VERZOEK OM INPUT

VOOR EEN INITIATIEF (zonder effectbeoordeling)

Dit document dient om het publiek en belanghebbenden te informeren over de werkzaamheden van de Commissie, zodat zij feedback kunnen geven en effectief kunnen deelnemen aan raadplegingen.

Wij verzoeken deze groepen hun standpunt te geven over de analyse van het probleem door de Commissie en over mogelijke oplossingen. Bovendien worden zij uitgenodigd relevante informatie door te geven waarover zij beschikken.

Titel van het initiatief

Europese strategie voor waterweerbaarheid

Leidend DG – verantwoordelijke eenheid

DG ENV — C.1 (Duurzaam Zoetwaterbeheer)

Verwacht soort initiatief

Mededeling van de Commissie

Indicatieve planning

Q2-2025

Aanvullende informatie

Beleidsterrein: water

Water - European Commission (europa.eu)

Dit document dient slechts ter informatie. Het loopt niet vooruit op de eindbeslissing van de Commissie over de vraag of dit initiatief zal worden voortgezet en welke invulling dat uiteindelijk zal krijgen. Alle elementen van het initiatief dat in dit document is beschreven, waaronder de planning, kunnen veranderen.

A. Politieke context, probleemomschrijving en subsidiariteitscontrole

Politieke context

Dit initiatief komt in reactie op een duidelijke vraag vanuit de lidstaten, EU-instellingen en belanghebbenden, waaronder lokale overheden, de private sector, ngo’s en burgers, om stevigere maatregelen te treffen om de uitdagingen in verband met water in de EU aan te pakken. Wereldwijd heeft de VN-waterconferentie van 2023, waar de EU haar visie en toezeggingen voor een waterweerbare wereld tegen 2050 heeft gepresenteerd, gezorgd voor een sterke impuls.

Zoals aangekondigd in de politieke beleidslijnen voor de volgende Europese Commissie 2024-2029 zal de Europese strategie voor waterweerbaarheid toegespitst zijn op behoorlijk beheer van bronnen, het aanpakken van schaarste, het verbeteren van de concurrerende innovatieve voorsprong van onze waterindustrie en een benadering volgen vanuit een circulaire economie. De strategie moet bijdragen tot het beperken en voorkomen van acute waterstress overal ter wereld.

Probleem dat met het initiatief wordt aangepakt

Ondanks het uitgebreide rechtskader dat de EU heeft opgezet om de watervoorraden te beschermen en duurzaam te beheren, heeft structureel wanbeheer op het gebied van water geleid tot voortdurende aantasting en verontreiniging van deze hulpbron en van watergerelateerde ecosystemen, waaronder kust- en mariene ecosystemen. In de afgelopen vijf jaar hebben overstromingen, langdurige droogteperioden en waterschaarste steeds meer gebieden in de EU getroffen; deze problemen worden verder verergerd door klimaatverandering, vervuiling en biodiversiteitsverlies. Deze gebeurtenissen schaden mensen, het milieu en de economie en zorgen voor grotere spanningen tussen een groeiend aantal watergebruikers. In verschillende economische sectoren wordt water steeds meer een beperkende factor. Watergerelateerde weersituaties en slecht waterbeheer hebben in de EU al voor honderden miljarden euro aan schade veroorzaakt (JRC, 2021 en EEA, 2024).

Grondslag van het EU-optreden (rechtsgrondslag en subsidiariteitscontrole)

Rechtsgrondslag

Vanwege het brede toepassingsgebied van het initiatief, zal het betrekking hebben op gebieden die onder de exclusieve bevoegdheid van de EU vallen en daarnaast op andere gebieden die onder de gedeelde bevoegdheid van de EU en haar lidstaten vallen. Het subsidiariteitsbeginsel zal in acht worden genomen.

Praktische noodzaak van EU-optreden

Het grensoverschrijdende karakter van de uitdagingen op het gebied van water, de brede gevolgen en de relevantie ervan voor de uitvoering van EU-beleid en -wetgeving op verschillende gebieden vormen een duidelijke grondslag voor een Europese strategie voor waterweerbaarheid.

Omdat de lidstaten en de lokale autoriteiten op het gebied van waterbeheer een centrale rol spelen, zal bij alle in het initiatief vastgestelde maatregelen terdege rekening worden gehouden met het subsidiariteitsbeginsel en de verschillen tussen de regio’s en de lidstaten van de EU wat betreft de beschikbaarheid van en behoefte aan water.

B. Wat is het beoogde resultaat van het initiatief en hoe wordt dit bereikt?

Het algemene doel van de Europese strategie voor waterweerbaarheid is een duidelijk traject naar waterzekerheid en -weerbaarheid uit te stippelen en de overwegingen rond water beter te integreren in de verschillende beleidsmaatregelen en daarvoor passende financiering te vinden. Het heeft daarnaast tot doel op dit gebied de investeringen op te schalen, onderzoek en innovatie te stimuleren en de tekorten aan essentiële vaardigheden weg te werken, met aandacht voor de sociale gevolgen en territoriale verschillen teneinde een rechtvaardige transitie te waarborgen.

Het initiatief zal toegespitst zijn op drie specifieke doelstellingen:

·de watercyclus herstellen en beschermen;

·zorgen voor schone en betaalbare water- en sanitaire voorzieningen voor iedereen, en

·zorgen voor een concurrerende waterindustrie in de EU en voor een schone en circulaire economie die verstandig met water omgaat.

Het bestrijkt vijf actiegebieden: i) bestuur en uitvoering; ii) infrastructuur; iii) financiering en investeringen; iv) veiligheid, en v) industrie, innovatie en onderwijs. Het zal een sterke internationale dimensie hebben, bijdragen tot wereldwijde duurzame ontwikkeling, en grensoverschrijdende samenwerking ten behoeve van vrede, stabiliteit en veiligheid bevorderen.

De Commissie zal efficiënt watergebruik centraal stellen om de vraag naar water beter te beheren en het hergebruik en de circulariteit van water in alle economische sectoren in de EU te vergroten. De nadruk zal liggen op het bepalen hoe efficiënt watergebruik er precies uitziet en op het formuleren van doelstellingen en richtsnoeren om dit idee in de praktijk te brengen, onder meer om investeringsbelemmeringen weg te nemen en innovatie te bevorderen.

Het initiatief bouwt voort op en bevordert de volledige uitvoering van de aangescherpte EU-regels op het gebied van water. Het zal ook bijdragen tot de verwezenlijking van verschillende andere prioriteiten van de Commissie, waaronder de aangekondigde visie voor landbouw en voedsel, de Clean Industrial Deal, het pakket voor de chemische industrie, de wetgeving op het gebied van circulaire economie en het Europees oceaanpact. Het zal een aanvulling vormen op de Europese strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering en de strategie voor een paraatheidsunie en bijdragen tot de verwezenlijking van de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 en de verbondenheid van water, energie, voedsel en ecosystemen versterken, en tegelijkertijd de uitvoering van de Europese pijler van sociale rechten bevorderen.

Waarschijnlijke effecten

De waarschijnlijke effecten van het initiatief zijn waarborging van de beschikbaarheid van schoon water, betere bescherming van de EU tegen watergerelateerde risico’s door beter samenhangende en meer complementaire watergerelateerde beleidsmaatregelen en acties van de EU, en meer afspraken, samenwerking en vertrouwen tussen de sectoren die water gebruiken en andere belanghebbenden.

Toekomstige monitoring

Het toezicht op de uitvoering zal in de eerste plaats worden gewaarborgd door middel van bestaande mechanismen, zonder extra rapportagelasten voor de lidstaten of het bedrijfsleven. Daartoe behoren regelmatige uitwisselingen in de Groep milieu van de Raad, de vergaderingen van de directeuren waterbeheer en overleg in het kader van de gemeenschappelijke uitvoeringsstrategie voor de kaderrichtlijn water en de kaderrichtlijn mariene strategie.

C. Betere regelgeving

Effectbeoordeling

Het initiatief krijgt de vorm van een mededeling van de Commissie, die niet vergezeld zal gaan van een effectbeoordeling, aangezien in dit stadium geen nieuw beleid wordt opgezet. Indien nodig zullen effectbeoordelingen worden uitgevoerd voor eventuele latere wetgevingsvoorstellen in dit kader.

Raadplegingsstrategie

Dit is een brede oproep om op dit verzoek om input te reageren. Daarnaast zal in maart 2025 een evenement voor belanghebbenden worden georganiseerd waarbij zij hun inbreng kunnen leveren.

Aangezien het onderwerp de afgelopen jaren hoog op de politieke agenda staat, zal voor het initiatief gebruik worden gemaakt van de vele reeds beschikbare bijdragen, waaronder:

-de conclusies van debatten en hoorzittingen van de Raad, het Europees Parlement (EP), het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) en het Europees Comité van de Regio’s (CvdR);

-raadplegingen van deskundigengroepen in het kader van de uitvoering van de EU-regels op het gebied van water en andere relevante wetgeving;

-de conclusies van het verslag “Europe’s State of Water 2024” van het Europees Milieuagentschap, het prognoseverslag van het EU Environmental Foresight System en het beleidslab over waterweerbaarheid van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek;

-de opbrengsten van de Groene Week in 2024, die in het teken stond van waterweerbaarheid;

-bijdragen van belanghebbenden die zijn ingediend na de vorige aankondiging van een initiatief inzake waterweerbaarheid in 2023;

-het aangekondigde initiatiefverslag van het EP over waterweerbaarheid;

-het in 2024 geregistreerde Europees burgerinitiatief “voor een Europa dat slim en weerbaar met water omspringt”.

Mogelijke belanghebbenden bij dit initiatief zijn onder meer:

-lidstaten, met inbegrip van relevante deskundigengroepen van de Commissie;

-relevante EU-agentschappen;

-EP, EESC en CvdR;

-autoriteiten van stroomgebiedsdistricten, kustgemeenschappen en havenautoriteiten;

-watertoezichthouders en nutsvoorzieningen;

-burgers;

-jongeren en jongerenorganisaties;

-bedrijven op het gebied van waterbeheer;

-sociale partners;

-deskundigen, denktanks en ngo’s;

-de academische wereld, onderzoekers en belanghebbenden op het gebied van innovatiebeleid;

-regionale en grensoverschrijdende verbanden en commissies op het gebied van waterbeheer;

-internationale belanghebbenden en partners buiten de EU.