ISSN 1725-2598

Publicatieblad

van de Europese Unie

L 70

European flag  

Uitgave in de Nederlandse taal

Wetgeving

50e jaargang
9 maart 2007


Inhoud

 

Bladzijde

 

*

Bericht aan de lezers

1

 

 

Rectificaties

 

*

Rectificatie van Reglement nr. 49 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme voorschriften voor de goedkeuring van compressieontstekingsmotoren, aardgasmotoren en op vloeibaar petroleumgas (lpg) lopende elektrische-ontstekingsmotoren en van voertuigen met dergelijke motoren, wat de emissie van verontreinigende stoffen door de motor betreft (PB L 375 van 27.12.2006)

3

 

*

Rectificatie van Reglement nr. 83 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme voorschriften voor de goedkeuring van voertuigen met betrekking tot de emissie van verontreinigende stoffen overeenkomstig de aan de door de motor vereiste brandstof gestelde eisen (PB L 375 van 27.12.2006)

171

 

*

Rectificatie van Reglement nr. 123 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme voorschriften voor de goedkeuring van adaptieve koplampsystemen (AFS) voor motorvoertuigen (PB L 375 van 27.12.2006)

355

 

*

Rectificatie van Reglement nr. 124 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme voorschriften voor de goedkeuring van wielen voor personenauto's en hun aanhangwagens (PB L 375 van 27.12.2006)

413

NL

Besluiten waarvan de titels mager zijn gedrukt, zijn besluiten van dagelijks beheer die in het kader van het landbouwbeleid zijn genomen en die in het algemeen een beperkte geldigheidsduur hebben.

Besluiten waarvan de titels vet zijn gedrukt en die worden voorafgegaan door een sterretje, zijn alle andere besluiten.


9.3.2007   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 70/1


BERICHT AAN DE LEZERS

BG

:

Настоящият брой на Официален вестник е публикуван на испански, чешки, датски, немски, естонски, гръцки, английски, френски, италиански, латвийски, литовски, унгарски, малтийски, нидерландски, полски, португалски, словашки, словенски, фински и шведски език.

Поправката, включена в него, се отнася до актове, публикувани преди разширяването на Европейския съюз от 1 януари 2007 г.

ES

:

El presente Diario Oficial se publica en español, checo, danés, alemán, estonio, griego, inglés, francés, italiano, letón, lituano, húngaro, maltés, neerlandés, polaco, portugués, eslovaco, esloveno, finés y sueco.

Las correcciones de errores que contiene se refieren a los actos publicados con anterioridad a la ampliación de la Unión Europea del 1 de enero de 2007.

CS

:

Tento Úřední věstník se vydává ve španělštině, češtině, dánštině, němčině, estonštině, řečtině, angličtině, francouzštině, italštině, lotyštině, litevštině, maďarštině, maltštině, nizozemštině, polštině, portugalštině, slovenštině, slovinštině, finštině a švédštině.

Oprava zde uvedená se vztahuje na akty uveřejněné před rozšířením Evropské unie dne 1. ledna 2007.

DA

:

Denne EU-Tidende offentliggøres på dansk, engelsk, estisk, finsk, fransk, græsk, italiensk, lettisk, litauisk, maltesisk, nederlandsk, polsk, portugisisk, slovakisk, slovensk, spansk, svensk, tjekkisk, tysk og ungarsk.

Berigtigelserne heri henviser til retsakter, som blev offentliggjort før udvidelsen af Den Europæiske Union den 1. januar 2007.

DE

:

Dieses Amtsblatt wird in Spanisch, Tschechisch, Dänisch, Deutsch, Estnisch, Griechisch, Englisch, Französisch, Italienisch, Lettisch, Litauisch, Ungarisch, Maltesisch, Niederländisch, Polnisch, Portugiesisch, Slowakisch, Slowenisch, Finnisch und Schwedisch veröffentlicht.

Die darin enthaltenen Berichtigungen beziehen sich auf Rechtsakte, die vor der Erweiterung der Europäischen Union am 1. Januar 2007 veröffentlicht wurden.

ET

:

Käesolev Euroopa Liidu Teataja ilmub hispaania, tšehhi, taani, saksa, eesti, kreeka, inglise, prantsuse, itaalia, läti, leedu, ungari, malta, hollandi, poola, portugali, slovaki, slovneeni, soome ja rootsi keeles.

Selle parandustega viidatakse aktidele, mis on avaldatud enne Euroopa Liidu laienemist 1. jaanuaril 2007.

EL

:

Η παρούσα Επίσημη Εφημερίδα δημοσιεύεται στην ισπανική, τσεχική, δανική, γερμανική, εσθονική, ελληνική, αγγλική, γαλλική, ιταλική, λεττονική, λιθουανική, ουγγρική, μαλτέζικη, ολλανδική, πολωνική, πορτογαλική, σλοβακική, σλοβενική, φινλανδική και σουηδική γλώσσα.

Τα διορθωτικά που περιλαμβάνει αναφέρονται σε πράξεις που δημοσιεύθηκαν πριν από τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης την 1η Ιανουαρίου 2007.

EN

:

This Official Journal is published in Spanish, Czech, Danish, German, Estonian, Greek, English, French, Italian, Latvian, Lithuanian, Hungarian, Maltese, Dutch, Polish, Portuguese, Slovak, Slovenian, Finnish and Swedish.

The corrigenda contained herein refer to acts published prior to enlargement of the European Union on 1 January 2007.

FR

:

Le présent Journal officiel est publié dans les langues espagnole, tchèque, danoise, allemande, estonienne, grecque, anglaise, française, italienne, lettone, lituanienne, hongroise, maltaise, néerlandaise, polonaise, portugaise, slovaque, slovène, finnoise et suédoise.

Les rectificatifs qu'il contient se rapportent à des actes publiés antérieurement à l'élargissement de l'Union européenne du 1er janvier 2007.

IT

:

La presente Gazzetta ufficiale è pubblicata nelle lingue spagnola, ceca, danese, tedesca, estone, greca, inglese, francese, italiana, lettone, lituana, ungherese, maltese, olandese, polacca, portoghese, slovacca, slovena, finlandese e svedese.

Le rettifiche che essa contiene si riferiscono ad atti pubblicati anteriormente all'allargamento dell'Unione europea del 1o gennaio 2007.

LV

:

Šis Oficiālais Vēstnesis publicēts spāņu, čehu, dāņu, vācu, igauņu, grieķu, angļu, franču, itāļu, latviešu, lietuviešu, ungāru, maltiešu, holandiešu, poļu, portugāļu, slovāku, slovēņu, somu un zviedru valodā.

Šeit minētie labojumi attiecas uz tiesību aktiem, kas publicēti pirms Eiropas Savienības paplašināšanās 2007. gada 1. janvārī.

LT

:

Šis Oficialusis leidinys išleistas ispanų, čekų, danų, vokiečių, estų, graikų, anglų, prancūzų, italų, latvių, lietuvių, vengrų, maltiečių, olandų, lenkų, portugalų, slovakų, slovėnų, suomių ir švedų kalbomis.

Čia išspausdintas teisės aktų, paskelbtų iki Europos Sąjungos plėtros 2007 m. sausio 1 d., klaidų ištaisymas.

HU

:

Ez a Hivatalos Lap spanyol, cseh, dán, német, észt, görög, angol, francia, olasz, lett, litván, magyar, máltai, holland, lengyel, portugál, szlovák, szlovén, finn és svéd nyelven jelenik meg.

Az itt megjelent helyesbítések elsősorban a 2007. január 1-jei európai uniós bővítéssel kapcsolatos jogszabályokra vonatkoznak.

MT

:

Dan il-Ġurnal Uffiċjali hu ppubblikat fil-ligwa Spanjola, Ċeka, Daniża, Ġermaniża, Estonjana, Griega, Ingliża, Franċiża, Taljana, Latvjana, Litwana, Ungeriża, Maltija, Olandiża, Pollakka, Portugiża, Slovakka, Slovena, Finlandiża u Żvediża.

Il-corrigenda li tinstab hawnhekk tirreferi għal atti ppubblikati qabel it-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea fl-1 ta' Jannar 2007.

NL

:

Dit Publicatieblad wordt uitgegeven in de Spaanse, de Tsjechische, de Deense, de Duitse, de Estse, de Griekse, de Engelse, de Franse, de Italiaanse, de Letse, de Litouwse, de Hongaarse, de Maltese, de Nederlandse, de Poolse, de Portugese, de Slowaakse, de Sloveense, de Finse en de Zweedse taal.

De rectificaties in dit Publicatieblad hebben betrekking op besluiten die vóór de uitbreiding van de Europese Unie op 1 januari 2007 zijn gepubliceerd.

PL

:

Niniejszy Dziennik Urzędowy jest wydawany w językach: hiszpańskim, czeskim, duńskim, niemieckim, estońskim, greckim, angielskim, francuskim, włoskim, łotewskim, litewskim, węgierskim, maltańskim, niderlandzkim, polskim, portugalskim, słowackim, słoweńskim, fińskim i szwedzkim.

Sprostowania zawierają odniesienia do aktów opublikowanych przed rozszerzeniem Unii Europejskiej dnia 1 stycznia 2007 r.

PT

:

O presente Jornal Oficial é publicado nas línguas espanhola, checa, dinamarquesa, alemã, estónia, grega, inglesa, francesa, italiana, letã, lituana, húngara, maltesa, neerlandesa, polaca, portuguesa, eslovaca, eslovena, finlandesa e sueca.

As rectificações publicadas neste Jornal Oficial referem-se a actos publicados antes do alargamento da União Europeia de 1 de Janeiro de 2007.

RO

:

Prezentul Jurnal Oficial este publicat în limbile spaniolă, cehă, daneză, germană, estonă, greacă, engleză, franceză, italiană, letonă, lituaniană, maghiară, malteză, olandeză, polonă, portugheză, slovacă, slovenă, finlandeză şi suedeză.

Rectificările conţinute în acest Jurnal Oficial se referă la acte publicate anterior extinderii Uniunii Europene din 1 ianuarie 2007.

SK

:

Tento úradný vestník vychádza v španielskom, českom, dánskom, nemeckom, estónskom, gréckom, anglickom, francúzskom, talianskom, lotyšskom, litovskom, maďarskom, maltskom, holandskom, poľskom, portugalskom, slovenskom, slovinskom, fínskom a švédskom jazyku.

Korigendá, ktoré obsahuje, odkazujú na akty uverejnené pred rozšírením Európskej únie 1. januára 2007.

SL

:

Ta Uradni list je objavljen v španskem, češkem, danskem, nemškem, estonskem, grškem, angleškem, francoskem, italijanskem, latvijskem, litovskem, madžarskem, malteškem, nizozemskem, poljskem, portugalskem, slovaškem, slovenskem, finskem in švedskem jeziku.

Vsebovani popravki se nanašajo na akte objavljene pred širitvijo Evropske unije 1. januarja 2007.

FI

:

Tämä virallinen lehti on julkaistu espanjan, tšekin, tanskan, saksan, viron, kreikan, englannin, ranskan, italian, latvian, liettuan, unkarin, maltan, hollannin, puolan, portugalin, slovakin, sloveenin, suomen ja ruotsin kielellä.

Lehden sisältämät oikaisut liittyvät ennen Euroopan unionin laajentumista 1. tammikuuta 2007 julkaistuihin säädöksiin.

SV

:

Denna utgåva av Europeiska unionens officiella tidning publiceras på spanska, tjeckiska, danska, tyska, estniska, grekiska, engelska, franska, italienska, lettiska, litauiska, ungerska, maltesiska, nederländska, polska, portugisiska, slovakiska, slovenska, finska och svenska.

Rättelserna som den innehåller avser rättsakter som publicerades före utvidgningen av Europeiska unionen den 1 januari 2007.


Rectificaties

9.3.2007   

NL

Publicatieblad van de Europese Unie

L 70/3


Rectificatie van Reglement nr. 49 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme voorschriften voor de goedkeuring van compressieontstekingsmotoren, aardgasmotoren en op vloeibaar petroleumgas (lpg) lopende elektrische-ontstekingsmotoren en van voertuigen met dergelijke motoren, wat de emissie van verontreinigende stoffen door de motor betreft

( Publicatieblad van de Europese Unie L 375 van 27 december 2006 )

Reglement nr. 49 komt als volgt te luiden:

Reglement nr. 49 van de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (VN/ECE) — Uniforme voorschriften voor de goedkeuring van compressieontstekingsmotoren, aardgasmotoren en op vloeibaar petroleumgas (lpg) lopende elektrische-ontstekingsmotoren en van voertuigen met dergelijke motoren, wat de emissie van verontreinigende stoffen door de motor betreft

Herziening 3

Bevat:

Wijzigingenreeks 01 — Datum van inwerkingtreding: 14 mei 1990

Wijzigingenreeks 02 — Datum van inwerkingtreding: 30 december 1992

Corrigendum 1 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling

C.N.232.1992.TREATIES-32 van de depositaris van 11 september 1992

Corrigendum 2 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling

C.N.353.1995.TREATIES-72 van de depositaris van 13 november 1995

Corrigendum 1 op herziening 2 (Erratum — alleen voor de Engelse versie)

Supplement 1 op wijzigingenreeks 02 — Datum van inwerkingtreding: 18 mei 1996

Supplement 2 op wijzigingenreeks 02 — Datum van inwerkingtreding: 28 augustus 1996

Corrigendum 1 op supplement 1 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling

C.N.426.1997.TREATIES-96 van de depositaris van 21 november 1997

Corrigendum 2 op supplement 1 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling

C.N.272.1999.TREATIES-2 van de depositaris van 12 april 1999

Corrigendum 1 op supplement 2 op wijzigingenreeks 02 overeenkomstig mededeling

C.N.271.1999.TREATIES-1 van de depositaris van 12 april 1999

Wijzigingenreeks 03 — Datum van inwerkingtreding: 27 december 2001

Wijzigingenreeks 04 — Datum van inwerkingtreding: 31 januari 2003

1.   TOEPASSINGSGEBIED

Dit reglement is van toepassing op de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door compressieontstekingsmotoren, aardgasmotoren en op LPG lopende elektrische-ontstekingsmotoren die voertuigen met een door de constructie bepaalde maximumsnelheid van meer dan 25 km/h (1)  (2) aandrijven van de categorieën M1 (met een totale massa van meer dan 3,5 ton), M2, M3, N1, N2 en N3.

2.   DEFINITIES EN AFKORTINGEN

In dit reglement wordt verstaan onder:

2.1.   „testcyclus”: een opeenvolging van testpunten, elk bij een bepaald toerental en koppel van de motor in statische toestand (ESC-test) of veranderende werkingsomstandigheden (ETC- en ELR-test);

2.2.   „goedkeuring van een motor (motorenfamilie)”: de goedkeuring van een motortype (motorenfamilie) met betrekking tot het emissieniveau van verontreinigende gassen en deeltjes;

2.3.   „dieselmotor”: een motor die werkt volgens het principe van compressieontsteking;

„gasmotor”: een motor die loopt op aardgas of vloeibaar petroleumgas (LPG);

2.4.   „motortype”: een categorie motoren die onderling niet verschillen op essentiële punten zoals de in bijlage 1 gedefinieerde motoreigenschappen;

2.5.   „motorenfamilie”: een door de fabrikant aangegeven groep motoren die op grond van hun ontwerp, zoals gedefinieerd in bijlage 1, aanhangsel 2, vergelijkbare uitlaatemissie-eigenschappen bezitten; alle leden van de familie moeten voldoen aan de van toepassing zijnde emissiegrenswaarden;

2.6.   „basismotor”: een motor die op zodanige wijze uit een motorenfamilie is gekozen dat de emissie-eigenschappen representatief zijn voor die motorenfamilie;

2.7.   „verontreinigende gassen”: koolmonoxide, koolwaterstoffen (uitgaande van een verhouding van CH1,85 voor diesel, CH2,525 voor LPG en een hypothetisch molecuul CH3O0,5 voor ethanol gebruikt in dieselmotoren), andere koolwaterstoffen dan methaan (uitgaande van een verhouding van CH1,85 voor diesel, CH2,525 voor LPG en CH2,93 voor aardgas), methaan (uitgaande van een verhouding van CH4 voor aardgas) en stikstofoxiden, waarbij laatstgenoemde kunnen worden uitgedrukt in stikstofdioxide(NO2)-equivalent;

„verontreinigende deeltjes”: materiaal dat verzameld wordt op een gespecificeerd filtermedium na verdunning van het uitlaatgas met schone gefilterde lucht zodat de temperatuur niet meer dan 325 K (52 °C) bedraagt;

2.8.   „rook”: in de uitlaatstroom van een dieselmotor zwevende deeltjes die licht absorberen, weerkaatsen of breken;

2.9.   „nettovermogen”: het vermogen in ECE-kW op de testbank aan het uiteinde van de krukas of het equivalent ervan, gemeten volgens de in Reglement nr. 24 beschreven methode voor het meten van het motorvermogen;

2.10.   „opgegeven maximumvermogen (Pmax)”: het maximumvermogen in ECE-kW (nettovermogen), zoals opgegeven door de fabrikant in de goedkeuringsaanvraag;

2.11.   „procentuele belasting”: de fractie van het maximaal beschikbare koppel bij een bepaald motortoerental;

2.12.   „ESC-test”: een testcyclus, bestaande uit 13 verschillende statische toestanden die tot stand moeten worden gebracht overeenkomstig punt 5.2;

2.13.   „ELR-test”: een testcyclus, bestaande uit een opeenvolging van verschillende belastingen bij constant motortoerental overeenkomstig punt 5.2;

2.14.   „ETC-test”: een testcyclus, bestaande uit 1 800 per seconde verschillende overgangstoestanden overeenkomstig punt 5.2;

2.15.   „normaal toerentalgebied”: het motortoerentalgebied dat tijdens de werking van de motor in de praktijk het meest voorkomt en ligt tussen het lage en het hoge toerental, zoals vermeld in bijlage 4;

2.16.   „laag toerental (nlo)”: het laagste motortoerental waarbij 50 % van het opgegeven maximumvermogen wordt ontwikkeld;

2.17.   „hoog toerental (nhi)”: het hoogste motortoerental waarbij 70 % van het opgegeven maximumvermogen wordt ontwikkeld;

2.18.   „motortoerentallen A, B en C”: de testtoerentallen binnen het normale motortoerentalgebied die worden gebruikt voor de ESC- en de ELR-test overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 1;

2.19.   „meetgebied”: het gebied tussen de motortoerentallen A en C en tussen 25 en 100 % belasting;

2.20.   „referentietoerental (nref)”: 100 % van het toerental dat wordt gebruikt om de relatieve toerentalwaarden bij de ETC-test te denormaliseren overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 2;

2.21.   „opaciteitsmeter”: een instrument dat is ontworpen om de dichtheid van rookdeeltjes te meten aan de lichtverzwakking;

2.22.   „aardgasgroep”: gasgroep H of L, zoals gedefinieerd in Europese norm EN 437 van november 1993;

2.23.   „zelfaanpassend vermogen”: elk motoronderdeel waarmee de lucht/brandstofverhouding constant kan worden gehouden;

2.24.   „herkalibratie”: een bijstelling van een aardgasmotor om te zorgen voor dezelfde prestaties (vermogen, brandstofverbruik) bij aardgas uit een andere groep;

2.25.   „Wobbe-index (onderste Wl of bovenste Wu)”: de verhouding tussen de overeenkomstige calorische waarde van een gas per volume-eenheid en de vierkantswortel van de relatieve dichtheid van het gas onder dezelfde referentieomstandigheden:

Formula

2.26.   „λ-verschuivingsfactor (Sλ)”: een uitdrukking die de vereiste flexibiliteit van het motormanagementsysteem beschrijft bij een verandering van de verhouding λ (overmaat lucht) indien de motor op een gas met een andere samenstelling dan puur methaan loopt (zie bijlage 8 voor de berekening van Sλ);

2.27.   „milieuvriendelijker voertuig (EEV)”: een milieuvriendelijker gemaakt voertuig, d.w.z. een type voertuig, aangedreven door een motor die voldoet aan de facultatieve emissiegrenswaarden van rij C in de tabellen van punt 5.2.1;

2.28.   „manipulatievoorziening”: een voorziening die werkingsvariabelen (bijvoorbeeld de snelheid van het voertuig, het toerental, de ingeschakelde versnelling, de temperatuur, de inlaatdruk of een andere parameter) meet of met een sensor bepaalt of daarop reageert om de werking van een onderdeel of functie van het emissiebeperkingssysteem op zodanige wijze te activeren, te moduleren, te vertragen of uit te schakelen dat de doelmatigheid van het emissiebeperkingssysteem wordt verminderd onder omstandigheden die bij een normaal voertuiggebruik optreden, tenzij het gebruik van een dergelijke voorziening grotendeels in aanmerking wordt genomen in de toegepaste testprocedures voor emissiecertificatie;

2.29.   „hulpbeperkingsvoorziening”: een systeem, functie of beheersingsstrategie die op een motor of voertuig wordt geïnstalleerd om de motor en/of de hulpapparatuur te beschermen tegen werkingsomstandigheden die tot schade of storingen kunnen leiden, of om het starten van de motor te vergemakkelijken. Een hulpbeperkingsvoorziening kan eveneens een strategie of maatregel zijn waarvan afdoende is aangetoond dat het geen manipulatievoorziening is;

2.30.   „abnormale emissiebeperkingsstrategie”: een strategie of maatregel die, wanneer het voertuig onder normale bedrijfsomstandigheden wordt gebruikt, de doelmatigheid van het emissiebeperkingssysteem vermindert tot een niveau dat lager is dan het niveau dat bij de toe te passen emissietestprocedures wordt verwacht;

Image

2.31.   Symbolen en afkortingen

2.31.1.   Symbolen voor testparameters

Symbool

Eenheid

Term

AP

m2

Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de isokinetische bemonsteringssonde

AT

m2

Oppervlakte van de dwarsdoorsnede van de uitlaatpijp

CEE

Ethaanrendement

CEM

Methaanrendement

C1

Koolstof-1-equivalent koolwaterstof

conc

ppm/vol.-%

Subscript dat de concentratie aangeeft

D0

m3/s

Afsnijpunt van de PDP-kalibratiefunctie

DF

Verdunningsfactor

D

Bessel-functieconstante

E

Bessel-functieconstante

EZ

g/kWh

Geïnterpoleerde NOx-emissie op het controlepunt

fa

Atmosferische factor van het laboratorium

fc

s–1

Grensfrequentie van het Bessel-filter

FFH

Brandstofspecifieke factor voor de berekening van de natte concentratie uit de droge concentratie

FS

Stoichiometrische factor

GAIRW

kg/h

Massastroom inlaatlucht op natte basis

GAIRD

kg/h

Massastroom inlaatlucht op droge basis

GDILW

kg/h

Massastroom verdunningslucht op natte basis

GEDFW

kg/h

Massastroom equivalent verdund uitlaatgas op natte basis

GEXHW

kg/h

Uitlaatgasmassastroom op natte basis

GFUEL

kg/h

Brandstofmassastroom

GTOTW

kg/h

Massastroom verdund uitlaatgas op natte basis

H

MJ/m3

Calorische waarde

HREF

g/kg

Referentiewaarde van de absolute vochtigheid (10,71 g/kg)

Ha

g/kg

Absolute vochtigheid van de inlaatlucht

Hd

g/kg

Absolute vochtigheid van de verdunningslucht

HTCRA

mol/mol

Verhouding waterstof-koolstof

I

Subscript dat een individuele modus aangeeft

K

Bessel-constante

K

m–1

Lichtabsorptiecoëfficiënt

KH,D

Vochtigheidscorrectiefactor voor NOx bij dieselmotoren

KH,G

Vochtigheidscorrectiefactor voor NOx bij gasmotoren

KV

 

CFV-kalibratiefunctie

KW,a

Droog/natcorrectiefactor voor de inlaatlucht

KW,d

Droog/natcorrectiefactor voor de verdunningslucht

KW,e

Droog/natcorrectiefactor voor het verdunde uitlaatgas

KW,r

Droog/natcorrectiefactor voor het ruwe uitlaatgas

L

%

Percentage van het koppel ten opzichte van het maximumkoppel voor de testmotor

La

m

Effectieve optische weglengte

M

 

Helling van de PDP-kalibratiefunctie

mass

g/h of g

Subscript dat de emissiemassastroom aangeeft

MDIL

kg

Massa van het verdunningsluchtmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt gevoerd

Md

mg

Massa van het deeltjesmonster van de verdunningslucht

Mf

mg

Massa van het verzamelde deeltjesmonster

Mf,p

mg

Massa van het deeltjesmonster, verzameld op het primaire filter

Mf,b

mg

Massa van het deeltjesmonster, verzameld op het secundaire filter

MSAM

kg

Massa van het verdunde uitlaatgasmonster dat door de deeltjesbemonsteringsfilters wordt gevoerd

MSEC

kg

Massa van de secundaire verdunningslucht

MTOTW

kg

Totale CVS-massa op natte basis gedurende de cyclus

MTOTW,i

kg

Momentane CVS-massa op natte basis

N

%

Opaciteit

NP

Totaal aantal omwentelingen van de PDP gedurende de cyclus

NP,i

Omwentelingen van de PDP gedurende een tijdsinterval

N

min–1

Motortoerental

nP

s–1

PDP-toerental

nhi

min–1

Hoog motortoerental

nlo

min–1

Laag motortoerental

nref

min–1

Referentiemotortoerental voor de ETC-test

pa

kPa

Verzadigde dampdruk van de motorinlaatlucht

pA

kPa

Absolute druk

pB

kPa

Totale luchtdruk

pd

kPa

Verzadigde dampdruk van de verdunningslucht

ps

kPa

Droge luchtdruk

p1

kPa

Drukval bij de pompinlaat

P(a)

kW

Door de voor de test te monteren hulpapparatuur opgenomen vermogen

P(b)

kW

Door de voor de test te verwijderen hulpapparatuur opgenomen vermogen

P(n)

kW

Niet-gecorrigeerd nettovermogen

P(m)

kW

Op de testbank gemeten vermogen

Ω

Bessel-constante

Qs

m3/s

CVS-volumestroom

q

Verdunningsverhouding

r

Verhouding tussen de dwarsdoorsnede van de isokinetische sonde en de uitlaatpijp

Ra

%

Relatieve vochtigheid van de inlaatlucht

Rd

%

Relatieve vochtigheid van de verdunningslucht

Rf

FID-responsfactor

ρ

kg/m3

Dichtheid

S

kW

Dynamometerinstelling

Si

m–1

Momentane rookwaarde

Sλ

λ-verschuivingsfactor

T

K

Absolute temperatuur

Ta

K

Absolute temperatuur van de inlaatlucht

t

s

Meettijd

te

s

Elektrische responstijd

tf

s

Filterresponstijd voor de Bessel-functie

tp

s

Fysische responstijd

Δt

s

Tijdsinterval tussen opeenvolgende rookgegevens (= 1/bemonsteringssnelheid)

Δti

s

Tijdsinterval voor momentane CFV-stroom

τ

%

Rooktransmissie

V0

m3/omw.

PDP-volumestroom onder werkelijke omstandigheden

W

Wobbe-index

Wact

kWh

Werkelijke cyclusarbeid van de ETC

Wref

kWh

Referentiecyclusarbeid van de ETC

WF

Wegingsfactor

WFE

Effectieve wegingsfactor

X0

m3/omw.

Kalibratiefunctie van de PDP-volumestroom

Yi

m–1

Gemiddelde Bessel-rookwaarde over 1 seconde

2.31.2.   Symbolen voor de chemische bestanddelen

CH4

methaan

C2H6

ethaan

C2H5OH

ethanol

C3H8

propaan

CO

koolmonoxide

DOP

dioctylftalaat

CO2

kooldioxide

HC

koolwaterstoffen

NMHC

andere koolwaterstoffen dan methaan

NOx

stikstofoxiden

NO

stikstofmonoxide

NO2

stikstofdioxide

PT

deeltjes

2.31.3.   Afkortingen

CFV

venturibuis met kritische stroming

CLD

chemiluminescentiedetector

ELR

Europese belastingresponscyclus

ESC

Europese statische-toestandcyclus

ETC

Europese transiënte cyclus

FID

vlamionisatiedetector

GC

gaschromatograaf

HCLD

verwarmde chemiluminescentiedetector

HFID

verwarmde vlamionisatiedetector

LPG

vloeibaar petroleumgas

NDIR

niet-dispersieve infraroodanalysator

NG

aardgas

NMC

niet-methaancutter

3.   GOEDKEURINGSAANVRAAG

3.1.   Aanvraag om goedkeuring van een motor als technische eenheid

3.1.1.   De aanvraag om goedkeuring van een motortype wat het emissieniveau van verontreinigende gassen en deeltjes betreft, wordt door de motorfabrikant of zijn gemachtigde vertegenwoordiger ingediend.

3.1.2.   De aanvraag gaat vergezeld van de vereiste documenten in drievoud. Zij bevat ten minste de essentiële eigenschappen van de motor, zoals bedoeld in bijlage 1.

3.1.3.   Aan de technische dienst die verantwoordelijk is voor de uitvoering van de in punt 5 beschreven goedkeuringstests, wordt een motor verstrekt met de in bijlage 1 beschreven eigenschappen van het motortype.

3.2.   Aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype wat de motor betreft

3.2.1.   De aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype wat de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door zijn motor betreft, wordt door de voertuigfabrikant of zijn gemachtigde vertegenwoordiger ingediend.

De aanvraag gaat vergezeld van de vereiste documenten in drievoud. Zij bevat ten minste het volgende:

3.2.2.1.   De essentiële eigenschappen van de motor, zoals bedoeld in bijlage 1;

3.2.2.2.   Een beschrijving van de met de motor verband houdende onderdelen, zoals bedoeld in bijlage 1;

3.2.2.3.   Een kopie van het mededelingenformulier (bijlage 2A) betreffende de goedkeuring van het geïnstalleerde motortype.

3.3.   Aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype met een goedgekeurde motor

3.3.1.   De aanvraag om goedkeuring van een voertuig wat de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door zijn dieselmotor of dieselmotorenfamilie betreft en wat het emissieniveau van verontreinigende gassen door zijn gasmotor of gasmotorenfamilie betreft, wordt door de voertuigfabrikant of zijn gemachtigde vertegenwoordiger ingediend.

De aanvraag gaat vergezeld van de vereiste documenten in drievoud en van de volgende gegevens:

3.3.2.1.   een beschrijving van het voertuigtype en de met de motor verband houdende voertuigdelen, inclusief de in bijlage 1 bedoelde gegevens (indien van toepassing) en eventueel een kopie van het mededelingenformulier (bijlage 2A) betreffende de goedkeuring van de motor of motorenfamilie als technische eenheid die in het voertuigtype is geïnstalleerd.

4.   GOEDKEURING

4.1.   Multibrandstofgoedkeuring

Een multibrandstofgoedkeuring wordt verleend onder de volgende voorwaarden:

4.1.1.   Bij dieselbrandstof: als de motor of het voertuig overeenkomstig punt 3.1, 3.2 of 3.3 voldoet aan de voorschriften van de punten 5, 6 en 7 betreffende de in bijlage 5 gespecificeerde referentiebrandstof, wordt voor dat motor- of voertuigtype goedkeuring verleend.

Bij aardgas moet worden aangetoond dat de basismotor zich aan alle in de handel voorkomende brandstofsamenstellingen kan aanpassen. Bij aardgas zijn er over het algemeen twee typen brandstof: brandstof met een hoge verbrandingswaarde (H-gas) en brandstof met een lage verbrandingswaarde (L-gas), maar met aanzienlijke variaties binnen beide groepen; zij vertonen sterke verschillen qua energie-inhoud (uitgedrukt door de Wobbe-index) en λ-verschuivingsfactor (Sλ). De formules voor de berekening van de Wobbe-index en Sλ zijn vermeld in de punten 2.25 en 2.26. Aardgas met een λ-verschuivingsfactor tussen 0,89 en 1,08 (0,89 ≤ Sλ ≤ 1,08) wordt geacht tot de H-groep te behoren, terwijl aardgas met een λ-verschuivingsfactor tussen 1,08 en 1,19 (1,08 ≤ Sλ ≤ 1,19) wordt geacht tot de L-groep te behoren. In de samenstelling van de referentiebrandstoffen is rekening gehouden met de extreme variaties van Sλ.

De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van dit reglement voor de referentiebrandstoffen GR (brandstof 1) en G25 (brandstof 2), zoals gespecificeerd in bijlage 6, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld. De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3.

4.1.2.1.   Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een derde brandstof (brandstof 3) worden getest als de λ-verschuivingsfactor Sλ tussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van GR) en 1,19 (d.w.z. de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie.

Bij een motor die op aardgas loopt en zichzelf aanpast aan H-gassen enerzijds en L-gassen anderzijds, waarbij met behulp van een schakelaar van groep H op groep L wordt overgeschakeld, moet de basismotor in elke stand van de schakelaar worden getest met de referentiebrandstof die relevant is voor de respectieve stand, zoals aangegeven in bijlage 6 voor elke groep. De brandstoffen zijn GR (brandstof 1) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep H en G25 (brandstof 2) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep L. De basismotor moet in beide standen van de schakelaar aan de voorschriften van dit reglement voldoen, waarbij de brandstoftoevoer tussen de twee tests in de respectieve stand van de schakelaar niet mag worden bijgesteld. De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3.

4.1.3.1.   Op verzoek van de fabrikant mag de motor met een derde brandstof (brandstof 3) in plaats van met G23 worden getest als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van GR) en 1,19 (d.w.z. de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie.

4.1.4.   Bij aardgasmotoren wordt de verhouding van de emissieresultaten „r” voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald:

Formula

of

Formula

en

Formula

Bij LPG moet worden aangetoond dat de basismotor zich kan aanpassen aan alle brandstofsamenstellingen die in de handel verkrijgbaar zijn. Bij LPG zijn er variaties in de samenstelling C3/C4. In de referentiebrandstoffen is rekening gehouden met die variaties. De basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen A en B, zoals gespecificeerd in bijlage 7, zonder dat de brandstoftoevoer tussen beide tests wordt bijgesteld. De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3.

4.1.5.1.   De verhouding van de emissieresultaten „r” wordt voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald:

Formula

4.2.   Verlening van goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen

Goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen wordt verleend onder de volgende voorwaarden:

Goedkeuring wat de uitlaatemissies betreft van een motor die op aardgas loopt en ontworpen is voor aardgas van groep H of L.

De basismotor moet worden getest met de relevante referentiebrandstof, zoals aangegeven in bijlage 6 voor de desbetreffende gasgroep. De brandstoffen zijn GR (brandstof 1) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep H en G25 (brandstof 2) en G23 (brandstof 3) voor gasgroep L. De basismotor moet voldoen aan de voorschriften van dit reglement, zonder dat de brandstoftoevoer tussen de twee tests wordt bijgesteld. De motor mag zich echter gedurende één ETC-cyclus zonder meting aanpassen nadat de brandstof is gewijzigd. Vóór de keuring moet de basismotor zijn ingelopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3.

4.2.1.1.   Op verzoek van de fabrikant mag de motor in plaats van op G23 op een derde brandstof (brandstof 3) worden getest als de λ-verschuivingsfactor (Sλ) tussen 0,89 (d.w.z. de ondergrens van GR) en 1,19 (d.w.z. de bovengrens van G25) ligt, bijvoorbeeld wanneer brandstof 3 een in de handel verkrijgbare brandstof is. De resultaten van deze test mogen worden gebruikt als basis voor de beoordeling van de overeenstemming van de productie.

4.2.1.2.   De verhouding van de emissieresultaten „r” wordt voor elke verontreinigende stof als volgt bepaald:

Formula

of

Formula

en

Formula

4.2.1.3.   Bij aflevering aan de afnemer wordt de motor voorzien van een label (zie punt 4.11) waarop staat vermeld voor welke gasgroep de motor is goedgekeurd.

Goedkeuring wat de uitlaatemissies betreft van een motor die op aardgas of LPG loopt en ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling.

4.2.2.1.   De basismotor moet voldoen aan de emissievoorschriften voor de referentiebrandstoffen GR en G25 in geval van aardgas, en aan die voor de referentiebrandstoffen A en B in geval van LPG, zoals vermeld in bijlage 7.

Tussen de tests mag het brandstoftoevoersysteem worden bijgesteld. Deze bijstelling bestaat uit herkalibratie van het brandstoftoevoergegevensbestand zonder wijziging van het basisregelsysteem of de basisopzet van het gegevensbestand. Zo nodig mogen delen die rechtstreeks verband houden met de brandstofstroom (zoals inspuitkoppen) worden vervangen.

4.2.2.2.   Op verzoek van de fabrikant mag de motor worden getest met de referentiebrandstoffen GR en G23 of met de referentiebrandstoffen G25 en G23; in dat geval is de goedkeuring alleen geldig voor gasgroep H of gasgroep L.

4.2.2.3.   Bij aflevering aan de afnemer wordt de motor voorzien van een label (zie punt 4.11) waarop staat vermeld voor welke brandstofsamenstelling de motor is gekalibreerd.

GOEDKEURING VAN MOTOREN DIE OP AARDGAS LOPEN

 

Punt 4.1

Verlening van een multibrandstofgoedkeuring

Aantal testcycli

Berekening van „r”

Punt 4.2

Verlening van goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen

Aantal testcycli

Berekening van „r”

Zie punt 4.1.2 Aardgasmotor die zich aan alle brandstofsamenstellingen kan aanpassen

GR (1) en G25 (2)

op verzoek van de fabrikant mag de motor met een derde brandstof (3) worden getest als

0,89 ≤ Sλ ≤ 1,19

2

(max. 3)

Formula

en, als de motor wordt getest met een derde brandstof

Formula

en

Formula

 

 

 

Zie punt 4.1.3 Aardgasmotor die zichzelf aanpast met behulp van een schakelaar

GR (1) en G23 (3) voor H

en

G25 (2) en G23 (3) voor L

op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest als

0,89 ≤ Sλ ≤ 1,19

2 voor de H-groep en

2 voor de L-groep

in de respectieve stand van de schakelaar

4

Formula

en

Formula

 

 

 

Zie punt 4.2.1 Aardgasmotor die ontworpen is voor aardgas van groep H of L

 

 

 

GR (1) en G23 (3) voor H

of

G25 (2) en G23 (3) voor L

op verzoek van de fabrikant mag de motor met een in de handel verkrijgbare brandstof (3) i.p.v. met G23 worden getest als

0,89 ≤ Sλ ≤ 1,19

2 voor de H-groep

of

2 voor de L-groep

2

Formula

voor de H-groep

of

Formula

voor de L-groep

Zie punt 4.2.2 Aardgasmotor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling

 

 

 

GR (1) en G25 (2),

bijstelling tussen de tests toegestaan

op verzoek van de fabrikant mag de motor worden getest met

GR (1) en G23 (3) voor H

of

G25 (2) en G23 (3) voor L

2

of

2 voor de H-groep

of

2 voor de L-groep

2

 

GOEDKEURING VAN MOTOREN DIE OP LPG LOPEN

 

Punt 4.1

Verlening van een multibrandstofgoedkeuring

Aantal testcycli

Berekening van „r”

Punt 4.2

Verlening van goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen

Aantal testcycli

Berekening van „r”

Zie

punt 4.1.5

LPG-motor die zich aan alle brandstofsamen-stellingen kan aanpassen

brandstof A en brandstof B

2

Formula

 

 

 

Zie

punt 4.2.2

LPG-motor die ontworpen is voor brandstof van één bepaalde samenstelling

 

 

 

brandstof A en brandstof B,

bijstelling tussen de tests toegestaan

2

 

4.3.   Goedkeuring van de uitlaatemissies van een lid van een motorenfamilie

4.3.1.   Met uitzondering van het in punt 4.3.2 genoemde geval wordt de goedkeuring van een basismotor zonder verdere keuring uitgebreid tot alle motoren van de familie voor alle brandstofsamenstellingen binnen de gasgroep waarvoor de basismotor is goedgekeurd (in het geval van de in punt 4.2.2 beschreven motoren) of voor dezelfde brandstoffen respectievelijk dezelfde gasgroep waarvoor de basismotor is goedgekeurd (in het geval van de in punt 4.1 of 4.2 beschreven motoren).

4.3.2.   Secundaire testmotor

Indien de goedkeuringsinstantie bij een aanvraag om goedkeuring van een motor die tot een motorenfamilie behoort (of van een voertuig wat zijn tot een motorenfamilie behorende motor betreft), constateert dat de ingediende aanvraag wat de gekozen basismotor betreft niet volledig representatief is voor de in aanhangsel 1 gedefinieerde motorenfamilie, kan zij een andere en zo nodig nog een extra referentietestmotor selecteren en testen.

4.4.   Aan elk goedgekeurd type wordt een goedkeuringsnummer toegekend. De eerste twee cijfers (momenteel 04 voor wijzigingenreeks 04) geven de wijzigingenreeks aan met de recentste belangrijke technische wijzigingen van het reglement op de datum van goedkeuring. Dezelfde overeenkomstsluitende partij mag hetzelfde nummer niet aan een ander motor- of voertuigtype toekennen.

4.5.   Van de goedkeuring, de uitbreiding of weigering van de goedkeuring of de definitieve stopzetting van de productie van een motor- of voertuigtype krachtens dit reglement wordt aan de partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, mededeling gedaan door middel van een formulier volgens het model in bijlage 2A of 2B. De tijdens de typegoedkeuringstest gemeten waarden worden eveneens aangegeven.

Op elke motor die overeenstemt met een motortype waarvoor krachtens dit reglement goedkeuring is verleend, wordt op een opvallende en makkelijk bereikbare plaats een internationaal goedkeuringsmerk aangebracht. Dit merk bestaat uit:

4.6.1.   een cirkel met daarin de letter „E”, gevolgd door het nummer van het land dat de goedkeuring heeft verleend (3);

4.6.2.   het nummer van dit reglement, gevolgd door de letter „R”, een liggend streepje en het goedkeuringsnummer, rechts van de in punt 4.4.1 genoemde cirkel.

Na de letter „R” bevat het goedkeuringsmerk echter nog een teken om aan te geven voor welke emissiegrenswaarden de goedkeuring is verleend. Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij A in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter „R” gevolgd door het Romeinse cijfer „I”. Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij B1 in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter „R” gevolgd door het Romeinse cijfer „II”. Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij B2 in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter „R” gevolgd door het Romeinse cijfer „III”. Is de goedkeuring verleend overeenkomstig de grenswaarden van rij C in de relevante tabel(len) van punt 5.2.1, wordt de letter „R” gevolgd door het Romeinse cijfer „IV”.

Bij aardgasmotoren bevat het goedkeuringsmerk een suffix na het nummer van het land om aan te geven voor welke gasgroep de goedkeuring is verleend. Dit suffix bestaat uit de letter(s):

4.6.3.1.1.   H bij een motor die voor gasgroep H is goedgekeurd en gekalibreerd;

4.6.3.1.2.   L bij een motor die voor gasgroep L is goedgekeurd en gekalibreerd;

4.6.3.1.3.   HL bij een motor die voor zowel gasgroep H als L is goedgekeurd en gekalibreerd;

4.6.3.1.4.   Ht bij een motor die voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H is goedgekeurd en gekalibreerd en die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H kan worden ingesteld;

4.6.3.1.5.   Lt bij een motor die voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep L is goedgekeurd en gekalibreerd en die door bijstelling van de brandstoftoevoer naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep L kan worden ingesteld;

4.6.3.1.6.   HLt bij een motor die voor een specifieke gassamenstelling van gasgroep H of L is goedgekeurd en gekalibreerd en die door bijstelling van het brandstoftoevoersysteem naar de motor op een ander specifiek gas van gasgroep H of L kan worden ingesteld.

4.7.   Indien het voertuig of de motor overeenstemt met een type dat op basis van een of meer andere aan de overeenkomst gehechte reglementen is goedgekeurd in het land dat de goedkeuring krachtens dit reglement heeft verleend, hoeft het in punt 4.6.1 bedoelde symbool niet te worden herhaald. In dat geval worden het nummer van het reglement, het goedkeuringsnummer en de aanvullende symbolen van alle reglementen op basis waarvan goedkeuring krachtens dit reglement is verleend, in verticale kolommen rechts van het in punt 4.6.1 bedoelde symbool vermeld.

4.8.   Het goedkeuringsmerk wordt in de nabijheid van of op het door de fabrikant van het goedgekeurde type aangebrachte gegevensplaatje vermeld.

4.9.   In bijlage 3 worden voorbeelden van de opstelling van goedkeuringsmerken gegeven.

De als technische eenheid goedgekeurde motor wordt, behalve van het goedkeuringsmerk, tevens voorzien van:

4.10.1.   het handelsmerk of de firmanaam van de motorfabrikant;

4.10.2.   de handelsbenaming van de fabrikant.

4.11.   Labels

Voor op aardgas en LPG lopende motoren met een goedkeuring voor een beperkt aantal brandstoffen gelden de volgende labels:

4.11.1.   Opschrift

De volgende informatie moet worden verstrekt:

In geval van punt 4.2.1.3 staat op het label: „ALLEEN VOOR GEBRUIK MET AARDGAS VAN GROEP H”. „H” wordt eventueel vervangen door „L”.

In geval van punt 4.2.2.3 staat op het label: „ALLEEN VOOR GEBRUIK MET AARDGAS, SPECIFICATIE …” of „ALLEEN VOOR GEBRUIK MET VLOEIBAAR PETROLEUMGAS, SPECIFICATIE …”. Alle informatie in de relevante tabel(len) van bijlage 6 of 7 wordt vermeld met de afzonderlijke bestanddelen en grenswaarden die zijn opgegeven door de motorfabrikant.

De letters en cijfers zijn ten minste 4 mm hoog.

Opmerking: Als er op het label niet voldoende plaats is voor die gegevens, mag een vereenvoudigde code worden gebruikt. In dat geval moet nadere uitleg met alle voornoemde informatie gemakkelijk toegankelijk zijn voor wie de brandstoftank vult of onderhoud of reparaties van de motor en de toebehoren ervan verricht, alsmede voor de betrokken autoriteiten. De plaats waar die nadere uitleg zich bevindt en de inhoud ervan worden bepaald in overleg tussen de fabrikant en de goedkeuringsinstantie.

4.11.2.   Eigenschappen

De labels moeten even lang meegaan als de motor. Zij moeten goed leesbaar zijn en de letters en cijfers moeten onuitwisbaar zijn. Bovendien moeten de labels zodanig worden aangebracht dat ze tijdens de hele levensduur van de motor bevestigd blijven en mogen ze niet kunnen worden verwijderd zonder vernietigd of onleesbaar te worden.

4.11.3.   Plaatsing

De labels moeten worden bevestigd aan een motoronderdeel dat noodzakelijk is voor het normale bedrijf van de motor en tijdens de levensduur van de motor normaliter niet hoeft te worden vervangen. Bovendien moeten ze zodanig worden geplaatst dat ze gemakkelijk leesbaar zijn voor de gemiddelde waarnemer nadat alle voor de werking van de motor noodzakelijke toebehoren op de motor zijn gemonteerd.

4.12.   Bij een aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype wat de motor betreft moeten de in punt 4.11 vermelde opschriften ook dicht bij de vulopening van de brandstoftank worden aangebracht.

4.13.   Bij een aanvraag om goedkeuring van een voertuigtype met een goedgekeurde motor moeten de in punt 4.11 genoemde opschriften ook dicht bij de vulopening van de brandstoftank worden aangebracht.

5.   SPECIFICATIES EN TESTS

5.1.   Algemeen

5.1.1.   Emissiebeperkingsapparatuur

5.1.1.1.   De onderdelen die de emissie van verontreinigende gassen en deeltjes door dieselmotoren en de emissie van verontreinigende gassen door gasmotoren kunnen beïnvloeden, moeten zodanig zijn ontworpen, gebouwd, geassembleerd en geïnstalleerd dat de motor bij normaal gebruik aan de voorschriften van dit reglement kan voldoen.

5.1.2.   Functies van emissiebeperkingsapparatuur

5.1.2.1.   Het gebruik van een manipulatievoorziening en/of een abnormale emissiebeperkingsstrategie is verboden.

Een hulpbeperkingsvoorziening mag op een motor of een voertuig worden geïnstalleerd op voorwaarde dat de voorziening:

5.1.2.2.1.   alleen functioneert buiten de in punt 5.1.2.4 genoemde omstandigheden, of

5.1.2.2.2.   onder de in punt 5.1.2.4 genoemde omstandigheden alleen tijdelijk wordt geactiveerd met het oog op de bescherming van de motor, de bescherming van de luchtbehandelingsvoorziening, emissiebeheer, koud starten of opwarmen, of

5.1.2.2.3.   alleen door signalen van het voertuig zelf wordt ingeschakeld met het oog op veiligheids- of „limp-home”-strategieën;

5.1.2.3.   Motorbeheersingsvoorzieningen, -functies, -systemen of -maatregelen die onder de in punt 5.1.2.4 genoemde omstandigheden werken en tot gevolg hebben dat een andere of gewijzigde motorbeheersingsstrategie wordt gebruikt dan die welke normaliter tijdens de relevante emissietestcycli wordt toegepast, zijn toegestaan indien overeenkomstig de voorschriften van de punten 5.1.3 en/of 5.1.4 volledig wordt aangetoond dat de maatregel de doeltreffendheid van het emissiebeperkingssysteem niet vermindert. In alle andere gevallen worden dergelijke voorzieningen als manipulatievoorzieningen beschouwd.

5.1.2.4.   Voor de toepassing van punt 5.1.2.2 zijn de gedefinieerde gebruiksomstandigheden onder stabiele en tijdelijke omstandigheden:

i)

een hoogte van maximaal 1 000 m (of een gelijkwaardige atmosferische druk van 90 kPa),

ii)

een omgevingstemperatuur tussen 283 en 303 K (10 tot 30 °C),

iii)

een motorkoelmiddeltemperatuur tussen 343 en 368 K (70 tot 95 °C).

5.1.3.   Bijzondere voorschriften voor elektronische emissiebeperkingssystemen

5.1.3.1.   Documentatievoorschriften

De fabrikant verstrekt een documentatiepakket met informatie over het basisontwerp van het systeem en de middelen waarmee het de uitgangsvariabelen regelt, ongeacht of die regeling direct of indirect is.

De documentatie wordt in twee delen beschikbaar gesteld:

a)

het formele documentatiepakket, dat bij de indiening van de typegoedkeuringsaanvraag aan de technische dienst wordt verstrekt, bevat een complete beschrijving van het systeem. Deze documentatie mag beknopt zijn mits wordt aangetoond dat alle uitgangswaarden die zijn toegestaan volgens een matrix die uit het regelbereik van de ingangswaarden van de individuele eenheid wordt verkregen, zijn geïdentificeerd. Deze informatie wordt bij de in punt 3 voorgeschreven documentatie gevoegd.

b)

aanvullend materiaal waarin de parameters worden weergegeven die door een hulpbeperkingsvoorziening worden gewijzigd, alsmede de grensomstandigheden waaronder die voorziening werkt. Het aanvullend materiaal bevat een beschrijving van de besturingslogica van het brandstofsysteem, de tijdafstellingsstrategieën en de schakelpunten in alle werkingstoestanden.

Dit aanvullend materiaal bevat ook een rechtvaardiging voor het gebruik van een hulpbeperkingsvoorziening en materiaal en testgegevens om het effect van een op de motor of het voertuig geïnstalleerde hulpbeperkingsvoorziening op de uitlaatemissies aan te tonen.

Dit aanvullend materiaal blijft strikt vertrouwelijk en wordt door de fabrikant bewaard, maar het wordt bij de typegoedkeuring of op gelijk welk ogenblik tijdens de duur van de typegoedkeuring beschikbaar gesteld voor inspectie.

Om na te gaan of een strategie of maatregel als manipulatievoorziening of abnormale emissiebeperkingsstrategie volgens de definities van de punten 2.28 en 2.30 moet worden beschouwd, kan de typegoedkeuringsinstantie en/of de technische dienst aanvullend om een NOx-screeningtest met toepassing van de ETC verzoeken die in combinatie met de typegoedkeuringstest of de procedures voor het controleren van de overeenstemming van de productie kan worden uitgevoerd.

5.1.4.1.   Als alternatief voor de vereisten van aanhangsel 4 van bijlage 4 mogen de NOx-emissies tijdens de ETC-screeningtest aan de hand van het ruwe uitlaatgas worden bemonsterd en zijn de technische voorschriften van ISO FDIS 16 183 van 15 september 2001 van toepassing.

5.1.4.2.   Wanneer wordt nagegaan of een strategie of maatregel als manipulatievoorziening of abnormale emissiebeperkingsstrategie volgens de definities van de punten 2.28 en 2.30 moet worden beschouwd, wordt een extra marge van 10 % ten opzichte van de desbetreffende NOx-grenswaarde aanvaard.

Voor goedkeuring volgens rij A in de tabellen van punt 5.2.1 worden de emissies van conventionele dieselmotoren, inclusief die welke met elektronische brandstofinspuitapparatuur, uitlaatgasrecirculatie (EGR) en/of oxidatiekatalysator zijn uitgerust, gemeten met behulp van de ESC- en ELR-tests. Dieselmotoren met moderne uitlaatgasnabehandelingssystemen, bijvoorbeeld NOx-katalysatoren en/of deeltjesvangers, moeten bovendien een ETC-test ondergaan.

Voor goedkeuring volgens rij B1 of B2 of rij C in de tabellen van punt 5.2.1 worden de emissies gemeten met de ESC-test, de ELR-test en de ETC-test.

Voor gasmotoren worden de gasvormige emissies bepaald met behulp van de ETC-test.

De ESC- en ELR-testprocedures zijn beschreven in aanhangsel 1 van bijlage 4, de ETC-testprocedure in de aanhangsels 2 en 3 van bijlage 4.

De emissies van verontreinigende gassen en deeltjes (indien van toepassing) door de motor die voor de keuring ter beschikking is gesteld, worden gemeten volgens de in bijlage 4 beschreven methode. In aanhangsel 4 van bijlage 4 worden de aanbevolen analysesystemen voor de verontreinigende gassen en deeltjes en de aanbevolen deeltjesbemonsteringssystemen beschreven. Andere systemen of analyseapparatuur kunnen door de technische dienst worden goedgekeurd, indien wordt aangetoond dat zij gelijkwaardige resultaten opleveren. Voor een laboratorium bestaat er gelijkwaardigheid als de testresultaten niet meer dan ± 5 % afwijken van de testresultaten van een van de hierin beschreven referentiesystemen. Voor deeltjesemissies wordt alleen het volledige-stroomverdunningssysteem als referentiesysteem erkend. Voor de opneming van een nieuw systeem in het reglement moet de gelijkwaardigheid zijn bepaald op basis van een berekening van de herhaalbaarheid en de reproduceerbaarheid door een interlaboratoriumtest volgens ISO 5725.

5.2.1.   Grenswaarden

De specifieke massa van het koolmonoxide, het totaal aan koolwaterstoffen, de stikstofoxiden en de deeltjes, die is bepaald met de ESC-test, en de opaciteit van de rook, die is bepaald met de ELR-test, mogen niet meer bedragen dan de in tabel 1 aangegeven waarden.

Bij dieselmotoren die ook worden getest volgens de ETC-test en met name bij gasmotoren mag de specifieke massa van koolmonoxide, andere koolwaterstoffen dan methaan, methaan (indien van toepassing), stikstofoxiden en deeltjes (indien van toepassing) niet meer bedragen dan de in tabel 2 aangegeven waarden.

Tabel 1

Grenswaarden — ESC- en ELR-test

Rij

Massa koolmonoxide (CO) g/kWh

Massa koolwaterstoffen (HC) g/kWh

Massa stikstofoxide (NOx) g/kWh

Massa deeltjes (PT) g/kWh

Rook

m–1

A (2000)

2,1

0,66

5,0

0,10

0,13 (4)

0,8

B1 (2005)

1,5

0,46

3,5

0,02

0,5

B2 (2008)

1,5

0,46

2,0

0,02

0,5

C (EEV)

1,5

0,25

2,0

0,02

0,15


Tabel 2

Grenswaarden — ETC-test (6)

Rij

Massa koolmonoxide (CO) g/kWh

Massa andere koolwaterstoffen dan methaan (NMHC) g/kWh

Massa methaan (CH4) (7) g/kWh

Massa stikstofoxiden (NOx) g/kWh

Massa deeltjes (PT) (8) g/kWh

A (2000)

5,45

0,78

1,6

5,0

0,16

0,21 (5)

B1 (2005)

4,0

0,55

1,1

3,5

0,03

B2 (2008)

4,0

0,55

1,1

2,0

0,03

C (EEV)

3,0

0,40

0,65

2,0

0,02

5.2.2.   Meting van koolwaterstoffen bij diesel- en gasmotoren

5.2.2.1.   Een fabrikant kan naar keuze de massa van het totaal aan koolwaterstoffen (THC) volgens de ETC-test meten in plaats van de massa van andere koolwaterstoffen dan methaan. In dat geval is de grenswaarde voor de massa van het totaal aan koolwaterstoffen dezelfde als die in tabel 2 voor de massa van andere koolwaterstoffen dan methaan.

5.2.3.   Specifieke voorschriften voor dieselmotoren

5.2.3.1.   De specifieke massa stikstofoxiden, gemeten op willekeurige controlepunten binnen het controlegebied van de ESC-test, mag niet meer dan 10 % boven de geïnterpoleerde waarden van de aangrenzende testfasen liggen (zie bijlage 4, aanhangsel 1, punten 4.6.2 en 4.6.3).

5.2.3.2.   De rookwaarde bij een willekeurig ELR-testtoerental mag niet meer dan 20 % boven de hoogste rookwaarde bij de twee aangrenzende testtoerentallen of — indien deze hoger is — meer dan 5 % boven de grenswaarde liggen.

6.   MONTAGE IN HET VOERTUIG

De montage van de motor in het voertuig moet voldoen aan de volgende eigenschappen wat de typegoedkeuring van de motor betreft:

6.1.1.   de inlaatonderdruk mag niet meer bedragen dan de in bijlage 2A voor de goedgekeurde motor aangegeven waarde;

6.1.2.   de uitlaattegendruk mag niet meer bedragen dan de in bijlage 2A voor de goedgekeurde motor aangegeven waarde;

6.1.3.   het vermogen dat door de voor de werking van de motor noodzakelijke hulpapparatuur wordt opgenomen, mag niet meer bedragen dan de waarde die in bijlage 2A voor de goedgekeurde motor is aangegeven.

7.   MOTORENFAMILIE

7.1.   Parameters die de motorenfamilie bepalen

De motorenfamilie, zoals aangegeven door de motorfabrikant, kan worden bepaald aan de hand van fundamentele eigenschappen die alle motoren van de familie gemeen hebben. In sommige gevallen kan er interactie optreden tussen de parameters. Met dit effect moet ook rekening worden gehouden om ervoor te zorgen dat alleen motoren met vergelijkbare uitlaatemissie-eigenschappen tot een motorenfamilie worden gerekend.

Motoren worden tot dezelfde motorenfamilie gerekend, wanneer zij de volgende lijst van basisparameters gemeen hebben:

7.1.1.   Verbrandingscyclus:

2-takt

4-takt

7.1.2.   Koelmiddel:

lucht

water

olie

7.1.3.   Voor gasmotoren en motoren met nabehandeling:

aantal cilinders

(andere dieselmotoren met minder cilinders dan de basismotor mogen geacht worden tot dezelfde motorenfamilie te behoren mits het brandstofsysteem de brandstof voor elke cilinder apart doseert).

7.1.4.   Afzonderlijke zuigerverplaatsing:

de verschillen tussen de motoren belopen maximaal 15 %

7.1.5.   Luchtaanzuiging:

natuurlijke aanzuiging

drukvulling

drukvulling met tussenkoeler

7.1.6.   Type/ontwerp van de verbrandingskamer:

voorkamer

wervelkamer

open kamer

7.1.7.   Klep- en poortconfiguratie, grootte en aantal:

cilinderkop

cilinderwand

carter

7.1.8.   Brandstofinspuitsysteem (dieselmotoren):

pompleidingverstuiver

lijnpomp

verdelerpomp

afzonderlijk element

afzonderlijke verstuiver

7.1.9.   Brandstofsysteem (gasmotoren):

mengeenheid

gasinductie/inspuiting (eenpunts, meerpunts)

vloeistofinspuiting (eenpunts, meerpunts)

7.1.10.   Ontstekingssysteem (gasmotoren)

7.1.11.   Overige kenmerken:

uitlaatgasrecirculatie

waterinspuiting/emulsie

secundaire luchtinspuiting

drukkoelsysteem

7.1.12.   Uitlaatgasnabehandeling:

driewegkatalysator

oxidatiekatalysator

reductiekatalysator

thermische reactor

deeltjesvanger

7.2.   Keuze van de basismotor

7.2.1.   Dieselmotoren

Het hoofdcriterium bij de keuze van de basismotor van de familie moet de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het opgegeven toerental voor het maximumkoppel zijn. Indien twee of meer motoren volgens dat hoofdcriterium overeenstemmen, wordt de basismotor gekozen aan de hand van een tweede criterium, namelijk de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het nominaal vermogen. Onder bepaalde omstandigheden kan de goedkeuringsinstantie concluderen dat de slechtste emissiewaarde van de familie het best kan worden bepaald door een tweede motor te testen. Deze instantie kan dus een tweede testmotor kiezen aan de hand van kenmerken die erop wijzen dat die motor het hoogste emissieniveau van de motoren van die familie heeft.

Indien motoren binnen de familie andere variabele kenmerken hebben die geacht worden van invloed te zijn op de uitlaatemissies, moeten die kenmerken eveneens worden bepaald en bij de keuze van de basismotor in aanmerking worden genomen.

7.2.2.   Gasmotoren

Het hoofdcriterium bij de keuze van de basismotor van de familie moet de grootste verplaatsing zijn. Indien twee of meer motoren volgens dat hoofdcriterium overeenstemmen, wordt de basismotor gekozen aan de hand van secundaire criteria in deze volgorde:

de hoogste brandstoftoevoer per slag bij het toerental voor het opgegeven nominaal vermogen;

het vroegste ontstekingstijdstip;

de laagste EGR-graad;

geen luchtpomp of pomp met de laagste werkelijke luchtstroom.

Onder bepaalde omstandigheden kan de goedkeuringsinstantie concluderen dat de slechtste emissiewaarde van de familie het best kan worden bepaald door een tweede motor te testen. Deze instantie kan dus een tweede testmotor kiezen aan de hand van kenmerken die erop wijzen dat die motor het hoogste emissieniveau van de motoren van die familie heeft.

8.   OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE

Voor de controle van de overeenstemming van de productie gelden de procedures van aanhangsel 2 van de overeenkomst (E/ECE/324-E/ECE/TRANS/505/Rev.2), met inachtneming van de volgende bepalingen:

8.1.   Alle motoren of voertuigen die krachtens dit reglement van een goedkeuringsmerk zijn voorzien, moeten zo zijn vervaardigd dat zij, wat de beschrijving op het goedkeuringsformulier en in de bijlagen ervan betreft, in overeenstemming zijn met het goedgekeurde type.

8.2.   Algemeen geldt dat de overeenstemming van de productie wat emissiebeperking betreft wordt gecontroleerd aan de hand van de beschrijving in het mededelingenformulier en de bijlagen ervan.

Indien de emissies van verontreinigende stoffen moeten worden gemeten bij een motor waarvan de goedkeuring een of meer keren is uitgebreid, worden de tests uitgevoerd op de motor(en) die zijn beschreven in het informatiepakket betreffende de relevante uitbreiding.

Overeenstemming van de motor die aan een emissietest wordt onderworpen:

Na het verstrekken van de motor aan de instantie stelt de fabrikant de gekozen motoren niet meer bij.

8.3.1.1.   Er worden drie willekeurige motoren uit de serie genomen. Motoren die alleen met de ESC-test en de ELR-test of alleen met de ETC-test worden gekeurd voor goedkeuring volgens rij A in de tabellen van punt 5.2.1, moeten de tests ondergaan die van toepassing zijn voor het controleren van de overeenstemming van de productie. Met instemming van de bevoegde instantie worden alle andere motoren die zijn goedgekeurd volgens rij A, rij B1 of B2 of rij C in de tabellen van punt 5.2.1, hetzij met de ESC-cyclus en de ELR-cyclus, hetzij met de ETC-cyclus gekeurd voor het controleren van de overeenstemming van de productie. De grenswaarden staan vermeld in punt 5.2.1 van deze bijlage.

8.3.1.2.   De tests worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 1, indien de bevoegde instantie genoegen neemt met de door de fabrikant opgegeven standaardafwijking van de productie.

De tests worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 2, indien de bevoegde instantie geen genoegen neemt met de door de fabrikant opgegeven standaardafwijking van de productie.

Op verzoek van de fabrikant kunnen de tests worden uitgevoerd overeenkomstig aanhangsel 3.

8.3.1.3.   De serieproductie wordt op grond van een test met willekeurig gekozen motoren geacht conform respectievelijk niet-conform te zijn, wanneer volgens de testcriteria van het toepasselijke aanhangsel een positief oordeel voor alle verontreinigende stoffen, respectievelijk een negatief oordeel over één verontreinigende stof is bereikt.

Indien voor een verontreinigende stof een positief oordeel is bereikt, mag daarvan niet worden afgeweken op grond van aanvullende tests die worden uitgevoerd om tot een oordeel te komen over andere verontreinigende stoffen.

Indien geen positief oordeel voor alle verontreinigende stoffen en geen negatief oordeel voor één verontreinigende stof wordt geveld, wordt een test met een andere motor uitgevoerd (zie figuur 2).

Indien geen oordeel wordt geveld, mag de fabrikant te allen tijde besluiten de keuring te beëindigen. In dat geval wordt een negatief oordeel in het rapport opgenomen.

De tests worden uitgevoerd op nieuwe motoren. Gasmotoren laat men inlopen volgens de procedure van bijlage 4, aanhangsel 2, punt 3.

8.3.2.1.   Op verzoek van de fabrikant kunnen de tests echter worden uitgevoerd op diesel- of gasmotoren die langer dan de in punt 8.4.2.2 aangegeven duur, maar ten hoogste 100 uur zijn ingereden. In dat geval laat de fabrikant de motoren inlopen. Hij verbindt zich ertoe die motoren niet meer bij te stellen.

8.3.2.2.   Wanneer de fabrikant verzoekt de motor volgens de procedure van punt 8.4.2.2.1 in te lopen, mag dat met:

alle motoren die worden getest,

of

de eerste motor die wordt getest, waarbij een als volgt bepaalde evolutiecoëfficiënt op die motor wordt toegepast:

de verontreinigende emissies worden bij de eerste testmotor op nul en „x” uur gemeten;

de evolutiecoëfficiënt van de emissies tussen nul en „x” uur wordt voor elke verontreinigende stof als volgt berekend:

Formula

De evolutiecoëfficiënt kan minder dan één zijn.

De andere testmotoren laat men niet inlopen, maar de emissies op nul uur worden aangepast met behulp van de evolutiecoëfficiënt.

In dat geval worden de volgende waarden gemeten:

de waarden op „x” uur voor de eerste motor,

de waarde bij nul uur, vermenigvuldigd met de evolutiecoëfficiënt, voor de andere motoren.

8.3.2.3.   Voor diesel- en LPG-motoren mogen alle tests met in de handel verkrijgbare brandstof worden uitgevoerd. Op verzoek van de fabrikant mogen de in bijlage 5 of 7 beschreven referentiebrandstoffen worden gebruikt. Dit betekent dat de tests van punt 4 met ten minste twee referentiebrandstoffen voor elke gasmotor moeten worden verricht.

8.3.2.4.   Voor aardgasmotoren kunnen al deze tests worden verricht met de volgende in de handel verkrijgbare brandstoffen:

i)

voor met H gemerkte motoren een in de handel verkrijgbare brandstof van gasgroep H (0,89 ≤ Sλ ≤ 1,00);

ii)

voor met L gemerkte motoren een in de handel verkrijgbare brandstof van gasgroep L (1,00 ≤ Sλ ≤ 1,19);

iii)

voor met HL gemerkte motoren een in de handel verkrijgbare brandstof binnen de uiterste waarden van de λ-verschuivingsfactor (0,89 ≤ Sλ ≤ 1,19).

Op verzoek van de fabrikant mogen de in bijlage 6 beschreven referentiebrandstoffen worden gebruikt. Dit betekent dat de tests van punt 4 met ten minste twee referentiebrandstoffen voor elke gasmotor moeten worden verricht.

8.3.2.5.   In geval van een geschil als gevolg van de niet-overeenstemming van een gasmotor bij gebruik van een in de handel verkrijgbare brandstof, worden de tests uitgevoerd met een referentiebrandstof waarmee de basismotor is getest of eventueel met de extra brandstof 3, zoals bedoeld in de punten 4.1.3.1 en 4.2.1.1, waarmee de basismotor eventueel is getest. Vervolgens wordt de uitkomst omgerekend met behulp van de relevante factor(en) „r”, „ra” of „rb”, zoals beschreven in de punten 4.1.3.2, 4.1.5.1 en 4.2.1.2. Indien „r”, „ra” of „rb” kleiner zijn dan 1, vindt geen correctie plaats. De meetresultaten en de berekende uitkomsten moeten aantonen dat de motor aan de grenswaarden voldoet met alle relevante brandstoffen (brandstof 1, 2 en eventueel 3 bij aardgasmotoren en de brandstoffen A en B bij LPG-motoren).

8.3.2.6.   Tests voor het controleren van de overeenstemming van de productie van gasmotoren die ontworpen zijn voor een brandstof van één bepaalde samenstelling, moeten worden verricht met de brandstof waarvoor de motor is gekalibreerd.

Image

9.   SANCTIES BIJ NIET-OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE

9.1.   De krachtens dit reglement verleende goedkeuring voor een motor- of voertuigtype kan worden ingetrokken indien niet aan de voorschriften van punt 8.1 wordt voldaan of indien de motor(en) of het voertuig (de voertuigen) de in punt 8.3 voorgeschreven test niet heeft (hebben) doorstaan.

9.2.   Indien een partij bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepast een eerder verleende goedkeuring intrekt, stelt zij de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen daarvan onmiddellijk in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 2A of 2B bij dit reglement.

10.   WIJZIGING EN UITBREIDING VAN DE TYPEGOEDKEURING

Elke wijziging van het goedgekeurde type wordt meegedeeld aan de administratieve instantie die het type heeft goedgekeurd. Deze instantie kan dan:

10.1.1.   oordelen dat de wijzigingen waarschijnlijk geen noemenswaardig nadelig effect zullen hebben en dat het gewijzigde type in ieder geval nog steeds aan de voorschriften voldoet; of

10.1.2.   de technische dienst die de tests uitvoert, om een aanvullend testrapport verzoeken.

10.2.   De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, worden volgens de procedure van punt 4.5 in kennis gesteld van de bevestiging of weigering van de goedkeuring, met vermelding van de wijzigingen.

10.3.   De bevoegde instantie die de goedkeuring uitbreidt, kent aan die uitbreiding een volgnummer toe en stelt de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, hiervan in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 2A of 2B.

11.   DEFINITIEVE STOPZETTING VAN DE PRODUCTIE

Indien de houder van de goedkeuring de productie van een krachtens dit reglement goedgekeurd type definitief stopzet, stelt hij de instantie die de goedkeuring heeft verleend daarvan in kennis. Zodra deze instantie de kennisgeving heeft ontvangen, stelt zij de andere partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, daarvan in kennis door middel van een mededelingenformulier volgens het model in bijlage 2A of 2B.

12.   OVERGANGSBEPALINGEN

12.1.   Algemeen

12.1.1.   Vanaf de officiële datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 mag een overeenkomstsluitende partij die dit reglement toepast, niet weigeren ECE-goedkeuringen te verlenen krachtens dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04.

12.1.2.   Vanaf de datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, alleen nog ECE-goedkeuring verlenen als de motor voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04.

De motor moet worden onderworpen aan de relevante tests van punt 5.2 en moet overeenkomstig de punten 12.2.1, 12.2.2 en 12.2.3 voldoen aan de relevante emissiegrenswaarden van punt 5.2.1.

12.2.   Nieuwe typegoedkeuringen

12.2.1.   Overeenkomstig punt 12.4.1 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, vanaf de datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 alleen nog ECE-goedkeuring verlenen voor een motor als die motor voldoet aan de relevante emissiegrenswaarden van rij A, B1, B2 of C in de tabellen van punt 5.2.1.

12.2.2.   Overeenkomstig punt 12.4.1 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, vanaf 1 oktober 2005 alleen nog ECE-goedkeuring verlenen voor een motor als die motor voldoet aan de relevante emissiegrenswaarden van rij B1, B2 of C in de tabellen van punt 5.2.1.

12.2.3.   Overeenkomstig punt 12.4.1 mogen de overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, vanaf 1 oktober 2008 alleen nog ECE-goedkeuring verlenen voor een motor als die motor voldoet aan de relevante emissiegrenswaarden van rij B2 of C in de tabellen van punt 5.2.1.

12.3.   Geldigheid van eerder verleende typegoedkeuringen

12.3.1.   Overeenkomstig punt 12.2.1 en behoudens het bepaalde in de punten 12.3.2 en 12.3.3 zijn typegoedkeuringen die krachtens wijzigingenreeks 03 van dit reglement zijn verleend, vanaf de officiële datum van inwerkingtreding van wijzigingenreeks 04 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend, de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04.

12.3.2.   Uitbreiding van de typegoedkeuring

12.3.2.1.   De punten 12.3.2.2 en 12.3.2.3 gelden alleen voor nieuwe compressieontstekingsmotoren en nieuwe door een compressieontstekingsmotor aangedreven voertuigen die zijn goedgekeurd overeenkomstig de vereisten van rij A in de tabellen van punt 5.2.1.

12.3.2.2.   Als alternatief voor de punten 5.1.3 en 5.1.4 kan de fabrikant de technische dienst de resultaten voorleggen van een NOx-screeningtest met toepassing van de ETC op de motor die overeenstemt met de eigenschappen van de in bijlage 1 beschreven basismotor, en rekening houdend met het bepaalde in de punten 5.1.4.1 en 5.1.4.2. De fabrikant moet tevens schriftelijk verklaren dat de motor geen gebruikmaakt van een manipulatievoorziening of een abnormale emissiebeperkingsstrategie, zoals gedefinieerd in punt 2.

12.3.2.3.   Voorts moet de fabrikant schriftelijk verklaren dat de resultaten van de NOx-screeningtest en de verklaring voor de basismotor, zoals bedoeld in punt 5.1.4, eveneens gelden voor alle motortypen binnen de in bijlage 1 beschreven motorenfamilie.

12.3.3.   Gasmotoren

Overeenkomstig punt 12.2.1 zijn typegoedkeuringen die voor gasmotoren krachtens wijzigingenreeks 03 van dit reglement zijn verleend, vanaf 1 oktober 2003 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend, de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04.

12.3.4.   Overeenkomstig punt 12.2.2 zijn typegoedkeuringen die krachtens wijzigingenreeks 04 van dit reglement zijn verleend, vanaf 1 oktober 2006 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend, de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04.

12.3.5.   Overeenkomstig punt 12.2.3 zijn typegoedkeuringen die krachtens wijzigingenreeks 04 van dit reglement zijn verleend, vanaf 1 oktober 2009 niet meer geldig tenzij de overeenkomstsluitende partij die de goedkeuring heeft verleend, de andere overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen ervan in kennis stelt dat het goedgekeurde motortype voldoet aan de voorschriften van dit reglement, zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04.

12.4.   Vervangingsonderdelen voor in gebruik zijnde voertuigen

12.4.1.   De overeenkomstsluitende partijen die dit reglement toepassen, mogen goedkeuring blijven verlenen voor motoren die voldoen aan de voorschriften van dit reglement zoals gewijzigd bij een vroegere wijzigingenreeks, of aan gelijk welke versie van het reglement zoals gewijzigd bij wijzigingenreeks 04, op voorwaarde dat de motor bedoeld is als vervangingsmotor voor een in bedrijf zijnd voertuig waarop die vroegere voorschriften van toepassing waren op de datum dat het voertuig in het verkeer is gebracht.

13.   NAAM EN ADRES VAN DE VOOR DE UITVOERING VAN DE GOEDKEURINGSTESTS VERANTWOORDELIJKE TECHNISCHE DIENSTEN EN VAN DE ADMINISTRATIEVE INSTANTIES

De partijen bij de Overeenkomst van 1958 die dit reglement toepassen, delen het secretariaat van de Verenigde Naties de naam en het adres mee van de technische diensten die voor de uitvoering van de goedkeuringstests verantwoordelijk zijn en van de administratieve instanties die de goedkeuring verlenen en waaraan de in andere landen afgegeven formulieren betreffende de goedkeuring en de uitbreiding, weigering of intrekking van de goedkeuring moeten worden toegezonden.

Aanhangsel 1

PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE WANNEER DE STANDAARDAFWIJKING AANVAARDBAAR IS

1.   In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de overeenstemming van de productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft te controleren wanneer de standaardafwijking van de productie van de fabrikant aanvaardbaar is.

2.   Met een steekproef van minimaal drie motoren wordt de bemonsteringsprocedure zo gekozen dat de kans dat een partij motoren waarvan 40 % gebreken vertoont een test doorstaat 0,95 is (risico van de producent = 5 %), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % gebreken vertoont wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10 %).

3.   De volgende procedure wordt toegepast voor elk van de in punt 5.2.1 genoemde verontreinigende stoffen (zie figuur 2):

Stel:

L

=

de natuurlijke logaritme van de grenswaarde voor de verontreinigende stof;

xi

=

de natuurlijke logaritme van de meting voor motor i van de steekproef;

s

=

een raming van de standaardafwijking van de productie (na toepassing van de natuurlijkeb logaritme van de meetwaarden);

n

=

het aantal monsters in de steekproef.

4.   Voor elke steekproef wordt de som van de standaardafwijkingen van de grenswaarde berekend met behulp van de volgende formule:

Formula

5.   Vervolgens geldt:

indien het statistische resultaat van de test boven de voor het monsteraantal geldende drempelwaarde voor een positief oordeel ligt (zie tabel 3), wordt voor die verontreinigende stof een positief oordeel geveld;

indien het statistische resultaat van de test onder de voor het monsteraantal geldende drempelwaarde voor een negatief oordeel ligt (zie tabel 3), wordt voor die verontreinigende stof een negatief oordeel geveld;

in alle overige gevallen wordt een andere motor overeenkomstig punt 8.3.1 getest en wordt de berekeningsmethode toegepast op het monsteraantal plus één.

Tabel 3:

Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonsteringsschema van aanhangsel 1

Minimummonsteraantal: 3

Cumulatief aantal geteste motoren (aantal monsters in de steekproef)

Drempelwaarde voor een positief oordeel An

Drempelwaarde voor een negatief oordeel Bn

3

3,327

–4,724

4

3,261

–4,790

5

3,195

–4,856

6

3,129

–4,922

7

3,063

–4,988

8

2,997

–5,054

9

2,931

–5,120

10

2,865

–5,185

11

2,799

–5,251

12

2,733

–5,317

13

2,667

–5,383

14

2,601

–5,449

15

2,535

–5,515

16

2,469

–5,581

17

2,403

–5,647

18

2,337

–5,713

19

2,271

–5,779

20

2,205

–5,845

21

2,139

–5,911

22

2,073

–5,977

23

2,007

–6,043

24

1,941

–6,109

25

1,875

–6,175

26

1,809

–6,241

27

1,743

–6,307

28

1,677

–6,373

29

1,611

–6,439

30

1,545

–6,505

31

1,479

–6,571

32

–2,112

–2,112

Aanhangsel 2

PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE WANNEER DE STANDAARDAFWIJKING NIET AANVAARDBAAR OF NIET BESCHIKBAAR IS

1.   In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de overeenstemming van de productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft te controleren wanneer de standaardafwijking van de productie van de fabrikant niet aanvaardbaar of niet beschikbaar is.

2.   Met een steekproef van minimaal drie motoren wordt de bemonsteringsprocedure zo gekozen dat de kans dat een partij motoren waarvan 40 % gebreken vertoont een test doorstaat 0,95 is (risico van de producent = 5 %), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % gebreken vertoont wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10 %).

3.   De meetwaarden van de in punt 5.2.1 genoemde verontreinigende stoffen worden geacht logaritmisch normaal te zijn verdeeld en moeten worden omgezet door de natuurlijke logaritme te nemen.

Stel m0 = minimummonsteraantal, m = maximummonsteraantal (m0 = 3 en m = 32), n = aantal monsters in de steekproef.

4.   Indien de natuurlijke logaritmen van de meetwaarden bij de serie x1, x2, …, xi zijn en L de natuurlijke logaritme van de grenswaarde voor de verontreinigende stof is, dan geldt:

en

di = xi – L

Formula

Formula

5.   Tabel 4 geeft de drempelwaarden voor een positief (An) en een negatief oordeel (Bn) bij het gegeven monsteraantal. Het statistische resultaat van de test is de verhouding Formula die wordt gebruikt om vast te stellen of de serie is goedgekeurd of afgekeurd, en wel op de volgende wijze:

Voor m0 ≤ n ≤ m:

wordt de serie goedgekeurd indien Formula

wordt de serie afgekeurd indien Formula

wordt een andere meting verricht indien Formula wordt een andere meting verricht indien

6.   Opmerkingen

De volgende recursieve formules zijn nuttig voor de berekening van de opeenvolgende waarden van de teststatistiek:

Formula

Formula

Formula

Tabel 4

Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonsteringsschema van aanhangsel 2

Minimummonsteraantal: 3

Cumulatief aantal geteste motoren (aantal monsters in de steekproef)

Drempelwaarde voor een positief oordeel An

Drempelwaarde voor een negatief oordeel Bn

3

-0,80381

16,64743

4

-0,76339

7,68627

5

-0,72982

4,67136

6

-0,69962

3,25573

7

-0,67129

2,45431

8

-0,64406

1,94369

9

-0,61750

1,59105

10

-0,59135

1,33295

11

-0,56542

1,13566

12

-0,53960

0,97970

13

-0,51379

0,85307

14

-0,48791

0,74801

15

-0,46191

0,65928

16

-0,43573

0,58321

17

-0,40933

0,51718

18

-0,38266

0,45922

19

-0,35570

0,40788

20

-0,32840

0,36203

21

-0,30072

0,32078

22

-0,27263

0,28343

23

-0,24410

0,24943

24

-0,21509

0,21831

25

-0,18557

0,18970

26

-0,15550

0,16328

27

-0,12483

0,13880

28

-0,09354

0,11603

29

-0,06159

0,09480

30

-0,02892

0,07493

31

-0,00449

0,05629

32

0,03876

0,03876

Aanhangsel 3

PROCEDURE VOOR CONTROLE VAN DE OVEREENSTEMMING VAN DE PRODUCTIE OP VERZOEK VAN DE FABRIKANT

1.   In dit aanhangsel wordt de procedure beschreven om de overeenstemming van de productie wat de emissies van verontreinigende stoffen betreft op verzoek van de fabrikant te controleren.

2.   Met een steekproef van minimaal drie motoren wordt de bemonsteringsprocedure zo gekozen dat de kans dat een partij motoren waarvan 30 % gebreken vertoont een test doorstaat 0,90 is (risico van de producent = 10 %), terwijl de kans dat een partij motoren waarvan 65 % gebreken vertoont wordt aanvaard 0,10 is (risico van de consument = 10 %).

3.   De volgende procedure wordt toegepast voor elk van de in punt 5.2.1 genoemde verontreinigende stoffen (zie figuur 2):

Stel:

L

=

de grenswaarde voor de verontreinigende stof;

xi

=

de waarde van de meting voor motor i van de steekproef;

n

=

het aantal monsters in de steekproef.

4.   Bereken voor de steekproef het statistische resultaat van de test door het aantal niet-overeenstemmende motoren te tellen, d.w.z. xi ≥ L.

5.   Vervolgens geldt:

indien het statistische resultaat van de test onder de voor het monsteraantal geldende drempelwaarde voor een positief oordeel ligt of daaraan gelijk is (zie tabel 5), wordt voor die verontreinigende stof een positief oordeel geveld;

indien het statistische resultaat van de test boven de voor het monsteraantal geldende drempelwaarde voor een negatief oordeel ligt of daaraan gelijk is (zie tabel 5), wordt voor die verontreinigende stof een negatief oordeel geveld;

in alle overige gevallen wordt een andere motor overeenkomstig punt 8.3.1 getest en wordt de berekeningsmethode toegepast op het monsteraantal plus één.

In tabel 5 zijn de aantallen voor een positief en een negatief oordeel berekend met behulp van de internationale norm ISO 8422:1991.

Tabel 5:

Drempelwaarden voor een positief en een negatief oordeel bij het bemonsteringsschema van aanhangsel 3

Minimummonsteraantal: 3

Cumulatief aantal geteste motoren (aantal monsters in de steekproef)

Drempelwaarde voor een positief oordeel

Drempelwaarde voor een negatief oordeel

3

3

4

0

4

5

0

4

6

1

5

7

1

5

8

2

6

9

2

6

10

3

7

11

3

7

12

4

8

13

4

8

14

5

9

15

5

9

16

6

10

17

6

10

18

7

11

19

8

9

BIJLAGE 1

ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN DE (BASIS)MOTOR EN GEGEVENS OVER DE UITVOERING VAN DE TEST (9)

1.   BESCHRIJVING VAN DE MOTOR

1.1.   Fabrikant: …

1.2.   Motorcode van de fabrikant: …

1.3.   Cyclus: viertakt/tweetakt (10)

Aantal en opstelling van de cilinders: …

1.4.1.   Boring: … mm

1.4.2.   Slag: … mm

1.4.3.   Ontstekingsvolgorde: …

1.5.   Cilinderinhoud: … cm3

1.6.   Volumetrische compressieverhouding (11): …

1.7.   Tekening(en) van de verbrandingskamer en de zuigerkop: …

1.8.   Minimumoppervlakte van de dwarsdoorsnede van de in- en uitlaatpoorten: … cm2

1.9.   Stationair toerental: … min–1

1.10.   Nettomaximumvermogen: … kW bij … min–1

1.11.   Maximaal toegestaan motortoerental: … min–1

1.12.   Nettomaximumkoppel: … Nm bij … min–1

1.13.   Verbrandingssysteem: compressieontsteking/elektrische ontsteking (10)

1.14.   Brandstof: diesel/LPG/aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/ethanol (9)

Koelsysteem

Vloeistof

1.15.1.1.   Aard van de vloeistof: …

1.15.1.2.   Circulatiepomp(en): ja/neen (10)

1.15.1.3.   Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): …

1.15.1.4.   Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): …

Lucht

1.15.2.1.   Aanjager: ja/neen (10)

1.15.2.2.   Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): …

1.15.2.3.   Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): …

Door de fabrikant toegestane temperatuur

1.16.1.   Vloeistofkoeling: Maximumtemperatuur bij de uitgang: … K

1.16.2.   Luchtkoeling: … Referentiepunt: …

Maximumtemperatuur bij het referentiepunt: … K

1.16.3.   Maximale luchttemperatuur bij de uitgang van de inlaattussenkoeler (indien van toepassing): … K

1.16.4.   Maximale uitlaattemperatuur op het punt in de uitlaatpijp(en) ter hoogte van de buitenflens (-flenzen) van het (de)

uitlaatspruitstuk(ken) of de drukvuller(s): … K

1.16.5.   Brandstoftemperatuur: min. … K, max. … K

voor dieselmotoren bij de inlaat van de inspuitpomp, voor aardgasmotoren bij de eindtrap van de drukregelaar

1.16.6.   Brandstofdruk: min. … kPa, max. … kPa

bij de eindtrap van de drukregelaar, alleen voor aardgasmotoren.

1.16.7.   Smeermiddeltemperatuur: min. … K, max. … K

Drukvulling: ja/neen (10)

1.17.1.   Merk: …

1.17.2.   Type: …

1.17.3.   Beschrijving van het systeem

(bv. maximale vuldruk, overdrukklep indien van toepassing): …

1.17.4.   Tussenkoeler: ja/neen (10)

1.18.   Inlaatsysteem

Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij het nominaal motortoerental en vollast, zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden

van Reglement nr. 24: … kPa

1.19.   Uitlaatsysteem

Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij het nominaal motortoerental en vollast, zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden

van Reglement nr. 24: … kPa

Inhoud van het uitlaatsysteem: … dm3

2.   VOORZIENINGEN TEGEN LUCHTVERONTREINIGING

2.1.   Inrichting voor het recycleren van cartergassen (beschrijving en tekeningen): …

Extra voorzieningen tegen luchtverontreiniging (indien aanwezig en niet elders vermeld)

Katalysator: ja/neen (10)

2.2.1.1.   Merk(en): …

2.2.1.2.   Type(n): …

2.2.1.3.   Aantal katalysatoren en elementen: …

2.2.1.4.   Afmetingen, vorm en volume van de katalysator(en): …

2.2.1.5.   Soort katalytische werking: …

2.2.1.6.   Totale hoeveelheid edelmetalen: …

2.2.1.7.   Relatieve concentratie: …

2.2.1.8.   Ondergrond (structuur en materiaal): …

2.2.1.9.   Celdichtheid: …

2.2.1.10.   Type katalysatorhuis: …

2.2.1.11.   Plaats van de katalysator(en) (plaats en referentieafstand in de uitlaatlijn): …

Zuurstofsensor: ja/neen (10)

2.2.2.1.   Merk(en): …

2.2.2.2.   Type: …

2.2.2.3.   Plaats: …

Luchtinspuiting: ja/neen (10)

2.2.3.1.   Type (pulse air, luchtpomp enz.): …

Uitlaatgasrecirculatie: ja/neen (10)

2.2.4.1.   Kenmerken (debiet enz.): …

Deeltjesvanger: ja/neen (10)

2.2.5.1.   Afmetingen, vorm en inhoud van de deeltjesvanger: …

2.2.5.2.   Type deeltjesvanger en ontwerp: …

2.2.5.3.   Plaats (referentieafstand in de uitlaatpijp): …

2.2.5.4.   Regeneratiemethode of -systeem, beschrijving en/of tekening: …

Andere systemen: ja/neen (10)

2.2.6.1.   Beschrijving en werking: …

3.   BRANDSTOFTOEVOER

Dieselmotoren

3.1.1.   Brandstofpomp

Druk (11): … kPa of karakteristiek diagram (10): …

Inspuitsysteem

Pomp

3.1.2.1.1.   Merk(en): …

3.1.2.1.2.   Type(n): …

3.1.2.1.3.   Opbrengst: … mm3  (11) per slag bij een motortoerental van … min–1 en maximale inspuiting, of karakteristiek diagram (10)  (11): …

Vermeld de gebruikte methode: op een motor/op een testbank (10)

Indien aanjaagdrukregeling wordt toegepast, de karakteristieke brandstofopbrengst vermelden, alsmede de aanjaagdruk met bijbehorend motortoerental.

Inspuitvervroeging

3.1.2.1.4.1.   Inspuitvervroegingskromme (11): …

3.1.2.1.4.2.   Statisch inspuittijdstip (11): …

Inspuitleidingen

3.1.2.2.1.   Lengte: … mm

3.1.2.2.2.   Inwendige diameter: … mm

Verstuiver(s)

3.1.2.3.1.   Merk(en): …

3.1.2.3.2.   Type(n): …

3.1.2.3.3.   Openingsdruk: … kPa (11)

of karakteristiek diagram (10)  (11): …

Regulateur

3.1.2.4.1.   Merk(en): …

3.1.2.4.2.   Type(n): …

3.1.2.4.3.   Uitschakelpunt bij vollast: … min–1

3.1.2.4.4.   Maximumtoerental in onbelaste toestand: … min–1

3.1.2.4.5.   Stationair toerental: … min–1

Koudstartsysteem

3.1.3.1.   Merk(en): …

3.1.3.2.   Type(n): …

3.1.3.3.   Beschrijving: …

Hulpstartsysteem: …

3.1.3.4.1.   Merk: …

3.1.3.4.2.   Type: …

Gasmotoren (12)

3.2.1.   Brandstof: aardgas/LPG (10)

Drukregelaar(s) of verdamper/drukregelaar(s) (11)

3.2.2.1.   Merk(en): …

3.2.2.2.   Type(n): …

3.2.2.3.   Aantal drukreduceerfasen: …

3.2.2.4.   Druk in de eindfase: min. … kPa, max. … kPa

3.2.2.5.   Aantal voornaamste afstelpunten: …

3.2.2.6.   Aantal stationair-afstelpunten: …

3.2.2.7.   Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: …

Brandstofsysteem mengeenheid/gasinspuiting/vloeistofinspuiting/directe inspuiting (10)

3.2.3.1.   Mengverhoudingregeling: …

3.2.3.2.   Systeembeschrijving en/of -diagram en tekeningen: …

3.2.3.3.   Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: …

Mengeenheid

3.2.4.1.   Aantal: …

3.2.4.2.   Merk(en): …

3.2.4.3.   Type(n): …

3.2.4.4.   Plaats: …

3.2.4.5.   Afstelmogelijkheden: …

3.2.4.6.   Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: …

Inspuiting in het inlaatspruitstuk

3.2.5.1.   Inspuiting: eenpunts/meerpunts (10)

3.2.5.2.   Inspuiting: continu/gelijktijdig/achtereenvolgens (10)

Inspuitapparatuur

3.2.5.3.1.   Merk(en): …

3.2.5.3.2.   Type(n): …

3.2.5.3.3.   Afstelmogelijkheden: …

3.2.5.3.4.   Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: …

Voedingspomp (indien aanwezig) …

3.2.5.4.1.   Merk(en): …

3.2.5.4.2.   Type(n): …

3.2.5.4.3.   Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: …

Verstuiver(s): …

3.2.5.5.1.   Merk(en): …

3.2.5.5.2.   Type(n): …

3.2.5.5.3.   Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: …

Directe inspuiting

Inspuitpomp/drukregelaar (10)

3.2.6.1.1.   Merk(en): …

3.2.6.1.2.   Type(n): …

3.2.6.1.3.   Inspuittijd: …

3.2.6.1.4.   Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: …

Verstuiver(s)

3.2.6.2.1.   Merk(en): …

3.2.6.2.2.   Type(n): …

3.2.6.2.3.   Openingsdruk of karakteristiek diagram (11): …

3.2.6.2.4.   Goedkeuringsnummer overeenkomstig Reglement nr.: …

Elektronische regeleenheid (ECU)

3.2.7.1.   Merk(en): …

3.2.7.2.   Type(n): …

3.2.7.3.   Afstelmogelijkheden: …

Specifieke aardgasapparatuur

Variant 1 (alleen in geval van goedkeuring van motoren voor diverse specifieke brandstofsamenstellingen)

3.2.8.1.1.   Brandstofsamenstelling:

methaan (CH4):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

ethaan (C2H6):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

propaan (C3H8):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

butaan (C4H10):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

C5/C5+:

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

zuurstof (O2):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

inert gas (N2, He enz.):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

Verstuiver(s)

3.2.8.1.2.1.   Merk(en):

3.2.8.1.2.2.   Type(n):

3.2.8.1.3.   Overige (indien van toepassing)

3.2.8.2.   Variant 2 (alleen in geval van goedkeuringen voor verscheidene specifieke brandsstofsamenstellingen)

4.   KLEPAFSTELLING

4.1.   Maximale lichthoogte, openings- en sluitingshoeken ten opzichte van de dode punten of equivalente gegevens: …

4.2.   Referentie en/of afstelbereik (10): …

5.   ONTSTEKINGSSYSTEEM (ALLEEN ELEKTRISCHE-ONTSTEKINGSMOTOREN)

5.1.   Type ontstekingssysteem:

gemeenschappelijke bobine en bougies/afzonderlijke bobine en bougies/bobine op bougie/overige (specificeren) (10)

Ontstekingsregeleenheid

5.2.1.   Merk(en): …

5.2.2.   Type(n): …

5.3.   Vervroegingskromme van de ontsteking/vervroegingsdiagram (10)  (11): …

5.4.   Ontstekingstijdstip (11): … graden vóór het BDP bij een toerental van … min–1 en een MAP van … kPa

Bougies

5.5.1.   Merk(en): …

5.5.2.   Type(n): …

5.5.3.   Elektrodenafstand: … mm

Bobine(s)

5.6.1.   Merk(en): …

5.6.2.   Type(n): …

6.   DOOR DE MOTOR AANGEDREVEN HULPAPPARATUUR

De motor wordt voor de tests ter beschikking gesteld met de hulpapparatuur die nodig is voor de werking van de motor (bv. ventilator, waterpomp enz.), zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24.

6.1.   De voor de test te monteren hulpapparatuur

Indien het onmogelijk of niet aangewezen is de hulpapparatuur op de testbank te monteren, moet het door deze apparatuur opgenomen vermogen worden bepaald en van het gemeten motorvermogen over het hele werkingsgebied van de testcyclus (-cycli) worden afgetrokken.

6.2.   Voor de test te verwijderen hulpapparatuur

Hulpapparatuur die slechts nodig is voor de werking van het voertuig (bv. luchtcompressor, airconditioningsysteem) moet voor de test worden verwijderd. Indien de hulpapparatuur niet kan worden verwijderd, kan het door die apparatuur opgenomen vermogen worden bepaald en bij het gemeten motorvermogen over het hele werkingsgebied van de testcyclus (-cycli) worden opgeteld.

7.   AANVULLENDE GEGEVENS OVER DE TESTVOORWAARDEN

Gebruikt smeermiddel

7.1.1.   Merk: …

7.1.2.   Type: …

(Het percentage olie in het mengsel vermelden, indien smeermiddel en brandstof vermengd zijn): …

Door de motor aangedreven hulpapparatuur (indien van toepassing)

Het door de hulpapparatuur opgenomen vermogen moet alleen worden bepaald:

indien de voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur niet op de motor is gemonteerd,

en/of

indien niet voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur op de motor is gemonteerd.

7.2.1.   Lijst en omschrijving van bijzonderheden: …

7.2.2.   Bij verschillende aangegeven motortoerentallen opgenomen vermogen:

Apparatuur

Bij verschillende motortoerentallen opgenomen vermogen (kW)

Stationair

Laag toerental

Hoog toerental

Toerental A (13)

Toerental B (13)

Toerental C (13)

Referentie toerental (14)

P(a)

Voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur

(moet van het gemeten motorvermogen worden afgetrokken)

zie punt 6.1

 

 

 

 

 

 

 

P(b)

Niet voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur

(moet bij het gemeten motorvermogen worden opgeteld)

zie punt 6.2

 

 

 

 

 

 

 

8.   MOTORPRESTATIES

8.1.   Motortoerentallen (15)

Laag toerental (nlo): … min–1

Hoog toerental (nhi): … min–1

Bij de ESC- en de ELR-cyclus

Stationair: … min–1

Toerental A: … min–1

Toerental B: … min–1

Toerental C: … min–1

Bij de ECT-cyclus

Referentietoerental: … min–1

8.2.   Motorvermogen (gemeten overeenkomstig Reglement nr. 24) in kW

 

Motortoerental

Stationair

Toerental A (13)

Toerental B (13)

Toerental C (13)

Referentie toerental (14)

P(m)

Op de testbank gemeten vermogen

 

 

 

 

 

P(a)

Door de voor de test te monteren hulpapparatuur opgenomen vermogen (punt 6.1)

indien gemonteerd

indien niet gemonteerd

0

0

0

0

0

P(b)

Door de voor de test te verwijderen hulpapparatuur opgenomen vermogen (punt 6.2)

indien gemonteerd

indien niet gemonteerd

0

0

0

0

0

P(n)

Nettomotorvermogen

= P(m) – P(a) + P(b)

 

 

 

 

 

Dynamometerafstelling (kW)

De dynamometerafstelling bij de ESC- en de ELR-test en bij de referentiecyclus van de ETC-test moet worden gebaseerd op het nettomotorvermogen P(n) van punt 8.2. Aanbevolen wordt de motor op de testbank te monteren onder de netto-omstandigheden. In dat geval zijn P(m) en P(n) identiek. Indien het onmogelijk of niet aangewezen is de motor onder netto-omstandigheden te laten draaien, moet de dynamometer worden gecorrigeerd naar de netto-omstandigheden met behulp van bovenstaande formule.

8.3.1.   ESC- en ELR-test

De dynamometerafstelling moet worden berekend met behulp van de formule van bijlage 4, aanhangsel 1, punt 1.2.

Procentuele belasting

Motortoerental

Stationair

Toerental A

Toerental B

Toerental C

10

 

 

 

25

 

 

 

50

 

 

 

75

 

 

 

100

 

 

 

 

8.3.2.   ETC-test

Indien de motor niet onder de netto-omstandigheden wordt getest, moet de correctieformule om het gemeten vermogen of de gemeten arbeid per cyclus, vastgesteld overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 2, punt 2, in nettovermogen of nettoarbeid per cyclus om te zetten, door de fabrikant voor het gehele werkingsgebied van de cyclus worden verstrekt en door de technische dienst worden goedgekeurd.

BIJLAGE 1

Aanhangsel 1

EIGENSCHAPPEN VAN DE MET DE MOTOR SAMENHANGENDE VOERTUIGONDERDELEN

1.   Onderdruk in het inlaatsysteem bij het nominale motortoerental

en vollast:… kPa

2.   Tegendruk van het uitlaatsysteem bij het nominale motortoerental

en vollast:… kPa

3.   Inhoud van het uitlaatsysteem: … cm3

4.   Het vermogen dat door de voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur wordt opgenomen, zoals aangegeven in en onder de bedrijfsomstandigheden van Reglement nr. 24.

Apparatuur

Bij verschillende motortoerentallen opgenomen vermogen (kW)

Statio nair

Laag toerental

Hoog toerental

Toerental A (16)

Toerental B (16)

Toerental C (16)

Referentie toerental (17)

P(a)

Voor de werking van de motor benodigde hulpapparatuur

(moet van het gemeten motorvermogen worden afgetrokken)

zie bijlage 1, punt 6.1

 

 

 

 

 

 

 

BIJLAGE 1

Aanhangsel 2

ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN DE MOTORENFAMILIE

1.   GEMEENSCHAPPELIJKE PARAMETERS

1.1.   Verbrandingscyclus: …

1.2.   Koelmiddel: …

1.3.   Aantal cilinders (18): …

1.4.   Afzonderlijke zuigerverplaatsing: …

1.5.   Luchtaanzuiging: …

1.6.   Type/ontwerp van de verbrandingskamer: …

1.7.   Klep- en poortconfiguratie, grootte en aantal: …

1.8.   Brandstofsysteem: …

1.9.   Ontstekingssysteem (gasmotoren): …

1.10.   Overige kenmerken:

tussenkoelsysteem (18): …

uitlaatgasrecirculatie (18): …

waterinspuiting/emulsie (18): …

luchtinspuiting (18): …

1.11.   Uitlaatgasnabehandeling (18): …

Bewijs van identieke (of laagste voor de basismotor) verhouding:

systeemcapaciteit/brandstofopbrengst per slag, overeenkomstig diagram nr(s): …

2.   GEGEVENS VAN DE MOTORENFAMILIE

Aanduiding van de dieselmotorenfamilie: …

2.1.1.   Specificaties van de motoren binnen deze familie:

 

 

 

 

 

Basismotor

Motortype

 

 

 

 

 

Aantal cilinders

 

 

 

 

 

Nominaal toerental (min–1)

 

 

 

 

 

Brandstoftoevoer per slag (mm3)

 

 

 

 

 

Nominaal nettovermogen (kW)

 

 

 

 

 

Toerental bij maximumkoppel (min–1)

 

 

 

 

 

Brandstofopbrengst per slag (mm3)

 

 

 

 

 

Maximumkoppel (Nm)

 

 

 

 

 

Laagste stationair toerental (min–1)

 

 

 

 

 

Zuigerverplaatsing

(in % van de basismotor)

 

 

 

 

100

Aanduiding van de gasmotorenfamilie: …

2.2.1.   Specificaties van de motoren binnen deze familie:

 

 

 

 

 

Basismotor

Motortype

 

 

 

 

 

Aantal cilinders

 

 

 

 

 

Nominaal toerental (min–1)

 

 

 

 

 

Brandstofopbrengst per slag (mm3)

 

 

 

 

 

Nominaal nettovermogen (kW)

 

 

 

 

 

Toerental bij maximumkoppel (min–1)

 

 

 

 

 

Brandstofopbrengst per slag (mm3)

 

 

 

 

 

Maximumkoppel (Nm)

 

 

 

 

 

Laagste stationair toerental (min–1)

 

 

 

 

 

Zuigerverplaatsing (in % van de basismotor)

 

 

 

 

100

Ontstekingstijdstip

 

 

 

 

 

Uitlaatgasrecirculatiestroom

 

 

 

 

 

Luchtpomp ja/neen

 

 

 

 

 

Werkelijk debiet van de luchtpomp

 

 

 

 

 

BIJLAGE 1

Aanhangsel 3

ESSENTIËLE EIGENSCHAPPEN VAN HET MOTORTYPE BINNEN DE FAMILIE (19)

1.   BESCHRIJVING VAN DE MOTOR

1.1.   Fabrikant: …

1.2.   Motorcode van de fabrikant: …

1.3.   Cyclus: viertakt/tweetakt (20)

Aantal en opstelling van de cilinders: …

1.4.1.   Boring: … mm

1.4.2.   Slag: … mm

1.4.3.   Ontstekingsvolgorde: …

1.5.   Cilinderinhoud: … cm3

1.6.   Volumetrische compressieverhouding (21): …

1.7.   Tekening(en) van de verbrandingskamer en de zuigerkop: …

1.8.   Minimumoppervlakte van de dwarsdoorsnede van de in- en uitlaatpoorten: … cm2

1.9.   Stationair toerental: … min–1

1.10.   Nettomaximumvermogen: … kW bij … min–1

1.11.   Maximaal toegestaan motortoerental: … min–1

1.12.   Nettomaximumkoppel: … Nm bij … min-1

1.13.   Verbrandingssysteem: compressieontsteking/elektrische ontsteking (20)

1.14.   Brandstof: diesel/LPG/aardgas-H/aardgas-L/aardgas-HL/ethanol (19)

Koelsysteem

Vloeistof

1.15.1.1.   Aard van de vloeistof: …

1.15.1.2.   Circulatiepomp(en): ja/neen (20)

1.15.1.3.   Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): …

1.15.1.4.   Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): …

Lucht

1.15.2.1.   Aanjager: ja/neen (20)

1.15.2.2.   Eigenschappen of merk(en) en type(n) (indien van toepassing): …

1.15.2.3.   Overbrengingsverhouding(en) (indien van toepassing): …

Door de fabrikant toegestane temperatuur

1.16.1.   Vloeistofkoeling: Maximumtemperatuur bij de uitgang: … K

1.16.2.   Luchtkoeling: Referentiepunt: …

Maximumtemperatuur bij het referentiepunt: … K

1.16.3.   Maximale luchttemperatuur bij de uitgang van de inlaattussenkoeler (indien van toepassing): … K

1.16.4.   Maximale uitlaattemperatuur op het punt in de uitlaatpijp(en) ter hoogte van de buitenflens (-flenzen) van het (de) uitlaatspruitstuk(ken) of de drukvuller(s): … K

1.16.5.   Brandstoftemperatuur: min. … K, max. … K

voor dieselmotoren bij de inlaat van de inspuitpomp, voor gasmotoren bij de eindtrap van de drukregelaar

1.16.6.   Brandstofdruk: min. … kPa, max. … kPa

bij de eindtrap van de drukregelaar, alleen bij gasmotoren

1.16.7.   Smeermiddeltemperatuur: min. … K, max … K

Drukvulling: ja/neen (20)

1.17.1.   Merk: …

1.17.2.   Type: …

1.17.3.   Beschrijving van het systeem (bv. maximale vuldruk, overdrukklep indien van toepassing): …

1.17.4.   Tussenkoeler: ja/neen (20)

1.18.   Inlaatsysteem

Maximaal toelaatbare inlaatonderdruk bij het nominaal motortoerental en vollast, zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: … kPa

1.19.   Uitlaatsysteem

Maximaal toelaatbare uitlaattegendruk bij het nominaal motortoerental en vollast, zoals aangegeven in en onder de werkingsomstandigheden van Reglement nr. 24: … kPa

Inhoud van het uitlaatsysteem: … cm3

2.   VOORZIENINGEN TEGEN LUCHTVERONTREINIGING

2.1.   Inrichting voor het recycleren van cartergassen (beschrijving en tekeningen): …

Extra voorzieningen tegen luchtverontreiniging (indien aanwezig en niet elders vermeld)

Katalysator: ja/neen (20)

2.2.1.1.   Aantal katalysatoren en elementen: …

2.2.1.2.   Afmetingen, vorm en volume van de katalysator(en): …

2.2.1.3.   Soort katalytische werking: …

2.2.1.4.   Totale hoeveelheid edelmetalen: …

2.2.1.5.   Relatieve concentratie: …

2.2.1.6.   Ondergrond (structuur en materiaal): …

2.2.1.7.   Celdichtheid: …

2.2.1.8.   Type katalysatorhuis: …

2.2.1.9.   Plaats van de katalysator(en) (plaats en referentieafstand in de uitlaatlijn): …

Zuurstofsensor: ja/neen (20)

2.2.2.1.   Type: …

Luchtinspuiting: ja/neen (20)

2.2.3.1.   Type (pulse air, luchtpomp enz.): …

Uitlaatgasrecirculatie: ja/neen (20)

2.2.4.1.   Kenmerken (debiet enz.): …

Deeltjesvanger: ja/neen (20)

2.2.5.1.   Afmetingen, vorm en inhoud van de deeltjesvanger: …

2.2.5.2.   Type deeltjesvanger en ontwerp: …

2.2.5.3.   Plaats (referentieafstand in de uitlaatpijp): …

2.2.5.4.   Regeneratiemethode of -systeem, beschrijving en/of tekening: …

Andere systemen: ja/neen (20)

2.2.6.1.   Beschrijving en werking: …

3.   BRANDSTOFTOEVOER

Dieselmotoren

3.1.1.   Brandstofpomp

Druk (21): … kPa of karakteristiek diagram (20): …

Inspuitsysteem

Pomp

3.1.2.1.1.   Merk(en): …

3.1.2.1.2.   Type(n): …

3.1.2.1.3.   Opbrengst: … mm3  (21) per slag bij een motortoerental van … min–1 en maximale inspuiting, of karakteristiek diagram (20)  (21): …

Vermeld de gebruikte methode: op een motor/op een testbank (20)

Indien aanjaagdrukregeling wordt toegepast, de karakteristieke brandstofopbrengst vermelden, alsmede de aanjaagdruk met bijbehorend motortoerental.

Inspuitvervroeging

3.1.2.1.4.1.   Inspuitvervroegingskromme (21): …

3.1.2.1.4.2.   Statisch inspuittijdstip (21): …

Inspuitleidingen

3.1.2.2.1.   Lengte: … mm

3.1.2.2.2.   Inwendige diameter: … mm

Verstuiver(s)

3.1.2.3.1.   Merk(en): …

3.1.2.3.2.   Type(n): …

3.1.2.3.3.   Openingsdruk: … kPa (21)

of karakteristiek diagram (20)  (21): …

Regulateur

3.1.2.4.1.   Merk(en): …

3.1.2.4.2.   Type(n): …

3.1.2.4.3.   Uitschakelpunt bij vollast: … min–1

3.1.2.4.4.   Maximumtoerental in onbelaste toestand: … min–1

3.1.2.4.5.   Stationair toerental: … min–1

Koudstartsysteem

3.1.3.1.   Merk(en): …

3.1.3.2.   Type(n): …

3.1.3.3.   Beschrijving: …

Hulpstartsysteem: …

3.1.3.4.1.   Merk: …

3.1.3.4.2.   Type: …

Gasmotoren

3.2.1.   Brandstof: aardgas/LPG (20)

Drukregelaar(s) of verdamper/drukregelaar(s) (20)

3.2.2.1.   Merk(en): …

3.2.2.2.   Type(n): …

3.2.2.3.   Aantal drukreduceerfasen: …

3.2.2.4.   Druk in de eindfase: min. … kPa, max. … kPa

3.2.2.5.   Aantal voornaamste afstelpunten: …

3.2.2.6.   Aantal stationair-afstelpunten: …

3.2.2.7.   Goedkeuringsnummer: …

Brandstofsysteem mengeenheid/gasinspuiting/vloeistofinspuiting/directe inspuiting (20)

3.2.3.1.   Mengverhoudingregeling: …

3.2.3.2.   Systeembeschrijving en/of -diagram en tekeningen: …

3.2.3.3.   Goedkeuringsnummer: …

Mengeenheid

3.2.4.1.   Aantal: …

3.2.4.2.   Merk(en): …

3.2.4.3.   Type(n): …

3.2.4.4.   Plaats: …

3.2.4.5.   Afstelmogelijkheden: …

3.2.4.6.   Goedkeuringsnummer: …

Inspuiting in het inlaatspruitstuk

3.2.5.1.   Inspuiting: eenpunts/meerpunts (20)

3.2.5.2.   Inspuiting: continu/gelijktijdig/achtereenvolgens (20)

Inspuitapparatuur

3.2.5.3.1.   Merk(en): …

3.2.5.3.2.   Type(n): …

3.2.5.3.3.   Afstelmogelijkheden: …

3.2.5.3.4.   Goedkeuringsnummer: …

Voedingspomp (indien aanwezig): …

3.2.5.4.1.   Merk(en): …

3.2.5.4.2.   Type(n): …

3.2.5.4.3.   Goedkeuringsnummer: …

Verstuiver(s): …

3.2.5.5.1.   Merk(en): …

3.2.5.5.2.   Type(n): …

3.2.5.5.3.   Goedkeuringsnummer: …

Directe inspuiting

Inspuitpomp/drukregelaar (20)

3.2.6.1.1.   Merk(en): …

3.2.6.1.2.   Type(n): …

3.2.6.1.3.   Inspuittijd: …

3.2.6.1.4.   Goedkeuringsnummer: …

Verstuiver(s)

3.2.6.2.1.   Merk(en): …

3.2.6.2.2.   Type(n): …

3.2.6.2.3.   Openingsdruk of karakteristiek diagram (21): …

3.2.6.2.4.   Goedkeuringsnummer: …

Elektronische regeleenheid (ECU)

3.2.7.1.   Merk(en): …

3.2.7.2.   Type(n): …

3.2.7.3.   Afstelmogelijkheden: …

Specifieke aardgasapparatuur

Variant 1 (alleen in geval van goedkeuring van motoren voor diverse specifieke brandstofsamenstellingen)

3.2.8.1.1.   Brandstofsamenstelling:

methaan (CH4):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

ethaan (C2H6):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

propaan (C3H8):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

butaan (C4H10):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

C5/C5+:

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

zuurstof (O2):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

inert gas (N2, He enz.):

basis: … mol.-%

min. … mol.-%

max. … mol.-%

Verstuiver(s)

3.2.8.1.2.1.   Merk(en): …

3.2.8.1.2.2.   Type(n): …

3.2.8.1.3.   Overige (indien van toepassing)

3.2.8.2.   Variant 2 (alleen in geval van goedkeuringen voor verscheidene specifieke brandsstofsamenstellingen)

4.   KLEPAFSTELLING

4.1.   Maximale lichthoogte, openings- en sluitingshoeken ten opzichte van de dode punten of gelijkwaardige gegevens: …

4.2.   Referentie en/of afstelbereik (20): …

5.   ONTSTEKINGSSYSTEEM (ALLEEN ELEKTRISCHE-ONTSTEKINGSMOTOREN)

5.1.   Type ontstekingssysteem: gemeenschappelijke bobine en bougies/afzonderlijke bobine en bougies/bobine op bougie/overige (specificeren) (20)

Ontstekingsregeleenheid

5.2.1.   Merk(en): …

5.2.2.   Type(n): …

5.3.   Vervroegingskromme van de ontsteking/vervroegingsdiagram (20)  (21): …

5.4.   Ontstekingstijdstip (21): … graden voor het BDP bij een toerental van … min–1 en een MAP van … kPa

Bougies

5.5.1.   Merk(en): …

5.5.2.   Type(n): …

5.5.3.   Elektrodenafstand: … mm

Bobine(s)

5.6.1.   Merk(en): …

5.6.2.   Type(n): …

BIJLAGE 2A

Image

Image

BIJLAGE 2B

Image

Image

BIJLAGE 3

OPSTELLING VAN GOEDKEURINGSMERKEN

(zie punt 4.6)

GOEDKEURING „I” (rij A)

(zie punt 4.6.3)

Model A

Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij A en op diesel of vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen.

Image

Model B

Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij A en op aardgas lopen. Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld overeenkomstig punt 4.6.3.1.

Image

Bovenstaande goedkeuringsmerken, aangebracht op een motor/voertuig, geven aan dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439. Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1.

GOEDKEURING „II” (rij B1)

(zie punt 4.6.3)

Model C

Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B1 en op diesel of vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen.

Image

Model D

Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B1 en op aardgas lopen. Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld overeenkomstig punt 4.6.3.1.

Image

Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft aan dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439. Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1.

GOEDKEURING „III” (rij B2)

(zie punt 4.6.3)

Model E

Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B2 en op diesel of vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen.

Image

Model F

Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij B2 en op aardgas lopen. Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld overeenkomstig punt 4.6.3.1.

Image

Bovenstaande goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439. Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1.

„GOEDKEURING” IV (rij C)

(zie punt 4.6.3)

Model G

Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij C en op diesel of vloeibaar petroleumgas (LPG) lopen.

Image

Model H

Motoren die zijn goedgekeurd volgens de emissiegrenswaarden van rij C en op aardgas lopen. Het suffix na het nummer van het land geeft de brandstofkwalificatie aan die is vastgesteld overeenkomstig punt 4.6.3.1.

Image

Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft aan dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 is goedgekeurd onder nummer 042439. Daaruit blijkt ook dat de goedkeuring is verleend overeenkomstig Reglement nr. 49, wijzigingenreeks 04, en dat is voldaan aan de relevante grenswaarden van punt 5.2.1.

MOTOR/VOERTUIG DIE/DAT KRACHTENS EEN OF MEER REGLEMENTEN IS GOEDGEKEURD

(zie punt 4.7)

Model I

Image

Bovenstaand goedkeuringsmerk, aangebracht op een motor/voertuig, geeft aan dat het motor-/voertuigtype in kwestie in het Verenigd Koninkrijk (E11) krachtens Reglement nr. 49 (emissieniveau IV) en Reglement nr. 24 is goedgekeurd (22). De eerste twee cijfers van de goedkeuringsnummers geven aan dat, op de respectieve datum van goedkeuring, Reglement nr. 49 wijzigingenreeks 04 en Reglement nr. 24 wijzigingenreeks 03 bevatte.

BIJLAGE 4

TESTPROCEDURE

1.   INLEIDING

In deze bijlage worden de methoden beschreven voor de vaststelling van de emissies van gasvormige bestanddelen, deeltjes en rook door de te testen motoren. Er worden drie testcycli beschreven die worden toegepast overeenkomstig punt 5.2:

1.1.1.   de ESC-test die bestaat uit een cyclus van 13 verschillende statische toestanden,

1.1.2.   de ELR-test die bestaat uit transiënte belastingsstappen bij verschillende toerentallen, die integraal deel uitmaken van één testprocedure en tegelijkertijd worden uitgevoerd;

1.1.3.   de ETC-test die bestaat uit een serie transiënte toestanden per seconde.

1.2.   De test wordt uitgevoerd met de op een testbank geplaatste motor die is aangesloten op een dynamometer.

1.3.   Meetbeginsel

De uitlaatemissies van de motor die moeten worden gemeten, omvatten de gasvormige bestanddelen (koolmonoxide, totaal koolwaterstoffen voor dieselmotoren alleen bij de ESC-test; andere koolwaterstoffen dan methaan voor diesel- en gasmotoren alleen bij de ETC-test; methaan voor gasmotoren alleen bij de ETC-test en stikstofoxiden), de deeltjes (alleen voor dieselmotoren en gasmotoren in fase C) en rook (alleen voor dieselmotoren bij de ELR-test). Daarnaast wordt kooldioxide vaak als tracergas gebruikt om de verdunningsverhouding van partiële en volledige-stroomverdunningssystemen te bepalen. Op grond van goede technische praktijkgewoonten wordt aanbevolen de kooldioxide te meten, wat een uitstekend middel is om meetproblemen tijdens de uitvoering van de test vast te stellen.

1.3.1.   ESC-test

Gedurende een voorgeschreven opeenvolging van werkingsomstandigheden van een warm gelopen motor worden de hoeveelheden van de bovengenoemde uitlaatemissies continu onderzocht door bemonstering van het ruwe uitlaatgas. De testcyclus geschiedt bij een aantal toerentallen en vermogens die het normale werkingsgebied van dieselmotoren dekken. In elke toestand worden de concentratie van elk verontreinigend gas, de uitlaatgasstroom en het afgegeven vermogen bepaald en de gemeten waarden gewogen. Het deeltjesmonster wordt verdund met voorbehandelde omgevingslucht. Tijdens de hele testprocedure wordt één monster genomen en verzameld op geschikte filters. Het gewicht van elke verontreinigende stof die per kilowattuur (kWh) wordt uitgestoten, wordt berekend overeenkomstig aanhangsel 1 van deze bijlage. Bovendien worden de NOx gemeten op drie testpunten binnen het door de technische dienst (23) gekozen meetgebied en worden de gemeten waarden vergeleken met de waarden die berekend zijn in die fasen van de testcyclus waarbij de geselecteerde meetpunten een rol speelden. De NOx-controle zorgt voor de effectiviteit van de emissiebestrijding van de motor binnen zijn normale werkingsgebied.

1.3.2.   ELR-test

Gedurende een voorgeschreven belastingresponstest wordt de rook van een warm gelopen motor gemeten met een opaciteitsmeter. Bij de test wordt de motor bij een constant toerental van 10 tot 100 % belast bij drie verschillende motortoerentallen. Bovendien laat men de motor draaien bij een vierde belasting die door de technische dienst wordt gekozen (23) en de waarde wordt vergeleken met de waarde van de voorgaande belastingstoestanden. De opaciteit wordt bepaald met behulp van de middelingsalgoritme die is beschreven in aanhangsel 1 van deze bijlage.

1.3.3.   ETC-test

Gedurende een voorgeschreven transiënte cyclus werkingsomstandigheden van een warm gelopen motor, die nauwkeurig is afgestemd op voor het verkeer specifieke rijpatronen van vrachtwagens en bussen met een zware motor, worden de bovengenoemde verontreinigende stoffen onderzocht na verdunning van de totale uitlaatgasstroom met voorbehandelde omgevingslucht. Aan de hand van de door de motordynamometer afgegeven feedbacksignalen van het motorkoppel en -toerental wordt het vermogen geïntegreerd naar de tijd van de cyclus, wat de arbeid van de motor gedurende de cyclus oplevert. De concentratie van NOx en HC gedurende de cyclus wordt bepaald door het analyseapparaat te integreren. De concentratie CO, CO2 en NMHC kan worden bepaald door het analyseapparaat te integreren of door bemonstering met een bemonsteringszak. Voor de deeltjes wordt een evenredig monster met behulp van geschikte filters verzameld. De verdunde-uitlaatgasstroom kan gedurende de cyclus worden bepaald om de emissiewaarden van de massastroom verontreinigende stoffen te berekenen. De massa-emissiewaarden worden gerelateerd aan de motorarbeid op de in aanhangsel 2 van deze bijlage beschreven wijze, wat de massa van elke verontreinigende stof oplevert die per kilowattuur (kWh) wordt uitgestoten.

2.   TESTVOORWAARDEN

2.1.   Motortestvoorwaarden

2.1.1.   De absolute temperatuur (Ta) van de voor de motor bestemde lucht bij de inlaat van de motor, uitgedrukt in Kelvin, en de droge atmosferische druk (ps), uitgedrukt in kPa, moeten worden gemeten en de parameter F moet worden berekend op de volgende wijze:

a)

voor dieselmotoren:

Motoren met natuurlijke aanzuiging en mechanische drukvulling:

Formula

Motoren met drukvulling met of zonder koeling van de inlaatlucht:

Formula

b)

voor gasmotoren:

Formula

2.1.2.   Geldigheid van de test

Om een test als geldig te erkennen, moet de parameter F zodanig zijn dat:

0,96 ≤ F ≤ 1,06

2.2.   Motoren met tussenkoeler

De vulluchttemperatuur moet worden geregistreerd en moet, bij het toerental van het opgegeven maximumvermogen en vollast, binnen ± 5 K liggen van de maximumvulluchttemperatuur, zoals aangegeven in punt 1.16.3 van bijlage 1. De temperatuur van het koelmiddel moet ten minste 293 K (20 °C) bedragen.

Indien een laboratoriumsysteem of externe aanjager wordt gebruikt, moet de vulluchttemperatuur binnen ± 5 K van de maximumvulluchttemperatuur zoals aangegeven in punt 1.16.3 van bijlage 1 liggen, bij het toerental van het opgegeven maximumvermogen en vollast. De instelling van de tussenkoeler om aan de bovengenoemde voorwaarden te voldoen, moet gedurende de hele testcyclus dezelfde zijn.

2.3.   Luchtinlaatsysteem van de motor

Er moet gebruik worden gemaakt van een luchtinlaatsysteem dat een luchtinlaatrestrictie heeft binnen ± 100 Pa van de bovenste grens van de motor die draait met het toerental dat hoort bij het opgegeven maximumvermogen en vollast.

2.4.   Uitlaatsysteem van de motor

Er moet gebruik worden gemaakt van een uitlaatsysteem dat een uitlaattegendruk heeft binnen ±1 000 Pa van de bovenste grens van de motor die draait met het toerental dat hoort bij het opgegeven maximumvermogen en vollast en een inhoud die binnen ± 40 % van de door de fabrikant opgegeven inhoud ligt. Er mag gebruik worden gemaakt van een laboratoriumsysteem mits het de werkelijke motorwerkingsomstandigheden simuleert. Het uitlaatsysteem moet voldoen aan de voorschriften voor uitlaatgasbemonstering overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 4, punt 3.4, en bijlage 4, aanhangsel 6, punten 2.2.1, EP, en 2.3.1, EP.

Indien de motor met een uitlaatgasnabehandelingsinrichting is uitgerust, moet de uitlaatpijp dezelfde diameter hebben als de in de praktijk gebruikte over een lengte van ten minste 4 pijpdiameters vanaf het begin van het expansiegedeelte waarin de nabehandelingsinrichting is aangebracht, in de richting van de motor. De afstand tussen de flens van het uitlaatspruitstuk of de turbocompressoruitlaat en de uitlaatgasnabehandelingsinrichting moet dezelfde zijn als bij de configuratie in het voertuig of moet binnen de afstandspecificaties van de fabrikant liggen. De uitlaattegendruk of -restrictie moet aan dezelfde criteria voldoen als hierboven en mag met een klep worden ingesteld. Het nabehandelingsgedeelte mag tijdens dummytests en bij het bepalen van de motorkarakteristiek worden verwijderd en worden vervangen door een gelijkwaardig gedeelte met een niet-werkzame katalysatorconstructie.

2.5.   Koelsysteem

Er moet gebruik worden gemaakt van een motorkoelsysteem met voldoende capaciteit om de motor op de normale door de fabrikant voorgeschreven temperaturen te houden.

2.6   Smeerolie

De specificaties van de smeerolie die tijdens de test worden gebruikt, moeten worden vastgelegd en samen met de testresultaten worden vermeld overeenkomstig punt 7.1 van bijlage 1.

2.7.   Brandstof

Er moet gebruik worden gemaakt van de in bijlage 5, 6 of 7 aangegeven referentiebrandstof.

De brandstoftemperatuur en het meetpunt moeten worden aangegeven door de fabrikant binnen de grenzen van punt 1.16.5 van bijlage 1. De brandstoftemperatuur mag niet lager liggen dan 306 K (33 °C). Indien hij niet is aangegeven, moet hij bij de inlaat van de brandstofleiding 311 ± 5 K (38 ± 5 °C) bedragen.

Voor aardgas- en LPG-motoren moeten de brandstoftemperatuur en het meetpunt binnen de grenzen liggen die zijn aangegeven in bijlage 1, punt 1.16.5, of, indien de motor geen basismotor is, in bijlage 1, aanhangsel 3, punt 1.16.5.

2.8.   Testen van uitlaatgasnabehandelingssystemen

Indien de motor met een uitlaatgasnabehandelingssysteem is uitgerust, moeten de tijdens de testcyclus (-cycli) gemeten emissies representatief zijn voor de emissies in de praktijk. Indien dit niet met één enkele testcyclus kan worden gerealiseerd (bv. bij deeltjesfilters met periodieke regeneratie), moeten verscheidene testcycli worden uitgevoerd en de testresultaten worden gemiddeld en/of gewogen. De motorfabrikant en de technische dienst komen op basis van een degelijke technische beoordeling overeen welke methode precies wordt gekozen.

BIJLAGE 4

Aanhangsel 1

ESC- EN ELR-TESTCYCLI

1.   MOTOR- EN DYNAMOMETERAFSTELLING

1.1.   Bepaling van de motortoerentallen A, B en C

De motortoerentallen A, B en C worden door de fabrikant opgegeven overeenkomstig de volgende voorwaarden:

Het hoge toerental nhi wordt bepaald op basis van 70 % van het opgegeven netto maximumvermogen P(n), zoals vastgesteld overeenkomstig punt 8.2 van bijlage 1. Het hoogste motortoerental waarbij deze waarde op de vermogenskromme voorkomt, wordt gedefinieerd als nhi.

Het lage toerental nlo wordt bepaald op basis van 50 % van het opgegeven netto maximumvermogen P(n), zoals vastgesteld overeenkomstig punt 8.2 van bijlage 1. Het laagste motortoerental waarbij dit vermogen op de vermogenskromme voorkomt, wordt gedefinieerd als nlo.

De motortoerentallen A, B en C worden als volgt berekend:

Toerental A

=

nlo + 25 % (nhi – nlo)

Toerental B

=

nlo + 50 % (nhi – nlo)

Toerental C

=

nlo + 75 % (nhi – nlo)

De toerentallen A, B en C worden gecontroleerd volgens een van de volgende methoden:

a)

Tijdens de goedkeuringstest voor het motorvermogen overeenkomstig Reglement nr. 24 moeten extra meetpunten worden gekozen, zodat nhi en nlo nauwkeurig kunnen worden bepaald. Het maximumvermogen, nhi en nlo worden bepaald aan de hand van de vermogenskromme en de motortoerentallen A, B en C worden berekend overeenkomstig de bovenstaande bepalingen.

b)

De vollastkromme van de motor moet worden uitgezet vanaf het maximumtoerental in onbelaste toestand tot het stationaire toerental, waarbij gebruik wordt gemaakt van ten minste vijf meetpunten per interval van 1 000 omwentelingen per minuut en van meetpunten binnen ± 50 min–1 van het toerental bij het opgegeven maximumvermogen. Het maximumvermogen, nhi en nlo worden afgeleid uit deze kromme en de motortoerentallen A, B en C worden berekend overeenkomstig de bovenstaande bepalingen.

Indien de gemeten motortoerentallen A, B en C binnen ± 3 % liggen van de door de fabrikant opgegeven motortoerentallen, worden de opgegeven motortoerentallen gebruikt voor de emissietest. Indien de tolerantie voor een motortoerental wordt overschreden, worden de gemeten motortoerentallen gebruikt voor de emissietest.

1.2.   Bepaling van de afstelling van de dynamometer

Het maximumkoppel bij vollast moet proefondervindelijk worden vastgesteld om de waarden voor het koppel in de aangegeven testfasen onder netto-omstandigheden, zoals aangegeven in punt 8.2 van bijlage 1, te berekenen. Het vermogen dat door de door de motor aangedreven apparatuur wordt opgenomen, moet eventueel worden doorberekend. De dynamometerafstelling voor elke testtoestand wordt berekend met behulp van de volgende formule:

Formula

indien getest onder netto-omstandigheden

Formula

indien niet getest onder netto-omstandigheden

waarin:

s

=

dynamometerinstelling, kW

P(n)

=

nettomotorvermogen, zoals aangegeven in punt 8.2 van bijlage 1, kW

L

=

procentuele belasting, zoals aangegeven in punt 2.7.1,

P(a)

=

het door de te monteren hulpapparatuur opgenomen vermogen, zoals aangegeven in punt 6.1 van bijlage 1

P(b)

=

het door de te verwijderen hulpapparatuur opgenomen vermogen, zoals aangegeven in punt 6.2 van bijlage 1.

2.   UITVOERING VAN DE ESC-TEST

Op verzoek van de fabrikant kan een dummytest worden uitgevoerd om de motor en het uitlaatsysteem vóór de meetcyclus in de juiste toestand te brengen.

2.1.   Gereedmaken van de bemonsteringsfilters

Elk filter(paar) moet ten minste een uur voor de test in een (niet-hermetisch) afgesloten petrischaaltje worden geplaatst, waarna het geheel in een weegkamer wordt gezet om te stabiliseren. Aan het eind van de stabiliseringsperiode wordt elk filter(paar) gewogen en wordt het tarragewicht genoteerd. Het filter(paar) wordt vervolgens in een gesloten petrischaaltje of filterhouder bewaard totdat het nodig is voor de test. Indien het filter(paar) niet wordt gebruikt binnen acht uur nadat het uit de weegkamer is verwijderd, wordt het voor gebruik opnieuw geconditioneerd en opnieuw gewogen.

2.2.   Installatie van de meetapparatuur

De instrumenten en de bemonsteringssondes moeten volgens de voorschriften worden aangebracht. Wanneer gebruik wordt gemaakt van een volledige-stroomverdunningssysteem voor de verdunning van het uitlaatgas, moet het einde van de uitlaatpijp op het systeem worden aangesloten.

2.3.   Starten van het verdunningssysteem en de motor

Het verdunningssysteem en de motor moeten in werking worden gesteld en zodanig warm worden dat alle temperaturen en drukken bij het maximumvermogen gestabiliseerd zijn overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant en goede technische praktijkgewoonten.

2.4.   Starten van het deeltjesbemonsteringssysteem

Het deeltjesbemonsteringssysteem wordt in werking gesteld en functioneert via een omloopsysteem. Het achtergrondniveau van de deeltjes in de verdunningslucht kan worden bepaald door de verdunningslucht door de deeltjesfilters te voeren. Indien gefilterde verdunningslucht wordt gebruikt, kan één meting vóór of na de test worden verricht. Indien de verdunningslucht niet wordt gefilterd, kunnen metingen worden verricht aan het begin en aan het eind van de cyclus en de waarden worden gemiddeld.

2.5.   Afstelling van de verdunningsverhouding

De verdunningslucht moet zodanig worden afgesteld dat de temperatuur van het verdunde uitlaatgas, gemeten onmiddellijk vóór het primaire filter, in elke toestand 325 K (52 °C) of minder bedraagt. De totale verdunningsverhouding (q) mag niet minder bedragen dan 4.

Bij systemen waarbij de CO2- of NOx-concentratie wordt gebruikt voor de regeling van de verdunningsverhouding, moet het CO2- of NOx-gehalte van de verdunningslucht aan het begin en aan het eind van elke test worden gemeten. De meetresultaten van de CO2- of NOx-achtergrondconcentratie vóór en na de test moeten respectievelijk binnen 100 ppm of 5 ppm van elkaar liggen.

2.6.   Controle van de analyseapparatuur

De analyseapparatuur voor de emissiemetingen wordt op de nulstand gekalibreerd en het schaalbereik ingesteld.

2.7.   Testcyclus

2.7.1.   De volgende uit 13 fasen bestaande cyclus moet worden gevolgd, waarbij de dynamometer is aangesloten op de testmotor:

Fasenummer

Motortoerental

Belastingspercentage

Wegingsfactor

Lengte van de fase

1

stationair

0,15

4 minuten

2

A

100

0,08

2 minuten

3

B

50

0,10

2 minuten

4

B

75

0,10

2 minuten

5

A

50

0,05

2 minuten

6

A

75

0,05

2 minuten

7

A

25

0,05

2 minuten

8

B

100

0,09

2 minuten

9

B

25

0,10

2 minuten

10

C

100

0,08

2 minuten

11

C

25

0,05

2 minuten

12

C

75

0,05

2 minuten

13

C

50

0,05

2 minuten

2.7.2.   Testcyclus

De testcyclus wordt gestart. De test wordt uitgevoerd in de volgorde van de in punt 2.7.1 genoemde fasenummers.

De motor moet gedurende de voorgeschreven tijd in elke fase lopen, waarbij veranderingen in motortoerental en belasting binnen de eerste 20 seconden moeten verdwijnen. Het aangegeven toerental moet binnen ± 50 min–1 worden gehouden en het aangegeven koppel binnen ± 2 % van het maximumkoppel bij het testtoerental.

Op verzoek van de fabrikant mag de testcyclus een voldoende aantal malen worden herhaald om meer deeltjesmassa op het filter te bemonsteren. De fabrikant moet een uitvoerige beschrijving van de gegevensevaluatie en berekeningsprocedures verstrekken. De gasvormige emissies hoeven slechts bij de eerste cyclus te worden vastgesteld.

2.7.3.   Respons van het analyseapparaat

De output van het analyseapparaat moet worden geregistreerd met een papierbandschrijver of worden vastgelegd met een gelijkwaardig gegevensverzamelsysteem waarbij het uitlaatgas tijdens de hele test door de analyseapparatuur stroomt.

2.7.4.   Deeltjesbemonstering

Voor de volledige testprocedure wordt één paar filters gebruikt (primair en secundair filter, zie bijlage 4, aanhangsel 4). Er moet rekening worden gehouden met de voor de testprocedure aangegeven wegingsfactoren voor een bepaalde toestand door een monster te nemen dat evenredig is met de uitlaatgasmassastroom gedurende elke afzonderlijke fase van de cyclus. Dit kan worden verwezenlijkt door de bemonsteringsstroom, de bemonsteringstijd of de verdunningsverhouding dienovereenkomstig bij het stellen zodat aan het criterium voor de effectieve wegingsfactoren in punt 5.6 is voldaan.

De bemonsteringstijd per fase moet ten minste 4 seconden voor elke 0,01 van de wegingsfactor bedragen. De bemonstering moet in elke fase op een zo laat mogelijk moment plaatsvinden. De deeltjesbemonstering mag niet eerder dan 5 seconden voor het einde van elke fase worden beëindigd.

2.7.5.   Toestand van de motor

Het motortoerental en de motorbelasting, de inlaatluchttemperatuur en de onderdruk, de uitlaattemperatuur en de tegendruk, de brandstofstroom en de lucht- of uitlaatgasstroom, de vulluchttemperatuur, de brandstoftemperatuur en de vochtigheidsgraad moeten gedurende iedere fase worden geregistreerd, waarbij aan de eisen inzake toerental en belasting (zie punt 2.7.2) moet worden voldaan gedurende de periode van deeltjesbemonstering, maar in ieder geval gedurende de laatste minuut van elke fase.

Alle verdere gegevens die nodig zijn voor de berekening moeten worden geregistreerd (zie de punten 4 en 5).

2.7.6.   Controle van NOx binnen het meetgebied

De NOx-controle binnen het meetgebied moet onmiddellijk na beëindiging van toestand 13 plaatsvinden. De motor moet gedurende een periode van 3 minuten vóór de aanvang van de metingen in toestand 13 worden gehouden. Er moeten drie metingen worden verricht op verschillende plaatsen binnen het door de technische dienst geselecteerde meetgebied (24). De meettijd bedraagt telkens 2 minuten.

De meetprocedure is identiek met die voor de NOx-meting in toestand 13 en moet worden uitgevoerd overeenkomstig de punten 2.7.3, 2.7.5 en 4.1 van dit aanhangsel en punt 3 van aanhangsel 4 van bijlage 4.

De berekening wordt uitgevoerd overeenkomstig punt 4.

2.7.7.   Controle van de analyseapparatuur

Na de emissietest worden een nulgas en hetzelfde ijkgas gebruikt voor een hercontrole. De test wordt aanvaardbaar geacht als het verschil tussen de resultaten voor en na de test minder dan 2 % van de ijkgaswaarde bedraagt.

3.   ELR-TESTCYCLUS

3.1.   Installatie van de meetapparatuur

De opaciteitsmeter en, indien van toepassing, de bemonsteringssondes moeten worden aangebracht achter de uitlaatdemper of, indien aanwezig, de nabehandelingsinrichting overeenkomstig de algemene installatieprocedures, zoals aangegeven door de fabrikant van de instrumenten. Bovendien moeten de voorschriften van punt 10 van ISO IDS 11614 in acht worden genomen, indien van toepassing.

Alvorens controles worden uitgevoerd voor de nul- en volledige-schaalinstelling moet de opaciteitsmeter op temperatuur worden gebracht en gestabiliseerd overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant van het instrument. Indien de opaciteitsmeter is uitgerust met een luchtspoelsysteem om rookaanslag op de lenzen van de meter te voorkomen, moet dit systeem eveneens worden geactiveerd en afgesteld overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant.

3.2.   Controle van de opaciteitsmeter

De controle van de nulinstelling en de volledige schaal moeten worden verricht in de opaciteitsstand aangezien de opaciteitsschaal twee duidelijk definieerbare kalibratiepunten heeft, namelijk 0 % dichtheid en 100 % dichtheid. De lichtabsorptiecoëfficiënt wordt vervolgens correct berekend op basis van de gemeten dichtheid en de LA, zoals aangegeven door de fabrikant van de opaciteitsmeter, wanneer het instrument terugkeert in de k-afleestoestand voor de tests.

Wanneer de lichtstraal van de opaciteitsmeter niet wordt geblokkeerd, moet de aflezing worden afgesteld op 0,0 % ± 1,0 % opaciteit. Wanneer wordt voorkomen dat het licht op de ontvanger valt, moet de aflezing worden afgesteld op 100,0 % ± 1,0 % opaciteit.

3.3.   Testcyclus

3.3.1.   Conditioneren van de motor

Het warmlopen van de motor en het systeem moet geschieden bij het maximumvermogen om de motorparameters te stabiliseren overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant. De conditioneringsfase moet de werkelijke meting beschermen tegen de invloed van afzettingen in het uitlaatsysteem van een voorgaande test.

Wanneer de motor is gestabiliseerd, moet de cyclus worden gestart binnen 20 ± 2 s na de conditioneringsfase. Op verzoek van de fabrikant kan een dummytest worden uitgevoerd als extra conditionering voor de meetcyclus.

3.3.2.   Testcyclus

De test bestaat uit drie belastingsstappen bij elk van de drie motortoerentallen A (cyclus 1), B (cyclus 2) en C (cyclus 3), vastgesteld overeenkomstig punt 1.1 van bijlage 4, gevolgd door cyclus 4 bij een door de technische dienst gekozen toerental binnen het meetgebied en bij een belasting tussen 10 en 100 % (24). De onderstaande volgorde moet worden aangehouden met de dynamometer op de testmotor in werking, zoals afgebeeld in figuur 3.

Image

a)

De motor wordt ingesteld op toerental A bij een belasting van 10 % gedurende 20 ± 2 s. Het aangegeven toerental moet binnen ± 20 min–1 worden gehouden en het aangegeven koppel binnen ± 2 % van het maximumkoppel bij het testtoerental.

b)

Aan het eind van het voorgaande gedeelte moet de gashendel snel in de geheel open stand worden gezet en in deze stand worden gehouden gedurende 10 ± 1 s. De noodzakelijke dynamometerbelasting moet worden uitgeoefend om het motortoerental binnen ± 150 min–1 te houden gedurende de eerste 3 seconden en binnen ± 20 min–1 gedurende de rest van het testgedeelte.

c)

De in a) en b) beschreven procedure wordt twee keer herhaald.

d)

Na voltooiing van de derde belastingsstap moet de motor binnen 20 ± 2 s worden afgesteld op toerental B bij een belasting van 10 %.

e)

De procedure a) tot en met c) wordt uitgevoerd bij een motor die draait met toerental B.

f)

Na voltooiing van de derde belastingsstap moet de motor binnen 20 ± 2 s worden ingesteld op toerental B bij een belasting van 10 %.

g)

De procedure a) tot en met c) wordt uitgevoerd bij een motor die draait met toerental C.

h)

Na voltooiing van de derde belastingsstap moet de motor binnen 20 ± 2 s opnieuw worden ingesteld op het gekozen motortoerental en een willekeurige belasting van meer dan 10 %.

i)

De procedure a) tot en met c) moet worden gevolgd, waarbij de motor met het geselecteerde toerental draait.

3.4.   Validering van de cyclus

De relatieve standaardafwijking van de gemiddelde rookwaarde bij elk testtoerental (A, B, C) moet minder dan 15 % van de overeenkomstige gemiddelde waarde (SVA, SVB, SVC, berekend volgens punt 6.3.3 met de drie opeenvolgende belastingen bij elk testtoerental), of minder dan 10 % van de in tabel 1 van bijlage I aangegeven grenswaarde bedragen (de grootste waarde is van toepassing). Indien het verschil groter is, moet de procedure worden herhaald tot drie opeenvolgende belastingsfasen aan de valideringscriteria voldoen.

3.5.   Hercontrole van de opaciteitsmeter

De nulverloopwaarde van de opaciteitsmeter na de test mag niet meer dan ± 5,0 % van de in tabel 1 aangegeven waarde bedragen.

4.   BEREKENING VAN DE GASVORMIGE EMISSIES

4.1.   Evaluatie van de gegevens

Voor de evaluatie van de gasvormige emissies moet de grafiekaflezing van de laatste 30 seconden in elke toestand worden gemiddeld en moeten de gemiddelde concentraties (conc) van HC, CO en NOx gedurende elke toestand aan de hand van de gemiddelde grafiekaflezingen en de bijbehorende kalibratiegegevens worden vastgesteld. Een andere wijze van registratie kan worden toegepast indien deze gelijkwaardige gegevens oplevert.

Voor de NOx-controle binnen het meetgebied zijn de bovengenoemde voorschriften alleen voor NOx van toepassing.

De uitlaatgasstroom GEXHW, of de verdunde-uitlaatgasstroom GTOTW indien voor gebruik daarvan wordt gekozen, wordt bepaald overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 4, punt 2.3.

4.2.   Droog/natcorrectie

De gemeten concentratie wordt omgezet in die voor nat gas met de volgende formules, indien zij niet reeds op natte basis is gemeten:

conc (nat) = KW × conc (droog)

Voor het ruwe uitlaatgas:

Formula

en

Formula

Voor het verdunde uitlaatgas:

Formula

of

Formula

Voor de verdunningslucht:

Voor de inlaatlucht:

(indien deze verschilt van de verdunningslucht)

KW,d = 1 – KW1

KW,a = 1 – KW2

Formula

Formula

Formula

Formula

waarin:

Ha, Hd

=

g water per kg droge lucht

Rd, Ra

=

relatieve vochtigheid van de verdunnings-/inlaatlucht, %

pd, pa

=

verzadigde dampdruk van de verdunnings-/inlaatlucht, kPa

pB

=

totale buitenluchtdruk, kPa

4.3.   Vochtigheids- en temperatuurcorrectie voor NOx

Aangezien de NOx-emissie afhangt van de toestand van de omgevingslucht, moet de NOx-concentratie naar de omgevingsluchttemperatuur en -vochtigheid worden gecorrigeerd met behulp van de factoren uit de volgende formules:

Formula

met:

A

=

0,309 GFUEL/GAIRD – 0,0266

B

=

– 0,209 GFUEL/GAIRD + 0,00954

Ta

=

luchttemperatuur, K

Ha

=

vochtigheidsgraad van de inlaatlucht, g water per kg droge lucht

Formula

Ra

=

relatieve vochtigheid van de inlaatlucht, %

pa

=

verzadigde dampdruk van de inlaatlucht, kPa

pB

=

totale buitenluchtdruk, kPa

4.4.   Berekening van de emissiemassastroom

De emissiemassastroom (g/h) voor elke toestand wordt als volgt berekend, waarbij ervan wordt uitgegaan dat de uitlaatgasdichtheid 1,293 kg/m3 bij 273 K (0 °C) en 101,3 kPa bedraagt:

(1)

=

NOx mass

=

0,001587 × NOx conc × KH,D × GEXHW

(2)

=

COmass

=

0,000966 × COconc × GEXHW

(3)

=

HCmass

=

0,000479 × COconc × GEXHW

waarin NOx conc, COconc, HCconc  (25) de gemiddelde concentraties (ppm) in het ruwe uitlaatgas zijn, vastgesteld overeenkomstig punt 4.1.

Indien de gasvormige emissies (optioneel) worden bepaald met een volledige-stroomverdunningssysteem, moet de volgende formule worden toegepast:

(1)

=

NOx mass

=

0,001587 × NOx conc × KH,D × GTOTW

(2)

=

COmass

=

0,000966 × COconc × GTOTW

(3)

=

HCmass

=

0,000479 × COconc × GTOTW

waarin NOx conc, COconc, HCconc  (25) de gemiddelde, naar de achtergrond gecorrigeerde concentraties (ppm) in elke toestand in het verdunde gas zijn, zoals bepaald overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 2, punt 4.3.1.1.

4.5.   Berekening van de specifieke emissies

De specifieke emissie (g/kWh) wordt voor alle afzonderlijke bestanddelen op de volgende wijze berekend:

Formula

Formula

Formula

De wegingsfactoren (WF) die in de bovenstaande berekening moeten worden gebruikt, staan vermeld in punt 2.7.1.

4.6.   Berekening van de waarden in het meetgebied

Voor de drie overeenkomstig punt 2.7.6 gekozen controlepunten wordt de NOx-emissie gemeten en berekend volgens punt 4.6.1 en eveneens bepaald door interpolatie van de fasen van de testcyclus die het dichtst bij het respectieve controlepunt liggen volgens punt 4.6.2. De gemeten waarden worden vervolgens vergeleken met de geïnterpoleerde waarde volgens punt 4.6.3.

4.6.1.   Berekening van de specifieke emissie

De NOx-emissie voor elk controlepunt (Z) wordt als volgt berekend:

NOx mass,Z

=

0,001587 × NOx conc,Z × KH,D × GEXHW

NOx,Z

=

NOx mass,Z / P(n)Z

4.6.2.   Bepaling van de emissiewaarde uit de testcyclus

De NOx-emissie voor elk controlepunt moet worden geïnterpoleerd op grond van de vier dichtstbijgelegen fasen van de testcyclus die het gekozen controlepunt Z omgeven, zoals afgebeeld in figuur 4. Voor deze fasen (R, S, T, U) zijn de volgende definities van toepassing:

Toerental (R) = Toerental (T) = nRT

Toerental (S) = Toerental (U) = nSU

Percentage van belasting (R) = Percentage van belasting (S)

Percentage van belasting (T) = Percentage van belasting (U)

De NOx-emissie op het geselecteerde controlepunt Z wordt als volgt berekend:

EZ

=

ERS + (ETU – ERS) · (MZ – MRS) / (MTU – MRS)

en:

ETU

=

ET + (EU – ET) · (nZ – nRT) / (nSU – nRT)

ERS

=

ER + (ES – ER) · (nZ – nRT) / (nSU – nRT)

MTU

=

MT + (MU – MT) · (nZ – nRT) / (nSU – nRT)

MRS

=

MR + (MS – MR) · (nZ – nRT) / (nSU – nRT)

waarin:

ER, ES, ET, EU

=

specifieke NOx-emissie voor de omgevingstoestanden, berekend volgens punt 4.6.1

MR, MS, MT, MU

=

motorkoppel in de omgevingstoestanden

Image

4.6.3.   Vergelijking van de NOx-emissiewaarden

De gemeten specifieke NOx-emissie van het controlepunt Z (NOx,Z) wordt op de volgende wijze vergeleken met de geïnterpoleerde waarde (EZ):

NOx,diff = 100 × (NOx,z – Ez) / Ez

5.   BEREKENING VAN DE DEELTJESEMISSIE

5.1.   Evaluatie van de gegevens

Voor de evaluatie van de deeltjes wordt de totale bemonsteringsmassa (MSAM,i) door de filters voor elke testfase vastgelegd.

De filters worden teruggebracht naar de weegkamer en gedurende minstens een uur — maar niet meer dan 80 uur — geconditioneerd en vervolgens gewogen. Het brutogewicht van de filters wordt geregistreerd en het tarragewicht (zie punt 1 van dit aanhangsel) daarvan afgetrokken. De deeltjesmassa Mf is de som van de deeltjesmassa’s die door de primaire en secundaire filters zijn opgevangen.

Indien achtergrondcorrectie wordt toegepast, worden de verdunningsluchtmassa (MDIL) door de filters en de deeltjesmassa (Md) vastgesteld. Indien meer dan een meting is verricht, wordt het quotiënt Md / MDIL voor elke meting berekend en worden de waarden gemiddeld.

5.2.   Partiële-stroomverdunningssysteem

De uiteindelijk op te geven testresultaten van de deeltjesemissie worden als volgt stapsgewijs berekend. Aangezien de verdunning op verschillende wijzen tot stand kan worden gebracht, worden verschillende berekeningsmethoden voor GEDFW toegepast. Alle berekeningen zijn gebaseerd op de gemiddelde waarde van de afzonderlijke toestanden gedurende de bemonsteringsperiode.

5.2.1.   Isokinetische systemen

GEDFW,i = GEXHW,i × qI

Formula

waarin r overeenkomt met de verhouding tussen de dwarsdoorsnede van de isokinetische sonde en die van de uitlaatpijp:

Formula

5.2.2.   Systemen waarmee CO2- of NOx-concentraties worden gemeten

GEDFW,i = GEXHW,i × qi

Formula

waarin:

concE

=

natte concentratie van het indicatorgas in het uitlaatgas

concD

=

natte concentratie van het indicatorgas in het verdunde uitlaatgas

concA

=

natte concentratie van het indicatorgas in de verdunningslucht

De op droge basis gemeten concentraties moeten worden omgezet in die op natte basis overeenkomstig punt 4.2 van dit aanhangsel.

5.2.3.   CO2-meetsystemen en de koolstofbalansmethode (26)

Formula

waarin:

CO2D

=

CO2-concentratie in het verdunde uitlaatgas

CO2A

=

CO2-concentratie in de verdunningslucht

(concentraties in vol.-% op natte basis)

Deze vergelijking gaat uit van de veronderstelling van een koolstofbalans (naar de motor gevoerde koolstofatomen worden als CO2 uitgestoten) en wordt als volgt afgeleid:

GEDFW,i = GEXHW,i × qi

Formula

en

5.2.4.   Systemen met stroommeting

GEDFW,i = GEXHW,i × qi

Formula

5.3.   Volledige-stroomverdunningssysteem

De op te geven testresultaten van de deeltjesemissie worden als volgt stapsgewijs berekend. Alle berekeningen zijn gebaseerd op de gemiddelde waarde van de afzonderlijke toestanden gedurende de bemonsteringsperiode.

GEDFW,i = GTOTW,i

5.4.   Berekening van de deeltjesmassastroom

De deeltjesmassastroom wordt als volgt berekend:

Formula

waarin:

Formula

Formula

i = 1, … n

bepaald tijdens de testcyclus uit de som van de gemiddelde waarden in de afzonderlijke toestanden gedurende de bemonsteringsperiode.

De deeltjesmassastroom kan als volgt naar de achtergrond worden gecorrigeerd:

Formula

Indien meer dan een meting is verricht, moet Md/MDIL worden vervangen door de gemiddelde waarde van Md/MDIL.

DFi = 13,4 / (conc CO2 + (conc CO + conc HC) × 10–4)) voor de afzonderlijke testfasen

of

DFi = 13,4 / conc CO2 voor de afzonderlijke testfasen

5.5.   Berekening van de specifieke emissie

De specifieke emissie wordt berekend op de volgende wijze:

Formula

5.6.   Effectieve wegingsfactor

De effectieve wegingsfactor WFE,i wordt voor elke toestand op de volgende wijze berekend:

Formula

De waarde van de effectieve wegingsfactoren mag slechts ± 0,003 (± 0,005 voor de stationaire toestand) van de in punt 2.7.1 genoemde wegingsfactoren afwijken.

6.   BEREKENING VAN DE ROOKWAARDEN

6.1.   Bessel-algoritme

De Bessel-algoritme wordt gebruikt om de gemiddelde waarde per seconde te berekenen uit de momentane opaciteitsaflezing, omgezet overeenkomstig punt 6.3.1. De algoritme emuleert een laag doorlatend filter van de tweede orde en het gebruik daarvan vereist iteratieve berekeningen om de coëfficiënt te bepalen. Deze coëfficiënten zijn een functie van de responstijd van het opaciteitsmetersysteem en de bemonsteringssnelheid. Punt 6.1.1 moet derhalve worden herhaald telkens wanneer de responstijd van het systeem en/of de bemonsteringssnelheid verandert.

6.1.1.   Berekening van de filterresponstijd en de Bessel-constanten

De benodigde Bessel-responstijd (tf) is een functie van de fysische en elektrische responstijden van het opaciteitsmetersysteem, zoals aangegeven in bijlage 4, aanhangsel 4, punt 5.2.4, en wordt berekend met behulp van de volgende vergelijking:

Formula

waarin:

tp

=

fysische responstijd, s

te

=

elektrische responstijd, s

De berekeningen voor de raming van de grensfrequentie van het filter (fc) zijn gebaseerd op een stapvormige input van 0 tot 1 in ≤ 0,01 s (zie bijlage 8). De responstijd is gedefinieerd als de tijd tussen het punt waarop de Bessel-output 10 % (t10) bereikt en wanneer deze 90 % (t90) van deze sprongfunctie bereikt. Deze wordt verkregen door het itereren van fc tot t90 - t10 ≈ tf. De eerste iteratie voor fc wordt gegeven door de volgende formule:

fc = π / (10 × tf)

De Bessel-constanten E en K worden berekend met behulp van de volgende vergelijkingen:

Formula

K = 2 × E × (D × Ω2 – 1) – 1

waarin:

D

=

0,618034

Δt

=

1 / bemonsteringsfrequentie

Ω

=

1 / [tan(π × Δt × fc)]

6.1.2.   Berekening van de Bessel-algoritme

Met behulp van de waarden E en K wordt de gemiddelde Bessel-respons per seconde op een invoerwaarde Si als volgt berekend:

Yi

=

Yi–1 + E × (Si + 2 × Si–1 + Si–2 – 4 × Yi–2) + K × (Yi–1 – Yi–2)

waarin:

Si–2 = Si–1 = 0

Si = 1

Yi–2 = Yi–1 = 0

De tijden t10 en t90 worden geïnterpoleerd. Het verschil in tijd tussen t90 en t10 bepaalt de responstijd tf voor die waarde van fc. Indien deze responstijd niet dicht genoeg ligt bij de voorgeschreven responstijd, moet de iteratie worden voortgezet totdat de werkelijke responstijd binnen 1 % van de voorgeschreven respons ligt en wel op de volgende wijze:

Formula

6.2   Evaluatie van de gegevens

De rookmeetwaarden worden bemonsterd met een minimumfrequentie van 20 Hz.

6.3   Vaststelling van de opaciteit

6.3.1   Gegevensomzetting

Aangezien metingen met alle opaciteitsmeters gebaseerd zijn op lichtdoorlatendheid, moeten de rookwaarden op de volgende wijze worden omgezet van lichtdoorlatendheid (τ) in de lichtabsorptiecoëfficiënt (k):

Formula

en: N = 100 – τ

waarin:

k

=

lichtabsorptiecoëfficiënt, m–1

LA

=

effectieve optische weglengte, zoals aangegeven door de fabrikant van het instrument, m

N

=

opaciteit, %

τ

=

lichtdoorlatendheid, %

De omzetting moet worden uitgevoerd voordat alle verdere gegevensverwerkingen plaatsvinden.

6.3.2   Berekening van de Bessel-gemiddelde opaciteit

De eigenlijke grensfrequentie fc is de frequentie die de voorgeschreven filterresponstijd tf oplevert. Wanneer deze frequentie is vastgesteld door het iteratieve proces van punt 6.1.1, worden de eigenlijke Bessel-algoritmeconstanten E en K berekend. De Bessel-algoritme wordt vervolgens toegepast op het momentane rookspoor (k-waarde) op de in punt 6.1.2 beschreven wijze:

Yi

=

Yi–1 + E × (Si + 2 × Si–1 + Si–2 – 4 × Yi–2) + K × (Yi–1 – Yi–2)

De Bessel-algoritme is recursief van aard. Er is dus een aantal begininvoerwaarden van Si–1 en Si–2 en beginuitvoerwaarden Yi–1 en Yi–2 nodig om de algoritme te laten aanvangen. Deze mogen op nul worden gesteld.

Voor elke belastingsstap van de drie toerentallen A, B en C wordt de maximum 1 s-waarde Ymax gekozen uit de afzonderlijke Yi-waarden van elk rookspoor.

6.3.3   Eindresultaat

De gemiddelde rookwaarden (SV) van iedere cyclus (testtoerental) worden als volgt berekend:

Voor testtoerental A:

=

SVA

=

(Ymax1,A + Ymax2,A + Ymax3,A) / 3

Voor testtoerental B:

=

SVB

=

(Ymax1,B + Ymax2,B + Ymax3,B) / 3

Voor testtoerental C:

=

SVC

=

(Ymax1,C + Ymax2,C + Ymax3,C) / 3

waarin:

Ymax1, Ymax2, Ymax3

=

hoogste 1 s Bessel-gemiddelde rookwaarde bij elk van de drie belastingen.

De eindwaarde wordt als volgt berekend:

SV

=

(0,43 × SVA) + (0,56 × SVB) + (0,01 × SVC)

BIJLAGE 4

Aanhangsel 2

ETC-TESTCYCLUS

1.   PROCEDURE VOOR HET BEPALEN VAN DE MOTORKARAKTERISTIEK

1.1.   Bepaling van het toerentalgebied

Alvorens de ETC op de meetcel kan worden uitgevoerd, moet eerst de toerental-koppelkromme worden bepaald. De minimum- en maximumtoerentallen zijn als volgt:

Minimumtoerental

=

stationair toerental

Maximumtoerental

=

nhi × 1,02 of toerental waarbij het koppel bij vollast nul wordt (de laagste waarde is van toepassing).

1.2.   Bepaling van de motorvermogenskromme

De motor wordt bij het maximumvermogen opgewarmd om de motorparameters te stabiliseren overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant en goede technische praktijkgewoonten. Wanneer de motor stabiel draait, wordt de motorkarakteristiek als volgt bepaald:

de motor wordt niet belast en draait stationair;

de motor draait met vollast/volledig geopende gasklep en het minimumtoerental;

het motortoerental wordt verhoogd van het minimum- tot het maximumtoerental bij een gemiddeld tempo van 8 ± 1 min–1/s. Het motortoerental en het koppel worden met een bemonsteringsfrequentie van ten minste één punt per seconde vastgelegd.

1.3.   Opstelling van de motorkarakteristiek

Alle overeenkomstig punt 1.2 gemeten waarden worden verbonden door lineaire interpolatie tussen de punten. De resulterende koppelkromme is de motorkarakteristiek en wordt gebruikt om de genormaliseerde koppelwaarden van de motorcyclus te converteren naar de eigenlijke koppelwaarden van de testcyclus, zoals beschreven in punt 2.

1.4.   Alternatieve bepaling van de motorkarakteristiek

Indien een fabrikant meent dat bovenbeschreven techniek voor een bepaalde motor onveilig of niet representatief is, mag een alternatieve techniek worden toegepast. Deze alternatieve technieken moeten voldoen aan de bedoeling van de gespecificeerde procedure, namelijk de bepaling van het maximaal beschikbare koppel bij alle tijdens de testcyclus bereikte toerentallen. Afwijkingen van de in dit punt bedoelde technieken uit veiligheids- of representativiteitsoverwegingen moeten door de technische dienst worden goedgekeurd en de redenen ervoor moeten worden aangegeven. Voor geregelde motoren of turbomotoren mag echter in geen enkel geval de techniek worden toegepast waarbij het motortoerental continu stapsgewijs daalt.

1.5.   Herhaalde tests

Een motor hoeft niet voor elke testcyclus aan een karakteristiekbepaling te worden onderworpen. De karakteristiek van een motor wordt voor een testcyclus echter opnieuw bepaald indien:

overeenkomstig een op de technische praktijkgewoonten gebaseerd oordeel een onredelijk lange periode is verlopen sinds dit de laatste keer heeft plaatsgevonden,

of

fysieke veranderingen of herkalibraties aan de motor hebben plaatsgevonden die de motorprestaties kunnen beïnvloeden.

2.   VASTSTELLING VAN DE REFERENTIETESTCYCLUS

De transiënte testcyclus wordt beschreven in aanhangsel 3 van deze bijlage. De genormaliseerde waarden voor het koppel en toerental worden als volgt omgezet in werkelijke waarden, wat resulteert in de referentietestcyclus.

2.1.   Werkelijk toerental

Het toerental wordt gedenormaliseerd met behulp van de volgende vergelijking:

Formula

Het referentietoerental (nref) komt overeen met de 100 % toerentalwaarden die zijn gespecificeerd in het motordynamometerschema van aanhangsel 3. Het wordt als volgt gedefinieerd (zie figuur 1):

nref = nlo + 95 % × (nhi – nlo)

waarin nhi en nlo zijn gespecificeerd hetzij overeenkomstig punt 2, hetzij overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 1, punt 1.1.

2.2.   Werkelijk koppel

Het koppel wordt genormaliseerd naar het maximumkoppel bij het respectieve toerental. De koppelwaarden van de referentiecyclus worden gedenormaliseerd met behulp van de in punt 1.3 omschreven kromme, en wel als volgt:

Formula

voor het respectieve werkelijke toerental, bepaald overeenkomstig punt 2.1.

Voor de vaststelling van de referentiecyclus krijgen de negatieve koppelwaarden van de controlepunten („m”) gedenormaliseerde waarden die op een van de volgende manieren worden berekend:

negatieve 40 % van het positieve koppel dat beschikbaar is bij het bijbehorende toerentalpunt;

uitzetten van het negatieve koppel dat vereist is om de motor van het minimum- naar het maximumtoerental te brengen;

bepaling van het vereiste negatieve koppel om de motor stationair te doen draaien en van het koppel bij het referentietoerental en lineaire interpolatie tussen beide punten.

2.3.   Voorbeeld van de denormalisatieprocedure

Als voorbeeld wordt het volgende testpunt gedenormaliseerd:

% toerental

=

43

% koppel

=

82

Gegeven zijn de volgende waarden:

referentietoerental

=

2 200 min–1

stationair toerental

=

600 min–1

wat resulteert in:

werkelijk toerental

=

Formula

werkelijk koppel

=

Formula

waarbij het maximumkoppel dat bij 1 288 min–1 uit de motorkarakteristiek wordt afgelezen, 700 Nm bedraagt.

3.   UITVOERING VAN DE EMISSIEMEETCYCLUS

Op verzoek van de fabrikant kan een dummytest worden uitgevoerd om de motor en het uitlaatsysteem voor de meetcyclus in de juiste toestand te brengen.

Aardgas- en LPG-motoren laat men warmlopen volgens een emissietestcyclus. De motor draait gedurende een minimum van twee ETC-cycli totdat de CO-emissiewaarde gedurende één ETC-cyclus niet meer bedraagt dan 10 % van de in de voorgaande cyclus gemeten CO-emissiewaarde.

3.1.   Gereedmaken van de bemonsteringsfilters (indien van toepassing)

Elk filter(paar) moet ten minste een uur voor de test in een (niet-hermetisch) afgesloten petrischaaltje worden geplaatst, waarna het geheel in een weegkamer wordt gezet om te stabiliseren. Aan het eind van de stabiliseringsperiode wordt elk filter(paar) gewogen en wordt het tarragewicht genoteerd. Het filter(paar) wordt vervolgens in een gesloten petrischaaltje of filterhouder bewaard totdat het nodig is voor de test. Indien het filter(paar) niet wordt gebruikt binnen acht uur nadat het uit de weegkamer is verwijderd, wordt het voor gebruik opnieuw geconditioneerd en gewogen.

3.2.   Installatie van de meetapparatuur

De instrumenten en de bemonsteringssondes moeten volgens de voorschriften worden aangebracht. Het einde van de uitlaatpijp moet op het volledige-stroomverdunningssysteem worden aangesloten.

3.3.   Starten van het verdunningssysteem en de motor

Het verdunningssysteem en de motor moeten in werking worden gesteld en zodanig warm worden dat alle temperaturen en drukken bij het maximumvermogen gestabiliseerd zijn overeenkomstig de aanbevelingen van de fabrikant en goede technische praktijkgewoonten.

3.4.   Starten van het deeltjesbemonsteringssysteem (indien van toepassing)

Het deeltjesbemonsteringssysteem wordt in werking gesteld en functioneert via een omloopsysteem. Het achtergrondniveau van de deeltjes in de verdunningslucht kan worden bepaald door de verdunningslucht door de deeltjesfilters te voeren. Indien gefilterde verdunningslucht wordt gebruikt, kan één meting vóór of na de test worden verricht. Indien de verdunningslucht niet wordt gefilterd, kunnen metingen worden verricht aan het begin en aan het eind van de cyclus en de waarden worden gemiddeld.

3.5.   Afstelling van het volledige-stroomverdunningssysteem

De totale verdunde uitlaatgassen worden zo afgesteld dat watercondensatie in het systeem wordt vermeden en dat de maximale filteroppervlaktemperatuur 325 K (52 °C) of minder bedraagt (zie bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2.3.1, DT).

3.6.   Controle van de analyseapparatuur

De analyseapparatuur voor de emissiemetingen wordt op de nulstand gekalibreerd en het schaalbereik ingesteld. Eventuele bemonsteringszakken worden leeggemaakt.

3.7.   Procedure voor het starten van de motor

De gestabiliseerde motor wordt gestart overeenkomstig de startprocedure van de handleiding van de eigenaar, met gebruikmaking van hetzij een standaard startmotor, hetzij de dynamometer. Desgewenst mag de test direct na de motorconditioneringsfase beginnen zonder dat de motor wordt afgezet, wanneer hij het stationaire toerental heeft bereikt.

3.8.   Testcyclus

3.8.1.   Testcyclus

De testcyclus wordt gestart wanneer de motor zijn stationair toerental heeft bereikt. De test verloopt overeenkomstig de in punt 2 van dit aanhangsel beschreven referentiecyclus. De motortoerental- en koppelregelpunten worden ingesteld op 5 Hz of groter (10 Hz is aanbevolen). Het feedbackmotortoerental en -koppelsignaal wordt tijdens de testcyclus ten minste eenmaal per seconde geregistreerd en de signalen mogen elektronisch worden gefilterd.

3.8.2.   Metingen door het analyseapparaat

Bij het starten van de motor of, wanneer de testcyclus direct na de motorconditioneringsfase wordt gestart, van de testcyclus, begint de meetapparatuur gelijktijdig met de volgende metingen:

verzameling of analyse van de verdunningslucht;

verzameling of analyse van de verdunde uitlaatgassen;

meting van de hoeveelheid verdunde uitlaatgassen (CVS) en van de vereiste temperaturen en drukken;

optekenen van de feedbackgegevens van dynamometertoerental en -koppel.

HC en NOx worden continu gemeten in de verdunningstunnel met een frequentie van 2 Hz. De gemiddelde concentratie wordt bepaald door de analysesignalen te integreren over de hele testcyclus. De responstijd van het systeem mag niet groter zijn dan 20 s en wordt zo nodig gecoördineerd met de CVS-flowfluctuaties en de bemonsteringstijd/testcyclus-offsets. CO, CO2, NMHC en CH4 worden bepaald door integratie of door analyse van de concentraties van de stoffen die tijdens de cyclus in de bemonsteringszak zijn verzameld. De concentraties van gasvormige verontreinigingen in de verdunningslucht worden bepaald door integratie of door verzameling in de bemonsteringszak voor het achtergrondniveau. Alle andere waarden worden ten minste eenmaal per seconde bepaald (1 Hz).

3.8.3.   Deeltjesbemonstering (indien van toepassing):

Bij het starten van de motor of, wanneer de testcyclus direct na de motorconditioneringsfase wordt gestart, van de testcyclus, wordt het deeltjesbemonsteringssysteem van de omloop- naar de deeltjesbemonsteringsstand overgeschakeld.

Wanneer geen stroomcompensatie wordt gebruikt, worden de bemonsteringspompen zo afgesteld dat de stroomsnelheid door de deeltjesbemonsteringssonde of de verbindingsbuis steeds een waarde van ± 5 % van de ingestelde stroomsnelheid heeft. Wanneer wel stroomcompensatie (d.w.z. proportionele regeling van de bemonsteringsstroom) wordt gebruikt, moet worden aangetoond dat de verhouding van de stroom in de hoofdleiding tot de bemonsteringsstroom niet met meer dan ± 5 % van de ingestelde waarde afwijkt (met uitzondering van de eerste 10 bemonsteringsseconden).

Opmerking: Bij dubbele verdunning is de bemonsteringsstroom het nettoverschil tussen de stroom door de bemonsteringsfilters en de secundaire-verdunningsluchtstroom.

De gemiddelde temperatuur en druk bij de inlaat van de gasmeter(s) of de stroominstrumentatie worden opgetekend. Wanneer de ingestelde stroom door het invangen van een te groot aantal deeltjes op het filter niet over de hele cyclus kan worden gehandhaafd (binnen ± 5 %), is de test ongeldig. De test wordt dan herhaald met gebruikmaking van een lagere stroomsnelheid en/of een filter met een grotere diameter.

3.8.4.   Afslaan van de motor

Indien de motor tijdens de test afslaat, wordt hij opnieuw geconditioneerd en gestart en wordt de test herhaald. Wanneer een van de testapparaten gedurende de testcyclus slecht werkt, is de test ongeldig.

3.8.5.   Handelingen na de test

Na afloop van de test wordt de meting van het volume van de verdunde uitlaatgassen en van de gasstroom in de bemonsteringszakken, alsmede de deeltjesbemonsteringspomp stilgelegd. Wanneer een integrerend analysesysteem wordt gebruikt, wordt de monsterneming voortgezet tot na het verstrijken van de responstijd van het systeem.

De concentraties in de bemonsteringszakken, voorzover gebruikt, worden zo spoedig mogelijk en in elk geval niet later dan 20 minuten na het einde van de testcyclus geanalyseerd.

Na de emissietest worden een nulgas en hetzelfde ijkgas gebruikt om de analyseapparatuur opnieuw te controleren. De test wordt aanvaardbaar geacht als het verschil tussen de resultaten voor en na de test minder dan 2 % van de ijkgaswaarde bedraagt.

De deeltjesfilters (uitsluitend voor dieselmotoren) worden uiterlijk één uur na afloop van de test teruggebracht naar de weegkamer waar zij, alvorens te worden gewogen, ten minste één uur, maar niet langer dan 80 uur worden geconditioneerd in een (niet-hermetisch) afgesloten petrischaaltje.

3.9.   Controle van de testcyclus

3.9.1.   Dataverschuiving

Om de biaseffecten van het tijdsverschil tussen de feedback- en de referentiecycluswaarden te minimaliseren, mag de hele motortoerental- en koppelfeedbacksignaalreeks vroeger of later gesteld worden t.o.v. de referentietoerental- en -koppelreeks. Wanneer de feedbacksignalen worden verschoven, moeten zowel het toerental als het koppel eenzelfde hoeveelheid in dezelfde richting worden verschoven.

3.9.2.   Berekening van de cyclusarbeid

De werkelijke cyclusarbeid Wact (kWh) wordt berekend aan de hand van elk paar gemeten feedback-motortoerental- en -koppelwaarden. Dat gebeurt na de bovengenoemde verschuiving van de feedbackgegevens, wanneer voor deze optie is gekozen. De werkelijke cyclusarbeid Wact wordt gebruikt ter vergelijking met de referentiecyclusarbeid Wref en voor de berekening van de remspecifieke emissies (zie de punten 4.4 en 5.2). Dezelfde methode wordt gebruikt voor de integratie van het referentie- en het werkelijke motorvermogen. Wanneer waarden moeten worden bepaald tussen naast elkaar liggende referentie- of meetwaarden, wordt lineaire interpolatie gebruikt.

Bij de integratie van de referentie- en werkelijke cyclusarbeid, worden alle negatieve koppelwaarden op nul gezet en meegenomen. Wanneer de integratie verloopt met een frequentie van minder dan 5 Hz en wanneer, gedurende een bepaald tijdsinterval, de koppelwaarde van teken verandert, wordt het negatieve gedeelte berekend en op nul gezet. Het positieve gedeelte wordt opgenomen in de geïntegreerde waarde.

Wact moet liggen tussen –15 % en +5 % van Wref.

3.9.3.   Validering van de gegevens van de testcyclus

Voor toerental, koppel en vermogen wordt een lineaire regressie uitgevoerd van de feedback op de referentiewaarden. Dat gebeurt na de bovengenoemde verschuiving van de feedbackgegevens, wanneer voor deze optie is gekozen. Er wordt gebruik gemaakt van de kleinste-kwadratenmethode en van de best passende rechte met de vorm:

y = mx + b

waarin:

y

=

werkelijke feedbackwaarde van toerental (min–1), koppel (Nm) of vermogen (kW)

m

=

helling van de regressierechte

x

=

referentiewaarde van toerental (min–1), koppel (Nm) of vermogen (kW)

b

=

y-afsnijpunt van de regressierechte.

Voor elke regressierechte worden de standaardafwijking van de schattingswaarde (SE) van y over x en de determinatiecoëfficiënt (r2) berekend.

Aanbevolen wordt deze analyse uit te voeren met een frequentie van 1 Hz. Alle negatieve referentiekoppelwaarden en de bijbehorende feedbackwaarden worden uit de berekening van de cycluskoppel- en -vermogenvalidatiestatistieken weggelaten. Een test is geldig wanneer aan de criteria van tabel 6 is voldaan.

Tabel 6:

Regressierechte-toleranties

 

Toerental

Koppel

Vermogen

Standaardafwijking van de schattingswaarde (SE) van Y over X

max. 100 min–1

max. 13 % (15 %) van het maximummotorkoppel op de motorvermogenskarakteristiek

max. 8 % (15 %) van het maximummotorvermogen op de motorvermogenskarakteristiek

Helling van de regressierechte, m

0,95 tot 1,03

0,83 – 1,03

0,89 – 1,03

(0,83 – 1,03)

Determinatiecoëfficiënt, r2

min. 0,9700

(min. 0,9500)

min. 0,8800

(min. 0,7500)

min. 0,9100

(min. 0,7500)

Y-afsnijpunt van de regressierechte, b

± 50 min–1

± 20 Nm of ± 2 % (± 20 Nm of ± 3 %) van het maximumkoppel (grootste waarde is van toepassing)

± 4 kW of ± 2 % (± 4 kW of ± 3 %) van het maximumvermogen (grootste waarde is van toepassing)

Tot 1 oktober 2005 mogen de cijfers tussen haakjes worden gebruikt voor de typegoedkeuringstests van gasmotoren.

Tabel 7

Bij de regressieanalyse toegestaan schrappen van punten

Voorwaarde

Schrappen van de punten

Vollast/volledig geopende gasklep en koppelfeedback ≠ referentiekoppel

Koppel en/of vermogen

Geen belasting, geen stationair punt en koppelfeedback > referentiekoppel

Koppel en/of vermogen

Geen belasting/gesloten gasklep, stationair punt en toerental > stationair referentietoerental

Toerental en/of vermogen

4.   BEREKENING VAN DE GASVORMIGE EMISSIES

4.1.   Bepaling van de verdunde-uitlaatgasstroom

De volledige verdunde uitlaatgasstroom gedurende de cyclus (kg/test) wordt berekend uit de meetwaarden van de cyclus en de corresponderende kalibratiegegevens van de stroommeter (V0 voor PDP of KV voor CFV, zoals omschreven in bijlage 4, aanhangsel 5, punt 2). Wanneer de temperatuur van het verdunde uitlaatgas met gebruikmaking van een warmtewisselaar constant wordt gehouden (± 6 K voor een PDP-CVS, ± 11 K voor een CFV-CVS, zie bijlage 4, aanhangsel 6, punt 2.3), wordt de volgende formule gebruikt:

Voor het PDP-CVS-systeem:

MTOTW

=

1,293 × V0 × NP × (pB – p1) × 273/(101,3 × T)

waarin:

MTOTW

=

massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis gedurende de cyclus, kg

V0

=

volume gas dat per omwenteling onder testomstandigheden door de pomp wordt verplaatst, m3/omw.

NP

=

totaal aantal omwentelingen van de pomp per test

pB

=

atmosferische druk in de meetcel, kPa

p1

=

onderdruk bij de pompinlaat, kPa

T

=

gemiddelde temperatuur van het verdunde uitlaatgas bij de pompinlaat gedurende de cyclus, K

Voor het CFV-CVS-systeem:

MTOTW = 1,293 × t × Kv × pA / T0,5

waarin:

MTOTW

=

massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis gedurende de cyclus, kg

t

=

cyclustijd, s

KV

=

kalibratiecoëfficiënt van de venturibuis met kritische stroming onder standaardomstandigheden

pA

=

absolute druk bij de inlaat van de venturibuis, kPa

T

=

absolute temperatuur bij de inlaat van de venturibuis, K

Wanneer een systeem met stroomcompensatie wordt gebruikt (d.w.z. zonder warmtewisselaar), worden de momentane massaemissies berekend en geïntegreerd gedurende de cyclus. In dat geval wordt de momentane massa van het verdunde uitlaatgas als volgt berekend:

Voor het PDP-CVS-systeem:

MTOTW,i = 1,293 × V0 × NP,i × (pB – p1) × 273 / (101,3 ≅ T)

waarin:

MTOTW,i

=

momentane massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis, kg

NP,i

=

totaal aantal omwentelingen van de pomp per tijdsinterval

Voor het CFV-CVS-systeem:

MTOTW,i

=

1,293 × Δti × KV × pA / T0,5

waarin:

MTOTW,i

=

momentane massa van het verdunde uitlaatgas op natte basis, kg

Δti

=

tijdsinterval, s

Wanneer de totale monstermassa van deeltjes (MSAM) en gasvormige verontreinigingen groter is dan 0,5 % van de totale CVS-stroom (MTOTW), wordt de CVS-stroom gecorrigeerd naar MSAM of wordt de monsterdeeltjesstroom terug naar de CVS geleid voordat hij het stroommeetapparaat (PDP of CFV) bereikt.

4.2.   Vochtigheidscorrectie voor NOx

Aangezien de NOx-emissie afhangt van de toestand van de omgevingslucht, moet de NOx-concentratie naar de omgevingsluchttemperatuur en -vochtigheid worden gecorrigeerd met behulp van de factor KH uit de volgende formules:

a)

bij dieselmotoren:

Formula

b)

bij gasmotoren:

Formula

waarin:

Ha

=

vochtigheidsgraad van de inlaatlucht, g water per kg droge lucht

waarbij:

Formula

Ra

=

relatieve vochtigheid van de inlaatlucht, %

pa

=

verzadigde dampdruk van de inlaatlucht, kPa

pB

=

totale buitenluchtdruk, kPa

4.3.   Berekening van de emissiemassastroom

4.3.1.   Systemen met constante massastroom

Voor systemen met een warmtewisselaar wordt de massa van de verontreinigende stoffen (g/test) bepaald aan de hand van de volgende vergelijkingen:

(1)

NOx mass

=

0,001587 · NOx conc · KH,D · MTOTW

(dieselmotoren)

(2)

NOx mass

=

0,001587 · NOx conc · KH,G · MTOTW

(gasmotoren)

(3)

COmass

=

0,000966 · COconc · MTOTW

 

(4)

HCmass

=

0,000479 · HCconc · MTOTW

(dieselmotoren)

(5)

HCmass

=

0,000502 · HCconc · MTOTW

(LPG-motoren)

(6)

HCmass

=

0,000552 · HCconc · MTOTW

(aardgasmotoren)

(7)

NMHCmass

=

0,000479 · NMHCconc · MTOTW

(dieselmotoren)

(8)

NMHCmass

=

0,000502 · NMHCconc · MTOTW

(LPG-motoren)

(9)

NMHCmass

=

0,000516 · NMHCconc · MTOTW

(aardgasmotoren)

(10)

CH4 mass

=

0,000552 · CH4 conc · MTOTW

(aardgasmotoren)

waarin:

NOx conc, COconc, HCconc  (27), NMHCconc = gemiddelde, naar de achtergrond gecorrigeerde concentraties gedurende de cyclus, verkregen via integratie (verplicht voor NOx en HC) of bemonsteringszakmetingen, ppm

MTOTW

=

totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele cyclus, bepaald overeenkomstig punt 4.1, kg.

KH,D

=

vochtigheidscorrectiefactor voor dieselmotoren, bepaald overeenkomstig punt 4.2 en gebaseerd op de gemiddelde vochtigheidsgraad van de inlaatlucht gedurende de cyclus

KH,G

=

vochtigheidscorrectiefactor voor gasmotoren, bepaald overeenkomstig punt 4.2 en gebaseerd op de gemiddelde vochtigheidsgraad van de inlaatlucht gedurende de cyclus

Op droge basis gemeten concentraties worden omgezet in concentraties op natte basis overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 1, punt 4.2.

De bepaling van NMHCconc en CH4 conc hangt af van de gebruikte methode (zie bijlage 4, aanhangsel 4, punt 3.3.4). Beide concentraties worden als volgt bepaald, waarbij voor het bepalen van de NMHCconc de CH-concentratie wordt afgetrokken van de HC-concentratie:

a)

GC-methode

NMHCconc = HCconc – CH4 conc

CH4 conc = zoals gemeten

b)

NMC-methode

Formula Formula

waarin:

HC(w/Cutter)

=

HC-concentratie als het monstergas door de NMC stroomt

HC(w/o Cutter)

=

HC-concentratie als het monstergas niet door de NMC stroomt

CEM

=

doelmatigheid van de methaanconversie, bepaald overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 5, punt 1.8.4.1

CEE

=

doelmatigheid van de ethaanconversie, bepaald overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 5, punt 1.8.4.2

4.3.1.1.   Bepaling van de naar de achtergrond gecorrigeerde concentraties

De gemiddelde achtergrondconcentratie van gasvormige verontreinigingen in de verdunningslucht moet van de gemeten concentraties worden afgetrokken om de nettoconcentratie van verontreinigende stoffen te krijgen. De gemiddelde waarde van de achtergrondconcentraties kan worden bepaald via de bemonsteringszakmethode of via continue meting met integratie. De volgende formule is van toepassing:

conc = conce – concd · (1 – (1/DF))

waarin:

conc

=

concentratie van de respectieve verontreinigende stof in het verdunde uitlaatgas, gecorrigeerd naar de hoeveelheid van de respectieve verontreinigende stof in de verdunningslucht, ppm

conce

=

concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in het verdunde uitlaatgas, ppm

concd

=

concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in de verdunningslucht, ppm

DF

=

verdunningsfactor

De verdunningsfactor wordt als volgt berekend:

Formula

waarin:

CO2,conce

=

concentratie van CO2 in het verdunde uitlaatgas, vol.-%

HCconce

=

concentratie van HC in het verdunde uitlaatgas, ppm C1

COconce

=

concentratie van CO in het verdunde uitlaatgas, ppm

FS

=

stoichiometrische factor

Op droge basis gemeten concentraties worden omgezet in concentraties op natte basis overeenkomstig bijlage 4, aanhangsel 1, punt 4.2.

De stoichiometrische factor wordt als volgt berekend:

Formula

waarin:

x, y

=

brandstofsamenstelling CxHy

Indien de brandstofsamenstelling niet bekend is, mogen de volgende stoichiometrische factoren worden gebruikt:

FS (diesel)

=

13,4

FS (LPG)

=

11,6

FS (aardgas)

=

9,5

4.3.2.   Systemen met stroomcompensatie

Bij systemen zonder warmtewisselaar wordt de massa van de verontreinigende stoffen (g/test) bepaald door de momentane gasemissies te berekenen en deze momentane waarden te integreren over de hele cyclus. De achtergrondcorrectie wordt eveneens direct op de momentane concentraties toegepast. De te gebruiken formules zijn:

(1)

=

NOx mass

=

Formula (dieselmotoren)

(2)

=

NOx mass

=

Formula (gasmotoren)

(3)

=

COmass

=

Formula

(4)

=

HCmass

=

Formula (dieselmotoren)

(5)

=

HCmass

=

Formula (LPG-motoren)

(6)

=

HCmass

=

Formula (aardgasmotoren)

(7)

=

NMHCmass

=

Formula (dieselmotoren)

(8)

=

NMHCmass

=

Formula (LPG-motoren)

(9)

=

NMHCmass

=

Formula (aardgasmotoren)

(10)

=

CH4 mass

=

Formula (aardgasmotoren)

waarin:

conce

=

concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in het verdunde uitlaatgas, ppm

concd

=

concentratie van de respectieve verontreinigende stof, gemeten in de verdunningslucht, ppm

MTOTW,i

=

momentane massa van het verdunde uitlaatgas (zie punt 4.1), kg

MTOTW

=

totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele cyclus (zie punt 4.1), kg

KH,D

=

vochtigheidscorrectiefactor voor dieselmotoren, bepaald overeenkomstig punt 4.2 en gebaseerd op de gemiddelde vochtigheidsgraad van de inlaatlucht gedurende de cyclus

KH,G

=

vochtigheidscorrectiefactor voor gasmotoren, bepaald overeenkomstig punt 4.2 en gebaseerd op de gemiddelde vochtigheidsgraad van de inlaatlucht gedurende de cyclus

DF

=

verdunningsfactor, bepaald in punt 4.3.1.1

4.4.   Berekening van de specifieke emissies

De emissies (g/kWh) worden voor de afzonderlijke bestanddelen, overeenkomstig het bepaalde in de punten 5.2.1 en 5.2.2 voor de respectieve motortechnologie, berekend op de volgende wijze:

Formula

=

NOx mass / Wact

(diesel- en gasmotoren)

Formula

=

COmass / Wact

(diesel- en gasmotoren)

Formula

=

HCmass / Wact

(diesel- en gasmotoren)

Formula

=

NMHCmass / Wact

(diesel- en gasmotoren)

Formula

=

CH4mass / Wact

(aardgasmotoren)

waarin:

Wact

=

werkelijke cyclusarbeid, bepaald in punt 3.9.2, kWh.

5.   BEREKENING VAN DE DEELTJESEMISSIE (INDIEN VAN TOEPASSING)

5.1.   Berekening van de massastroom

De deeltjesmassa (g/test) wordt als volgt berekend:

Formula

waarin:

Mf

=

deeltjesmassa, bemonsterd over de cyclus, mg

MTOTW

=

totale massa van het verdunde uitlaatgas over de hele cyclus, zoals bepaald in punt 4.1, kg

MSAM

=

massa van het verdunde uitlaatgas uit de verdunningstunnel voor de deeltjesbemonstering, kg

en

Mf

=

Mf,p + Mf,b, wanneer afzonderlijk gewogen, mg

Mf,p

=

op het primaire filter verzamelde deeltjesmassa, mg

Mf,b

=

op het secundaire filter verzamelde deeltjesmassa, mg

Wanneer een dubbel verdunningssysteem wordt gebruikt, wordt de massa van de secundaire verdunningslucht afgetrokken van de totale massa van het dubbel verdunde uitlaatgas, bemonsterd met deeltjesfilters.

MSAM = MTOT – MSEC

waarin:

MTOT

=

massa van het dubbel verdunde uitlaatgas door het deeltjesfilter, kg

MSEC

=

massa van de secundaire verdunningslucht, kg

Wanneer het deeltjesachtergrondniveau van de verdunningslucht is bepaald overeenkomstig punt 3.4, kan de deeltjesmassa naar deze achtergrond worden gecorrigeerd. In dat geval wordt de deeltjesmassa (g/test) als volgt berekend:

Formula

waarin:

Mf, MSAM, MTOTW

=

zie boven

MDIL

=

massa van de primaire verdunningslucht, bemonsterd door de deeltjesbemonsteringsinrichting voor het achtergrondniveau, kg

Md

=

massa van de verzamelde achtergronddeeltjes in de primaire verdunningslucht, mg

DF

=

verdunningsfactor, bepaald in punt 4.3.1.1

5.2.   Berekening van de specifieke emissie

De deeltjesemissie (g/kWh) wordt als volgt berekend:

Formula

waarin:

Wact = werkelijke cyclusarbeid, bepaald in punt 3.9.2, kWh.

BIJLAGE 4

Aanhangsel 3

ETC-MOTOR-DYNAMOMETERSCHEMA

Tijd

Genormaliseerd

Genormaliseerd

s

%

%

1

0

0

2

0

0

3

0

0

4

0

0

5

0

0

6

0

0

7

0

0

8

0

0

9

0

0

10

0

0

11

0

0

12

0

0

13

0

0

14

0

0

15

0

0

16

0,1

1,5

17

23,1

21,5

18

12,6

28,5

19

21,8

71

20

19,7

76,8

21

54,6

80,9

22

71,3

4,9

23

55,9

18,1

24

72

85,4

25

86,7

61,8

26

51,7

0

27

53,4

48,9

28

34,2

87,6

29

45,5

92,7

30

54,6

99,5

31

64,5

96,8

32

71,7

85,4

33

79,4

54,8

34

89,7

99,4

35

57,4

0

36

59,7

30,6

37

90,1

„m”

38

82,9

„m”

39

51,3

„m”

40

28,5

„m”

41

29,3

„m”

42

26,7

„m”

43

20,4

„m”

44

14,1

0

45

6,5

0

46

0

0

47

0

0

48

0

0

49

0

0

50

0

0

51

0

0

52

0

0

53

0

0

54

0

0

55

0

0

56

0

0

57

0

0

58

0

0

59

0

0

60

0

0

61

0

0

62

25,5

11,1

63

28,5

20,9

64

32

73,9

65

4

82,3

66

34,5

80,4

67

64,1

86

68

58

0

69

50,3

83,4

70

66,4

99,1

71

81,4

99,6

72

88,7

73,4

73

52,5

0

74

46,4

58,5

75

48,6

90,9

76

55,2

99,4

77

62,3

99

78

68,4

91,5

79

74,5

73,7

80

38

0

81

41,8

89,6

82

47,1

99,2

83

52,5

99,8

84

56,9

80,8

85

58,3

11,8

86

56,2

„m”

87

52

„m”

88

43,3

„m”

89

36,1

„m”

90

27,6

„m”

91

21,1

„m”

92

8

0

93

0

0

94

0

0

95

0

0

96

0

0

97

0

0

98

0

0

99

0

0

100

0

0

101

0

0

102

0

0

103

0

0

104

0

0

105

0

0

106

0

0

107

0

0

108

11,6

14,8

109

0

0

110

27,2

74,8

111

17

76,9

112

36

78

113

59,7

86

114

80,8

17,9

115

49,7

0

116

65,6

86

117

78,6

72,2

118

64,9

„m”

119

44,3

„m”

120

51,4

83,4

121

58,1

97

122

69,3

99,3

123

72

20,8

124

72,1

„m”

125

65,3

„m”

126

64

„m”

127

59,7

„m”

128

52,8

„m”

129

45,9

„m”

130

38,7

„m”

131

32,4

„m”

132

27

„m”

133

21,7

„m”

134

19,1

0,4

135

34,7

14

136

16,4

48,6

137

0

11,2

138

1,2

2,1

139

30,1

19,3

140

30

73,9

141

54,4

74,4

142

77,2

55,6

143

58,1

0

144

45

82,1

145

68,7

98,1

146

85,7

67,2

147

60,2

0

148

59,4

98

149

72,7

99,6

150

79,9

45

151

44,3

0

152

41,5

84,4

153

56,2

98,2

154

65,7

99,1

155

74,4

84,7

156

54,4

0

157

47,9

89,7

158

54,5

99,5

159

62,7

96,8

160

62,3

0

161

46,2

54,2

162

44,3

83,2

163

48,2

13,3

164

51

„m”

165

50

„m”

166

49,2

„m”

167

49,3

„m”

168

49,9

„m”

169

51,6

„m”

170

49,7

„m”

171

48,5

„m”

172

50,3

72,5

173

51,1

84,5

174

54,6

64,8

175

56,6

76,5

176

58

„m”

177

53,6

„m”

178

40,8

„m”

179

32,9

„m”

180

26,3

„m”

181

20,9

„m”

182

10

0

183

0

0

184

0

0

185

0

0

186

0

0

187

0

0

188

0

0

189

0

0

190

0

0

191

0

0

192

0

0

193

0

0

194

0

0

195

0

0

196

0

0

197

0

0

198

0

0

199

0

0

200

0

0

201

0

0

202

0

0

203

0

0

204

0

0

205

0

0

206

0

0

207

0

0

208

0

0

209

0

0

210

0

0

211

0

0

212

0

0

213

0

0

214

0

0

215

0

0

216

0

0

217

0

0

218

0

0

219

0

0

220

0

0

221

0

0

222

0

0

223

0

0

224

0

0

225

21,2

62,7

226

30,8

75,1

227

5,9

82,7

228

34,6

80,3

229

59,9

87

230

84,3

86,2

231

68,7

„m”

232

43,6

„m”

233

41,5

85,4

234

49,9

94,3

235

60,8

99

236

70,2

99,4

237

81,1

92,4

238

49,2

0

239

56

86,2

240

56,2

99,3

241

61,7

99

242

69,2

99,3

243

74,1

99,8

244

72,4

8,4

245

71,3

0

246

71,2

9,1

247

67,1

„m”

248

65,5

„m”

249

64,4

„m”

250

62,9

25,6

251

62,2

35,6

252

62,9

24,4

253

58,8

„m”

254

56,9

„m”

255

54,5

„m”

256

51,7

17

257

56,2

78,7

258

59,5

94,7

259

65,5

99,1

260

71,2

99,5

261

76,6

99,9

262

79

0

263

52,9

97,5

264

53,1

99,7

265

59

99,1

266

62,2

99

267

65

99,1

268

69

83,1

269

69,9

28,4

270

70,6

12,5

271

68,9

8,4

272

69,8

9,1

273

69,6

7

274

65,7

„m”

275

67,1

„m”

276

66,7

„m”

277

65,6

„m”

278

64,5

„m”

279

62,9

„m”

280

59,3

„m”

281

54,1

„m”

282

51,3

„m”

283

47,9

„m”

284

43,6

„m”

285

39,4

„m”

286

34,7

„m”

287

29,8

„m”

288

20,9

73,4

289

36,9

„m”

290

35,5

„m”

291

20,9

„m”

292

49,7

11,9

293

42,5

„m”

294

32

„m”

295

23,6

„m”

296

19,1

0

297

15,7

73,5

298

25,1

76,8

299

34,5

81,4

300

44,1

87,4

301

52,8

98,6

302

63,6

99

303

73,6

99,7

304

62,2

„m”

305

29,2

„m”

306

46,4

22

307

47,3

13,8

308

47,2

12,5

309

47,9

11,5

310

47,8

35,5

311

49,2

83,3

312

52,7

96,4

313

57,4

99,2

314

61,8

99

315

66,4

60,9

316

65,8

„m”

317

59

„m”

318

50,7

„m”

319

41,8

„m”

320

34,7

„m”

321

28,7

„m”

322

25,2

„m”

323

43

24,8

324

38,7

0

325

48,1

31,9

326

40,3

61

327

42,4

52,1

328

46,4

47,7

329

46,9

30,7

330

46,1

23,1

331

45,7

23,2

332

45,5

31,9

333

46,4

73,6

334

51,3

60,7

335

51,3

51,1

336

53,2

46,8

337

53,9

50

338

53,4

52,1

339

53,8

45,7

340

50,6

22,1

341

47,8

26

342

41,6

17,8

343

38,7

29,8

344

35,9

71,6

345

34,6

47,3

346

34,8

80,3

347

35,9

87,2

348

38,8

90,8

349

41,5

94,7

350

47,1

99,2

351

53,1

99,7

352

46,4

0

353

42,5

0,7

354

43,6

58,6

355

47,1

87,5

356

54,1

99,5

357

62,9

99

358

72,6

99,6

359

82,4

99,5

360

88

99,4

361

46,4

0

362

53,4

95,2

363

58,4

99,2

364

61,5

99

365

64,8

99

366

68,1

99,2

367

73,4

99,7

368

73,3

29,8

369

73,5

14,6

370

68,3

0

371

45,4

49,9

372

47,2

75,7

373

44,5

9

374

47,8

10,3

375

46,8

15,9

376

46,9

12,7

377

46,8

8,9

378

46,1

6,2

379

46,1

„m”

380

45,5

„m”

381

44,7

„m”

382

43,8

„m”

383

41

„m”

384

41,1

6,4

385

38

6,3

386

35,9

0,3

387

33,5

0

388

53,1

48,9

389

48,3

„m”

390

49,9

„m”

391

48

„m”

392

45,3

„m”

393

41,6

3,1

394

44,3

79

395

44,3

89,5

396

43,4

98,8

397

44,3

98,9

398

43

98,8

399

42,2

98,8

400

42,7

98,8

401

45

99

402

43,6

98,9

403

42,2

98,8

404

44,8

99

405

43,4

98,8

406

45

99

407

42,2

54,3

408

61,2

31,9

409

56,3

72,3

410

59,7

99,1

411

62,3

99

412

67,9

99,2

413

69,5

99,3

414

73,1

99,7

415

77,7

99,8

416

79,7

99,7

417

82,5

99,5

418

85,3

99,4

419

86,6

99,4

420

89,4

99,4

421

62,2

0

422

52,7

96,4

423

50,2

99,8

424

49,3

99,6

425

52,2

99,8

426

51,3

100

427

51,3

100

428

51,1

100

429

51,1

100

430

51,8

99,9

431

51,3

100

432

51,1

100

433

51,3

100

434

52,3

99,8

435

52,9

99,7

436

53,8

99,6

437

51,7

99,9

438

53,5

99,6

439

52

99,8

440

51,7

99,9

441

53,2

99,7

442

54,2

99,5

443

55,2

99,4

444

53,8

99,6

445

53,1

99,7

446

55

99,4

447

57

99,2

448

61,5

99

449

59,4

5,7

450

59

0

451

57,3

59,8

452

64,1

99

453

70,9

90,5

454

58

0

455

41,5

59,8

456

44,1

92,6

457

46,8

99,2

458

47,2

99,3

459

51

100

460

53,2

99,7

461

53,1

99,7

462

55,9

53,1

463

53,9

13,9

464

52,5

„m”

465

51,7

„m”

466

51,5

52,2

467

52,8

80

468

54,9

95

469

57,3

99,2

470

60,7

99,1

471

62,4

„m”

472

60,1

„m”

473

53,2

„m”

474

44

„m”

475

35,2

„m”

476

30,5

„m”

477

26,5

„m”

478

22,5

„m”

479

20,4

„m”

480

19,1

„m”

481

19,1

„m”

482

13,4

„m”

483

6,7

„m”

484

3,2

„m”

485

14,3

63,8

486

34,1

0

487

23,9

75,7

488

31,7

79,2

489

32,1

19,4

490

35,9

5,8

491

36,6

0,8

492

38,7

„m”

493

38,4

„m”

494

39,4

„m”

495

39,7

„m”

496

40,5

„m”

497

40,8

„m”

498

39,7

„m”

499

39,2

„m”

500

38,7

„m”

501

32,7

„m”

502

30,1

„m”

503

21,9

„m”

504

12,8

0

505

0

0

506

0

0

507

0

0

508

0

0

509

0

0

510

0

0

511

0

0

512

0

0

513

0

0

514

30,5

25,6

515

19,7

56,9

516

16,3

45,1

517

27,2

4,6

518

21,7

1,3

519

29,7

28,6

520

36,6

73,7

521

61,3

59,5

522

40,8

0

523

36,6

27,8

524

39,4

80,4

525

51,3

88,9

526

58,5

11,1

527

60,7

„m”

528

54,5

„m”

529

51,3

„m”

530

45,5

„m”

531

40,8

„m”

532

38,9

„m”

533

36,6

„m”

534

36,1

72,7

535

44,8

78,9

536

51,6

91,1

537

59,1

99,1

538

66

99,1

539

75,1

99,9

540

81

8

541

39,1

0

542

53,8

89,7

543

59,7

99,1

544

64,8

99

545

70,6

96,1

546

72,6

19,6

547

72

6,3

548

68,9

0,1

549

67,7

„m”

550

66,8

„m”

551

64,3

16,9

552

64,9

7

553

63,6

12,5

554

63

7,7

555

64,4

38,2

556

63

11,8

557

63,6

0

558

63,3

5

559

60,1

9,1

560

61

8,4

561

59,7

0,9

562

58,7

„m”

563

56

„m”

564

53,9

„m”

565

52,1

„m”

566

49,9

„m”

567

46,4

„m”

568

43,6

„m”

569

40,8

„m”

570

37,5

„m”

571

27,8

„m”

572

17,1

0,6

573

12,2

0,9

574

11,5

1,1

575

8,7

0,5

576

8

0,9

577

5,3

0,2

578

4

0

579

3,9

0

580

0

0

581

0

0

582

0

0

583

0

0

584

0

0

585

0

0

586

0

0

587

8,7

22,8

588

16,2

49,4

589

23,6

56

590

21,1

56,1

591

23,6

56

592

46,2

68,8

593

68,4

61,2

594

58,7

„m”

595

31,6

„m”

596

19,9

8,8

597

32,9

70,2

598

43

79

599

57,4

98,9

600

72,1

73,8

601

53

0

602

48,1

86

603

56,2

99

604

65,4

98,9

605

72,9

99,7

606

67,5

„m”

607

39

„m”

608

41,9

38,1

609

44,1

80,4

610

46,8

99,4

611

48,7

99,9

612

50,5

99,7

613

52,5

90,3

614

51

1,8

615

50

„m”

616

49,1

„m”

617

47

„m”

618

43,1

„m”

619

39,2

„m”

620

40,6

0,5

621

41,8

53,4

622

44,4

65,1

623

48,1

67,8

624

53,8

99,2

625

58,6

98,9

626

63,6

98,8

627

68,5

99,2

628

72,2

89,4

629

77,1

0

630

57,8

79,1

631

60,3

98,8

632

61,9

98,8

633

63,8

98,8

634

64,7

98,9

635

65,4

46,5

636

65,7

44,5

637

65,6

3,5

638

49,1

0

639

50,4

73,1

640

50,5

„m”

641

51

„m”

642

49,4

„m”

643

49,2

„m”

644

48,6

„m”

645

47,5

„m”

646

46,5

„m”

647

46

11,3

648

45,6

42,8

649

47,1

83

650

46,2

99,3

651

47,9

99,7

652

49,5

99,9

653

50,6

99,7

654

51

99,6

655

53

99,3

656

54,9

99,1

657

55,7

99

658

56

99

659

56,1

9,3

660

55,6

„m”

661

55,4

„m”

662

54,9

51,3

663

54,9

59,8

664

54

39,3

665

53,8

„m”

666

52

„m”

667

50,4

„m”

668

50,6

0

669

49,3

41,7

670

50

73,2

671

50,4

99,7

672

51,9

99,5

673

53,6

99,3

674

54,6

99,1

675

56

99

676

55,8

99

677

58,4

98,9

678

59,9

98,8

679

60,9

98,8

680

63

98,8

681

64,3

98,9

682

64,8

64

683

65,9

46,5

684

66,2

28,7

685

65,2

1,8

686

65

6,8

687

63,6

53,6

688

62,4

82,5

689

61,8

98,8

690

59,8

98,8

691

59,2

98,8

692

59,7

98,8

693

61,2

98,8

694

62,2

49,4

695

62,8

37,2

696

63,5

46,3

697

64,7

72,3

698

64,7

72,3

699

65,4

77,4

700

66,1

69,3

701

64,3

„m”

702

64,3

„m”

703

63

„m”

704

62,2

„m”

705

61,6

„m”

706

62,4

„m”

707

62,2

„m”

708

61

„m”

709

58,7

„m”

710

55,5

„m”

711

51,7

„m”

712

49,2

„m”

713

48,8

40,4

714

47,9

„m”

715

46,2

„m”

716

45,6

9,8

717

45,6

34,5

718

45,5

37,1

719

43,8

„m”

720

41,9

„m”

721

41,3

„m”

722

41,4

„m”

723

41,2

„m”

724

41,8

„m”

725

41,8

„m”

726

43,2

17,4

727

45

29

728

44,2

„m”

729

43,9

„m”

730

38

10,7

731

56,8

„m”

732

57,1

„m”

733

52

„m”

734

44,4

„m”

735

40,2

„m”

736

39,2

16,5

737

38,9

73,2

738

39,9

89,8

739

42,3

98,6

740

43,7

98,8

741

45,5

99,1

742

45,6

99,2

743

48,1

99,7

744

49

100

745

49,8

99,9

746

49,8

99,9

747

51,9

99,5

748

52,3

99,4

749

53,3

99,3

750

52,9

99,3

751

54,3

99,2

752

55,5

99,1

753

56,7

99

754

61,7

98,8

755

64,3

47,4

756

64,7

1,8

757

66,2

„m”

758

49,1

„m”

759

52,1

46

760

52,6

61

761

52,9

0

762

52,3

20,4

763

54,2

56,7

764

55,4

59,8

765

56,1

49,2

766

56,8

33,7

767

57,2

96

768

58,6

98,9

769

59,5

98,8

770

61,2

98,8

771

62,1

98,8

772

62,7

98,8

773

62,8

98,8

774

64

98,9

775

63,2

46,3

776

62,4

„m”

777

60,3

„m”

778

58,7

„m”

779

57,2

„m”

780

56,1

„m”

781

56

9,3

782

55,2

26,3

783

54,8

42,8

784

55,7

47,1

785

56,6

52,4

786

58

50,3

787

58,6

20,6

788

58,7

„m”

789

59,3

„m”

790

58,6

„m”

791

60,5

9,7

792

59,2

9,6

793

59,9

9,6

794

59,6

9,6

795

59,9

6,2

796

59,9

9,6

797

60,5

13,1

798

60,3

20,7

799

59,9

31

800

60,5

42

801

61,5

52,5

802

60,9

51,4

803

61,2

57,7

804

62,8

98,8

805

63,4

96,1

806

64,6

45,4

807

64,1

5

808

63

3,2

809

62,7

14,9

810

63,5

35,8

811

64,1

73,3

812

64,3

37,4

813

64,1

21

814

63,7

21

815

62,9

18

816

62,4

32,7

817

61,7

46,2

818

59,8

45,1

819

57,4

43,9

820

54,8

42,8

821

54,3

65,2

822

52,9

62,1

823

52,4

30,6

824

50,4

„m”

825

48,6

„m”

826

47,9

„m”

827

46,8

„m”

828

46,9

9,4

829

49,5

41,7

830

50,5

37,8

831

52,3

20,4

832

54,1

30,7

833

56,3

41,8

834

58,7

26,5

835

57,3

„m”

836

59

„m”

837

59,8

„m”

838

60,3

„m”

839

61,2

„m”

840

61,8

„m”

841

62,5

„m”

842

62,4

„m”

843

61,5

„m”

844

63,7

„m”

845

61,9

„m”