VERZOEK OM INPUT

VOOR EEN INITIATIEF (zonder effectbeoordeling)

Dit document dient om het publiek en belanghebbenden te informeren over de werkzaamheden van de Commissie, zodat zij feedback kunnen geven en effectief kunnen deelnemen aan raadplegingen.

Wij verzoeken deze groepen hun standpunt te geven over de analyse van het probleem door de Commissie en over mogelijke oplossingen. Bovendien worden zij uitgenodigd relevante informatie door te geven waarover zij beschikken.

 Geef uw feedback liefst in een zo vroeg mogelijke fase van het voorbereidende proces, zodat wij er optimaal gebruik van kunnen maken.

Titel van het initiatief

Staatsgaranties — Herziening van de garantiemededeling

Leidend DG – verantwoordelijke eenheid

DG Concurrentie — Eenheid D3

Verwacht soort initiatief

Mededeling van de Commissie

Indicatieve planning

Geplande vaststellingstermijn: Q2-2027

Aanvullende informatie

Specifieke steuninstrumenten — staatsgaranties: https://competition-policy.ec.europa.eu/state-aid/legislation/modernisation/fitness-check_en?prefLang=nl

A. Politieke context, probleemomschrijving en subsidiariteitscontrole

Politieke context

In de garantiemededeling van 2008 (“de mededeling”) wordt beschreven hoe de Commissie staatsgaranties beoordeelt, bijvoorbeeld op leningen aan ondernemingen. De mededeling bevat de kwalitatieve criteria voor steunvrije garantiemaatregelen, die ook kunnen worden gebruikt om het steunbestanddeel van gesteunde garantiemaatregelen te bepalen. In de mededeling wordt ook een vereenvoudigde benadering voorgeschreven voor staatsgaranties voor kleine en middelgrote ondernemingen (“kmo’s”) (“safe harbour”-optie). Het algemene doel van de mededeling is te zorgen voor een duidelijk, voorspelbaar en gemakkelijk toe te passen kader voor de lidstaten om garantiepremies vast te stellen die in overeenstemming zijn met wat marktdeelnemers zouden aanrekenen (“marktconforme premies”) en om garantiemaatregelen uit te voeren.

In augustus 2022 is de Commissie begonnen met de evaluatie van de mededeling (“evaluatie”) als een terugblik om te beoordelen of de mededeling nog steeds geschikt is voor het beoogde doel en om input te leveren voor de voorbereiding van een mogelijke herziening van de mededeling. De bevindingen van de evaluatie zijn bekendgemaakt op de website van de Commissie. De evaluatie was gebaseerd op openbare en gerichte raadplegingen, een parallelle gegevensverzameling door de Commissie, een externe studie door onafhankelijke deskundigen en de praktijk van de Commissie.

Probleem dat met het initiatief wordt aangepakt

Als gevolg van ontwikkelingen op de financiële markten en het regelgevingskader kan het bij de uitvoering van de mededeling gebeuren dat de marktconforme premies onderschat worden, met als gevolg dat er sprake is van een bedrag aan steun aan de eindbegunstigden waarmee geen rekening wordt gehouden. De vaste “safe harbour”-optie leidt op haar beurt doorgaans tot premies die hoger zijn dan de marktconforme premies voor kmo’s, wat leidt tot een overschatting van het steunbedrag of tot zwaardere voorwaarden dan de markt zou vereisen voor steunvrije maatregelen.

Het bovenstaande houdt rechtstreeks verband met de doeltreffendheid van de mededeling. Het tweede aspect is de (kosten-)efficiëntie van de mededeling. Uit gesprekken met onafhankelijke deskundigen blijkt dat de naleving van de bepalingen van de mededeling complex en duur kan zijn. Uit aanvullende empirische analyse blijkt dat dit met name problematisch is voor relatief kleine maatregelen en relatief kleine lidstaten, aangezien de kosten per eenheid aanzienlijk dalen met de omvang van een maatregel.

Er zijn aanwijzingen dat sommige bepalingen van de mededeling niet volledig in overeenstemming zijn met de bredere staatssteunregels. Dit is met name het geval voor het gebruik van directe marktbenchmarks en de vereiste beoordeling vooraf van potentiële steun aan kredietgevers, die beide worden beschreven in de mededeling betreffende het begrip “steun” van 2016, maar in de mededeling van 2008 niet voldoende zijn uitgewerkt. Met name uit de gegevens die de Commissie heeft verzameld en de empirische analyse door onafhankelijke deskundigen blijkt dat bij bijna twee derde van de garantietransacties sprake kan zijn van een situatie waarin de kredietgever ten minste een deel van de voor de kredietnemer bestemde steun ontvangt.

Zonder optreden van de EU ondermijnen deze problemen het nut van de mededeling, namelijk het waarborgen van een duidelijk, voorspelbaar en gemakkelijk toe te passen kader voor de vaststelling van marktconforme premies en voor de uitvoering van overheidsgarantiemaatregelen. Op basis van haar praktijk heeft de Commissie de lidstaten verzocht specifieke waarborgen en aanvullende criteria in hun garantiemaatregelen op te nemen om een aantal van de problemen met de mededeling aan te pakken.

Grondslag van het EU-optreden (rechtsgrondslag en subsidiariteitscontrole)

Rechtsgrondslag

Het initiatief heeft betrekking op een beleidsterrein waarop de EU exclusieve bevoegdheden heeft (op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie), zodat het subsidiariteitsbeginsel niet van toepassing is.

B. Wat is het beoogde resultaat van het initiatief en hoe wordt dit bereikt?

Waarschijnlijke effecten

De herziening van de mededeling tracht een antwoord te bieden voor de bij de evaluatie vastgestelde problemen op het gebied van doeltreffendheid, efficiëntie en samenhang en voor andere kwesties die door het verzoek om input en de gerichte raadpleging aan het licht kunnen komen.

Met het oog op een nauwkeurige raming van marktconforme premies tracht de herziening aanvullende richtsnoeren in te voeren met betrekking tot de parameters van en de kwalitatieve criteria voor de mededeling, en de meest recente beschikbare gegevens bij te werken. De herziening zal er met name op gericht zijn tot een betere raming te komen van de verschillende kosten die marktdeelnemers in vergelijkbare situaties moeten dragen, en ervoor te zorgen dat de marktconformiteit wordt gehandhaafd in het licht van veranderende marktomstandigheden, met name voor de “safe harbour”-optie die beschikbaar is voor kmo’s. Ook andere aspecten die de marktconformiteit kunnen ondermijnen en die door het verzoek om input en de gerichte raadpleging aan het licht kunnen komen, zullen in aanmerking worden genomen. Voor steunvrije maatregelen zal de herziening van de mededeling concurrentieverstoringen uitsluiten. Voor gesteunde maatregelen zullen de berekende steunbedragen niet hoger zijn dan de bedragen die als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd.

Bij de herziening zal ook worden overwogen specifieke waarborgen in de mededeling op te nemen om steun aan kredietgevers uit te sluiten. Dergelijke waarborgen zijn reeds opgenomen in enkele onlangs goedgekeurde methoden, om een ondergrens voor de impliciete garantiepremies af te leiden uit de rentetarieven die de kredietgever aanrekent voor de gegarandeerde leningen. De herziening wil ook werk maken van de belangrijkste problemen die bij de toepassing van deze waarborg zijn vastgesteld, waaronder de raming van de premie op basis van de rentevoet die op de gegarandeerde lening in rekening wordt gebracht en de toepassing van het evenredigheidsbeginsel voor kleine maatregelen en kleinegarantiebedragen. Ook alternatieve waarborgen, zoals die welke gericht zijn op het waarborgen van een concurrerende markt voor gegarandeerde leningen, zullen worden overwogen.

Wat de complexiteit van de mededeling en de verbetering van de (kosten-) efficiëntie ervan betreft, zal bij de herziening worden nagedacht over vereenvoudigings- en kostenbeperkende maatregelen om de kosten voor garantiegevers en kredietnemers te verminderen. Daarbij kan het onder meer gaan om de invoering van nieuwe kaders voor informatie-uitwisseling, het aanpakken van in de praktijk vastgestelde uitvoerings- en interpretatieproblemen, het bereiken van een hogere mate van standaardisering om het goedkeuringsproces voor methoden te stroomlijnen en het wijzigen van het rapportagekader om een evenwicht te vinden tussen kwaliteit en kwantiteit teneinde de administratieve lasten te verminderen.

Wat ten slotte coherentieproblemen betreft, wordt met de herziening beoogd nieuwe richtsnoeren te bieden met betrekking tot het gebruik van directe marktbenchmarks en de criteria om potentiële steun aan kredietgevers uit te sluiten, volledig in overeenstemming met de mededeling betreffende het begrip “steun”. Door deze coherentieproblemen aan te pakken, moet het voor de lidstaten gemakkelijker worden om de mededeling toe te passen.

Toekomstige monitoring

Bij de herziening zal worden nagedacht over de invoering van voortdurend toezicht op de werking van de herziene garantiemededeling op basis van de marktontwikkelingen, de werking ervan in de praktijk en de toekomstige rapportageregelingen van de mededeling.

C. Betere regelgeving

Effectbeoordeling

Overeenkomstig de regels voor betere regelgeving is een effectbeoordeling voor dit initiatief niet nodig vanwege het beperkte scala aan beleidsopties. De herziening heeft in de eerste plaats tot doel de marktconformiteit van de garantiepremies en de afstemming op andere staatssteunregels te herstellen. De noodzakelijke aanpassingen in de garantiemededeling, die voortvloeien uit veranderingen in marktprijzen en kapitaalvereisten, zijn van technische aard en laten dus geen ruimte voor verschillende (beleids-) benaderingen. Hetzelfde geldt voor de totstandbrenging van samenhang met andere staatssteunregels. In dit verband zal de mededeling met name worden afgestemd op de mededeling van de Commissie betreffende het begrip “steun”. In het kader van de geplande vereenvoudigingen van de mededeling zal het gebruik van gestandaardiseerde benaderingen worden uitgebreid en zullen de rapportageregels worden vereenvoudigd, waardoor er ook geen zinvolle alternatieve beleidsopties overblijven.

Raadplegingsstrategie

Er zal zowel een verzoek om input (4 weken open) als een gerichte raadpleging (8 weken open) plaatsvinden om input te leveren voor de herziening van de mededeling. De gerichte raadpleging zal bestaan uit een vragenlijst en het ontwerp van herziene mededeling.

Het doel van de gerichte raadpleging is bewijsmateriaal te verzamelen over de elementen die moeten worden herzien en over de vraag of die elementen tegemoetkomen aan de bij de evaluatie vastgestelde problemen, onder meer de toegang van ondernemingen tot financiering. De vragenlijst van de gerichte raadpleging zal specifieke vragen van technische aard bevatten over de vastgestelde problemen en de voorgestelde oplossingen.

De vragenlijst van de gerichte raadplegingen en het ontwerp van herziene mededeling zullen in het Engels worden gepubliceerd, zullen toegankelijk zijn via de raadplegingspagina van DG Concurrentie en zullen naar de lidstaten worden gestuurd via hun permanente vertegenwoordigingen bij de EU. Respondenten kunnen antwoorden in het Engels of in hun officiële EU-taal.

Waarom deze raadpleging?

De mededeling werd voor het laatst in 2008 geëvalueerd. Uit de evaluatie is gebleken dat de mededeling en de bepalingen ervan baat zouden kunnen hebben bij een herziening om 1) de marktconformiteit nauwkeuriger vast te stellen, 2) steun voor kredietgevers uit te sluiten, 3) de nalevingskosten van de uitvoering van de mededeling voor de lidstaten te verminderen en 4) de discrepanties tussen de mededeling en de bredere staatssteunregels aan te pakken. Met de raadplegingsactiviteiten zal bij relevante belanghebbenden bewijsmateriaal worden verzameld over de voorgestelde elementen die moeten worden herzien en over de vraag of die elementen de bij de evaluatie vastgestelde problemen aanpakken. Tijdens de raadpleging zal ook worden nagegaan in hoeverre de herziening de toegang van ondernemingen tot financiering zal vergemakkelijken, zowel voor kmo’s als voor grotere ondernemingen.

Doelgroep

De belangrijkste doelgroep vormen de autoriteiten van de lidstaten die een garantie verlenen en beheren. Sectorale organen voor financiële instellingen die particuliere garanties en andere vormen van kredietprotectie kunnen verstrekken of die betrokken zijn bij staatsgarantiemaatregelen, kunnen echter ook geïnteresseerd zijn in de herziening. De doelgroep zal daarom ook bredere verenigingen van de financiële sector en marktdeelnemers op de krediet- en kredietderivatenmarkten omvatten. De Commissie wil ook de standpunten en ervaringen van ondernemingen kennen met betrekking tot het verkrijgen van door de staat gegarandeerde leningen, zowel van kmo’s als van grotere ondernemingen, alsook van bedrijfsverenigingen die deze ondernemingen vertegenwoordigen.