narządów
płciowych[8],
opinii wyrażonych przez społeczeństwo obywatelskie, organizacje
międzynarodowe, przedstawicieli środowisk akademickich oraz organy
ds. równości w ramach konsultacji społecznych[9], a także z
pisemnej opinii Komitetu Doradczego UE ds. Równości Szans dla Kobiet i
Mężczyzn[10].
W niniejszym komunikacie omówiono zarówno wewnętrzną, jak i
zewnętrzną politykę oraz rozwinięto całościowe,
zintegrowane podejście ze szczególnym uwzględnieniem kwestii
zapobiegania. 2. Lepsze
zrozumienie problemu okaleczania żeńskich narządów
płciowych w UE Według UNICEF-u[11] na całym
świecie żyje obecnie ponad 125 mln kobiet, które
doznały okaleczenia narządów płciowych. Praktyka ta jest
najbardziej rozpowszechniona w zachodnich, wschodnich i
północno-wschodnich regionach Afryki, w niektórych krajach Azji i
Bliskiego Wschodu oraz na całym świecie wśród części
migrantów z tych obszarów. W UE najczęściej podawana liczba ofiar sięga
500 000[12].
Trudno jest oszacować, ile dziewcząt
znajduje się w grupie ryzyka. Można
przyjąć, że zagrożone są dziewczęta, które
wyemigrowały z kraju, w którym praktykuje się okaleczanie
żeńskich narządów płciowych, lub których rodzice lub jeden
z rodziców pochodzą z takiego kraju[13].
Przy dokładnej ocenie czynników wpływających na ryzyko
należy wziąć pod uwagę również inne czynniki, takie
jak zmiana zachowania lub przekonań rodziców w następstwie migracji. Występowanie praktyki okaleczania żeńskich narządów
płciowych w państwach członkowskich UE[14] Państwo || Rok publikacji || Liczba kobiet, których narządy płciowe zostały okaleczone || Liczba dziewcząt zagrożonych okaleczaniem żeńskich narządów płciowych || Liczba spraw karnych w sądzie[15] Belgia || 2011 || 6 260 || 1 975 || Dania || || Brak danych || 1 Niemcy || 2007 || 19 000 || 4 000 || Irlandia || 2011 || 3 170 || Brak danych || Hiszpania || || Brak danych || 6 Francja || 2007 || 61 000 || Brak danych || 29 Włochy || 2009 || 35000 || 1 000 || 2 Węgry || 2012 || 170 – 350 || Brak danych || Niderlandy || 2013 || 29 210 || 40 – 50 co roku || 1 Szwecja || || Brak danych || 2 Zj. Królestwo || 2007 || 65 790 || 30 000 || Ponadto brakuje
dowodów dotyczących okoliczności okaleczania dziewcząt
żyjących w UE. Pod koniec lat 70. i na początku lat 80. we
Francji w efekcie wniesienia kilku spraw do sądu[16] zebrano dowody na
okaleczanie kobiet na terytorium tego kraju. Wyroki skazujące wydane
przeciwko rodzicom i osobom dokonującym okaleczenia żeńskich
narządów płciowych[17]
mogły skłonić rodziny do poddania ich córek obrzezaniu w swoich
krajach ojczystych lub w państwach członkowskich Unii Europejskiej,
gdzie prawodawstwo lub egzekwowanie prawa jest słabsze. Ostatnie sprawy
sądowe w UE pokazują, że do okaleczania dochodzi zarówno za
granicą (sprawy we Włoszech, Hiszpanii, Danii i Szwecji), jak i w UE
(sprawy w Hiszpanii, Francji). Cel: Lepsze zrozumienie problemu okaleczania żeńskich
narządów płciowych w UE. Działania: Komisja Europejska:
–
zwróci się do Europejskiego Instytutu ds.
Równości Kobiet i Mężczyzn o opracowanie wspólnej metodologii i
wskaźników w celu pomiaru częstości występowania
okaleczania żeńskich narządów płciowych, w celu oszacowania
liczby kobiet i dziewcząt znajdujących się w grupie ryzyka oraz
liczby kobiet dotkniętych tych problemem w UE; –
oceni wykonalność sporządzenia
ankiety, jak również wykonalność przeprowadzenia badania
ilościowego i jakościowego na temat okaleczania żeńskich
narządów płciowych; –
będzie zachęcać państwa
członkowskie do opracowania konkretnych wskaźników dotyczących
problemu okaleczania w ramach działań następczych podejmowanych
przez Unię w związku z pekińską platformą
działania ONZ. 3. Promowanie
trwałej zmiany społecznej w celu zapobiegania okaleczaniu
żeńskich narządów płciowych 3.1. Promowanie
trwałej zmiany społecznej w celu zapobiegania okaleczaniu
żeńskich narządów płciowych Praktyka okaleczania żeńskich
narządów płciowych jest głęboko zakorzenioną
normą społeczną, która zmusza rodziny do
podporządkowania się oczekiwaniom otoczenia. Ma ona związek ze
społeczną kontrolą seksualności kobiet, a także z
szeregiem przekonań i obaw. Mimo poważnych krótko- i długoterminowych
konsekwencji fizycznych i psychologicznych praktyka ta jest często
stosowana, panuje bowiem przekonanie, że jest ona korzystna dla
dziewcząt. W kontekście migracji okaleczanie może być
również sposobem na utrzymanie więzi z krajem pochodzenia oraz na
zachowanie tożsamości kulturowej. Praktyka ta stanowi intymny problem
i wciąż pozostaje tematem tabu wśród społeczności
praktykujących obrzezanie. Dlatego też niezmiernie ważne jest,
aby uwzględnić złożoność tego zjawiska. Ramy prawne i egzekwowanie przepisów są
konieczne, lecz nie wystarczą, by zapewnić zaprzestanie praktyki
okaleczania żeńskich narządów płciowych. Konieczna jest
zmiana postaw i przekonań wśród społeczności, których
dotyczy ten problem. Wyniki kilku projektów finansowanych w ramach unijnych
programów Daphne[18]
pokazują, że niezbędne jest opracowanie ukierunkowanych
działań informacyjnych wewnątrz takich społeczności
oraz z ich udziałem. Konieczne jest zaangażowanie w to zarówno
kobiet, jak i mężczyzn, przywódców religijnych i osób stojących
na czele społeczności lokalnych, szanowanych i wpływowych
postaci z różnych społeczności, ofiar, które są chętne
rozmawiać, osób młodych i starszych. We wspomnianych działaniach
należy wykorzystać obecny sprzeciw wobec okaleczania
żeńskich narządów płciowych wśród dotkniętych społeczności
oraz budować więź między UE i krajami pochodzenia. Niedawny raport[19] pokazuje, że
zjawisko okaleczania występuje częściej w rodzinach ubogich lub
takich, w których rodzice mają niski poziom wykształcenia. Dlatego
też wzmocnienie pozycji kobiet, by mogły stanowić o sobie
i swoich dzieciach, ma kluczowe znaczenie przy wprowadzaniu środków
mających zapewnić, że taka praktyka zostanie zaprzestana. 3.2. Rozwijanie
współpracy multidyscyplinarnej Wydaje się, że tysiące
dziewcząt żyjących w UE może być narażonych na
okaleczenie. Kontakt z nimi mają osoby reprezentujące różne
zawody, w szczególności przedstawiciele służby zdrowia,
edukacji, ochrony dzieci, usług socjalnych, wymiaru sprawiedliwości,
imigracji i azylu. Jeśli mają one zapewnić odpowiednią ochronę
i wsparcie, niezbędna jest współpraca multidyscyplinarna oparta na
solidnej wiedzy na temat okaleczania żeńskich narządów
płciowych. Takie osoby – w zależności od ich roli i
odpowiedzialności –powinny być w stanie wskazać dziewczęta
znajdujące się w grupie ryzyka oraz kobiety, które padły
ofiarą okaleczenia żeńskich narządów płciowych, i
zawiadomić właściwy organ, tak aby zapewnić odpowiednie
mechanizmy ochrony oraz wsparcie. W tym celu temat przemocy ze względu na
płeć, z uwzględnieniem okaleczania żeńskich
narządów płciowych, powinien znaleźć się w programach
kształcenia dla wszystkich zawodów, w przypadku których może
mieć miejsce kontakt ze społecznościami dotkniętymi takim
problemem. Należy opracować materiały edukacyjne i szkolenia,
zapewnić wsparcie organizacji pozarządowych zajmujących się
tym zagadnieniem oraz wdrożyć skuteczne wielosektorowe
protokoły. Duże znaczenie mają jasne wytyczne dotyczące
tajemnicy służbowej oraz warunków jej ujawniania. Coraz większy niepokój na całym
świecie wzbudza fakt, że okaleczania żeńskich
narządów płciowych dokonują lekarze. Niektóre organizacje
pozarządowe zwróciły uwagę na problem, jakim jest poddawanie
kobiet ponownemu zabiegowi infibulacji[20]
w szpitalu po porodzie, na żądanie kobiety lub jej rodziny, mimo
iż zabraniają tego przepisy prawa krajowego w UE. Ponadto wiele kobiet, które
przeżyły okaleczenie żeńskich narządów płciowych,
może również doświadczać innych form przemocy, takich
jak wczesne lub przymusowe małżeństwo albo
małżeństwo dzieci bądź przemoc w rodzinie. Szczególnie
zagrożone mogą być kobiety będące migrantkami, które
żyją czasem na utrzymaniu małżonka, ojca luba dalszej
rodziny. Zachęca się państwa członkowskie, aby
umożliwiały im w stosownych przypadkach odpowiedni dostęp do
świadczeń i usług z tytułu ochrony socjalnej, jak
również zapewniały im możliwość kształcenia. Większość kobiet, które
przeżyły okaleczenie, potrzebuje pomocy, aby móc poradzić sobie
z jego krótko- i długoterminowymi skutkami. Potrzeby takich kobiet
będą różne w zależności od ich wieku lub sytuacji, w
jakiej się znajdują. Zapewnienie im odpowiedniego wsparcia
pomogłoby podnieść ich stan wiedzy na temat szkodliwego
wpływu takiej praktyki na ich zdrowie. Niektóre państwa
członkowskie (jak np. Belgia, Francja, Włochy, Szwecja i Zjednoczone
Królestwo[21])
założyły ośrodki zdrowia specjalizujące się w
opiece nad ofiarami okaleczania żeńskich narządów
płciowych, w których świadczone są przede wszystkim usługi
ginekologiczne, zwłaszcza dla kobiet w ciąży. Wydaje się
jednak, że brakuje usług zapewniających holistyczne
podejście, w tym, na przykład, wsparcia psychologicznego,
psychoseksualnego lub pourazowego. Zachęca się państwa
członkowskie do pogłębiania wiedzy pracowników służby
zdrowia na temat okaleczania żeńskich narządów płciowych (rozpoznawanie,
profilaktyka, leczenie, odpowiednia opieka zdrowotna w czasie ciąży i
porodu), w tym do monitorowania zdrowych dzieci. Oczekuje się, że
państwa członkowskie będą przekazywać odpowiednie
sprawozdania na temat tego procederu, w szczególności korzystając z
Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób WHO. Cel: Promowanie
skutecznej profilaktyki oraz środków wspierania ofiar, w tym poprzez
zmianę norm społecznych, a także wzmacnianie pozycji kobiet. Działania: Komisja Europejska
będzie: –
wspierać rozwój modułów szkoleniowych,
wielosektorowych wytycznych oraz protokołów – za pośrednictwem
przyszłego programu „Prawa, równość i obywatelstwo”.
Będą one skierowane do właściwych pracowników
służby zdrowia, a ponadto będą miały na celu
zapobieganie procederowi okaleczania i wspieranie ofiar; –
zachęcać państwa członkowskie
do ulepszania swoich systemów ochrony dzieci poprzez zapewnianie lepszej
koordynacji i współpracy pomiędzy poszczególnymi służbami,
tak aby systemy te stały się bardziej zintegrowane i lepiej przygotowane
do radzenia sobie z przypadkami wykorzystywania dzieci, w tym okaleczania
żeńskich narządów płciowych, lub w sytuacji takiego
zagrożenia; –
w pełni korzystać, w ramach
działań podejmowanych w następstwie programu Daphne, z programu
UE „Prawa, równość i obywatelstwo”[22]
w celu finansowania działań opracowanych przez organizacje
pozarządowe, mających na celu zapobieganie przemocy wobec kobiet i
dzieci, informowanie dzieci o przysługujących im prawach oraz dbanie
o poszanowanie ich prawa do bycia wysłuchanym; –
w pełni korzystać, w ramach
działań podejmowanych w następstwie programu „Uczenie się
przez całe życie” i „Młodzież w działaniu”, z programu
„Erasmus +” i innych europejskich narzędzi finansowych w celu
finansowania, w stosownych przypadkach, działań mających na celu
pogłębianie wiedzy i kształtowania postaw (zwłaszcza
rodziców), angażujących nauczycieli i wychowawców, rodziny i
społeczności. Działania mogą zmierzać do umocnienia
pozycji młodych imigrantek, poprawy kształcenia nauczycieli i innych
osób mogących mieć kontakt ze społecznościami
dotkniętymi tym problemem oraz zapobiegania przemocy wobec kobiet; –
promować w ramach przyszłego Funduszu
Migracji i Azylu działania, których celem jest wzmocnienie pozycji kobiet
i dziewcząt oraz wspieranie ich integracji w społeczeństwach
przyjmujących imigrantów; –
uwzględniać kwestię przemocy ze
względu na płeć, w tym okaleczanie żeńskich
narządów płciowych, w przyszłych pracach dotyczących
wytycznych UE na temat systemów ochrony dzieci; –
opracowywać specjalne moduły szkoleniowe,
dotyczące m.in. kwestii związanych z okaleczaniem żeńskich
narządów płciowych, dla pracowników służby zdrowia
pracujących z migrantami. 4. Wspieranie
państw członkowskich w działaniach na rzecz skuteczniejszego
ścigania procederu okaleczania żeńskich narządów
płciowych W rezolucji pt. „Intensifying global efforts
for the elimination of female genital mutilations”[23] (Wzmożenie
wysiłków na całym świecie na rzecz zaprzestania praktyki
okaleczaniu żeńskich narządów płciowych) ONZ wzywa
państwa do przyjęcia i egzekwowania prawodawstwa zakazującego
tej praktyki. W świetle ogólnych i szczegółowych
przepisów prawa karnego praktyka okaleczania żeńskich
narządów płciowych jest karalna we wszystkich państwach
członkowskich UE[24].
Często obowiązuje zasada eksterytorialności, która
umożliwia ściganie tego procederu, w przypadku gdy został on
dokonany za granicą, jeśli ofiara lub osoby dokonujące lub
planujące dokonanie takiego procederu są obywatelami kraju
prowadzącego dochodzenie. W sądach rzadko prowadzone są sprawy
z zakresu prawa karnego dotyczące procederu okaleczania, głównie z
powodu niechęci ofiar do wnoszenia skarg. Brakuje także
służb dysponujących odpowiednią liczbą specjalistów i
dostateczną wiedzą w celu udzielania wsparcia ofiarom, które się
do nich zgłaszają. Działania następcze w odniesieniu do
ofiar są utrudnione z powodu przepisów dotyczących tajemnicy
zawodowej, jak również braku mechanizmów umożliwiających
odpowiednie kierowanie dziewcząt, które zostały okaleczone lub którym
grozi okaleczenie, do służb wsparcia. Prawodawstwo, skuteczne ściganie i
skazywanie winnych rodziców oraz osób dokonujących okaleczenia mają
zasadnicze znaczenie, gdyż funkcjonują jako środek
odstraszający i powstrzymują rodziców od okaleczania swoich córek i
pomagają im nie ulegać presji ze strony ich rodzin i
społeczności. Zasadna jest analiza zarówno ustawodawstwa
krajowego, jak i odpowiednich spraw sądowych, ponieważ pozwalają
one zrozumieć niektóre spośród podstawowych kwestii prawnych
dotyczących procederu okaleczania żeńskich narządów
płciowych. Na przykład w Hiszpanii rodzice zostali niedawno ukarani
za okaleczenie swojej córki przed jej migracją do Europy.
Należałoby również poruszyć kwestię najlepszego
zabezpieczenia interesów dziecka jako głównego problemu w każdym
postępowaniu karnym (od momentu rozpoczęcia dochodzenia do czasu
wydania wyroku), np. zapobiec sytuacji, w której dziecko dwukrotnie staje
się ofiarą — najpierw z powodu okaleczenia narządów
płciowych, a następnie z powodu pozbawienia go opieki rodzicielskiej. Cel: Wspieranie państw członkowskich w zakresie egzekwowania
przepisów zabraniających okaleczania żeńskich narządów
płciowych. Działania: Komisja Europejska: –
dokona analizy przepisów prawa karnego i spraw
sądowych dotyczących procederu okaleczania oraz zorganizuje
wymianę dobrych praktyk między państwami członkowskimi, aby
ocenić, jakie działania na szczeblu unijnym mogłyby
wnieść wartość dodaną; –
będzie rozpowszechniać istniejące
materiały szkoleniowe wśród osób wykonujących zawody prawnicze
za pośrednictwem odpowiednich platform; –
będzie egzekwować prawa ofiar
przestępstw określone w dyrektywie w sprawie praw ofiar[25], w szczególności
prawo dostępu do ogólnych i specjalistycznych służb wsparcia. 5. Zapewnienie ochrony kobietom zagrożonym na terytorium
UE Zgodnie z dyrektywą UE w sprawie
kwalifikowania[26]
kobiety, które mają uzasadnione obawy przed prześladowaniem lub
którym grozi okaleczanie narządów płciowych, kwalifikują
się do ochrony międzynarodowej. Taka ochrona rozciąga
się również na rodziców, którzy obawiają się
prześladowania lub którym autentycznie grozi doznanie poważnej
krzywdy, ponieważ odmawiają udzielenia zgody na poddanie swojego
dziecka procederowi okaleczenia. Zmieniona dyrektywa w sprawie kwalifikowania[27] wzmacnia ochronę
osób obawiających się okaleczenia żeńskich narządów
płciowych. W dyrektywie tej wyraźnie stwierdzono, że należy
zwracać należytą uwagę na problemy wynikające z płci
wnioskodawcy, jeżeli mają one związek z uzasadnionymi obawami
wnioskodawcy przed prześladowaniem. Do takich problemów należy
tożsamość płciowa i orientacja seksualna, przy czym
problemy te mogą być związane z niektórymi tradycjami i
zwyczajami prawnymi, mogącymi prowadzić np. do okaleczania
narządów płciowych. Zgodnie z przekształconą
dyrektywą w sprawie procedur azylowych[28]
procedury azylowe uwzględniają aspekt płci. W
szczególności, i) wszystkie kobiety składające wniosek
będą miały możliwość skorzystania z procedury
azylowej, otrzymania skutecznej ochrony, o ile się do tego
kwalifikują, a ich sprawy będą mogły być rozpatrywane
indywidualnie; ii) odpowiedzialne organy muszą być odpowiednio
przygotowane, by uwzględnić złożoność wniosków
związanych z płcią; iii) kobiety składające wniosek
muszą mieć autentyczną możliwość podzielenia
się z organami odpowiedzialnymi za udzielanie azylu swoimi osobistymi
przeżyciami w bezpiecznych warunkach zapewniających
poufność, a także możliwość korzystania z
niezbędnych gwarancji procesowych, takich jak tłumaczenie ustne lub
wsparcie prawnika; iv) ofiary tortur i innych bolesnych form przemocy
seksualnej, fizycznej lub psychologicznej będą miały
zapewnioną odpowiednią ilość czasu i wsparcie, by móc przygotować
się do przesłuchania i innych kluczowych etapów przewidzianych w
procedurach. Przekształcona dyrektywa w sprawie
warunków przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o azyl[29] wprowadza warunki
przyjmowania uwzględniające płeć, które będą
miały również zastosowanie wobec osób obawiających się
procederu okaleczenia, tj.: i) konieczne będzie określenie w
porę szczególnych potrzeb wszystkich kobiet ubiegających się o
azyl, które są szczególnie zagrożone; ii) osobom, które
doświadczyły poważnych aktów przemocy, należy zapewnić
dostęp do usług rehabilitacyjnych, by mogły one otrzymać
niezbędne wsparcie psychologiczne i medyczne; oraz iii) należy
zapewnić warunki zakwaterowania uwzględniające płeć. W uzupełnieniu wspomnianych środków
legislacyjnych Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO)
może rozpowszechniać najlepsze praktyki oraz wspólne podejście
do kwestii związanych z płcią, w szczególności w zakresie szkoleń
dla pracowników służb azylowych i informacji o kraju pochodzenia. Europejski Fundusz na rzecz Uchodźców i
przyszły Fundusz Migracji i Azylu przewidują zachęty finansowe
dla państwa członkowskiego za dobrowolne przesiedlenie
(przekazanie) określonych kategorii osób, w tym zagrożonych dzieci i
kobiet, na swoje terytorium. Cel: Zagwarantowanie zagrożonym kobietom ochrony w ramach
istniejących przepisów prawnych UE w dziedzinie azylu. Działania: Komisja Europejska: –
będzie w dalszym ciągu monitorować
terminową transpozycję i prawidłowe wdrożenie ram prawnych
UE w dziedzinie azylu, by zagwarantować zagrożonym kobietom
ochronę; –
dopilnuje, by narzędzia szkoleniowe oraz
informacje o kraju pochodzenia sporządzane przez Europejski Urząd
Wsparcia w dziedzinie Azylu uwzględniały problematykę płci,
w tym w stosownych przypadkach zawierały odniesienia do problemu
okaleczania żeńskich narządów płciowych; –
będzie w dalszym ciągu zachęcać
państwa członkowskie do korzystania z zachęt finansowych, o
których mowa w obowiązujących aktach prawnych, aby podnieść
świadomość osób działających w dziedzinie azylu; –
zachęcać państwa członkowskie,
by w dalszym ciągu korzystały lub zaczęły korzystać z
zachęt finansowych na rzecz przesiedlania zagrożonych dzieci i
kobiet, w tym osób, którym grozi przemoc ze względu na płeć. 6. Propagowanie
zniesienia praktyki okaleczania żeńskich narządów płciowych
na świecie Od wielu lat Unia Europejska aktywnie
uczestniczy w międzynarodowej współpracy w zakresie propagowania
zniesienia procedury okaleczania żeńskich narządów
płciowych. Na poziomie globalnym UE przyczyniła się do
zobowiązania wszystkich państw do zakazania okaleczania
żeńskich narządów płciowych, karania tego procederu i
podejmowania odpowiednich działań w celu zmiany norm społecznych
leżących u podstaw tego zjawiska. Przykładowo, UE poparła
rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ w sprawie położenia kresu
okaleczaniu żeńskich narządów płciowych[30] i podjęła
współpracę z grupą Afryki w Radzie Praw Człowieka ONZ, aby
wzmocnić działania w kierunku wypełnienia zobowiązań
określonych w rezolucji. Unia Europejska promuje również
wzmocnioną międzynarodową ochronę kobiet i dziewcząt
zagrożonych okaleczeniem narządów płciowych na całym
świecie w stosunkach z krajami trzecimi i na forach
międzynarodowych. Działania UE w odniesieniu do procederu
okaleczania prowadzone poza Europą opierają się na konkretnych
zobowiązaniach politycznych i wytycznych UE (wytycznych unijnych w sprawie
przemocy wobec kobiet, ramach strategicznych i planie działania UE
dotyczących praw człowieka i demokracji, krajowych strategiach na
rzecz praw człowieka, w przypadku gdy problem okaleczania
żeńskich narządów płciowych traktowany jest w
odnośnych krajach priorytetowo). Zapobieganie temu procederowi stanowi
również jedno z zagadnień współpracy w ramach umowy z Kotonu,
najobszerniejszej umowy o partnerstwie między UE a 79 krajami Afryki,
Karaibów i Pacyfiku. Ponadto UE zaradza podstawowym przyczynom okaleczania
żeńskich narządów płciowych poprzez wspieranie szerszych
celów rozwoju dotyczących równości płci i wzmocnienia pozycji
kobiet, w szczególności kształcenia dziewcząt i kobiet, praw
człowieka, a także ich zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. W latach 2006-2012 17 projektów
dotyczących problemu okaleczania żeńskich narządów
płciowych w 18 krajach uzyskało środki z UE w wysokości
około 8 mln EUR, wspierając wysiłki organizacji społeczeństwa
obywatelskiego i rządów, a także organizacji ONZ, zwłaszcza
UNICEF. Ogólnie rzecz biorąc, zauważa
się pozytywny trend w kierunku stopniowej rezygnacji z okaleczania w 28
krajach najbardziej dotkniętych tym problemem. Do tej pory 42 kraje
uchwaliły przepisy konkretnie potępiające ten proceder. W tym
kontekście znaczenie ma rosnące zaangażowanie zainteresowanych
rządów. Kluczową rolę odgrywają organizacje regionalne,
zwłaszcza Unia Afrykańska (UA). Protokół UA w sprawie praw
kobiet, ratyfikowany przez 33 kraje, stanowi, że w celu zwalczania
procederu okaleczania należy podjąć wszystkie niezbędne
legislacyjne i inne środki, takie jak podnoszenie świadomości
społecznej w tej dziedzinie, zakazanie procederu przez prawo i stosowanie
sankcji, a także wsparcie ofiar. UE będzie kontynuować działania
na rzecz zaprzestania okaleczania żeńskich narządów
płciowych w oparciu o udokumentowane dobre praktyki wskazujące
najlepsze podejście do osiągnięcia postępów. Swoje
działania UE będzie opierać zarówno na historycznych, jak i
najnowszych postępach w osiągnięciu ogólnoświatowego
konsensusu co do konieczności większej determinacji światowej
społeczności, by zwalczać proceder okaleczania. Wykazano,
że powiązanie problemu okaleczania ze wzmocnieniem pozycji i
edukacją kobiet i dziewcząt, z ich zdrowiem seksualnym i
reprodukcyjnym, a także z zapobieganiem wczesnym i przymusowym
małżeństwom oraz małżeństwom dzieci ułatwia
zerwanie z tym procederem. Cel: Wspieranie
działań zwalczających problem okaleczania żeńskich
narządów płciowych na całym świecie i wzmocnienie ochrony
kobiet zagrożonych w krajach trzecich. Działania: Komisja Europejska
i Europejska Służba Działań Zewnętrznych: –
będą podnosić kwestię
okaleczania żeńskich narządów płciowych w UE w corocznym
dialogu z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w krajach
partnerskich, których ten problem dotyczy; –
sporządzą wytyczne dotyczące
procederu okaleczania dla szefów misji UE w odpowiednich krajach partnerskich; –
włączą problem okaleczania do
programu szkoleń na temat płci i praw dziecka dla pracowników UE
zatrudnionych w delegaturach UE w krajach dotkniętych tym problemem; –
będą wspierać regionalną
kampanię na rzecz walki z okaleczaniem; –
będą nadal ściśle
współpracować z Unią Afrykańską i grupą Afryki w
ONZ w sprawie dalszych inicjatyw mających na celu wzmocnienie globalnej
walki z okaleczaniem żeńskich narządów płciowych; –
będą nadal wspierać działania
propagujące lepsze ustawodawstwo krajowe dotyczące okaleczania
żeńskich narządów płciowych w koniecznych przypadkach; –
będą nadal wspierać inicjatywy na
rzecz budowania możliwości organizacji publicznych i organizacji
społeczeństwa obywatelskiego; –
będą nadal podnosić problem
okaleczania żeńskich narządów płciowych w dialogu
politycznym, na temat praw człowieka oraz obszarów polityki z
właściwymi krajami partnerskimi, w tym z krajami, w przypadku których
ochrona zdrowia jest głównym sektorem współpracy; –
będą w dalszym ciągu promować
wzmocnioną międzynarodową ochronę kobiet zagrożonych
okaleczeniem na całym świecie w stosunkach z krajami trzecimi i na
forach międzynarodowych. 7. Wprowadzenie
w życie, kontrola i ocena Aby zapewnić szybkie postępy i
osiągnąć cele niniejszego komunikatu, grupa ad hoc utworzona
z grupy ds. równości kobiet i mężczyzn złożonej z
przedstawicieli różnych służb Komisji dokona przeglądu,
oceny i monitorowania działań w niniejszym komunikacie i będzie
przedkładać coroczne sprawozdanie na temat wdrożonych
środków. Dwa lata po przyjęciu komunikatu Komisja oceni wprowadzone
środki i zdecyduje w sprawie dalszych działań. Oprócz wspomnianej kontroli wewnętrznej
Komisja Europejska będzie regularnie konsultować się z
organizacjami pozarządowymi i ekspertami w tej dziedzinie. Organizacje
pozarządowe odgrywały i nadal będą odgrywać
nadrzędną rolę, chroniąc zagrożone dziewczęta,
prowadząc szkolenia dla pracowników, podnosząc z wyczuciem
świadomość w społecznościach dotkniętych
problemem, poszerzając wiedzę, opracowując materiały i
dobre praktyki, wprowadzając ten problem do porządku obrad decydentów
i budując mosty między Europą a krajami pochodzenia. W
całej UE organizacje społeczeństwa obywatelskiego stawiają
czoła wspólnym wyzwaniom i potrzebują sposobności do wymiany
informacji i dobrych praktyk, opracowywania projektów i metod, a także do
wzajemnego oceniania swojej pracy. Cel: Realizowanie
działań przewidzianych w niniejszym komunikacie i stałe
poświęcanie uwagi problemowi okaleczania Działania: Komisja Europejska: –
będzie monitorować terminową
realizację działań przewidzianych w niniejszym komunikacie oraz
podsumowywać te działania raz w roku, około dnia 6 lutego, tj.
Międzynarodowego Dnia Zerowej Tolerancji dla Okaleczania Narządów
Płciowych Kobiet; –
ułatwi wymianę doświadczeń i
dobrych praktyk w odniesieniu do problemu obrzezania kobiet między
organizacjami pozarządowymi i ekspertami; –
będzie zachęcać prezydencje Rady
Unii Europejskiej do wprowadzenia tematu obrzezania kobiet do porządku
dziennego posiedzeń naczelnych lekarzy i naczelnych
pielęgniarek/pielęgniarzy UE; –
zorganizuje warsztaty na temat okaleczania
żeńskich narządów płciowych w ramach Europejskiego forum na
rzecz praw dziecka w 2013 r.; –
wprowadzi temat okaleczania do porządku
dziennego nieformalnej grupy ekspertów z państw członkowskich
zajmującej się prawami dziecka, która zostanie zwołana w 2014 r. 8. Wniosek Przy pomocy niniejszego komunikatu w sprawie
okaleczania żeńskich narządów płciowych Komisja Europejska
i Europejska Służba Działań Zewnętrznych
ponawiają swoje zobowiązanie do zwalczania przemocy wobec kobiet i
położenia kresu okaleczaniu żeńskich narządów
płciowych, zarówno wewnątrz UE, jak i poza nią.
Jednocześnie uznają za konieczne uwzględnienie powiązania
społeczności dotkniętych tym problemem w UE z ich krajami
pochodzenia. UE
będzie podnosić tę kwestię w przyszłości i
wspierać tych, którzy od wielu lat są w nią aktywnie
zaangażowani, w szczególności organizacje międzynarodowe,
państwa członkowskie i organizacje pozarządowe. UE będzie w
dalszym ciągu rozwijać strategie oraz wdrażać środki,
mając na uwadze, że okaleczanie żeńskich narządów
płciowych jest złożonym problemem wymagającym
multidyscyplinarnych środków i ścisłej współpracy ze
społecznościami, w których ten proceder jest praktykowany. [1] Zgodnie z definicją Światowej Organizacji
Zdrowia (WHO). [2] Konkluzje Rady w sprawie zwalczania przemocy wobec
kobiet i zapewnienia usług wsparcia dla ofiar przemocy domowej
przyjęte w dniu 6 grudnia 2012 r. [3] Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 67/146 przyjęta
dnia 20 grudnia 2012 r. [4] COM(2010) 491 final. [5] Dyrektywa 2012/29/UE ustanawiająca normy minimalne
w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw [6] COM(2011) 60 final. [7] EIGE, 2013 r. Okaleczanie żeńskich
narządów płciowych w Unii Europejskiej i Chorwacji. [8] Do udziału w tych obradach w dniu 6 marca 2013 r.
zaproszono niektórych z czołowych działaczy przeciwko okaleczaniu
żeńskich narządów płciowych na świecie, by podzielili
się swoimi spostrzeżeniami i wskazówkami. [9] Z wynikami tych konsultacji można się
zapoznać na stronie internetowej: http://ec.europa.eu/justice/newsroom/gender-equality/opinion/130306_en.htm. [10] http://ec.europa.eu/justice/gender-equality/other-institutions/advisory-comittee. [11] Sprawozdanie UNICEF-u pt. „Female Genital
Mutilation/Cutting: A Statistical Overview and Exploration of the Dynamics of
Change” (Okaleczanie/obrzezanie żeńskich narządów
płciowych: Przegląd statystyczny i badanie dynamiki zmian), Nowy
Jork, 2013 r. [12] Parlament Europejski: Rezolucja w sprawie
położenia kresu okaleczaniu żeńskich narządów
płciowych z dnia 14 czerwca 2012 r. (2012/2684 (RSP)). Należy
zauważyć, że nie wszystkie kraje dysponują danymi
szacunkowymi, a ponadto takie dane nie są koniecznie porównywalne. [13] Okaleczanie żeńskich narządów
płciowych w Unii Europejskiej i Chorwacji, EIGE, 2013 r. [14] Źródło: EIGE, 2013 r., z wyjątkiem
Niderlandów: Exterkate2013 — „Female Genital Mutilation in the Netherlands. Prevalence,
incidence and determinants” (Okaleczanie żeńskich narządów
płciowych w Niderlandach: Liczba przypadków, częstość
występowania i czynniki warunkujące). Pharos — Centrum wiedzy
specjalistycznej w zakresie zdrowia migrantów i uchodźców. [15] Postępowania sądowe w sprawach karnych, z
uwzględnieniem wyroków skazujących, zarejestrowane do stycznia 2012
r. [16] EIGE, 2012 r. — Study to map the current situation and
trends of FGM: country reports (Badanie omawiające bieżącą
sytuację i obecne trendy dotyczące okaleczania żeńskich
narządów płciowych: sprawozdania krajowe). [17] Są nimi zazwyczaj kobiety. [18] Decyzja nr 779/2007/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z
dnia 20 czerwca 2007 r. ustanawiająca na lata 2007–2013 program
szczegółowy na rzecz zapobiegania i zwalczania przemocy wobec dzieci,
młodzieży i kobiet oraz na rzecz ochrony ofiar i grup ryzyka (program
Daphne III) jako część programu ogólnego „Prawa podstawowe i
sprawiedliwość”. Zob. również
http://ec.europa.eu/justice/grants/programmes/daphne/ [19] UNICEF, 2013 r. [20] Według WHO infibulacja polega na zwężeniu
otworu pochwy poprzez utworzenie zaślepki w wyniku nacięcia i zmiany
położenia wewnętrznych lub zewnętrznych warg sromowych,
czemu może towarzyszyć usunięcie łechtaczki. Ujście
pochwy musi zostać ponownie otwarte przed stosunkiem płciowym i
porodem (tzw. defibulacja). W niektórych przypadkach po takim zabiegu ponownie
przeprowadzana jest infibulacja. [21] EIGE, 2013 r. [22] COM(2011) 758 final. [23] Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 67/146. [24] BE, DK, IE, ES, IT, CY, AT, SE, UK i HR mają
szczegółowe przepisy prawne regulujące kwestię okaleczania
żeńskich narządów płciowych. [25] Dyrektywa 2012/29/UE [26] Dyrektywa Rady 2004/83/WE w sprawie minimalnych norm dla
kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców
jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów
potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej
ochrony. [27] Dyrektywa 2011/95/UE w sprawie norm dotyczących
kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako
beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców
lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej
oraz zakresu udzielanej ochrony. [28] Dyrektywa 2013/32/UE w sprawie wspólnych procedur
udzielania i cofania ochrony międzynarodowej. [29] Dyrektywa 2013/33/UE w sprawie ustanowienia norm
dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o
ochronę międzynarodową. [30] Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 67/146.